ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕ 1
ಹ॒ರಿಃ॒ ಓಮ್ ॥
ಭಾ॒ಸ್ಕ॒ರಾಯ॑ ವಿ॒ದ್ಮಹೇ॑ ಮಹದ್ದ್ಯುತಿಕ॒ರಾಯ॑ ಧೀಮಹಿ ।
ತನ್ನೋ॑ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರಚೋ॒ದಯಾ᳚ತ್ ॥
ಓ-ಮ್ಭ॒ದ್ರ-ಙ್ಕರ್ಣೇ॑ಭಿ-ಶ್ಶೃಣು॒ಯಾಮ॑ ದೇವಾಃ । ಭ॒ದ್ರ-ಮ್ಪ॑ಶ್ಯೇಮಾ॒ಕ್ಷಭಿ॒-ರ್ಯಜ॑ತ್ರಾಃ । ಸ್ಥಿ॒ರೈರಙ್ಗೈ᳚ಸ್ತುಷ್ಟು॒ವಾಗ್ಂ ಸ॑ಸ್ತ॒ನೂಭಿಃ॑ । ವ್ಯಶೇ॑ಮ ದೇ॒ವಹಿ॑ತಂ॒-ಯಁದಾಯುಃ॑ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ ಇನ್ದ್ರೋ॑ ವೃ॒ದ್ಧಶ್ರ॑ವಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನಃ॑ ಪೂ॒ಷಾ ವಿ॒ಶ್ವವೇ॑ದಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯೋ॒ ಅರಿ॑ಷ್ಟನೇಮಿಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನೋ॒ ಬೃಹ॒ಸ್ಪತಿ॑-ರ್ದಧಾತು ॥
ಓಂ ಶಾನ್ತಿ॒-ಶ್ಶಾನ್ತಿ॒-ಶ್ಶಾನ್ತಿಃ॑ ॥
ಅನುವಾಕಃ 1
ಭ॒ದ್ರ-ಙ್ಕರ್ಣೇ॑ಭಿ-ಶ್ಶೃಣು॒ಯಾಮ॑ ದೇವಾಃ । ಭ॒ದ್ರ-ಮ್ಪ॑ಶ್ಯೇಮಾ॒ಕ್ಷಭಿ॒-ರ್ಯಜ॑ತ್ರಾಃ । ಸ್ಥಿ॒ರೈರಙ್ಗೈ᳚ಸ್ತುಷ್ಟು॒ವಾಗ್ಂ ಸ॑ಸ್ತ॒ನೂಭಿಃ॑ । ವ್ಯಶೇ॑ಮ ದೇ॒ವಹಿ॑ತಂ॒-ಯಁದಾಯುಃ॑ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ ಇನ್ದ್ರೋ॑ ವೃ॒ದ್ಧಶ್ರ॑ವಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನಃ॑ ಪೂ॒ಷಾ ವಿ॒ಶ್ವವೇ॑ದಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯೋ॒ ಅರಿ॑ಷ್ಟನೇಮಿಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನೋ॒ ಬೃಹ॒ಸ್ಪತಿ॑-ರ್ದಧಾತು । ಆಪ॑ಮಾಪಾಮ॒ಪ-ಸ್ಸರ್ವಾಃ᳚ । ಅ॒ಸ್ಮಾ-ದ॒ಸ್ಮಾ-ದಿ॒ತೋ-ಽಮುತಃ॑ ॥ 1 ॥
ಅ॒ಗ್ನಿರ್ವಾ॒ಯುಶ್ಚ॒ ಸೂರ್ಯ॑ಶ್ಚ । ಸ॒ಹ ಸ॑ಞ್ಚ-ಸ್ಕ॒ರರ್ಧಿ॑ಯಾ । ವಾ॒ಯ್ವಶ್ವಾ॑ ರಶ್ಮಿ॒ಪತ॑ಯಃ । ಮರೀ᳚ಚ್ಯಾತ್ಮಾನೋ॒ ಅದ್ರು॑ಹಃ । ದೇ॒ವೀ-ರ್ಭು॑ವನ॒ ಸೂವ॑ರೀಃ । ಪು॒ತ್ರ॒ವ॒ತ್ವಾಯ॑ ಮೇ ಸುತ । ಮಹಾನಾಮ್ನೀ-ರ್ಮ॑ಹಾಮಾ॒ನಾಃ । ಮ॒ಹ॒ಸೋ ಮ॑ಹಸ॒-ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ದೇ॒ವೀಃ ಪ॑ರ್ಜನ್ಯ॒ ಸೂವ॑ರೀಃ । ಪು॒ತ್ರ॒ವ॒ತ್ವಾಯ॑ ಮೇ ಸುತ ॥ 2 ॥
ಅ॒ಪಾಶ್ನ್ಯು॑ಷ್ಣಿ-ಮ॒ಪಾ ರಕ್ಷಃ॑ । ಅ॒ಪಾಶ್ನ್ಯು॑ಷ್ಣಿ-ಮ॒ಪಾ ರಘ᳚ಮ್ । ಅಪಾ᳚ಘ್ರಾ॒ಮಪ॑ ಚಾ॒ವರ್ತಿ᳚ಮ್ । ಅಪ॑ ದೇ॒ವೀರಿ॒ತೋ ಹಿ॑ತ । ವಜ್ರ॑-ನ್ದೇ॒ವೀರಜೀ॑ತಾಗ್ಶ್ಚ । ಭುವ॑ನ-ನ್ದೇವ॒ಸೂವ॑ರೀಃ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯಾನದಿ॑ತಿ-ನ್ದೇ॒ವೀಮ್ । ಯೋನಿ॑ನೋರ್ಧ್ವ-ಮು॒ದೀಷ॑ತ । ಶಿ॒ವಾ ನ॒-ಶ್ಶನ್ತ॑ಮಾ ಭವನ್ತು । ದಿ॒ವ್ಯಾ ಆಪ॒ ಓಷ॑ಧಯಃ । ಸು॒ಮೃ॒ಡೀ॒ಕಾ ಸರ॑ಸ್ವತಿ । ಮಾ ತೇ॒ ವ್ಯೋ॑ಮ ಸ॒ನ್ದೃಶಿ॑ ॥ 3 ॥
(ಅ॒ಮುತಃ॑ - ಸು॒ - ತೌಷ॑ಧಯೋ॒ ದ್ವೇ ಚ॑ )
ಅನುವಾಕಃ 2
ಸ್ಮೃತಿಃ॑ ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷ॑-ಮೈತಿ॒ಹ್ಯ᳚ಮ್ । ಅನು॑ಮಾನ-ಶ್ಚತುಷ್ಟ॒ಯಮ್ । ಏ॒ತೈರಾದಿ॑ತ್ಯ ಮಣ್ಡಲಮ್ । ಸರ್ವೈ॑ರೇವ॒ ವಿಧಾ᳚ಸ್ಯತೇ । ಸೂರ್ಯೋ॒ ಮರೀ॑ಚಿ॒ಮಾದ॑ತ್ತೇ । ಸರ್ವಸ್ಮಾ᳚-ದ್ಭುವ॑ನಾದ॒ಧಿ । ತಸ್ಯಾಃ ಪಾಕ ವಿ॑ಶೇಷೇ॒ಣ । ಸ್ಮೃ॒ತ-ಙ್ಕಾ॑ಲ ವಿ॒ಶೇಷ॑ಣಮ್ ॥ ನ॒ದೀವ॒ ಪ್ರಭ॑ವಾ-ತ್ಕಾ॒ಚಿತ್ । ಅ॒ಕ್ಷಯ್ಯಾ᳚-ಥ್ಸ್ಯನ್ದ॒ತೇ ಯ॑ಥಾ ॥ 4 ॥
ತಾನ್ನದ್ಯೋ-ಽಭಿ ಸ॑ಮಾಯ॒ನ್ತಿ । ಸೋ॒ರು-ಸ್ಸತೀ॑ ನ ನಿ॒ವರ್ತ॑ತೇ । ಏ॒ವನ್ನಾ॒ನಾ ಸ॑ಮುತ್ಥಾ॒ನಾಃ । ಕಾ॒ಲಾ-ಸ್ಸಂ॑ವಁಥ್ಸ॒ರಗ್ಗ್ ಶ್ರಿ॑ತಾಃ । ಅಣುಶಶ್ಚ ಮ॑ಹಶ॒ಶ್ಚ । ಸರ್ವೇ॑ ಸಮವ॒ಯನ್ತ್ರಿ॑ ತಮ್ । ಸ ತೈ᳚-ಸ್ಸ॒ರ್ವೈ-ಸ್ಸ॑ಮಾವಿ॒ಷ್ಟಃ । ಊ॒ರು-ಸ್ಸ॑ನ್ನ ನಿ॒ವರ್ತ॑ತೇ । ಅಧಿಸಂವಁಥ್ಸ॑ರಂ-ವಿಁ॒ದ್ಯಾತ್ । ತದೇವ॑ ಲಕ್ಷ॒ಣೇ ॥ 5 ॥
ಅಣುಭಿಶ್ಚ ಮ॑ಹದ್ಭಿ॒ಶ್ಚ । ಸ॒ಮಾರೂ॑ಢಃ ಪ್ರ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ಸಂವಁಥ್ಸರಃ ಪ್ರ॑ತ್ಯಕ್ಷೇ॒ಣ । ನಾ॒ಧಿಸ॑ವಃ ಪ್ರ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ಪ॒ಟರೋ॑ ವಿಕ್ಲಿ॑ಧಃ ಪಿ॒ಙ್ಗಃ । ಏ॒ತ-ದ್ವ॑ರುಣ॒ ಲಕ್ಷ॑ಣಮ್ । ಯತ್ರೈತ॑-ದುಪ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ಸ॒ಹಸ್ರ॑-ನ್ತತ್ರ॒ ನೀಯ॑ತೇ । ಏಕಗ್ಂ ಹಿ ಶಿರೋ ನಾ॑ನಾ ಮು॒ಖೇ । ಕೃ॒ಥ್ಸ್ನ-ನ್ತ॑ದೃತ॒ ಲಕ್ಷ॑ಣಮ್ ॥ 6 ॥
ಉಭಯತ-ಸ್ಸಪ್ತೇ᳚ನ್ದ್ರಿಯಾ॒ಣಿ । ಜ॒ಲ್ಪಿತ॑-ನ್ತ್ವೇವ॒ ದಿಹ್ಯ॑ತೇ । ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ ಸಂವಁ॑ಥ್ಸರ॒ಸ್ಯ । ದಕ್ಷಿಣ ವಾಮ॑ಯೋಃ ಪಾ॒ರ್ಶ್ವಯೋಃ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ ॥ ಶು॒ಕ್ರ-ನ್ತೇ॑ ಅ॒ನ್ಯದ್ಯ॑ಜ॒ತ-ನ್ತೇ॑ ಅ॒ನ್ಯತ್ । ವಿಷು॑ರೂಪೇ॒ ಅಹ॑ನೀ॒ ದ್ಯೌರಿ॑ವಾಸಿ । ವಿಶ್ವಾ॒ ಹಿ ಮಾ॒ಯಾ ಅವ॑ಸಿ ಸ್ವಧಾವಃ । ಭ॒ದ್ರಾ ತೇ॑ ಪೂಷನ್ನಿ॒ಹ ರಾ॒ತಿರ॒ಸ್ತ್ವಿತಿ॑ । ನಾತ್ರ॒ ಭುವ॑ನಮ್ । ನ ಪೂ॒ಷಾ । ನ ಪ॒ಶವಃ॑ । ನಾದಿತ್ಯ-ಸ್ಸಂವಁಥ್ಸರ ಏವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಪ್ರಿಯತ॑ಮಂ-ವಿಁ॒ದ್ಯಾತ್ । ಏತದ್ವೈ ಸಂವಁಥ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಿಯತ॑ಮಗ್ಂ ರೂ॒ಪಮ್ । ಯೋ-ಽಸ್ಯ ಮಹಾನರ್ಥ ಉತ್ಪಥ್ಸ್ಯಮಾ॑ನೋ ಭ॒ವತಿ । ಇದ-ಮ್ಪುಣ್ಯ-ಙ್ಕು॑ರುಷ್ವೇ॒ತಿ । ತಮಾಹರ॑ಣ-ನ್ದ॒ದ್ಯಾತ್ ॥ 7 ॥
(ಯ॒ಥಾ॒ - ಲ॒ಕ್ಷ॒ಣ - ಋ॑ತು॒ಲಕ್ಷ॑ಣಂ॒ - ಭುವ॑ನಗ್ಂ ಸ॒ಪ್ತ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 3
ಸಾ॒ಕ॒ಞ್ಜಾನಾಗ್ಂ॑ ಸ॒ಪ್ತಥ॑ಮಾಹು-ರೇಕ॒ಜಮ್ । ಷಡು॑ದ್ಯ॒ಮಾ ಋಷ॑ಯೋ ದೇವ॒ಜಾ ಇತಿ॑ । ತೇಷಾ॑ಮಿ॒ಷ್ಟಾನಿ॒ ವಿಹಿ॑ತಾನಿ ಧಾಮ॒ಶಃ । ಸ್ಥಾ॒ತ್ರೇ ರೇ॑ಜನ್ತೇ॒ ವಿಕೃ॑ತಾನಿ ರೂಪ॒ಶಃ । ಕೋನು॑ ಮರ್ಯಾ॒ ಅಮಿ॑ಥಿತಃ । ಸಖಾ॒ ಸಖಾ॑ಯಮಬ್ರವೀತ್ । ಜಹಾ॑ಕೋ ಅ॒ಸ್ಮದೀ॑ಷತೇ । ಯಸ್ತಿ॒ತ್ಯಾಜ॑ ಸಖಿ॒ವಿದ॒ಗ್ಂ॒ ಸಖಾ॑ಯಮ್ । ನ ತಸ್ಯ॑ ವಾ॒ಚ್ಯಪಿ॑ ಭಾ॒ಗೋ ಅ॑ಸ್ತಿ । ಯದೀಗ್ಂ॑ ಶೃ॒ಣೋತ್ಯ॒ಲಕಗ್ಂ॑ ಶೃಣೋತಿ ॥ 8 ॥
ನ ಹಿ ಪ್ರ॒ವೇದ॑ ಸುಕೃ॒ತಸ್ಯ॒ ಪನ್ಥಾ॒ಮಿತಿ॑ । ಋ॒ತುರ್-ಋ॑ತುನಾ ನು॒ದ್ಯಮಾ॑ನಃ । ವಿನ॑ನಾದಾ॒ಭಿಧಾ॑ವಃ । ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರಿಗ್ಂಶ॑ಕಾ ವ॒ಲ್ಗಾಃ । ಶು॒ಕ್ಲಕೃ॑ಷ್ಣೌ ಚ॒ ಷಾಷ್ಟಿ॑ಕೌ । ಸಾ॒ರಾ॒ಗ॒ವ॒ಸ್ತ್ರೈ-ರ್ಜ॒ರದ॑ಕ್ಷಃ । ವ॒ಸ॒ನ್ತೋ ವಸು॑ಭಿ-ಸ್ಸ॒ಹ । ಸಂ॒ವಁ॒ಥ್ಸ॒ರಸ್ಯ॑ ಸವಿ॒ತುಃ । ಪ್ರೈ॒ಷ॒ಕೃ-ತ್ಪ್ರ॑ಥ॒ಮ-ಸ್ಸ್ಮೃ॑ತಃ । ಅ॒ಮೂನಾ॒ದಯ॑-ತೇತ್ಯ॒ನ್ಯಾನ್ ॥ 9 ॥
ಅ॒ಮೂಗ್ಶ್ಚ॑ ಪರಿ॒ರಕ್ಷ॑ತಃ । ಏ॒ತಾ ವಾ॒ಚಃ ಪ್ರ॑ಯುಜ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಯತ್ರೈ ತ॑ದುಪ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ ॥ ಏ॒ತದೇ॒ವ ವಿ॑ಜಾನೀ॒ಯಾತ್ । ಪ್ರ॒ಮಾಣ॑-ಙ್ಕಾಲ॒ಪರ್ಯ॑ಯೇ । ವಿ॒ಶೇ॒ಷ॒ಣ-ನ್ತು॑ ವಕ್ಷ್ಯಾ॒ಮಃ । ಋ॒ತೂನಾ᳚-ನ್ತನ್ನಿ॒ಬೋಧ॑ತ ॥ ಶುಕ್ಲವಾಸಾ॑ ರುದ್ರ॒ಗಣಃ । ಗ್ರೀ॒ಷ್ಮೇಣಾ॑ವರ್ತ॒ತೇ ಸ॑ಹ । ನಿ॒ಜಹ॑-ನ್ಪೃಥಿ॑ವೀಗ್ಂ ಸ॒ರ್ವಾಮ್ ॥ 10 ॥
ಜ್ಯೋ॒ತಿಷಾ᳚ ಽಪ್ರತಿ॒ಖ್ಯೇನ॑ ಸಃ । ವಿ॒ಶ್ವ॒ರೂ॒ಪಾಣಿ॑ ವಾಸಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಿ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯಾನಾ᳚-ನ್ನಿ॒ಬೋಧ॑ತ । ಸಂವಁಥ್ಸರೀಣ॑-ಙ್ಕರ್ಮ॒ಫಲಮ್ । ವರ್ಷಾಭಿ-ರ್ದ॑ದತಾ॒ಗ್ಂ॒ ಸಹ । ಅದುಃಖೋ॑ ದುಃಖ ಚ॑ಕ್ಷುರಿ॒ವ । ತದ್ಮಾ॑ ಪೀತ ಇವ॒ ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ಶೀತೇನಾ᳚ ವ್ಯಥ॑ಯನ್ನಿ॒ವ । ರು॒ರುದ॑ಕ್ಷ ಇವ॒ ದೃಶ್ಯ॑ತೇ ॥ ಹ್ಲಾದಯತೇ᳚ ಜ್ವಲ॑ತಶ್ಚೈ॒ವ । ಶಾ॒ಮ್ಯತ॑ಶ್ಚಾಸ್ಯ॒ ಚಕ್ಷು॑ಷೀ । ಯಾವೈ ಪ್ರಜಾ ಭ್ರ॑ಗ್ಗ್ಶ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಸಂವಁಥ್ಸರಾತ್ತಾ ಭ್ರ॑ಗ್ಗ್ಶ್ಯ॒ನ್ತೇ ॥ ಯಾಃ॒ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠ॒ನ್ತಿ । ಸಂವಁಥ್ಸರೇ ತಾಃ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠ॒ನ್ತಿ । ವ॒ರ್॒ಷಾಭ್ಯ॑ ಇತ್ಯ॒ರ್ಥಃ ॥ 11 ॥
(ಶೃ॒ಣೋ॒ - ತ್ಯ॒ನ್ಯಾನ್ಥ್ - ಸ॒ರ್ವಾ - ಮೇ॒ವ ಷಟ್ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 4
ಅಕ್ಷಿ॑ದುಃ॒ಖೋತ್ಥಿ॑ತಸ್ಯೈ॒ವ । ವಿ॒ಪ್ರಸ॑ನ್ನೇ ಕ॒ನೀನಿ॑ಕೇ । ಆಙ್ಕ್ತೇ ಚಾದ್ಗ॑ಣ-ನ್ನಾ॒ಸ್ತಿ । ಋ॒ಭೂಣಾ᳚-ನ್ತನ್ನಿ॒ಬೋಧ॑ತ । ಕ॒ನ॒ಕಾ॒ಭಾನಿ॑ ವಾಸಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಿ । ಅ॒ಹತಾ॑ನಿ ನಿ॒ಬೋಧ॑ತ । ಅನ್ನಮಶ್ರ್ನೀತ॑ ಮೃಜ್ಮೀ॒ತ । ಅ॒ಹಂ-ವೋಁ॑ ಜೀವ॒ನಪ್ರ॑ದಃ । ಏ॒ತಾ ವಾ॒ಚಃ ಪ್ರ॑ಯುಜ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಶ॒ರದ್ಯ॑ತ್ರೋಪ॒ ದೃಶ್ಯ॑ತೇ ॥ 12 ॥
ಅಭಿಧೂನ್ವನ್ತೋ-ಽಭಿಘ್ನ॑ನ್ತ ಇ॒ವ । ವಾ॒ತವ॑ನ್ತೋ ಮ॒ರುದ್ಗ॑ಣಾಃ । ಅಮುತೋ ಜೇತುಮಿಷುಮು॑ಖಮಿ॒ವ । ಸನ್ನದ್ಧಾ-ಸ್ಸಹ ದ॑ದೃಶೇ॒ ಹ । ಅಪದ್ಧ್ವಸ್ತೈ-ರ್ವಸ್ತಿವ॑ರ್ಣೈರಿ॒ವ । ವಿ॒ಶಿ॒ಖಾಸಃ॑ ಕಪ॒ರ್ದಿನಃ ।ಅಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯ ಯೋಥ್ಸ್ಯ॑ಮಾನ॒ಸ್ಯ । ಕೃ॒ದ್ಧಸ್ಯೇ॑ವ॒ ಲೋಹಿ॑ನೀ । ಹೇಮತಶ್ಚಕ್ಷು॑ಷೀ ವಿ॒ದ್ಯಾತ್ । ಅ॒ಕ್ಷ್ಣಯೋಃ᳚, ಕ್ಷಿಪ॒ಣೋರಿ॑ವ ॥ 13 ॥
ದುರ್ಭಿಕ್ಷ-ನ್ದೇವ॑ಲೋಕೇ॒ಷು । ಮ॒ನೂನಾ॑ಮುದ॒ಕ-ಙ್ಗೃ॑ಹೇ । ಏ॒ತಾ ವಾ॒ಚಃ ಪ್ರ॑ವದ॒ನ್ತೀಃ । ವೈ॒ದ್ಯುತೋ॑ ಯಾನ್ತಿ॒ ಶೈಶಿ॑ರೀಃ । ತಾ ಅ॒ಗ್ನಿಃ ಪವ॑ಮಾನಾ॒ ಅನ್ವೈ᳚ಕ್ಷತ । ಇ॒ಹ ಜೀ॑ವಿ॒ಕಾಮ-ಪ॑ರಿಪಶ್ಯನ್ನ್ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ । ಇ॒ಹೇಹ ವಃ॑ ಸ್ವತ॒ಪಸಃ । ಮರು॑ತ॒-ಸ್ಸೂರ್ಯ॑ತ್ವಚಃ । ಶರ್ಮ॑ ಸ॒ಪ್ರಥಾ॒ ಆವೃ॑ಣೇ ॥ 14 ॥
(ದೃಶ್ಯ॑ತ - ಇ॒ವಾ - ವೃ॑ಣೇ)
ಅನುವಾಕಮ್ಜ್ 5
ಅತಿ॑ ತಾ॒ಮ್ರಾಣಿ॑ ವಾಸಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಿ । ಅ॒ಷ್ಟಿವ॑ಜ್ರಿ ಶ॒ತಘ್ನಿ॑ ಚ । ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವಿಪ್ರ॑ಹರ॒ನ್ತಿ । ಅ॒ಗ್ನಿಜಿ॑ಹ್ವ ಅ॒ಸಶ್ಚ॑ತ । ನೈವ ದೇವೋ॑ ನ ಮ॒ರ್ತ್ಯಃ । ನ ರಾಜಾ ವ॑ರುಣೋ॒ ವಿಭುಃ । ನಾಗ್ನಿ-ರ್ನೇನ್ದ್ರೋ ನ ಪ॑ವಮಾ॒ನಃ । ಮಾ॒ತೃಕ್ಕ॑ಚ್ಚ ನ॒ ವಿದ್ಯ॑ತೇ । ದಿ॒ವ್ಯಸ್ಯೈಕಾ॒ ಧನು॑ರಾರ್ತ್ನಿಃ । ಪೃ॒ಥಿ॒ವ್ಯಾಮಪ॑ರಾ ಶ್ರಿ॒ತಾ ॥ 15 ॥
ತಸ್ಯೇನ್ದ್ರೋ ವಮ್ರಿ॑ರೂಪೇ॒ಣ । ಧ॒ನುರ್ಜ್ಯಾ॑-ಮಛಿ॒ನಥ್ಸ್ವ॑ಯಮ್ । ತದಿ॑ನ್ದ್ರ॒ಧನು॑ರಿತ್ಯ॒ಜ್ಯಮ್ । ಅ॒ಭ್ರವ॑ರ್ಣೇಷು॒ ಚಕ್ಷ॑ತೇ । ಏತದೇವ ಶಂಯೋಁ-ರ್ಬಾರ್ಹ॑ಸ್ಪತ್ಯ॒ಸ್ಯ । ಏ॒ತ-ದ್ರು॑ದ್ರಸ್ಯ॒ ಧನುಃ । ರು॒ದ್ರಸ್ಯ॑ ತ್ವೇವ॒ ಧನು॑ರಾರ್ತ್ನಿಃ । ಶಿರ॒ ಉತ್ಪಿ॑ಪೇಷ । ಸ ಪ್ರ॑ವ॒ರ್ಗ್ಯೋ॑-ಽಭವತ್ । ತಸ್ಮಾ॒-ದ್ಯ-ಸ್ಸಪ್ರ॑ವ॒ರ್ಗ್ಯೇಣ॑ ಯ॒ಜ್ಞೇನ॒ ಯಜ॑ತೇ । ರು॒ದ್ರಸ್ಯ॒ ಸ ಶಿರಃ॒ ಪ್ರತಿ॑ದಧಾತಿ । ನೈನಗ್ಂ॑ ರು॒ದ್ರ ಆರು॑ಕೋ ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 16 ॥
(ಶ್ರಿ॒ತಾ - ಯಜ॑ತೇ॒ ತ್ರೀಣಿ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 6
ಅ॒ತ್ಯೂ॒ರ್ಧ್ವಾ॒ಕ್ಷೋ-ಽತಿ॑ರಶ್ಚಾತ್ । ಶಿಶಿ॑ರಃ ಪ್ರ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ನೈವ ರೂಪ-ನ್ನ॑ ವಾಸಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಿ । ನ ಚಕ್ಷುಃ॑ ಪ್ರತಿ॒ದೃಶ್ಯ॑ತೇ । ಅ॒ನ್ಯೋನ್ಯ॒-ನ್ತು ನ॑ ಹಿಗ್ಗ್ಸ್ರಾ॒ತಃ । ಸ॒ತ ಸ್ತ॑-ದ್ದೇವ॒ಲಕ್ಷ॑ಣಮ್ । ಲೋಹಿತೋ-ಽಕ್ಷ್ಣಿ ಶಾ॑ರಶೀ॒ರ್ಷ್ಣಿಃ । ಸೂ॒ರ್ಯಸ್ಯೋ॑ದಯ॒ನ-ಮ್ಪ್ರ॑ತಿ । ತ್ವ-ಙ್ಕರೋಷಿ॑ ನ್ಯಞ್ಜ॒ಲಿಕಾಮ್ । ತ್ವ॒-ಙ್ಕರೋ॑ಷಿ ನಿ॒ಜಾನು॑ಕಾಮ್ ॥ 17 ॥
ನಿಜಾನುಕಾಮೇ᳚ ನ್ಯಞ್ಜ॒ಲಿಕಾ । ಅಮೀ ವಾಚ-ಮುಪಾಸ॑ತಾಮಿ॒ತಿ । ತಸ್ಮೈ ಸರ್ವ ಋತವೋ॑ ನಮ॒ನ್ತೇ । ಮರ್ಯಾದಾ ಕರತ್ವಾ-ತ್ಪ್ರ॑ಪುರೋ॒ಧಾಮ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣ॑ ಆಪ್ನೋ॒ತಿ । ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಸ ಖಲು ಸಂವಁಥ್ಸರ ಏತೈ-ಸ್ಸೇನಾನೀ॑ಭಿ-ಸ್ಸ॒ಹ । ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸರ್ವಾನ್-ಕಾಮಾನ॑ಭಿವ॒ಹತಿ । ಸ ದ್ರ॒ಫ್ಸಃ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ ॥ 18 ॥
ಅವ॑ ದ್ರ॒ಫ್ಸೋ ಅಗ್ಂ॑ಶ॒ಮತೀ॑ಮತಿಷ್ಠತ್ । ಇ॒ಯಾ॒ನಃ ಕೃ॒ಷ್ಣೋ ದ॒ಶಭಿಃ॑ ಸ॒ಹಸ್ರೈಃ᳚ । ಆವ॒ರ್ತ-ಮಿನ್ದ್ರ॒-ಶ್ಶಚ್ಯಾ॒ ಧಮ॑ನ್ತಮ್ । ಉಪಸ್ನುಹಿ ತ-ನ್ನೃಮಣಾ-ಮಥ॑ದ್ರಾಮಿ॒ತಿ । ಏತಯೈ ವೇನ್ದ್ರ-ಸ್ಸಲಾ ವೃ॑ಕ್ಯಾ ಸ॒ಹ । ಅಸುರಾ-ನ್ಪ॑ರಿವೃ॒ಶ್ಚತಿ । ಪೃಥಿ॑ವ್ಯ॒ಗ್ಂ॒ ಶುಮ॑ತೀ । ತಾಮ॒ನ್ವ-ವ॑ಸ್ಥಿತ-ಸ್ಸಂವಁಥ್ಸ॒ರೋ ದಿ॒ವಞ್ಚ॑ । ನೈವಂ-ವಿಁದುಷಾ-ಽಽಚಾರ್ಯಾ᳚-ನ್ತೇವಾ॒ಸಿನೌ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಮೈ᳚ ದ್ರುಹ್ಯಾ॒ತಾಮ್ । ಯೋ ದ್ರು॒ಹ್ಯತಿ । ಭ್ರಶ್ಯತೇ ಸ್ವ॑ರ್ಗಾ-ಲ್ಲೋ॒ಕಾತ್ । ಇತ್ಯೃತು ಮ॑ಣ್ಡಲಾ॒ನಿ । ಸೂರ್ಯ ಮಣ್ಡಲಾ᳚ ನ್ಯಾಖ್ಯಾ॒ಯಿಕಾಃ । ಅತ ಊರ್ಧ್ವಗ್ಂಸ॑ನಿರ್ವ॒ಚನಾಃ ॥ 19 ॥
(ನಿ॒ಜಾನು॑ಕಾಂ॒ - ಭವ॑ತಿ - ದ್ರುಹ್ಯಾ॒ತಾ-ಮ್ಪಞ್ಚ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 7
ಆರೋಗೋ ಭ್ರಾಜಃ ಪಟರಃ॑ ಪತ॒ಙ್ಗಃ । ಸ್ವರ್ಣರೋ ಜ್ಯೋತಿಷೀಮಾನ್॑. ವಿಭಾ॒ಸಃ । ತೇ ಅಸ್ಮೈ ಸರ್ವೇ ದಿವಮಾ॑ತಪ॒ನ್ತಿ । ಊರ್ಜ-ನ್ದುಹಾನಾ ಅನಪಸ್ಫುರ॑ನ್ತ ಇ॒ತಿ । ಕಶ್ಯ॑ಪೋ-ಽಷ್ಟ॒ಮಃ । ಸ ಮಹಾಮೇರು-ನ್ನ॑ ಜಹಾ॒ತಿ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ । ಯತ್ತೇ॒ ಶಿಲ್ಪ॑-ಙ್ಕಶ್ಯಪ ರೋಚ॒ನಾವ॑ತ್ । ಇ॒ನ್ದ್ರಿ॒ಯಾವ॑-ತ್ಪುಷ್ಕ॒ಲ-ಞ್ಚಿ॒ತ್ರಭಾ॑ನು । ಯಸ್ಮಿ॒-ನ್ಥ್ಸೂರ್ಯಾ॒ ಅರ್ಪಿ॑ತಾ-ಸ್ಸ॒ಪ್ತ ಸಾ॒ಕಮ್ ॥ 20 ॥
ತಸ್ಮಿ-ನ್ರಾಜಾನ-ಮಧಿವಿಶ್ರಯೇ॑ಮಮಿ॒ತಿ । ತೇ ಅಸ್ಮೈ ಸರ್ವೇ ಕಶ್ಯಪಾ-ಜ್ಜ್ಯೋತಿ॑-ರ್ಲಭ॒ನ್ತೇ । ತಾನ್ಥ್ಸೋಮಃ ಕಶ್ಯಪಾದಧಿ॑ ನಿರ್ಧ॒ಮತಿ । ಭ್ರಸ್ತಾ ಕರ್ಮ ಕೃ॑ದಿವೈ॒ವಮ್ ॥ ಪ್ರಾಣೋ ಜೀವಾನೀನ್ದ್ರಿಯ॑ ಜೀವಾ॒ನಿ । ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷ॑ಣ್ಯಾಃ ಪ್ರಾ॒ಣಾಃ । ಸೂರ್ಯಾ ಇ॑ತ್ಯಾಚಾ॒ರ್ಯಾಃ । ಅಪಶ್ಯಮಹ ಮೇತಾನ್-ಥ್ಸಪ್ತ ಸೂ᳚ರ್ಯಾನಿ॒ತಿ । ಪಞ್ಚಕರ್ಣೋ॑ ವಾಥ್ಸ್ಯಾ॒ಯನಃ । ಸಪ್ತಕರ್ಣ॑ಶ್ಚ ಪ್ಲಾ॒ಕ್ಷಿಃ ॥ 21 ॥
ಆನುಶ್ರವಿಕ ಏವ ನೌ ಕಶ್ಯ॑ಪ ಇ॒ತಿ । ಉಭೌ॑ ವೇದ॒ಯಿತೇ । ನ ಹಿ ಶೇಕುಮಿವ ಮಹಾಮೇ॑ರು-ಙ್ಗ॒ನ್ತುಮ್ । ಅಪಶ್ಯಮಹಮೇತ-ಥ್ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲ-ಮ್ಪರಿವ॑ರ್ತಮಾ॒ನಮ್ । ಗಾ॒ರ್ಗ್ಯಃ ಪ್ರಾ॑ಣತ್ರಾ॒ತಃ । ಗಚ್ಛನ್ತ ಮ॑ಹಾಮೇ॒ರುಮ್ । ಏಕ॑ಞ್ಚಾಜ॒ಹತಮ್ । ಭ್ರಾಜಪಟರ ಪತ॑ಙ್ಗಾ ನಿ॒ಹನೇ । ತಿಷ್ಠನ್ನಾ॑ತಪ॒ನ್ತಿ । ತಸ್ಮಾ॑ದಿ॒ಹ ತಪ್ತ್ರಿ॑ ತಪಾಃ ॥ 22 ॥
ಅ॒ಮುತ್ರೇ॒ತರೇ । ತಸ್ಮಾ॑ದಿ॒ಹಾ ತಪ್ತ್ರಿ॑ ತಪಾಃ । ತೇಷಾ॑ಮೇಷಾ॒ ಭವ॑ತಿ । ಸ॒ಪ್ತ ಸೂರ್ಯಾ॒ ದಿವ॒-ಮನು॒ ಪ್ರವಿ॑ಷ್ಟಾಃ । ತಾನ॒ನ್ವೇತಿ॑ ಪ॒ಥಿಭಿ॑-ರ್ದಕ್ಷಿ॒ಣಾವಾನ್॑ । ತೇ ಅಸ್ಮೈ ಸರ್ವೇ ಘೃತಮಾ॑ತಪ॒ನ್ತಿ । ಊರ್ಜ-ನ್ದುಹಾನಾ ಅನಪಸ್ಫುರ॑ನ್ತ ಇ॒ತಿ ॥ ಸಪ್ತರ್ತ್ವಿಜ-ಸ್ಸೂರ್ಯಾ ಇ॑ತ್ಯಾಚಾ॒ರ್ಯಾಃ । ತೇಷಾ॑ಮೇಷಾ॒ ಭವ॑ತಿ । ಸ॒ಪ್ತ ದಿಶೋ॒ ನಾನಾ॑ ಸೂರ್ಯಾಃ ॥ 23 ॥
ಸ॒ಪ್ತ ಹೋತಾ॑ರ ಋ॒ತ್ವಿಜಃ॑ । ದೇವಾ ಆದಿತ್ಯಾ॑ ಯೇ ಸ॒ಪ್ತ । ತೇಭಿ-ಸ್ಸೋಮಾಭೀ ರಕ್ಷ॑ಣ ಇ॒ತಿ । ತದ॑ಪ್ಯಾಮ್ನಾ॒ಯಃ । ದಿಗ್ಭ್ರಾಜ ಋತೂ᳚ನ್ ಕರೋ॒ತಿ । ಏತ॑ಯೈವಾ॒ವೃತಾ ಽಽಸಹಸ್ರಸೂರ್ಯತಾಯಾ ಇತಿ ವೈ॑ಶಮ್ಪಾ॒ಯನಃ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ । ಯದ್ದ್ಯಾವ॑ ಇನ್ದ್ರ ತೇ ಶ॒ತಗ್ಂ ಶ॒ತ-ಮ್ಭೂಮೀಃ᳚ । ಉ॒ತ ಸ್ಯುಃ । ನ ತ್ವಾ॑ ವಜ್ರಿನ್-ಥ್ಸ॒ಹಸ್ರ॒ಗ್ಂ॒ ಸೂರ್ಯಾಃ᳚ । 24 ॥
ಅನು ನ ಜಾತಮಷ್ಟ ರೋದ॑ಸೀ ಇ॒ತಿ । ನಾನಾ ಲಿಙ್ಗತ್ವಾ-ದೃತೂನಾ-ನ್ನಾನಾ॑ ಸೂರ್ಯ॒ತ್ವಮ್ ॥ ಅಷ್ಟೌ ತು ವ್ಯವಸಿ॑ತಾ ಇ॒ತಿ । ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲಾ-ನ್ಯಷ್ಟಾ॑ತ ಊ॒ರ್ಧ್ವಮ್ । ತೇಷಾ॑ಮೇಷಾ॒ ಭವ॑ತಿ ॥ ಚಿ॒ತ್ರ-ನ್ದೇ॒ವಾನಾ॒-ಮುದ॑ಗಾ॒ದನೀ॑ಕಮ್ । ಚಕ್ಷು॑-ರ್ಮಿ॒ತ್ರಸ್ಯ॒ ವರು॑ಣಸ್ಯಾ॒ಗ್ನೇಃ । ಆ-ಽಪ್ರಾ॒ ದ್ಯಾವಾ॑ ಪೃಥಿ॒ವೀ ಅ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷಮ್ । ಸೂರ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಜಗತಸ್ತಸ್ಥು॑ಷಶ್ಚೇ॒ತಿ ॥ 25 ॥
(ಸಾ॒ಕಂ - ಪ್ಲಾ॒ಕ್ಷಿ - ಸ್ತಪ್ತ್ರಿ॑ತಪಾ॒ - ನಾನಾ॑ಸೂರ್ಯಾಃ॒ - ಸೂರ್ಯಾ॒ - +ನವ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 8
ಕ್ವೇದಮಭ್ರ॑-ನ್ನಿವಿ॒ಶತೇ । ಕ್ವಾಯಗ್ಂ॑ ಸಂವಁಥ್ಸ॒ರೋ ಮಿ॑ಥಃ । ಕ್ವಾಹಃ ಕ್ವೇಯ-ನ್ದೇ॑ವ ರಾ॒ತ್ರೀ । ಕ್ವ ಮಾಸಾ ಋ॑ತವ॒-ಶ್ಶ್ರಿತಾಃ ॥ ಅರ್ಧಮಾಸಾ॑ ಮುಹೂ॒ರ್ತಾಃ । ನಿಮೇಷಾಸ್ತು॑ಟಿಭಿಃ॒ (ನಿಮೇಷಾಸ್ತ್ರ॑ಟಿಭಿಃ॒) ಸಹ । ಕ್ವೇಮಾ ಆಪೋ ನಿ॑ವಿಶ॒ನ್ತೇ । ಯ॒ದೀತೋ॑ ಯಾನ್ತಿ॒ ಸಮ್ಪ್ರ॑ತಿ ॥ ಕಾಲಾ ಅಫ್ಸು ನಿ॑ವಿಶ॒ನ್ತೇ । ಆ॒ಪ-ಸ್ಸೂರ್ಯೇ॑ ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾಃ । 26 ।
ಅಭ್ರಾ᳚ಣ್ಯ॒ಪಃ ಪ್ರ॑ಪದ್ಯ॒ನ್ತೇ । ವಿ॒ದ್ಯುಥ್ಸೂರ್ಯೇ॑ ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾ । ಅನವರ್ಣೇ ಇ॑ಮೇ ಭೂ॒ಮೀ । ಇ॒ಯಞ್ಚಾ॑ಸೌ ಚ॒ ರೋದ॑ಸೀ । ಕಿಗ್ಗ್ ಸ್ವಿದತ್ರಾನ್ತ॑ರಾ ಭೂ॒ತಮ್ । ಯೇ॒ನೇಮೇ ವಿ॑ಧೃತೇ॒ ಉಭೇ । ವಿ॒ಷ್ಣುನಾ॑ ವಿಧೃ॑ತೇ ಭೂ॒ಮೀ । ಇ॒ತಿ ವ॑ಥ್ಸಸ್ಯ॒ ವೇದ॑ನಾ । ಇರಾ॑ವತೀ ಧೇನು॒ಮತೀ॒ ಹಿ ಭೂ॒ತಮ್ । ಸೂ॒ಯ॒ವ॒ಸಿನೀ॒ ಮನು॑ಷೇ ದಶ॒ಸ್ಯೇ᳚ । 27 ।
ವ್ಯ॑ಷ್ಟಭ್ನಾ॒-ದ್ರೋದ॑ಸೀ॒ ವಿಷ್ಣ॑ವೇ॒ತೇ । ದಾ॒ಧರ್ಥ॑ ಪೃಥಿ॒ವೀ-ಮ॒ಭಿತೋ॑ ಮ॒ಯೂಖೈಃ᳚ । ಕಿನ್ತ-ದ್ವಿಷ್ಣೋ ರ್ಬಲ॑ಮಾ॒ಹುಃ । ಕಾ॒ ದೀಪ್ತಿಃ॑ ಕಿ-ಮ್ಪ॒ರಾಯ॑ಣಮ್ । ಏಕೋ॑ ಯ॒ದ್ಧಾ-ರ॑ಯ ದ್ದೇ॒ವಃ । ರೇ॒ಜತೀ॑ ರೋದ॒ಸೀ ಉ॑ಭೇ । ವಾತಾದ್ವಿಷ್ಣೋ-ರ್ಬ॑ಲ ಮಾ॒ಹುಃ । ಅ॒ಕ್ಷರಾ᳚-ದ್ದೀಪ್ತಿ॒ ರುಚ್ಯ॑ತೇ । ತ್ರಿ॒ಪದಾ॒ದ್ಧಾರ॑ಯ-ದ್ದೇ॒ವಃ । ಯದ್ವಿಷ್ಣೋ॑ರೇಕ॒-ಮುತ್ತ॑ಮಮ್ ॥ 28 ॥
ಅ॒ಗ್ನಯೋ॑ ವಾಯ॑ವಶ್ಚೈ॒ವ । ಏ॒ತದ॑ಸ್ಯ ಪ॒ರಾಯ॑ಣಮ್ । ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ ಪ॑ರ-ಮ್ಮೃ॒ತ್ಯುಮ್ । ಅ॒ವಮ॑-ಮ್ಮದ್ಧ್ಯ॒ಮಞ್ಚ॑ತುಮ್ । ಲೋ॒ಕಞ್ಚ॒ ಪುಣ್ಯ॑ಪಾಪಾ॒ನಾಮ್ । ಏ॒ತ-ತ್ಪೃ॑ಚ್ಛಾಮಿ॒ ಸಮ್ಪ್ರ॑ತಿ ॥ ಅ॒ಮುಮಾ॑ಹುಃ ಪ॑ರ-ಮ್ಮೃ॒ತ್ಯುಮ್ । ಪ॒ವಮಾ॑ನ-ನ್ತು॒ ಮದ್ಧ್ಯ॑ಮಮ್ । ಅ॒ಗ್ನಿರೇ॒ವಾವ॑ಮೋ ಮೃ॒ತ್ಯುಃ । ಚ॒ನ್ದ್ರಮಾ᳚-ಶ್ಚತು॒ರುಚ್ಯ॑ತೇ ॥ 29 ॥
ಅ॒ನಾ॒ಭೋ॒ಗಾಃ ಪ॑ರ-ಮ್ಮೃ॒ತ್ಯುಮ್ । ಪಾ॒ಪಾ-ಸ್ಸಂ॑ಯಁನ್ತಿ॒ ಸರ್ವ॑ದಾ । ಆಭೋಗಾಸ್ತ್ವೇವ॑ ಸಂಯಁ॒ನ್ತಿ । ಯ॒ತ್ರ ಪು॑ಣ್ಯಕೃ॒ತೋ ಜ॑ನಾಃ । ತತೋ॑ ಮ॒ದ್ಧ್ಯಮ॑ಮಾಯ॒ನ್ತಿ । ಚ॒ತುಮ॑ಗ್ನಿಞ್ಚ॒ ಸಮ್ಪ್ರ॑ತಿ । ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ॑ ಪಾಪ॒ಕೃತಃ । ಯ॒ತ್ರ ಯಾ॑ತಯ॒ತೇ ಯ॑ಮಃ । ತ್ವನ್ನಸ್ತ--ದ್ಬ್ರಹ್ಮ॑-ನ್ಪ್ರಬ್ರೂ॒ಹಿ । ಯ॒ದಿ ವೇ᳚ತ್ಥಾ-ಽಸ॒ತೋ ಗೃ॑ಹಾನ್ ॥ 30 ॥
ಕ॒ಶ್ಯಪಾ॑ ದುದಿ॑ತಾ-ಸ್ಸೂ॒ರ್ಯಾಃ । ಪಾ॒ಪಾನ್ನಿ॑ರ್ಘ್ನನ್ತಿ॒ ಸರ್ವ॑ದಾ । ರೋದಸ್ಯೋರನ್ತ॑-ರ್ದೇಶೇ॒ಷು । ತತ್ರ ನ್ಯಸ್ಯನ್ತೇ॑ ವಾಸ॒ವೈಃ । ತೇ ಽಶರೀರಾಃ ಪ್ರ॑ಪದ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಯ॒ಥಾ ಽಪು॑ಣ್ಯಸ್ಯ॒ ಕರ್ಮ॑ಣಃ । ಅಪಾ᳚ಣ್ಯ॒ಪಾದ॑ ಕೇಶಾ॒ಸಃ । ತ॒ತ್ರ ತೇ॑-ಽಯೋನಿ॒ಜಾ ಜ॑ನಾಃ । ಮೃತ್ವಾ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯು-ಮಾ॑ಪದ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಅ॒ದ್ಯಮಾ॑ನಾ-ಸ್ಸ್ವ॒ಕರ್ಮ॑ಭಿಃ । 31 ।
ಆಶಾತಿಕಾಃ ಕ್ರಿಮ॑ಯ ಇ॒ವ । ತತಃ ಪೂಯನ್ತೇ॑ ವಾಸ॒ವೈಃ । ಅಪೈ॑ತ-ಮ್ಮೃ॒ತ್ಯು-ಞ್ಜ॑ಯತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಸ ಖಲ್ವೈವಂ॑-ವಿಁದ್ಬ್ರಾ॒ಹ್ಮಣಃ । ದೀ॒ರ್ಘಶ್ರು॑ತ್ತಮೋ॒ ಭವ॑ತಿ । ಕಶ್ಯ॑ಪ॒ಸ್ಯಾತಿ॑ಥಿ॒-ಸ್ಸಿದ್ಧಗ॑ಮನ॒-ಸ್ಸಿದ್ಧಾಗ॑ಮನಃ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ ॥ ಆಯಸ್ಮಿನ್᳚-ಥ್ಸ॒ಪ್ತ ವಾ॑ಸ॒ವಾಃ । ರೋಹ॑ನ್ತಿ ಪೂ॒ರ್ವ್ಯಾ॑ ರುಹಃ॑ । 32 ।
ಋಷಿ॑ರ್ಹ ದೀರ್ಘ॒ಶ್ರುತ್ತ॑ಮಃ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಘರ್ಮೋ ಅತಿ॑ಥಿರಿ॒ತಿ । ಕಶ್ಯಪಃ ಪಶ್ಯ॑ಕೋ ಭ॒ವತಿ । ಯಥ್ಸರ್ವ-ಮ್ಪರಿಪಶ್ಯತೀ॑ತಿ ಸೌ॒ಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ । ಅಥಾಗ್ನೇ॑ರಷ್ಟಪು॑ರುಷ॒ಸ್ಯ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ । ಅಗ್ನೇ॒ ನಯ॑ ಸು॒ಪಥಾ॑ ರಾ॒ಯೇ ಅ॒ಸ್ಮಾನ್ । ವಿಶ್ವಾ॑ನಿ ದೇವ ವ॒ಯುನಾ॑ನಿ ವಿ॒ದ್ವಾನ್ । ಯು॒ಯೋ॒ದ್ಧ್ಯ॑ಸ್ಮ-ಜ್ಜು॑ಹುರಾ॒ಣಮೇನಃ॑ । ಭೂಯಿಷ್ಠಾನ್ತೇ ನಮ ಉಕ್ತಿಂ-ವಿಁ॑ಧೇಮೇ॒ತಿ ॥ 33 ॥
(ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾ - ದಶ॒ಸ್ಯೇ॑ - ಉತ್ತ॑ಮ॒-ಮುಚ್ಯ॑ತೇ-ಗೃಹಾನ್-ಥ್ಸ್ವ॒ಕರ್ಮ॑ಭಿಃ-ಪೂ॒ರ್ವ್ಯಾ॑ ರುಹ॑-ಇ॒ತಿ)
ಅನುವಾಕಃ 9
ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಜಾತ॑ವೇದಾ॒ಶ್ಚ । ಸಹೋಜಾ ಅ॑ಜಿರಾ॒ಪ್ರಭುಃ । ವೈಶ್ವಾನರೋ ನ॑ರ್ಯಾಪಾ॒ಶ್ಚ । ಪ॒ಙ್ಕ್ತಿರಾ॑ಧಾಶ್ಚ॒ ಸಪ್ತ॑ಮಃ । ವಿಸರ್ಪೇವಾ-ಽಷ್ಟ॑ಮೋ-ಽಗ್ನೀ॒ನಾಮ್ । ಏತೇ-ಽಷ್ಟೌ ವಸವಃ, ಕ್ಷಿ॑ತಾ ಇ॒ತಿ । ಯಥರ್ತ್ವೇ-ವಾಗ್ನೇ-ರರ್ಚಿರ್ವರ್ಣ॑ ವಿಶೇ॒ಷಾಃ । ನೀಲಾರ್ಚಿಶ್ಚ ಪೀತಕಾ᳚ರ್ಚಿಶ್ಚೇ॒ತಿ । ಅಥ ವಾಯೋ-ರೇಕಾದಶ-ಪುರುಷಸ್ಯೈಕಾದಶ॑ಸ್ತ್ರೀಕ॒ಸ್ಯ । ಪ್ರಭ್ರಾಜಮಾನಾ ವ್ಯ॑ವದಾ॒ತಾಃ ॥ 34 ॥
ಯಾಶ್ಚ ವಾಸು॑ಕಿ ವೈ॒ದ್ಯುತಾಃ । ರಜತಾಃ ಪರು॑ಷಾ-ಶ್ಶ್ಯಾ॒ಮಾಃ । ಕಪಿಲಾ ಅ॑ತಿಲೋ॒ಹಿತಾಃ । ಊರ್ಧ್ವಾ ಅವಪ॑ತನ್ತಾ॒ಶ್ಚ । ವೈದ್ಯುತ ಇ॑ತ್ಯೇಕಾ॒ದಶ । ನೈನಂ-ವೈಁದ್ಯುತೋ॑ ಹಿನ॒ಸ್ತಿ । ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಸ ಹೋವಾಚ ವ್ಯಾಸಃ ಪಾ॑ರಾಶ॒ರ್ಯಃ । ವಿದ್ಯುದ್ವಧಮೇವಾಹ-ಮ್ಮೃತ್ಯುಮೈ᳚ಚ್ಛಮಿ॒ತಿ । ನ ತ್ವಕಾ॑ಮಗ್ಂ ಹ॒ನ್ತಿ ॥ 35 ॥
ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಅಥ ಗ॑ನ್ಧರ್ವ॒ಗಣಾಃ । ಸ್ವಾನ॒ ಭ್ರಾಟ್ । ಅಙ್ಘಾ॑ರಿ॒-ರ್ಬಮ್ಭಾ॑ರಿಃ । ಹಸ್ತ॒-ಸ್ಸುಹ॑ಸ್ತಃ । ಕೃಶಾ॑ನುರ್ವಿ॒ಶ್ವಾವ॑ಸುಃ । ಮೂರ್ಧನ್ವಾನ್-ಥ್ಸೂ᳚ರ್ಯವ॒ರ್ಚಾಃ । ಕೃತಿರಿತ್ಯೇಕಾದಶ ಗ॑ನ್ಧರ್ವ॒ಗಣಾಃ । ದೇವಾಶ್ಚ ಮ॑ಹಾದೇ॒ವಾಃ । ರಶ್ಮಯಶ್ಚ ದೇವಾ॑ ಗರ॒ಗಿರಃ ॥ 36 ॥
ನೈನ-ಙ್ಗರೋ॑ ಹಿನ॒ಸ್ತಿ । ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಗೌ॒ರೀ ಮಿ॑ಮಾಯ ಸಲಿ॒ಲಾನಿ॒ ತಕ್ಷ॑ತೀ । ಏಕ॑ಪದೀ ದ್ವಿ॒ಪದೀ॒ ಸಾ ಚತು॑ಷ್ಪದೀ । ಅ॒ಷ್ಟಾಪ॑ದೀ॒ ನವ॑ಪದೀ ಬಭೂ॒ವುಷೀ᳚ । ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷರಾ ಪರಮೇ ವ್ಯೋ॑ಮನ್ನಿ॒ತಿ । ವಾಚೋ॑ ವಿಶೇ॒ಷಣಮ್ । ಅಥ ನಿಗದ॑ವ್ಯಾಖ್ಯಾ॒ತಾಃ । ತಾನನುಕ್ರ॑ಮಿಷ್ಯಾ॒ಮಃ । ವ॒ರಾಹವಃ॑-ಸ್ವತ॒ಪಸಃ ॥ 37 ॥
ವಿ॒ದ್ಯು-ನ್ಮ॑ಹಸೋ॒ ಧೂಪ॑ಯಃ । ಶ್ವಾಪಯೋ ಗೃಹಮೇಧಾ᳚ಶ್ಚೇತ್ಯೇ॒ತೇ । ಯೇ॒ ಚೇಮೇ-ಽಶಿ॑ಮಿವಿ॒ದ್ವಿಷಃ । ಪರ್ಜನ್ಯಾ-ಸ್ಸಪ್ತ ಪೃಥಿವೀಮಭಿವ॑ರ್ಷ॒ನ್ತಿ । ವೃಷ್ಟಿ॑ಭಿರಿ॒ತಿ । ಏತಯೈವ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿ॑ಪರೀ॒ತಾಃ । ಸ॒ಪ್ತಭಿ॒ರ್ವಾತೈ॑ ರುದೀ॒ರಿತಾಃ । ಅಮೂಂ-ಲೋಁಕಾ-ನಭಿವ॑ರ್ಷ॒ನ್ತಿ । ತೇಷಾ॑ಮೇಷಾ॒ ಭವ॑ತಿ । ಸ॒ಮಾ॒ನ-ಮೇ॒ತದುದ॑ಕಮ್ ॥ 38 ॥
ಉ॒ಚ್ಚೈತ್ಯ॑ವ॒ ಚಾಹ॑ಭಿಃ । ಭೂಮಿ॑-ಮ್ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಾ॒ ಜಿನ್ವ॑ನ್ತಿ । ದಿವ-ಞ್ಜಿನ್ವನ್-ತ್ಯಗ್ನ॑ಯ ಇ॒ತಿ । ಯದಕ್ಷ॑ರ-ಮ್ಭೂ॒ತಕೃ॑ತಮ್ । ವಿಶ್ವೇ॑ ದೇವಾ ಉ॒ಪಾಸ॑ತೇ । ಮ॒ಹರ್ಷಿ॑ಮಸ್ಯ ಗೋ॒ಪ್ತಾರ᳚ಮ್ । ಜ॒ಮದ॑ಗ್ನಿ॒-ಮಕು॑ರ್ವತ । ಜ॒ಮದ॑ಗ್ನಿ॒-ರಾಪ್ಯಾ॑ಯತೇ । ಛನ್ದೋ॑ಭಿ-ಶ್ಚತುರುತ್ತ॒ರೈಃ । ರಾಜ್ಞ॒-ಸ್ಸೋಮ॑ಸ್ಯ ತೃ॒ಪ್ತಾಸಃ॑ ॥ 39 ॥
ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣಾ ವೀ॒ರ್ಯಾ॑ವತಾ । ಶಿ॒ವಾ ನಃ॑ ಪ್ರ॒ದಿಶೋ॒ ದಿಶಃ॑ ॥ ತಚ್ಛಂ॒ಯೋಁರಾ ವೃ॑ಣೀಮಹೇ । ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಾಯ॑ । ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಪ॑ತಯೇ । ದೈವೀ᳚ ಸ್ವ॒ಸ್ತಿರ॑ಸ್ತು ನಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ-ರ್ಮಾನು॑ಷೇಭ್ಯಃ । ಊ॒ರ್ಧ್ವ-ಞ್ಜಿ॑ಗಾತು ಭೇಷ॒ಜಮ್ । ಶನ್ನೋ॑ ಅಸ್ತು ದ್ವಿ॒ಪದೇ᳚ । ಶಞ್ಚತು॑ಷ್ಪದೇ । ಸೋಮಪಾ(3) ಅಸೋಮಪಾ(3) ಇತಿ ನಿಗದ॑ವ್ಯಾಖ್ಯಾ॒ತಾಃ ॥ 40 ॥
(ವ್ಯ॒ವ॒ದಾ॒ತಾ - ಹ॒ನ್ತಿ-ಗ॑ರ॒ಗಿರ - ಸ್ತ॒ಪಸ - ಉದ॑ಕಂ - ತೃಪ್ತಾಸ॒ - ಶ್ವತು॑ಷ್ಪದ॒ ಏಕ॑-ಞ್ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 10
ಸ॒ಹ॒ಸ್ರ॒ವೃದಿ॑ಯ-ಮ್ಭೂ॒ಮಿಃ । ಪ॒ರಂ-ವ್ಯೋಁ॑ಮ ಸ॒ಹಸ್ರ॑ವೃತ್ । ಅ॒ಶ್ವಿನಾ॑ ಭುಜ್ಯೂ॑ ನಾಸ॒ತ್ಯಾ । ವಿ॒ಶ್ವಸ್ಯ॑ ಜಗ॒ತಸ್ಪ॑ತೀ ॥ ಜಾಯಾ ಭೂಮಿಃ ಪ॑ತಿರ್ವ್ಯೋ॒ಮ । ಮಿ॒ಥುನ॑ನ್ತಾ ಅ॒ತುರ್ಯ॑ಥುಃ । ಪುತ್ರೋ ಬೃಹಸ್ಪ॑ತೀ ರು॒ದ್ರಃ । ಸ॒ರಮಾ॑ ಇತಿ॑ ಸ್ತ್ರೀಪು॒ಮಮ್ ॥ ಶು॒ಕ್ರಂ-ವಾಁ॑ಮ॒ನ್ಯದ್ಯ॑ಜ॒ತಂ-ವಾಁ॑ಮ॒ನ್ಯತ್ । ವಿಷು॑ರೂಪೇ॒ ಅಹ॑ನೀ॒ ದ್ಯೌರಿ॑ವ ಸ್ಥಃ ॥ 41 ॥
ವಿಶ್ವಾ॒ ಹಿ ಮಾ॒ಯಾ ಅವ॑ಥ-ಸ್ಸ್ವಧಾವನ್ತೌ । ಭ॒ದ್ರಾ ವಾ᳚-ಮ್ಪೂಷಣಾವಿ॒ಹ ರಾ॒ತಿರ॑ಸ್ತು । ವಾಸಾ᳚ತ್ಯೌ ಚಿ॒ತ್ರೌ ಜಗ॑ತೋ ನಿ॒ಧಾನೌ᳚ । ದ್ಯಾವಾ॑ಭೂಮೀ ಚ॒ರಥಃ॑ ಸ॒ಗ್ಂ॒ ಸಖಾ॑ಯೌ । ತಾವ॒ಶ್ವಿನಾ॑ ರಾ॒ಸಭಾ᳚ಶ್ವಾ॒ ಹವ॑-ಮ್ಮೇ । ಶು॒ಭ॒ಸ್ಪ॒ತೀ॒ ಆ॒ಗತಗ್ಂ॑ ಸೂ॒ರ್ಯಯಾ॑ ಸ॒ಹ । ತ್ಯುಗ್ರೋ॑ ಹ ಭು॒ಜ್ಯು-ಮ॑ಶ್ವಿನೋದ ಮೇ॒ಘೇ । ರ॒ಯಿನ್ನ ಕಶ್ಚಿ॑-ನ್ಮಮೃ॒ವಾಁ(2) ಅವಾ॑ಹಾಃ । ತಮೂ॑ಹಥು-ರ್ನೌ॒ಭಿರಾ᳚ತ್ಮ॒ನ್-ವತೀ॑ಭಿಃ । ಅ॒ನ್ತ॒ರಿ॒ಕ್ಷ॒ ಪ್ರುಡ್ಭಿ॒ರ-ಪೋ॑ದಕಾಭಿಃ ॥ 42 ॥
ತಿ॒ಸ್ರಃ, ಕ್ಷಪ॒ಸ್ತ್ರಿರಹಾ॑ ಽತಿ॒ವ್ರಜ॑ದ್ಭಿಃ । ನಾಸ॑ತ್ಯಾ ಭು॒ಜ್ಯುಮೂ॑ಹಥುಃ ಪತ॒ಙ್ಗೈಃ । ಸ॒ಮು॒ದ್ರಸ್ಯ॒ ಧನ್ವ॑ನ್ನಾ॒ರ್ದ್ರಸ್ಯ॑ ಪಾ॒ರೇ । ತ್ರಿ॒ಭೀ ರಥೈ᳚-ಶ್ಶ॒ತಪ॑ದ್ಭಿ॒-ಷ್ಷಡ॑ಶ್ವೈಃ । ಸ॒ವಿ॒ತಾರಂ॒-ವಿಁತ॑ನ್ವನ್ತಮ್ । ಅನು॑ಬದ್ಧ್ನಾತಿ ಶಾಮ್ಬ॒ರಃ । ಆಪಪೂರ್ಷಂ-ಬ॑ರಶ್ಚೈ॒ವ । ಸ॒ವಿತಾ॑ ಽರೇಪ॒ಸೋ॑ ಽಭವತ್ । ತ್ಯಗ್ಂ ಸುತೃಪ್ತಂ-ವಿಁ॑ದಿತ್ವೈ॒ವ । ಬ॒ಹುಸೋ॑ಮ ಗಿ॒ರಂ-ವಁ॑ಶೀ ॥ 43 ॥
ಅನ್ವೇತಿ ತುಗ್ರೋ ವ॑ಕ್ರಿಯಾ॒ನ್ತಮ್ । ಆಯಸೂಯಾನ್-ಥ್ಸೋಮ॑ತೃಫ್ಸು॒ಷು । ಸ ಸಙ್ಗ್ರಾಮ-ಸ್ತಮೋ᳚ದ್ಯೋ-ಽತ್ಯೋ॒ತಃ । ವಾಚೋ ಗಾಃ ಪಿ॑ಪಾತಿ॒ ತತ್ । ಸ ತದ್ಗೋಭಿ-ಸ್ಸ್ತವಾ᳚ ಽತ್ಯೇತ್ಯ॒ನ್ಯೇ । ರ॒ಕ್ಷಸಾ॑ ಽನನ್ವಿ॒ತಾಶ್ಚ॑ ಯೇ । ಅ॒ನ್ವೇತಿ॒ ಪರಿ॑ವೃತ್ತ್ಯಾ॒-ಽಸ್ತಃ । ಏ॒ವಮೇ॒ತೌ ಸ್ಥೋ॑ ಅಶ್ವಿನಾ । ತೇ ಏ॒ತೇ ದ್ಯುಃ॑ ಪೃಥಿ॒ವ್ಯೋಃ । ಅಹ॑ರಹ॒-ರ್ಗರ್ಭ॑ನ್ದಧಾಥೇ ॥ 44 ॥
ತಯೋ॑ ರೇ॒ತೌ ವ॒ಥ್ಸಾ ವ॑ಹೋರಾ॒ತ್ರೇ । ಪೃ॒ಥಿ॒ವ್ಯಾ ಅಹಃ॑ । ದಿ॒ವೋ ರಾತ್ರಿಃ॑ । ತಾ ಅವಿ॑ಸೃಷ್ಟೌ । ದಮ್ಪ॑ತೀ ಏ॒ವ ಭ॑ವತಃ ॥ ತಯೋ॑ ರೇ॒ತೌ ವ॒ಥ್ಸೌ । ಅ॒ಗ್ನಿಶ್ಚಾ॑-ದಿ॒ತ್ಯಶ್ಚ॑ । ರಾ॒ತ್ರೇರ್ವ॒ಥ್ಸಃ । ಶ್ವೇ॒ತ ಆ॑ದಿ॒ತ್ಯಃ । ಅಹ್ನೋ॒-ಽಗ್ನಿಃ ॥ 45 ॥
ತಾ॒ಮ್ರೋ ಅ॑ರು॒ಣಃ । ತಾ ಅವಿ॑ಸೃಷ್ಟೌ । ದಮ್ಪ॑ತೀ ಏ॒ವ ಭ॑ವತಃ ॥ ತಯೋ॑ ರೇ॒ತೌ ವ॒ಥ್ಸೌ । ವೃ॒ತ್ರಶ್ಚ॑ ವೈದ್ಯು॒ತಶ್ಚ॑ । ಅ॒ಗ್ನೇರ್ವೃ॒ತ್ರಃ । ವೈ॒ದ್ಯುತ॑ ಆದಿ॒ತ್ಯಸ್ಯ॑ । ತಾ ಅವಿ॑ಸೃಷ್ಟೌ । ದಮ್ಪ॑ತೀ ಏ॒ವ ಭ॑ವತಃ ॥ ತಯೋ॑ ರೇ॒ತೌ ವ॒ಥ್ಸೌ ॥ 46 ॥
ಉ॒ಷ್ಮಾ ಚ॑ ನೀಹಾ॒ರಶ್ಚ॑ । ವೃ॒ತ್ರಸ್ಯೋ॒ಷ್ಮಾ । ವೈ॒ದ್ಯು॒ತಸ್ಯ॑ ನೀಹಾ॒ರಃ । ತೌ ತಾವೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ಪದ್ಯೇತೇ ॥ ಸೇಯಗ್ಂ ರಾತ್ರೀ॑ ಗ॒ರ್ಭಿಣೀ॑ ಪು॒ತ್ರೇಣ॒ ಸಂವಁ॑ಸತಿ । ತಸ್ಯಾ॒ ವಾ ಏ॒ತದು॒ಲ್ಬಣ᳚ಮ್ । ಯದ್ರಾತ್ರೌ॑ ರ॒ಶ್ಮಯಃ॑ । ಯಥಾ॒ ಗೋರ್ಗ॒ರ್ಭಿಣ್ಯಾ॑ ಉ॒ಲ್ಬಣ᳚ಮ್ । ಏ॒ವಮೇ॒ತಸ್ಯಾ॑ ಉ॒ಲ್ಬಣ᳚ಮ್ । ಪ್ರಜಯಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಚ ಪಶುಭಿ॑ಶ್ಚ ಭ॒ವತಿ । ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಏತಮುದ್ಯನ್ತ-ಮಪಿಯ॑ನ್ತಞ್ಚೇ॒ತಿ । ಆದಿತ್ಯಃ ಪುಣ್ಯ॑ಸ್ಯ ವ॒ಥ್ಸಃ । ಅಥ ಪವಿ॑ತ್ರಾಙ್ಗಿ॒ರಸಃ ॥ 47 ॥
(ಸ್ಥೋ - ಽಪೋ॑ದಕಾಭಿ--ರ್ ವಶೀ - ದಧಾಥೇ - ಅ॒ಗ್ನಿ - ಸ್ತಯೋ॑ ರೇ॒ತೌ ವ॒ಥ್ಸೌ - ಭ॒ವತಿ ಚ॒ತ್ವಾರಿ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 11
ಪ॒ವಿತ್ರ॑ವನ್ತಃ॒ ಪರಿ॒ವಾಜ॒ಮಾಸ॑ತೇ । ಪಿ॒ತೈಷಾ᳚-ಮ್ಪ್ರ॒ತ್ನೋ ಅ॒ಭಿರ॑ಕ್ಷತಿ ವ್ರ॒ತಮ್ । ಮ॒ಹಸ್ಸ॑ಮು॒ದ್ರಂ-ವಁರು॑ಣ ಸ್ತಿ॒ರೋದ॑ಧೇ । ಧೀರಾ॑ ಇಚ್ಛೇಕು॒ರ್ದ್ಧರು॑ಣೇಷ್ವಾ॒ರಭ᳚ಮ್ । ಪ॒ವಿತ್ರ॑-ನ್ತೇ॒ ವಿತ॑ತ॒-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣ॒ಸ್ಪತೇ᳚ । ಪ್ರಭು॒ರ್ಗಾತ್ರಾ॑ಣಿ॒ ಪರ್ಯೇ॑ಷಿ ವಿ॒ಶ್ವತಃ॑ । ಅತ॑ಪ್ತತನೂ॒-ರ್ನ ತದಾ॒ಮೋ ಅ॑ಶ್ನುತೇ । ಶೃ॒ತಾಸ॒ ಇದ್ವಹ॑ನ್-ತ॒ಸ್ತ-ಥ್ಸಮಾ॑ಶತ । ಬ್ರ॒ಹ್ಮಾ ದೇ॒ವಾನಾ᳚ಮ್ । ಅಸ॑ತ-ಸ್ಸ॒ದ್ಯೇ ತತ॑ಕ್ಷುಃ ॥ 48 ॥
ಋಷ॑ಯ-ಸ್ಸ॒ಪ್ತಾತ್ರಿ॑ಶ್ಚ॒ ಯತ್ । ಸರ್ವೇ-ಽತ್ರಯೋ ಅ॑ಗಸ್ತ್ಯ॒ಶ್ಚ । ನಕ್ಷ॑ತ್ರೈ॒-ಶ್ಶಙ್ಕೃ॑ತೋ ಽವಸನ್ನ್ । ಅಥ॑ ಸವಿತು॒-ಶ್ಶ್ಯಾವಾಶ್ವ॒ಸ್ಯಾ ಽವರ್ತಿ॑ಕಾಮಸ್ಯ । ಅ॒ಮೀ ಯ ಋಕ್ಷಾ॒ ನಿಹಿ॑ತಾ ಸ ಉ॒ಚ್ಚಾ । ನಕ್ತ॒-ನ್ದದೃ॑ಶ್ರೇ॒ ಕುಹ॑ಚಿ॒ದ್ದಿವೇ॑ಯುಃ । ಅದ॑ಬ್ಧಾನಿ॒ ವರು॑ಣಸ್ಯ ವ್ರ॒ತಾನಿ॑ । ವಿ॒ಚಾ॒ಕಶ॑-ಚ್ಚ॒ನ್ದ್ರಮಾ॒ ನಕ್ಷ॑ತ್ರಮೇತಿ । ತ-ಥ್ಸ॑ವಿ॒ತು-ರ್ವರೇ᳚ಣ್ಯಮ್ । ಭರ್ಗೋ॑ ದೇ॒ವಸ್ಯ॑ ಧೀಮಹಿ ॥ 49 ।
ಧಿಯೋ॒ ಯೋ ನಃ॑ ಪ್ರಚೋ॒ದಯಾ᳚ತ್ ॥ ತಥ್ಸ॑ವಿ॒ತು-ರ್ವೃ॑ಣೀಮಹೇ । ವ॒ಯ-ನ್ದೇ॒ವಸ್ಯ॒ ಭೋಜ॑ನಮ್ । ಶ್ರೇಷ್ಠಗ್ಂ॑ ಸರ್ವ॒ಧಾತ॑ಮಮ್ । ತುರ॒-ಮ್ಭಗ॑ಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ । ಅಪಾ॑ಗೂಹತ ಸವಿತಾ॒ ತೃಭೀನ್॑ । ಸರ್ವಾ᳚-ನ್ದಿ॒ವೋ ಅನ್ಧ॑ಸಃ । ನಕ್ತ॑ನ್ತ;॒ತಾನ್ಯ॑ಭವ-ನ್ದೃ॒ಶೇ । ಅಸ್ಥ್ಯ॒ಸ್ಥ್ನಾ ಸಮ್ಭ॑ವಿಷ್ಯಾಮಃ ॥ ನಾಮ॒ ನಾಮೈ॒ವ ನಾ॒ಮ ಮೇ᳚ ॥ 50 ॥
ನಪುಗ್ಂಸ॑ಕ॒-ಮ್ಪುಮಾ॒ಗ್॒ಸ್ತ್ರ್ಯ॑ಸ್ಮಿ । ಸ್ಥಾವ॑ರೋ-ಽಸ್ಮ್ಯಥ॒ ಜಙ್ಗ॑ಮಃ । ಯ॒ಜೇ-ಽಯಕ್ಷಿ॒ ಯಷ್ಟಾ॒ಹೇ ಚ॑ । ಮಯಾ॑ ಭೂ॒ತಾನ್ಯ॑ಯಕ್ಷತ । ಪ॒ಶವೋ॑ ಮಮ॑ ಭೂತಾ॒ನಿ । ಅನೂಬನ್ಧ್ಯೋ ಽಸ್ಮ್ಯ॑ಹಂ-ವಿಁ॒ಭುಃ । ಸ್ತ್ರಿಯಃ॑ ಸ॒ತೀಃ । ತಾ ಉ॑ ಮೇ ಪು॒ಗ್ಂ॒ಸ ಆ॑ಹುಃ । ಪಶ್ಯ॑ದಕ್ಷ॒ಣ್ವಾನ್ನ-ವಿಚೇ॑ತದ॒ನ್ಧಃ । ಕ॒ವಿರ್ಯಃ ಪು॒ತ್ರ-ಸ್ಸ ಇ॒ಮಾ ಚಿ॑ಕೇತ ॥ 51 ॥
ಯಸ್ತಾ ವಿ॑ಜಾ॒ನಾ-ಥ್ಸ॑ವಿ॒ತುಃ ಪಿ॒ತಾ-ಽಸ॑ತ್ । ಅ॒ನ್ಧೋ ಮಣಿಮ॑ವಿನ್ದತ್ । ತಮ॑ನಙ್ಗುಲಿ॒-ರಾವ॑ಯತ್ । ಅ॒ಗ್ರೀ॒ವಃ ಪ್ರತ್ಯ॑ಮುಞ್ಚತ್ । ತಮಜಿ॑ಹ್ವ ಅ॒ಸಶ್ಚ॑ತ । ಊರ್ಧ್ವಮೂಲ-ಮ॑ವಾಕ್ಛಾ॒ಖಮ್ । ವೃ॒ಕ್ಷಂ-ಯಾಁ॑ ವೇದ॒ ಸಮ್ಪ್ರ॑ತಿ । ನ ಸ ಜಾತು ಜನಃ॑ ಶ್ರದ್ದ॒ದ್ಧ್ಯಾತ್ । ಮೃ॒ತ್ಯುರ್ಮಾ॑ ಮಾರ॒ಯಾದಿ॑ತಿಃ । ಹಸಿತಗ್ಂ ರುದಿ॑ತಙ್ಗೀ॒ತಮ್ ॥ 52 ॥
ವೀಣಾ॑ ಪಣ ವ॒ಲಾಸಿ॑ತಮ್ । ಮೃ॒ತಞ್ಜೀ॒ವಞ್ಚ॑ ಯತ್ಕಿ॒ಞ್ಚಿತ್ । ಅ॒ಙ್ಗಾನಿ॑ ಸ್ನೇವ॒ ವಿದ್ಧಿ॑ ತತ್ । ಅತೃ॑ಷ್ಯ॒ಗ್ಗ್॒ಸ್ತೃಷ್ಯ॑ ಧ್ಯಾಯತ್ । ಅ॒ಸ್ಮಾಜ್ಜಾ॒ತಾ ಮೇ॑ ಮಿಥೂ॒ ಚರನ್ನ್॑ । ಪುತ್ರೋ ನಿರ್-ಋತ್ಯಾ॑ ವೈದೇ॒ಹಃ । ಅ॒ಚೇತಾ॑ ಯಶ್ಚ॒ ಚೇತ॑ನಃ । ಸ॒ ತ-ಮ್ಮಣಿಮ॑ವಿನ್ದತ್ । ಸೋ॑-ಽನಙ್ಗುಲಿ॒ರಾವ॑ಯತ್ । ಸೋ॒-ಽಗ್ರೀ॒ವಃ ಪ್ರತ್ಯ॑ಮುನ್ಚತ್ ॥ 53 ।
ಸೋ-ಽಜಿ॑ಹ್ವೋ ಅ॒ಸಶ್ಚ॑ತ । ನೈತಮೃಷಿಂ-ವಿಁದಿತ್ವಾ ನಗ॑ರ-ಮ್ಪ್ರ॒ವಿಶೇತ್ । ಯ॑ದಿ ಪ್ರ॒ವಿಶೇತ್ । ಮಿ॒ಥೌ ಚರಿ॑ತ್ವಾ ಪ್ರ॒ವಿಶೇತ್ । ತಥ್ಸಮ್ಭವ॑ಸ್ಯ ವ್ರ॒ತಮ್ । ಆ॒ ತಮ॑ಗ್ನೇ ರ॒ಥನ್ತಿ॑ಷ್ಠ । ಏಕಾ᳚ಶ್ವಮೇಕ॒ ಯೋಜ॑ನಮ್ । ಏಕಚಕ್ರ॑-ಮೇಕ॒ಧುರಮ್ । ವಾ॒ತ ಧ್ರಾ॑ಜಿ ಗ॒ತಿಂ-ವಿಁ॑ಭೋ । ನ॒ ರಿ॒ಷ್ಯತಿ॑ ನ ವ್ಯ॒ಥತೇ ॥ 54 ॥
ನಾ॒ಸ್ಯಾಕ್ಷೋ॑ ಯಾತು॒ ಸಜ್ಜ॑ತಿ । ಯಚ್ಛ್ವೇತಾ᳚-ನ್ರೋಹಿ॑ತಾಗ್ಶ್ಚಾ॒ಗ್ನೇಃ । ರ॒ಥೇ ಯು॑ಕ್ತ್ವಾ-ಽಧಿ॒ತಿಷ್ಠ॑ತಿ । ಏಕಯಾ ಚ ದಶಭಿಶ್ಚ॑ ಸ್ವಭೂ॒ತೇ । ದ್ವಾಭ್ಯಾ ಮಿಷ್ಟಯೇ ವಿಗ್ಂ॑ಶತ್ಯಾ॒ ಚ । ತಿಸೃಭಿಶ್ಚ ವಹಸೇ ತ್ರಿಗ್ಂ॑ಶತಾ॒ ಚ । ನಿಯುದ್ಭಿ-ರ್ವಾಯವಿಹ ತಾ॑ ವಿಮು॒ಞ್ಚ ॥ 55 ॥
(ತತ॑ಕ್ಷು--ರ್ ಧೀಮಹಿ - ನಾ॒ಮ ಮೇ॑ - ಚಿಕೇತ - ಗೀ॒ತಂ - ಪ್ರತ್ಯ॑ಮುಞ್ಚ-ದ್- ವ್ಯ॒ಥತೇ - +ಸ॒ಪ್ತ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 12
ಆತ॑ನುಷ್ವ॒ ಪ್ರತ॑ನುಷ್ವ । ಉ॒ದ್ಧಮಾಧ॑ಮ॒ ಸನ್ಧ॑ಮ । ಆದಿತ್ಯೇ ಚನ್ದ್ರ॑ವರ್ಣಾ॒ನಾಮ್ । ಗರ್ಭ॒ ಮಾ ಧೇ॑ಹಿ॒ ಯಃ ಪುಮಾನ್॑ । ಇ॒ತ-ಸ್ಸಿ॒ಕ್ತಗ್ಂ ಸೂರ್ಯ॑ಗತಮ್ । ಚ॒ನ್ದ್ರಮ॑ಸೇ॒ ರಸ॑ಙ್ಕೃಧಿ । ವಾರಾದ-ಞ್ಜನ॑ಯಾ-ಗ್ರೇ॒-ಽಗ್ನಿಮ್ । ಯ ಏಕೋ॑ ರುದ್ರ॒ ಉಚ್ಯ॑ತೇ । ಅ॒ಸ॒-ಙ್ಖ್ಯಾ॒ತಾ-ಸ್ಸ॑ಹಸ್ರಾ॒ಣಿ । ಸ್ಮ॒ರ್ಯತೇ॑ ನ ಚ॒ ದೃಶ್ಯ॑ತೇ ॥ 56 ॥
ಏ॒ವಮೇ॒ತನ್ನಿ॑ಬೋಧತ । ಆ ಮ॒ನ್ದ್ರೈ-ರಿ॑ನ್ದ್ರ॒ ಹರಿ॑ಭಿಃ । ಯಾ॒ ಹಿ ಮ॒ಯೂರ॑-ರೋಮಭಿಃ । ಮಾತ್ವಾ ಕೇಚಿನ್ನಿಯೇ ಮುರಿ॑ನ್ನ ಪಾ॒ಶಿನಃ । ದ॒ಧ॒ನ್ವೇವ॒ ತಾ ಇ॑ಹಿ । ಮಾ ಮ॒ನ್ದ್ರೈ-ರಿ॑ನ್ದ್ರ॒ ಹರಿ॑ಭಿಃ । ಯಾ॒ಮಿ ಮ॒ಯೂರ॑ ರೋಮಭಿಃ । ಮಾ ಮಾ ಕೇಚಿನ್ನಿಯೇ ಮುರಿ॑ನ್ನ ಪಾ॒ಶಿನಃ । ನಿ॒ಧ॒ನ್ವೇವ॒ ತಾಁ(2) ಇ॑ಮಿ । ಅಣುಭಿಶ್ಚ ಮ॑ಹದ್ಭಿ॒ಶ್ಚ ॥ 57 ॥
ನಿ॒ಘೃಷ್ವೈ॑ ರಸ॒ಮಾಯು॑ತೈಃ । ಕಾಲೈರ್-ಹರಿತ್ವ॑ಮಾಪ॒ನ್ನೈಃ । ಇನ್ದ್ರಾಯಾ॑ಹಿ ಸ॒ಹಸ್ರ॑ ಯುಕ್ । ಅ॒ಗ್ನಿ-ರ್ವಿ॒ಭ್ರಾಷ್ಟಿ॑ ವಸನಃ । ವಾ॒ಯು-ಶ್ಶ್ವೇತ॑ಸಿಕದ್ರು॒ಕಃ । ಸಂ॒ವಁ॒ಥ್ಸ॒ರೋ ವಿ॑ಷೂ॒ ವರ್ಣೈಃ᳚ । ನಿತ್ಯಾ॒ಸ್ತೇ ಽನುಚ॑ರಾಸ್ತ॒ವ । ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಗ್ಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಗ್ಂ ಸು॑ಬ್ರಹ್ಮ॒ಣ್ಯೋಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಗಚ್ಛ ಹರಿವ ಆಗಚ್ಛ ಮೇ॑ಧಾತಿ॒ಥೇಃ । ಮೇಷ ವೃಷಣಶ್ವ॑ಸ್ಯ ಮೇ॒ನೇ ॥ 58 ॥
ಗೌರಾವಸ್ಕನ್ದಿನ್ನ-ಹಲ್ಯಾ॑ಯೈ ಜಾ॒ರ । ಕೌಶಿಕ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗೌತಮ॑ಬ್ರುವಾ॒ಣ । ಅ॒ರು॒ಣಾಶ್ವಾ॑ ಇ॒ಹಾಗ॑ತಾಃ । ವಸ॑ವಃ ಪೃಥಿವಿ॒ ಕ್ಷಿತಃ॑ । ಅ॒ಷ್ಟೌ ದಿ॒ಗ್ವಾಸ॑ಸೋ॒ ಽಗ್ನಯಃ॑ । ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಜಾತವೇದಾ᳚ಶ್ಚೇತ್ಯೇ॒ತೇ । ತಾಮ್ರಾಶ್ವಾ᳚-ಸ್ತಾಮ್ರ॒ರಥಾಃ । ತಾಮ್ರವರ್ಣಾ᳚ ಸ್ತಥಾ॒-ಽಸಿತಾಃ । ದಣ್ಡಹಸ್ತಾಃ᳚ ಖಾದ॒ಗ್ದತಃ । ಇತೋ ರುದ್ರಾಃ᳚ ಪರಾ॒ಙ್ಗತಾಃ । 59 ।
ಉಕ್ತಗ್ಗ್ ಸ್ಥಾನ-ಮ್ಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ॑ ಪುರ॒ ಇತ । ಬೃಹ॒ಸ್ಪತಿ॑ಶ್ಚ ಸವಿ॒ತಾ ಚ॑ । ವಿ॒ಶ್ವರೂ॑ಪೈ-ರಿ॒ಹಾಗ॑ತಾಮ್ । ರಥೇ॑ನೋದಕ॒ವರ್ತ್ಮ॑ನಾ । ಅ॒ಫ್ಸುಷಾ॑ ಇತಿ॒ ತದ್ದ್ವ॑ಯೋಃ । ಉಕ್ತೋ ವೇಷೋ॑ ವಾಸಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಿ ಚ । ಕಾಲಾವಯವಾನಾ-ಮಿತಃ॑ ಪ್ರತೀ॒ಜ್ಯಾ । ವಾಸಾತ್ಯಾ॑ ಇತ್ಯ॒ಶ್ವಿನೋಃ । ಕೋ-ಽನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಶಬ್ದಙ್ಕ॑ರೋತೀ॒ತಿ । ವಾಸಿಷ್ಠ ರೌಹಿಣೋ ಮೀಮಾಗ್ಂ॑ಸಾ-ಞ್ಚ॒ಕ್ರೇ । ತಸ್ಯೈ॒ಷಾ ಭವ॑ತಿ ॥ ವಾ॒ಶ್ರೇವ॑ ವಿ॒ದ್ಯುದಿತಿ॑ ॥ ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣ ಉ॒ದರ॑ಣಮಸಿ । ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣ ಉದೀ॒ರಣ॑ಮಸಿ ।ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣ ಆ॒ಸ್ತರ॑ಣಮಸಿ । ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣ ಉಪ॒ಸ್ತರ॑ಣಮಸಿ ॥ 60 ॥
(ದೃಶ್ಯ॑ತೇ॒ - ಚ - ಮೇ॒ನೇ - ಪ॑ರಾ॒-ಙ್ಗತಾ - ಶ್ಚ॒ಕ್ರೇ ಷಟ್ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 13 [ಅಪ॑ಕ್ರಾಮತ ಗರ್ಭಿ॒ಣ್ಯಃ॑ ]
ಅ॒ಷ್ಟಯೋ॑ನೀ-ಮ॒ಷ್ಟಪು॑ತ್ರಾಮ್ । ಅ॒ಷ್ಟಪ॑ತ್ನೀ-ಮಿ॒ಮಾ-ಮ್ಮಹೀ᳚ಮ್ । ಅ॒ಹಂ-ವೇಁದ॒ ನ ಮೇ॑ ಮೃತ್ಯುಃ । ನ ಚಾಮೃ॑ತ್ಯುರ॒ಘಾಹ॑ರತ್ । ಅ॒ಷ್ಟಯೋ᳚ನ್ಯ॒ಷ್ಟ ಪು॑ತ್ರಮ್ । ಅ॒ಷ್ಟಪ॑ದಿ॒ದ-ಮ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷಮ್ । ಅ॒ಹಂ-ವೇಁದ॒ ನ ಮೇ॑ ಮೃತ್ಯುಃ । ನ ಚಾಮೃ॑ತ್ಯುರ॒ಘಾಹ॑ರತ್ । ಅ॒ಷ್ಟಯೋ॑ನೀ-ಮ॒ಷ್ಟಪು॑ತ್ರಾಮ್ । ಅ॒ಷ್ಟಪ॑ತ್ನೀ-ಮ॒ಮೂನ್ದಿವ᳚ಮ್ ॥ 61 ॥
ಅ॒ಹಂ-ವೇಁದ॒ ನ ಮೇ॑ ಮೃತ್ಯುಃ । ನ ಚಾಮೃ॑ತ್ಯುರ॒ಘಾಹ॑ರತ್ । ಸು॒ತ್ರಾಮಾ॑ಣ-ಮ್ಮ॒ಹೀಮೂ॒ಷು । ಅದಿ॑ತಿ॒ರ್ದ್ಯೌ-ರದಿ॑ತಿ-ರ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷಮ್ । ಅದಿ॑ತಿ ರ್ಮಾ॒ತಾ ಸ ಪಿ॒ತಾ ಸ ಪು॒ತ್ರಃ । ವಿಶ್ವೇ॑ ದೇ॒ವಾ ಅದಿ॑ತಿಃ॒ ಪಞ್ಚ॒ ಜನಾಃ᳚ । ಅದಿ॑ತಿ-ರ್ಜಾ॒ತ-ಮದಿ॑ತಿ॒-ರ್ಜನಿ॑ತ್ವಮ್ । ಅ॒ಷ್ಟೌ ಪು॒ತ್ರಾಸೋ॒ ಅದಿ॑ತೇಃ । ಯೇ ಜಾ॒ತಾ ಸ್ತ॒ನ್ವಃ॑ ಪರಿ॑ । ದೇ॒ವಾಁ (2) ಉಪ॑ಪ್ರೈ-ಥ್ಸ॒ಪ್ತಭಿಃ॑ ॥ 62 ॥
ಪ॒ರಾ॒ ಮಾ॒ರ್ತಾ॒ಣ್ಡಮಾಸ್ಯ॑ತ್ । ಸ॒ಪ್ತಭಿಃ॑ ಪು॒ತ್ರೈ-ರದಿ॑ತಿಃ । ಉಪ॒ ಪ್ರೈ-ತ್ಪೂ॒ರ್ವ್ಯಂ॑-ಯುಁಗ᳚ಮ್ । ಪ್ರ॒ಜಾಯೈ॑ ಮೃ॒ತ್ಯವೇ ತ॑ತ್ । ಪ॒ರಾ॒ ಮಾ॒ರ್ತಾ॒ಣ್ಡ-ಮಾಭ॑ರ॒ದಿತಿ॑ । ತಾನನುಕ್ರ॑ಮಿಷ್ಯಾ॒ಮಃ । ಮಿ॒ತ್ರಶ್ಚ॒ ವರು॑ಣಶ್ಚ । ಧಾ॒ತಾ ಚಾ᳚ರ್ಯ॒ಮಾ ಚ॑ । ಅಗ್ಂಶ॑ಶ್ಚ॒ ಭಗ॑ಶ್ಚ । ಇನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಿವಸ್ವಾಗ್॑ಶ್ಚೇತ್ಯೇ॒ತೇ । ಹಿ॒ರ॒ಣ್ಯ॒ಗ॒ರ್ಭೋ ಹ॒ಗ್ಂ॒ಸಸ್ಶು॑ಚಿ॒ಷತ್ । ಬ್ರಹ್ಮ॑ ಜಜ್ಞಾ॒ನ-ನ್ತದಿ-ತ್ಪ॒ದಮಿತಿ॑ । ಗ॒ರ್ಭಃ ಪ್ರಾ॑ಜಾಪ॒ತ್ಯಃ । ಅಥ॒ ಪುರು॑ಷ-ಸ್ಸ॒ಪ್ತಪುರು॑ಷಃ ॥ 63 ॥
[ ಯ॒ಥಾ॒ಸ್ಥಾ॒ನ-ಙ್ಗ॑ರ್ಭಿ॒ಣ್ಯಃ॑ ]
(ಅ॒ಮೂ-ನ್ದಿವಗ್ಂ॑ - ಸ॒ಪ್ತಭಿ॑ - ರೇ॒ತೇ ಚ॒ತ್ವಾರಿ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 14
ಯೋ-ಽಸೌ॑ ತ॒ಪನ್ನು॒ದೇತಿ॑ । ಸ ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣಾನಾ॒ದಾಯೋ॒ದೇತಿ॑ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣಾನಾ॒ದಾಯೋದ॑ಗಾಃ । ಅ॒ಸೌ ಯೋ᳚ ಽಸ್ತ॒ಮೇತಿ॑ । ಸ ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣಾನಾ॒ದಾಯಾ॒ಸ್ತಮೇತಿ॑ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣಾನಾ॒ದಾಯಾ ಸ್ತ॑ಙ್ಗಾಃ । ಅ॒ಸೌ ಯ ಆ॒ಪೂರ್ಯ॑ತಿ । ಸ ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈ ರಾ॒ಪೂರ್ಯ॑ತಿ । 64 ।
ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈ-ರಾ॒ಪೂರಿ॑ಷ್ಠಾಃ । ಅ॒ಸೌ ಯೋ॑-ಽಪ॒ಕ್ಷೀಯ॑ತಿ । ಸ ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈ-ರಪ॑ಕ್ಷೀಯತಿ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈ-ರಪ॑ಕ್ಷೇಷ್ಠಾಃ । ಅ॒ಮೂನಿ॒ ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಿ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪನ್ತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪನ್ತಿ ಚ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪತ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪತ ॥ 65 ॥
ಇ॒ಮೇ ಮಾಸಾ᳚-ಶ್ಚಾರ್ಧಮಾ॒ಸಾಶ್ಚ॑ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪನ್ತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪನ್ತಿ ಚ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪತ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪತ । ಇ॒ಮ ಋ॒ತವಃ॑ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪನ್ತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪನ್ತಿ ಚ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪತ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪತ । ಅ॒ಯಗ್ಂ ಸಂ॑ವಁಥ್ಸ॒ರಃ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪತಿ ಚ ॥ 66 ॥
ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪ । ಇ॒ದಮಹಃ॑ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈ-ರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪತಿ ಚ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪ । ಇ॒ಯಗ್ಂ ರಾತ್ರಿಃ॑ । ಸರ್ವೇ॑ಷಾ-ಮ್ಭೂ॒ತಾನಾ᳚-ಮ್ಪ್ರಾ॒ಣೈ-ರಪ॑ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ॒ ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪತಿ ಚ । ಮಾ ಮೇ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಯಾ॒ ಮಾ ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಮಾ ಮಮ॑ ಪ್ರಾ॒ಣೈರಪ॑ ಪ್ರಸೃಪ॒ ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪ । ಔ-ಮ್ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ಏತದ್ವೋ ಮಿಥುನ-ಮ್ಮಾ ನೋ ಮಿಥು॑ನಗ್ಂ ರೀ॒ಢ್ವಮ್ ॥ 67 ॥
(ಪ್ರಾ॒ಣೈರಾ॒ಪೂರ್ಯ॑ತಿ॒-ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪತ॒-ಚೋಥ್ಸ॑ರ್ಪತಿ ಚ॒ - ಮೋಥ್ಸೃ॑ಪ॒ ದ್ವೇ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 15
ಅಥಾದಿತ್ಯಸ್ಯಾಷ್ಟ ಪು॑ರುಷ॒ಸ್ಯ । ವಸೂನಾ ಮಾದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ರುದ್ರಾಣಾ-ಮಾದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಆದಿತ್ಯಾನಾ-ಮಾದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಸತಾಗ್ಂ॑ಸತ್ಯಾ॒ನಾಮ್ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಅಭಿಧೂನ್ವತಾ॑-ಮಭಿ॒ಘ್ನತಾಮ್ । ವಾತವ॑ತಾ-ಮ್ಮ॒ರುತಾಮ್ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಋಭೂಣಾ-ಮಾದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ವಿಶ್ವೇಷಾ᳚-ನ್ದೇವಾ॒ನಾಮ್ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಸಂವಁಥ್ಸರ॑ಸ್ಯ ಸ॒ವಿತುಃ । ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಔ-ಮ್ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ರಶ್ಮಯೋ ವೋ ಮಿಥುನ-ಮ್ಮಾ ನೋ ಮಿಥು॑ನಗ್ಂ ರೀ॒ಢ್ವಮ್ ॥ 68 ॥
(ಋಭೂಣಾಮಾದಿತ್ಯಾನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ಷಟ್ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 16
ಆರೋಗಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಭ್ರಾಜಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಪಟರಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಪತಙ್ಗಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಸ್ವರ್ಣರಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಜ್ಯೋತಿಷೀಮತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ವಿಭಾಸಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ । ಔ-ಮ್ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ಆಪೋ ವೋ ಮಿಥುನ-ಮ್ಮಾ ನೋ ಮಿಥು॑ನಗ್ಂ ರೀ॒ಢ್ವಮ್ ॥ 69 ॥
(ಆರೋಗಸ್ಯ ದಶ॑)
ಅನುವಾಕಃ 17
ಅಥ ವಾಯೋ-ರೇಕಾದಶ-ಪುರುಷಸ್ಯೈಕಾದಶ॑-ಸ್ತ್ರೀಕ॒ಸ್ಯ ।
ಪ್ರಭ್ರಾಜಮಾನಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವ್ಯವದಾತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವಾಸುಕಿವೈದ್ಯುತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ರಜತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಪರುಷಾಣಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಶ್ಯಾಮಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಕಪಿಲಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಅತಿಲೋಹಿತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಊರ್ಧ್ವಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ॥ 70 ॥
ಅವಪತನ್ತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವೈದ್ಯುತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಪ್ರಭ್ರಾಜಮಾನೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವ್ಯವದಾತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವಾಸುಕಿವೈದ್ಯುತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ರಜತಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಪರುಷಾಣಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಶ್ಯಾಮಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಕಪಿಲಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಅತಿಲೋಹಿತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಊರ್ಧ್ವಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಅವಪತನ್ತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವೈದ್ಯುತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಔ-ಮ್ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ ।
ರೂಪಾಣಿ ವೋ ಮಿಥುನ-ಮ್ಮಾ ನೋ ಮಿಥು॑ನಗ್ಂ ರೀ॒ಢ್ವಮ್ ॥ 71 ॥
(ಊರ್ಧ್ವಾನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ - ನ್ಯತಿಲೋಹಿತೀನಾಗ್ಂ ರುದ್ರಾಣೀನಾಗ್ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ಪಞ್ಚ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 18
ಅಥಾಗ್ನೇ॑ರಷ್ಟ ಪು॑ರುಷ॒ಸ್ಯ ॥ ಅಗ್ನೇಃ ಪೂರ್ವ-ದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಜಾತವೇದಸ ಉಪದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಸಹೋಜಸೋ ದಕ್ಷಿಣ-ದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಅಜಿರಾಪ್ರಭವ ಉಪದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯಾಪರದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ನರ್ಯಾಪಸ ಉಪದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಪಙ್ಕ್ತಿರಾಧಸ ಉದಗ್ದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ವಿಸರ್ಪಿಣ ಉಪದಿಶ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವತೇಜ॑ಸಾ ಭಾ॒ನಿ ।
ಔ-ಮ್ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ ।
ದಿಶೋ ವೋ ಮಿಥುನ-ಮ್ಮಾ ನೋ ಮಿಥು॑ನಗ್ಂ ರೀ॒ಢ್ವಮ್ ॥ 72 ॥
(ಸ್ವ॑ರೇಕ॑-ಞ್ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 19
ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ-ಸ್ಯಾನ್ದಿಶಿ ವಿಸ॑ರ್ಪೀ ನ॒ರಕಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನಃ ಪ॑ರಿಪಾ॒ಹಿ । ದಕ್ಷಿಣಾ-ಪರಸ್ಯಾ-ನ್ದಿಶ್ಯ ವಿಸ॑ರ್ಪೀ ನ॒ರಕಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನಃ ಪ॑ರಿಪಾ॒ಹಿ । ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವಸ್ಯಾ-ನ್ದಿಶಿ ವಿಷಾ॑ದೀ ನ॒ರಕಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನಃ ಪ॑ರಿಪಾ॒ಹಿ । ಉತ್ತರಾ-ಪರಸ್ಯಾ-ನ್ದಿಶ್ಯ ವಿಷಾ॑ದೀ ನ॒ರಕಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನಃ ಪ॑ರಿಪಾ॒ಹಿ । ಆ ಯಸ್ಮಿನ್ಥ್ಸಪ್ತ ವಾಸವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಶತಕ್ರತ॑ ವಿತ್ಯೇ॒ತೇ ॥ 73 ॥
(ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವಸ್ಯಾ-ನ್ನವ॑)
ಅನುವಾಕಃ 20
ಇ॒ನ್ದ್ರ॒ ಘೋ॒ಷಾ ವೋ॒ ವಸು॑ಭಿಃ ಪು॒ರಸ್ತಾ॒-ದುಪ॑ದಧತಾಮ್ ।
ಮನೋ॑ಜವಸೋ ವಃ ಪಿ॒ತೃಭಿ॑-ರ್ದಕ್ಷಿಣ॒ತ ಉಪ॑ದಧತಾಮ್ ।
ಪ್ರಚೇ॑ತಾ ವೋ ರು॒ದ್ರೈಃ ಪ॒ಶ್ಚಾ-ದುಪ॑ದಧತಾಮ್ ।
ವಿ॒ಶ್ವಕ॑ರ್ಮಾ ವ ಆದಿ॒ತ್ಯೈ-ರು॑ತ್ತರ॒ತ ಉಪ॑ದಧತಾಮ್ ।
ತ್ವಷ್ಟಾ॑ ವೋ ರೂ॒ಪೈ-ರು॒ಪರಿ॑ಷ್ಟಾ॒-ದುಪ॑ದಧತಾಮ್ । ಸ್
ಅಞ್ಜ್ಞಾನಂ-ವಃ ಁಪ॑ಶ್ಚಾದಿ॒ತಿ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯ-ಸ್ಸರ್ವೋ॒-ಽಗ್ನಿಃ ಪೃ॑ಥಿ॒ವ್ಯಾಮ್ । ವಾ॒ಯುರ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷೇ । ಸೂರ್ಯೋ॑ ದಿ॒ವಿ । ಚ॒ನ್ದ್ರಮಾ॑ ದಿ॒ಕ್ಷು । ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಿ॒ ಸ್ವಲೋ॒ಕೇ । ಏ॒ವಾ ಹ್ಯೇ॑ವ । ಏ॒ವಾ ಹ್ಯ॑ಗ್ನೇ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ವಾ॑ಯೋ । ಏ॒ವಾ ಹೀ᳚ನ್ದ್ರ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ಪೂ॑ಷನ್ನ್ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ದೇ॑ವಾಃ ॥ 74 ॥
(ದಿ॒ಕ್ಷು ಸ॒ಪ್ತ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 21
ಆಪ॑ಮಾಪಾಮ॒ಪ-ಸ್ಸರ್ವಾಃ᳚ । ಅ॒ಸ್ಮಾ-ದ॒ಸ್ಮಾದಿ॒ತೋ-ಽಮುತಃ॑ । ಅ॒ಗ್ನಿರ್ವಾ॒ಯುಶ್ಚ॒ ಸೂರ್ಯ॑ಶ್ಚ । ಸ॒ಹ ಸ॑ಞ್ಚಸ್ಕ॒ರರ್ಧಿ॑ಯಾ । ವಾ॒ಯ್ವಶ್ವಾ॑ ರಶ್ಮಿ॒ ಪತ॑ಯಃ । ಮರೀ᳚ಚ್ಯಾತ್ಮಾನೋ॒ ಅದ್ರು॑ಹಃ । ದೇ॒ವೀ ರ್ಭು॑ವನ॒ ಸೂವ॑ರೀಃ । ಪು॒ತ್ರ॒ವ॒ವಾಯ॑ ಮೇ ಸುತ । ಮಹಾನಾಮ್ನೀ-ರ್ಮ॑ಹಾಮಾ॒ನಾಃ । ಮ॒ಹ॒ಸೋ ಮ॑ಹಸ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ ॥ 75 ॥
ದೇ॒ವೀಃ ಪ॑ರ್ಜನ್ಯ॒ ಸೂವ॑ರೀಃ । ಪು॒ತ್ರ॒ವ॒ವಾಯ॑ ಮೇ ಸುತ । ಅ॒ಪಾಶ್ನ್ಯು॑ಷ್ಣಿ-ಮ॒ಪಾ ರಕ್ಷಃ॑ । ಅ॒ಪಾಶ್ನ್ಯು॑ಷ್ಣಿ-ಮ॒ಪಾ ರಘ᳚ಮ್ । ಅಪಾ᳚ಘ್ರಾ॒ಮಪ॑ ಚಾ॒ವರ್ತಿ᳚ಮ್ । ಅಪ॑ ದೇ॒ವೀರಿ॒ತೋ ಹಿ॑ತ । ವಜ್ರ॑-ನ್ದೇ॒ವೀರಜೀ॑ತಾಗ್ಶ್ಚ । ಭುವ॑ನ-ನ್ದೇವ॒ ಸೂವ॑ರೀಃ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯಾನದಿ॑ತಿ-ನ್ದೇ॒ವೀಮ್ । ಯೋನಿ॑ನೋರ್ಧ್ವ-ಮು॒ದೀಷ॑ತ ॥ 76 ॥
ಭ॒ದ್ರ-ಙ್ಕರ್ಣೇ॑ಭಿ-ಶ್ಶೃಣು॒ಯಾಮ॑ ದೇವಾಃ । ಭ॒ದ್ರ-ಮ್ಪ॑ಶ್ಯೇಮಾ॒ಕ್ಷಭಿ॒-ರ್ಯಜ॑ತ್ರಾಃ । ಸ್ಥಿ॒ರೈರಙ್ಗೈ᳚ ಸ್ತುಷ್ಟು॒ವಾಗ್ಂ ಸ॑ಸ್ತ॒ನೂಭಿಃ॑ । ವ್ಯಶೇ॑ಮ ದೇ॒ವಹಿ॑ತಂ॒-ಯಁದಾಯುಃ॑ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ ಇನ್ದ್ರೋ॑ ವೃ॒ದ್ಧಶ್ರ॑ವಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನಃ॑ ಪೂ॒ಷಾ ವಿ॒ಶ್ವವೇ॑ದಾಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನ॒ಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯೋ॒ ಅರಿ॑ಷ್ಟನೇಮಿಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿ ನೋ॒ ಬೃಹ॒ಸ್ಪತಿ॑-ರ್ದಧಾತು । ಕೇ॒ತವೋ॒ ಅರು॑ಣಾಸಶ್ಚ । ಋ॒ಷ॒ಯೋ ವಾತ॑ರಶ॒ನಾಃ। ಪ್ರ॒ತಿ॒ಷ್ಠಾಗ್ಂ ಶ॒ತಧಾ॑ ಹಿ । ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾಸೋ ಸಹಸ್ರ॒ಧಾಯ॑ಸಮ್ ॥ ಶಿ॒ವಾ ನ॒-ಶ್ಶನ್ತ॑ಮಾ ಭವನ್ತು । ದಿ॒ವ್ಯಾ ಆಪ॒ ಓಷ॑ಧಯಃ ॥ ಸು॒ಮೃ॒ಡೀ॒ಕಾ ಸರ॑ಸ್ವತಿ । ಮಾತೇ॒ ವ್ಯೋ॑ಮ ಸ॒ನ್ದೃಶಿ॑ ॥ 77 ॥
(ಸ್ವ॑ - ರು॒ದೀಷ॑ತ॒ - ವಾತ॑ರಶ॒ನಾ-ಷ್ಷಟ್ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 22
ಯೋ॑-ಽಪಾ-ಮ್ಪುಷ್ಪಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಪುಷ್ಪ॑ವಾ-ನ್ಪ್ರ॒ಜಾವಾ᳚-ನ್ಪಶು॒ಮಾ-ನ್ಭ॑ವತಿ । ಚ॒ನ್ದ್ರಮಾ॒ ವಾ ಅ॒ಪಾ-ಮ್ಪುಷ್ಪ᳚ಮ್ । ಪುಷ್ಪ॑ವಾ-ನ್ಪ್ರ॒ಜಾವಾ᳚-ನ್ಪಶು॒ಮಾ-ನ್ಭ॑ವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಅ॒ಗ್ನಿರ್ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯೋ᳚-ಽಗ್ನೇರಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ ॥ 78 ॥
ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ ವಾ ಅ॒ಗ್ನೇರಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ವಾ॒ಯುರ್ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯೋ ವಾ॒ಯೋರಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ ॥ 79 ॥
ಆಪೋ॒ ವೈ ವಾ॒ಯೋರಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಅ॒ಸೌ ವೈ ತಪ॑ನ್ನ॒ಪಾ-ಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯೋ॑-ಽಮುಷ್ಯ॒-ತಪ॑ತ ಆ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ವಾ ಅ॒ಮುಷ್ಯ॒-ತಪ॑ತ ಆ॒ಯತ॑ನಮ್ ॥ 80 ॥
ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಚ॒ನ್ದ್ರಮಾ॒ ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯಶ್ಚ॒ನ್ದ್ರಮ॑ಸ ಆ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ ವೈ ಚ॒ನ್ದ್ರಮ॑ಸ ಆ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ ॥ 81 ॥
ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಿ॒ ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯೋ ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಾ-ಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ ವೈ ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಾ-ಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 82 ॥
ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಪ॒ರ್ಜನ್ಯೋ॒ ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯಃ ಪ॒ರ್ಜನ್ಯ॑-ಸ್ಯಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ ವೈ ಪ॒ರ್ಜನ್ಯ॑-ಸ್ಯಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಯೋ॑-ಽಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ ॥ 83 ॥
ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಸಂ॒ವಁ॒ಥ್ಸ॒ರೋ ವಾ ಅ॒ಪಾಮಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ-ಸ್ಸಂ॑ವಁಥ್ಸ॒ರ-ಸ್ಯಾ॒ಯತ॑ನಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಆಪೋ॒ ವೈ ಸಂ॑ವಁಥ್ಸ॒ರ-ಸ್ಯಾ॒ಯತ॑ನಮ್ । ಆ॒ಯತ॑ನವಾ-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಯೋ᳚-ಽಫ್ಸು ನಾವ॒-ಮ್ಪ್ರತಿ॑ಷ್ಠಿತಾಂ॒-ವೇಁದ॑ । ಪ್ರತ್ಯೇ॒ವ ತಿ॑ಷ್ಠತಿ । 84 ।
ಇ॒ಮೇ ವೈ ಲೋ॒ಕಾ ಅ॒ಫ್ಸು ಪ್ರತಿ॑ಷ್ಠಿತಾಃ । ತದೇ॒ಷಾ-ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ ।
ಅ॒ಪಾಗ್ಂ ರಸ॒ಮುದ॑ಯಗ್ಂಸನ್ನ್ । ಸೂರ್ಯೇ॑ ಶು॒ಕ್ರಗ್ಂ ಸ॒ಮಾಭೃ॑ತಮ್ । ಅ॒ಪಾಗ್ಂ ರಸ॑ಸ್ಯ॒ ಯೋ ರಸಃ॑ । ತಂ-ವೋಁ॑ ಗೃಹ್ಣಾ-ಮ್ಯುತ್ತ॒ಮಮಿತಿ॑ । ಇ॒ಮೇ ವೈ ಲೋ॒ಕಾ ಅ॒ಪಾಗ್ಂ ರಸಃ॑ । ತೇ॑-ಽಮುಷ್ಮಿ॑-ನ್ನಾದಿ॒ತ್ಯೇ ಸ॒ಮಾಭ॑ತಾಃ । ಜಾ॒ನು॒ದ॒ಘ್ನೀ-ಮು॑ತ್ತರ-ವೇ॒ದೀಙ್ಖಾ॒ತ್ವಾ । ಅ॒ಪಾ-ಮ್ಪೂ॑ರಯಿ॒ತ್ವಾ ಗು॑ಲ್ಫದ॒ಘ್ನಮ್ ॥ 85 ।
ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣೈಃ ಪುಷ್ಕರದಣ್ಡೈಃ ಪುಷ್ಕರೈಶ್ಚ॑ ಸಗ್ಗ್ಸ್ತೀ॒ರ್ಯ । ತಸ್ಮಿ॑ನ್. ವಿಹಾ॒ಯಸೇ । ಅ॒ಗ್ನಿ-ಮ್ಪ್ರ॒ಣೀಯೋ॑ಪ-ಸಮಾ॒ಧಾಯ॑ । ಬ್ರ॒ಹ್ಮ॒ವಾ॒ದಿನೋ॑ ವದನ್ತಿ । ಕಸ್ಮಾ᳚-ತ್ಪ್ರಣೀ॒ತೇ-ಽಯ-ಮ॒ಗ್ನಿಶ್ಚೀ॒ಯತೇ᳚ । ಸಾಪ್ಪ್ರ॑ಣೀ॒ತೇ-ಽಯಮ॒ಫ್ಸು ಹ್ಯಯ॑ಞ್ಚೀ॒ಯತೇ᳚ । ಅ॒ಸೌ ಭುವ॑ನೇ॒-ಽಪ್ಯ-ನಾ॑ಹಿತಾಗ್ನಿ-ರೇ॒ತಾಃ । ತಮ॒ಭಿತ॑ ಏ॒ತಾ ಅ॒ಭೀಷ್ಟ॑ಕಾ॒ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಅ॒ಗ್ನಿ॒ಹೋ॒ತ್ರೇ ದ॑ರ್ಶಪೂರ್ಣ-ಮಾ॒ಸಯೋಃ᳚ । ಪ॒ಶು॒ಬ॒ನ್ಧೇ ಚಾ॑ತುರ್ಮಾ॒ಸ್ಯೇಷು॑ ॥ 86 ॥
ಅಥೋ॑ ಆಹುಃ । ಸರ್ವೇ॑ಷು ಯಜ್ಞಕ್ರ॒ತುಷ್ವಿತಿ॑ । ಏ॒ತದ್ಧ॑ ಸ್ಮ॒ ವಾ ಆ॑ಹು-ಶ್ಶಣ್ಡಿ॒ಲಾಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಸ॒ತ್ರಿ॒ಯ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಸಂ॒ವಁ॒ಥ್ಸ॒ರ-ಮ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಸಾ॒ವಿ॒ತ್ರ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಅ॒ಮುಮಾ॑ದಿ॒ತ್ಯ-ಮ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ ॥ ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ ॥ 87 ।
ನಾ॒ಚಿ॒ಕೇ॒ತ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಪ್ರಾ॒ಣಾ-ನ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಚಾ॒ತು॒ರ್॒ಹೋ॒ತ್ರಿ॒ಯ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಬ್ರಹ್ಮ॑ ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ ॥ ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ವೈ॒ಶ್ವ॒ಸೃ॒ಜ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಶರೀ॑ರ-ಮ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಉ॒ಪಾ॒ನು॒ವಾ॒ಕ್ಯ॑ಮಾ॒ಶು-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ ॥ 88 ॥
ಇ॒ಮಾನ್ ಁಲೋ॒ಕಾ-ನ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ ॥ ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಇ॒ಮಮಾ॑ರುಣ-ಕೇತುಕ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನ ಇತಿ॑ । ಯ ಏ॒ವಾಸೌ । ಇ॒ತಶ್ಚಾ॒-ಮುತ॑ಶ್ಚಾ-ವ್ಯತೀಪಾ॒ತೀ । ತಮಿತಿ॑ ॥ ಯೋ᳚-ಽಗ್ನೇರ್ಮಿ॑ಥೂ॒ಯಾ ವೇದ॑ । ಮಿ॒ಥು॒ನ॒ವಾ-ನ್ಭ॑ವತಿ । ಆಪೋ॒ ವಾ ಅ॒ಗ್ನೇರ್ಮಿ॑ಥೂ॒ಯಾಃ । ಮಿ॒ಥು॒ನ॒ವಾ-ನ್ಭ॑ವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 89 ॥
(ವೇದ॑ - ಭವ - ತ್ಯಾ॒ಯತ॑ನಂ - ಭವತಿ॒ - ವೇದ॒ - ವೇದ॑ - ತಿಷ್ಠತಿ - ಗುಲ್ಫದ॒ಘ್ನಂ - ಚಾ॑ತುರ್ಮಾ॒ಸ್ಯೇ - ಷ್ವ॒ಮುಮಾ॑ದಿ॒ತ್ಯ-ಮ್ಪ್ರ॒ತ್ಯಕ್ಷೇ॑ಣ॒ ಕಮ॒ಗ್ನಿ-ಞ್ಚಿ॑ನುತ - ಉಪಾನುವಾ॒ಕ್ಯ॑ಮಾ॒ಶುಮ॒ಗ್ನಿ-ಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನೋ - ಮಿ॑ಥೂ॒ಯಾ ಮಿ॑ಥುನ॒ವಾ-ನ್ಭ॑ವ॒ತ್ಯೇಕ॑-ಞ್ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 23
ಆಪೋ॒ ವಾ ಇ॒ದಮಾ॑ಸನ್-ಥ್ಸಲಿ॒ಲಮೇ॒ವ । ಸ ಪ್ರ॒ಜಾಪ॑ತಿ॒ರೇಕಃ॑ ಪುಷ್ಕರಪ॒ರ್ಣೇ ಸಮ॑ಭವತ್ । ತಸ್ಯಾನ್ತ॒-ರ್ಮನ॑ಸಿ ಕಾಮ॒-ಸ್ಸಮ॑ವರ್ತತ । ಇ॒ದಗ್ಂ ಸೃ॑ಜೇಯ॒ಮಿತಿ॑ । ತಸ್ಮಾ॒ದ್ಯ-ತ್ಪುರು॑ಷೋ॒ ಮನ॑ಸಾ-ಽಭಿ॒ಗಚ್ಛ॑ತಿ । ತದ್ವಾ॒ಚಾ ವ॑ದತಿ । ತತ್ಕರ್ಮ॑ಣಾ ಕರೋತಿ । ತದೇ॒ಷಾ ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ । ಕಾಮ॒ಸ್ತದಗ್ರೇ॒ ಸಮ॑ವರ್ತ॒ತಾಧಿ॑ । ಮನ॑ಸೋ॒ ರೇತಃ॑ ಪ್ರಥ॒ಮಂ-ಯಁದಾಸೀ᳚ತ್ ॥ 90 ॥
ಸ॒ತೋ ಬನ್ಧು॒ಮಸ॑ತಿ॒ ನಿರ॑ವಿನ್ದನ್ನ್ । ಹೃ॒ದಿ ಪ್ರ॒ತೀಷ್ಯಾ॑ ಕ॒ವಯೋ॑ ಮನೀ॒ಷೇತಿ॑ । ಉಪೈ॑ನ॒ನ್ತದುಪ॑ನಮತಿ । ಯ-ತ್ಕಾ॑ಮೋ॒ ಭವ॑ತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಸ ತಪೋ॑-ಽತಪ್ಯತ । ಸ ತಪ॑ಸ್ತ॒ಪ್ತ್ವಾ । ಶರೀ॑ರಮಧೂನುತ । ತಸ್ಯ॒ ಯ-ನ್ಮಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಮಾಸೀ᳚ತ್ । ತತೋ॑-ಽರು॒ಣಾಃ ಕೇ॒ತವೋ॒ ವಾತ॑ರಶ॒ನಾ ಋಷ॑ಯ॒ ಉದ॑ತಿಷ್ಠನ್ನ್ ॥ 91 ॥
ಯೇ ನಖಾಃ᳚ । ತೇ ವೈ॑ಖಾನ॒ಸಾಃ । ಯೇ ವಾಲಾಃ᳚ । ತೇ ವಾ॑ಲಖಿ॒ಲ್ಯಾಃ । ಯೋ ರಸಃ॑ । ಸೋ॑-ಽಪಾಮ್ । ಅ॒ನ್ತ॒ರ॒ತಃ ಕೂ॒ರ್ಮ-ಮ್ಭೂ॒ತಗ್ಂ ಸರ್ಪ॑ನ್ತಮ್ । ತಮ॑ಬ್ರವೀತ್ । ಮಮ॒ ವೈ ತ್ವಂ-ಮಾ॒ಗ್ಂ॒ಸಾ । ಸಮ॑ಭೂತ್ ॥ 92 ॥
ನೇತ್ಯ॑ಬ್ರವೀತ್ । ಪೂರ್ವ॑ಮೇ॒ವಾಹ-ಮಿ॒ಹಾಸ॒ಮಿತಿ॑ । ತತ್ಪುರು॑ಷಸ್ಯ ಪುರುಷ॒ತ್ವಮ್ । ಸ ಸ॒ಹಸ್ರ॑ಶೀರ್ಷಾ॒ ಪುರು॑ಷಃ । ಸ॒ಹ॒ಸ್ರಾ॒ಕ್ಷ-ಸ್ಸ॒ಹಸ್ರ॑ಪಾತ್ । ಭೂ॒ತ್ವೋದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ತಮ॑ಬ್ರವೀತ್ । ತ್ವಂ-ವೈಁ ಪೂರ್ವಗ್ಂ॑ ಸಮ॑ಭೂಃ । ತ್ವಮಿ॒ದ-ಮ್ಪೂರ್ವಃ॑ ಕುರು॒ಷ್ವೇತಿ॑ । ಸ ಇ॒ತ ಆ॒ದಾಯಾಪಃ॑ ॥ 93 ॥
ಅ॒ಞ್ಜ॒ಲಿನಾ॑ ಪು॒ರಸ್ತಾ॑-ದು॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹ್ಯೇ॒ವೇತಿ॑ । ತತ॑ ಆದಿ॒ತ್ಯ ಉದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ಸಾ ಪ್ರಾಚೀ॒ ದಿಕ್ । ಅಥಾ॑ರು॒ಣಃ ಕೇ॒ತು-ರ್ದ॑ಕ್ಷಿಣ॒ತ ಉ॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹ್ಯಗ್ನ॒ ಇತಿ॑ । ತತೋ॒ ವಾ ಅ॒ಗ್ನಿರುದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ಸಾ ದ॑ಕ್ಷಿ॒ಣಾ ದಿಕ್ । ಅಥಾ॑ರು॒ಣಃ ಕೇ॒ತುಃ ಪ॒ಶ್ಚಾದು॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ವಾಯೋ॒ ಇತಿ॑ ॥ 94 ॥
ತತೋ॑ ವಾ॒ಯುರುದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ಸಾ ಪ್ರ॒ತೀಚೀ॒ ದಿಕ್ । ಅಥಾ॑ರು॒ಣಃ ಕೇ॒ತು-ರು॑ತ್ತರ॒ತ ಉ॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹೀನ್ದ್ರೇತಿ॑ । ತತೋ॒ ವಾ ಇನ್ದ್ರ॒ ಉದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ಸೋದೀ॑ಚೀ॒ ದಿಕ್ । ಅಥಾ॑ರು॒ಣಃ ಕೇ॒ತು-ರ್ಮದ್ಧ್ಯ॑ ಉ॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ಪೂಷ॒ನ್ನಿತಿ॑ । ತತೋ॒ ವೈ ಪೂ॒ಷೋದ॑ತಿಷ್ಠತ್ । ಸೇಯನ್ದಿಕ್ । 95 ।
ಅಥಾ॑ರು॒ಣಃ ಕೇ॒ತುರು॒ಪರಿ॑ಷ್ಟಾ-ದು॒ಪಾದ॑ಧಾತ್ । ಏ॒ವಾ ಹಿ ದೇವಾ॒ ಇತಿ॑ । ತತೋ॑ ದೇವ ಮನು॒ಷ್ಯಾಃ ಪಿ॒ತರಃ॑ । ಗ॒ನ್ಧ॒ರ್ವಾ॒-ಫ್ಸ॒ರಸ॒ ಶ್ಚೋದ॑-ತಿಷ್ಠನ್ನ್ । ಸೋರ್ಧ್ವಾ ದಿಕ್ । ಯಾ ವಿ॒ಪ್ರುಷೋ॑ ವಿ॒ಪರಾ॑ಪತನ್ನ್ । ತಾಭ್ಯೋ-ಽಸು॑ರಾ॒ ರಕ್ಷಾಗ್ಂ॑ಸಿ ಪಿಶಾ॒ಚಾಶ್ಚೋ-ದ॑ತಿಷ್ಠನ್ನ್ । ತಸ್ಮಾ॒ತ್ತೇ ಪರಾ॑ಭವನ್ನ್ । ವಿ॒ಪ್ರುಡ್ಭ್ಯೋ॒ ಹಿ ತೇ ಸಮ॑ಭವನ್ನ್ । ತದೇ॒ಷಾ-ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ ॥ 96 ॥
ಆಪೋ॑ ಹ॒ ಯ-ದ್ಬೃ॑ಹ॒ತೀ-ರ್ಗರ್ಭ॒ಮಾಯನ್ನ್॑ । ದಕ್ಷ॒-ನ್ದಧಾ॑ನಾ ಜ॒ನಯ॑ನ್ತೀ-ಸ್ಸ್ವಯ॒ಮ್ಭುಮ್ । ತತ॑ ಇ॒ಮೇ-ಽದ್ಧ್ಯ-ಸೃ॑ಜ್ಯನ್ತ॒ ಸರ್ಗಾಃ᳚ । ಅದ್ಭ್ಯೋ॒ ವಾ ಇ॒ದಗ್ಂ ಸಮ॑ಭೂತ್ । ತಸ್ಮಾ॑ದಿ॒ದಗ್ಂ ಸರ್ವ॒-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮ॑ ಸ್ವಯ॒ಭ್ವಿನ್ತಿ॑ । ತಸ್ಮಾ॑ದಿ॒ದಗ್ಂ ಸರ್ವ॒ಗ್ಂ॒ ಶಿಥಿ॑ಲ-ಮಿ॒ವಾ ಧ್ರುವ॑-ಮಿವಾಭವತ್ । ಪ್ರ॒ಜಾಪ॑ತಿ॒-ರ್ವಾವ ತತ್ । ಆ॒ತ್ಮನಾ॒-ಽಽತ್ಮಾನಂ॑-ವಿಁ॒ಧಾಯ॑ । ತದೇ॒ವಾನು॒ ಪ್ರಾವಿ॑ಶತ್ ॥ ತದೇ॒ಷಾ-ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ ॥ 97 ॥
ವಿ॒ಧಾಯ॑ ಲೋ॒ಕಾನ್. ವಿ॒ಧಾಯ॑ ಭೂ॒ತಾನಿ॑ । ವಿ॒ಧಾಯ॒ ಸರ್ವಾಃ᳚ ಪ್ರ॒ದಿಶೋ॒ ದಿಶ॑ಶ್ಚ । ಪ್ರ॒ಜಾಪ॑ತಿಃ ಪ್ರಥಮ॒ಜಾ ಋ॒ತಸ್ಯ॑ । ಆ॒ತ್ಮನಾ॒-ಽಽತ್ಮಾ-ನ॑ಮ॒ಭಿ-ಸಂವಿಁ॑ವೇ॒ಶೇತಿ॑ । ಸರ್ವ॑ಮೇ॒ವೇದಮಾ॒ಪ್ತ್ವಾ । ಸರ್ವ॑-ಮವ॒ರುದ್ಧ್ಯ॑ । ತದೇ॒ವಾನು॒ ಪ್ರವಿ॑ಶತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 98 ॥
(ಆಸೀ॑ - ದತಿಷ್ಠನ್ - ನಭೂ॒ - ದಪೋ॒ - ವಾಯೋ॒ ಇತಿ - ಸೇಯ-ನ್ದಿಗ॒ - ಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ॒ - ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ॒ -+-ಽಷ್ಟೌ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 24
ಚತು॑ಷ್ಟಯ್ಯ॒ ಆಪೋ॑ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಚ॒ತ್ವಾರಿ॒ ವಾ ಅ॒ಪಾಗ್ಂ ರೂ॒ಪಾಣಿ॑ । ಮೇಘೋ॑ ವಿ॒ದ್ಯುತ್ । ಸ್ತ॒ನ॒ಯಿ॒ತ್ನು-ರ್ವೃ॒ಷ್ಟಿಃ । ತಾನ್ಯೇ॒ವಾ ವ॑ರುನ್ಧೇ । ಆ॒ತಪ॑ತಿ॒ ವರ್ಷ್ಯಾ॑ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತಾಃ ಪು॒ರಸ್ತಾ॒-ದುಪ॑ದಧಾತಿ । ಏ॒ತಾ ವೈ ಬ್ರ॑ಹ್ಮವರ್ಚ॒ಸ್ಯಾ ಆಪಃ॑ । ಮು॒ಖ॒ತ ಏ॒ವ ಬ್ರ॑ಹ್ಮವರ್ಚ॒ಸ-ಮವ॑ರುನ್ಧೇ । ತಸ್ಮಾ᳚-ನ್ಮುಖ॒ತೋ ಬ್ರ॑ಹ್ಮವರ್ಚ॒ಸಿತ॑ರಃ ॥ 99 ॥
ಕೂಪ್ಯಾ॑ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತಾ ದ॑ಕ್ಷಿಣ॒ತ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಏ॒ತಾ ವೈ ತೇ॑ಜ॒ಸ್ವಿನೀ॒ರಾಪಃ॑ । ತೇಜ॑ ಏ॒ವಾಸ್ಯ॑ ದಕ್ಷಿಣ॒ತೋ ದ॑ಧಾತಿ । ತಸ್ಮಾ॒-ದ್ದಕ್ಷಿ॒ಣೋರ್ಧ॑ ಽಸ್ತೇಜ॒ಸ್ವಿತ॑ರಃ । ಸ್ಥಾ॒ವ॒ರಾ ಗೃ॑ಹ್ಣಾತಿ । ತಾಃ ಪ॒ಶ್ಚಾದುಪ॑ದಧಾತಿ । ಪ್ರತಿ॑ಷ್ಠಿತಾ॒ ವೈ ಸ್ಥಾ॑ವ॒ರಾಃ । ಪ॒ಶ್ಚಾದೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠತಿ । ವಹ॑ನ್ತೀ-ರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ॥ 100 ॥
ತಾ ಉ॑ತ್ತರ॒ತ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಓಜ॑ಸಾ॒ ವಾ ಏ॒ತಾ ವಹ॑ನ್ತೀರಿ॒ವೋ-ದ್ಗ॑ತೀರಿ॒ವ ಆಕೂಜ॑ತೀರಿ॒ವ ಧಾವ॑ನ್ತೀಃ । ಓಜ॑ ಏ॒ವಾಸ್ಯೋ᳚ತ್ತರ॒ತೋ ದ॑ಧಾತಿ । ತಸ್ಮಾ॒ದುತ್ತ॒ರೋ-ಽದ್ಧ॑ ಓಜ॒ಸ್ವಿತ॑ರಃ ॥ ಸ॒ಭಾಂ॒ರ್ಯಾ ಗೃ॑ಹ್ಣಾತಿ । ತಾ ಮದ್ಧ್ಯ॒ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಇ॒ಯಂ-ವೈಁ ಸ॑ಭಾಂ॒ರ್ಯಾಃ । ಅ॒ಸ್ಯಾಮೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠತಿ । ಪ॒ಲ್ವ॒ಲ್ಯಾ ಗೃ॑ಹ್ಣಾತಿ । ತಾ ಉ॒ಪರಿ॑ಷ್ಟಾ-ದು॒ಪಾದ॑ಧಾತಿ ॥ 101 ।
ಅ॒ಸೌ ವೈ ಪ॑ಲ್ವ॒ಲ್ಯಾಃ । ಅ॒ಮುಷ್ಯಾ॑ಮೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠತಿ । ದಿ॒ಕ್ಷೂಪ॑ದಧಾತಿ । ದಿ॒ಕ್ಷು ವಾ ಆಪಃ॑ । ಅನ್ನಂ॒-ವಾಁ ಆಪಃ॑ । ಅ॒ದ್ಭ್ಯೋ ವಾ ಅನ್ನ॑ಞ್ಜಾಯತೇ । ಯದೇ॒ವಾದ್ಭ್ಯೋ-ಽನ್ನ॒-ಞ್ಜಾಯ॑ತೇ । ತದವ॑ರುನ್ಧೇ । ತಂ-ವಾಁ ಏ॒ತಮ॑ರು॒ಣಾಃ ಕೇ॒ತವೋ॒ ವಾತ॑ರಶ॒ನಾ ಋಷ॑ಯೋ-ಽಚಿನ್ವನ್ನ್ । ತಸ್ಮಾ॑-ದಾರುಣ ಕೇ॒ತುಕಃ॑ ॥ತದೇ॒ಷಾ-ಽಭ್ಯನೂ᳚ಕ್ತಾ ॥ ಕೇ॒ತವೋ॒ ಅರು॑ಣಾಸಶ್ಚ । ಋ॒ಷ॒ಯೋ ವಾತ॑ರಶ॒ನಾಃ । ಪ್ರ॒ತಿ॒ಷ್ಠಾಗ್ಂ ಶ॒ತಧಾ॑ ಹಿ । ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾಸೋ ಸಹಸ್ರ॒ಧಾಯ॑ಸ॒ಮಿತಿ॑ । ಶ॒ತಶ॑ಶ್ಚೈ॒ವ ಽಸ॒ಹಸ್ರ॑ಶಶ್ಚ॒ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠತಿ । ಯ ಏ॒ತಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನು॒ತೇ । ಯ ಉ॑ಚೈನಮೇ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 102 ॥
(ಬ್ರ॒ಹ್ಮ॒ವ॒ರ್ಚ॒ಸಿತ॑ರೋ॒ - ವಹ॑ನ್ತೀ-ರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ॒ - ತಾ ಉ॒ಪರಿ॑ಷ್ಟಾದು॒ಪಾದ॑ಧಾ - ತ್ಯಾರುಣಕೇ॒ತುಕೋ॒-ಽಷ್ಟೌ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 25
ಜಾ॒ನು॒ದ॒ಘ್ನೀ-ಮು॑ತ್ತರವೇ॒ದೀಙ್ಖಾ॒ತ್ವಾ । ಅ॒ಪಾ-ಮ್ಪೂ॑ರಯತಿ । ಅ॒ಪಾಗ್ಂ ಸ॑ರ್ವ॒ತ್ವಾಯ॑ । ಪು॒ಷ್ಕ॒ರ॒ಪ॒ರ್ಣಗ್ಂ ರು॒ಕ್ಮ-ಮ್ಪುರು॑ಷ॒-ಮಿತ್ಯುಪ॑ದಧಾತಿ । ತಪೋ॒ ವೈ ಪು॑ಷ್ಕರಪ॒ರ್ಣಮ್ । ಸ॒ತ್ಯಗ್ಂ ರು॒ಕ್ಮಃ । ಅ॒ಮೃತ॒-ಮ್ಪುರು॑ಷಃ । ಏ॒ತಾವ॒ದ್ವಾ ವಾ᳚ಸ್ತಿ । ಯಾವ॑ದೇ॒ತತ್ । ಯಾವ॑ದೇ॒ವಾಸ್ತಿ॑ ॥ 103 ॥
ತದವ॑ರುನ್ಧೇ । ಕೂ॒ರ್ಮಮುಪ॑ದಧಾತಿ । ಅ॒ಪಾಮೇ॒ವ ಮೇಧ॒ಮವ॑ರುನ್ಧೇ । ಅಥೋ᳚ ಸ್ವ॒ರ್ಗಸ್ಯ॑ ಲೋ॒ಕಸ್ಯ॒ ಸಮ॑ಷ್ಟ್ಯೈ । ಆಪ॑ಮಾಪಾಮ॒ಪ-ಸ್ಸರ್ವಾಃ᳚ । ಅ॒ಸ್ಮಾದ॒ಸ್ಮಾ ದಿ॒ತೋ-ಽಮುತಃ॑ । ಅ॒ಗ್ನಿರ್ವಾ॒ಯುಶ್ಚ॒ ಸೂರ್ಯ॑ಶ್ಚ । ಸ॒ಹ ಸ॑ಞ್ಚಸ್ಕ॒ರರ್ಧಿ॑ಯಾ॒ ಇತಿ॑ । ವಾ॒ಯ್ವಶ್ವ॑ ರಶ್ಮಿ॒ಪತ॑ಯಃ । ಲೋ॒ಕ-ಮ್ಪೃ॑ಣಚ್ಛಿ॒ದ್ರ-ಮ್ಪೃ॑ಣ ॥ 104 ॥
ಯಾಸ್ತಿ॒ಸ್ರಃ ಪ॑ರಮ॒ಜಾಃ । ಇ॒ನ್ದ್ರ॒ಘೋ॒ಷಾ ವೋ॒ ವಸು॑ಭಿರೇ॒ವಾ ಹ್ಯೇ॒ವೇತಿ॑ । ಪಞ್ಚ॒ ಚಿತ॑ಯ॒ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಪಾಙ್ಕ್ತ॒-ಽಗ್ನಿಃ । ಯಾವಾ॑ನೇ॒ವಾಗ್ನಿಃ । ತಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಲೋ॒ಕ-ಮ್ಪೃ॑ಣಯಾ ದ್ವಿ॒ತೀಯಾ॒-ಮುಪ॑ದಧಾತಿ । ಪಞ್ಚ॑ಪದಾ॒ ವೈ ವಿ॒ರಾಟ್ । ತಸ್ಯಾ॒ ವಾ ಇ॒ಯ-ಮ್ಪಾದಃ॑ । ಅ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷ॒-ಮ್ಪಾದಃ॑ । ದ್ಯೌಃ ಪಾದಃ॑ । ದಿಶಃ॒ ಪಾದಃ॑ । ಪ॒ರೋರ॑ಜಾಃ॒ ಪಾದಃ॑ । ವಿ॒ರಾಜ್ಯೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ತಿಷ್ಠತಿ । ಯ ಏ॒ತಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನು॒ತೇ । ಯ ಉ॑ಚೈನಮೇ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 105 ॥
(ಅಸ್ತಿ॑ - ಪೃಣಾ॒ - ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷ॒-ಮ್ಪಾದ॒-ಷ್ಷಟ್ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 26
ಅ॒ಗ್ನಿ-ಮ್ಪ್ರ॒ಣೀಯೋ॑ಪ-ಸಮಾ॒ಧಾಯ॑ । ತಮ॒ಭಿತ॑ ಏ॒ತಾ ಅ॒ಭೀಷ್ಟ॑ಕಾ॒ ಉಪ॑ದಧಾತಿ । ಅ॒ಗ್ನಿ॒ಹೋ॒ತ್ರೇ ದ॑ರ್ಶಪೂರ್ಣ-ಮಾ॒ಸಯೋಃ᳚ । ಪ॒ಶು॒ಬ॒ನ್ಧೇ ಚಾ॑ತುರ್ಮಾ॒ಸ್ಯೇಷು॑ । ಅಥೋ॑ ಆಹುಃ । ಸರ್ವೇ॑ಷು ಯಜ್ಞಕ್ರ॒ತುಷ್ವಿತಿ॑ । ಅಥ॑ ಹಸ್ಮಾ ಹಾರು॒ಣ-ಸ್ಸ್ವಾ॑ಯ॒ಮ್ಭುವಃ॑ । ಸಾ॒ವಿ॒ತ್ರ-ಸ್ಸರ್ವೋ॒-ಽಗ್ನಿ-ರಿತ್ಯನ॑ನುಷಙ್ಗ-ಮ್ಮನ್ಯಾಮಹೇ । ನಾನಾ॒ ವಾ ಏ॒ತೇಷಾಂ᳚-ವೀಁ॒ರ್ಯಾ॑ಣಿ ॥ ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ ॥ 106 ॥
ಸ॒ತ್ರಿ॒ಯ ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಸಾ॒ವಿ॒ತ್ರ ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ನಾ॒ಚಿ॒ಕೇ॒ತ ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಚಾ॒ತು॒ರ್॒ ಹೋ॒ತ್ರಿ॒ಯ-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ವೈ॒ಶ್ವ॒ಸೃ॒ಜ ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ ॥ 107 ॥
ಉ॒ಪಾ॒ನು॒ವಾ॒ಕ್ಯ॑-ಮಾ॒ಶು ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನಃ । ಕಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಇ॒ಮಮಾ॑ರುಣ-ಕೇತುಕ ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನ್ವಾ॒ನ ಇತಿ॑ ॥ ವೃಷಾ॒ ವಾ ಅ॒ಗ್ನಿಃ । ವೃಷಾ॑ಣೌ॒ ಸಗ್ಗ್ಸ್ಫಾ॑ಲಯೇತ್ । ಹ॒ನ್ಯೇತಾ᳚ಸ್ಯ ಯ॒ಜ್ಞಃ । ತಸ್ಮಾ॒ನ್ನಾನು॒ಷಜ್ಯಃ॑ ॥ ಸೋತ್ತ॑ರವೇ॒ದಿಷು॑ ಕ್ರ॒ತುಷು॑ ಚಿನ್ವೀತ । ಉ॒ತ್ತ॒ರ॒ವೇ॒ದ್ಯಾಗ್ ಹ್ಯ॑ಗ್ನಿಶ್ಚೀ॒ಯತೇ᳚ ॥ ಪ್ರ॒ಜಾಕಾ॑ಮಶ್ಚಿನ್ವೀತ । 108 ।
ಪ್ರಾ॒ಜಾ॒ಪ॒ತ್ಯೋ ವಾ ಏ॒ಷೋ᳚-ಽಗ್ನಿಃ । ಪ್ರಾ॒ಜಾ॒ಪ॒ತ್ಯಾಃ ಪ್ರ॒ಜಾಃ । ಪ್ರ॒ಜಾವಾ᳚-ನ್ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಪ॒ಶುಕಾ॑ಮಶ್ಚಿನ್ವೀತ । ಸ॒ಞ್ಜ್ಞಾನಂ॒-ವಾಁ ಏ॒ತ-ತ್ಪ॑ಶೂ॒ನಾಮ್ । ಯದಾಪಃ॑ । ಪ॒ಶೂ॒ನಾಮೇ॒ವ ಸ॒ಜ್ಞಾನ್ನೇ॒ ಽಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನುತೇ । ಪ॒ಶು॒ಮಾ-ನ್ಭ॑ವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 109 ॥
ವೃಷ್ಟಿ॑ಕಾಮಶ್ಚಿನ್ವೀತ । ಆಪೋ॒ ವೈ ವೃಷ್ಟಿಃ॑ । ಪ॒ರ್ಜನ್ಯೋ॒ ವರ್ಷು॑ಕೋ ಭವತಿ । ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ । ಆ॒ಮ॒ಯಾ॒ವೀ ಚಿ॑ನ್ವೀತ । ಆಪೋ॒ ವೈ ಭೇ॑ಷ॒ಜಮ್ । ಭೇ॒ಷ॒ಜ-ಮೇ॒ವಾಸ್ಮೈ॑ ಕರೋತಿ । ಸರ್ವ॒ಮಾಯು॑ರೇತಿ । ಅ॒ಭಿ॒ಚರಗ್ಗ್॑ ಶ್ಚಿನ್ವೀತ । ವಜ್ರೋ॒ ವಾ ಆಪಃ॑ ॥ 110 ॥
ವಜ್ರ॑ಮೇ॒ವ ಭ್ರಾತೃ॑ವ್ಯೇಭ್ಯಃ॒ ಪ್ರಹ॑ರತಿ । ಸ್ತೃ॒ಣು॒ತ ಏ॑ನಮ್ । ತೇಜ॑ಸ್ಕಾಮೋ॒ ಯಶ॑ಸ್ಕಾಮಃ । ಬ್ರ॒ಹ್ಮ॒ವ॒ರ್ಚ॒ಸಕಾ॑ಮ-ಸ್ಸ್ವ॒ರ್ಗಕಾ॑ಮಶ್ಚಿನ್ವೀತ । ಏ॒ತಾ ವ॒ದ್ವಾ ವಾ᳚ಸ್ತಿ । ಯಾವ॑ದೇ॒ತತ್ । ಯಾವ॑ದೇ॒ವಾಸ್ತಿ॑ । ತದವ॑ರುನ್ಧೇ । ತಸ್ಯೈ॒ ತದ್ವ್ರ॒ತಮ್ । ವರ್ಷ॑ತಿ॒ ನ ಧಾ॑ವೇತ್ ॥ 111 ॥
ಅ॒ಮೃತಂ॒-ವಾಁ ಆಪಃ॑ । ಅ॒ಮೃತ॒ಸ್ಯಾ-ನ॑ನ್ತರಿತ್ಯೈ ॥ ನಾಫ್ಸು-ಮೂತ್ರ॑ಪುರೀ॒ಷಙ್ಕು॑ರ್ಯಾತ್ । ನ ನಿಷ್ಠೀ॑ವೇತ್ । ನ ವಿ॒ವಸ॑ನ-ಸ್ಸ್ನಾಯಾತ್ । ಗುಹ್ಯೋ॒ ವಾ ಏ॒ಷೋ᳚-ಽಗ್ನಿಃ । ಏ॒ತಸ್ಯಾ॒ಗ್ನೇ ರನ॑ತಿ ದಾಹಾಯ ॥ ನ ಪು॑ಷ್ಕರಪ॒ರ್ಣಾನಿ॒ ಹಿರ॑ಣ್ಯಂ॒-ವಾಁ-ಽಧಿ॒ತಿಷ್ಠೇ᳚ತ್ । ಏ॒ತಸ್ಯಾ॒ಗ್ನೇ-ರನ॑ಭ್ಯಾರೋಹಾಯ ॥ ನ ಕೂರ್ಮ॒ಸ್ಯಾಶ್ಞೀ॑ಯಾತ್ । ನೋದ॒ಕಸ್ಯಾ॒-ಘಾತು॑ಕಾ॒ನ್ಯೇನ॑-ಮೋದ॒ಕಾನಿ॑ ಭವನ್ತಿ । ಅ॒ಘಾತು॑ಕಾ॒ ಆಪಃ॑ । ಯ ಏ॒ತಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚಿ॑ನು॒ತೇ । ಯ ಉ॑ಚೈನಮೇ॒ವಂ-ವೇಁದ॑ ॥ 112 ॥
(ಚಿ॒ನು॒ತೇ॒ - ಚಿ॒ನು॒ತೇ॒ - ಪ್ರ॒ಜಾಕಾ॑ಮಶ್ಚಿನ್ವೀತ॒-ಯ ಏ॒ವಂ-ವೇಁದಾ-ಪೋ॑-ಧಾವೇ॒-ದಶ್ಞೀ॑ಯಾಚ್ಚ॒ತ್ವಾರಿ॑ ಚ)
ಅನುವಾಕಃ 27
ಇ॒ಮಾ ನು॑ಕ॒-ಮ್ಭುವ॑ನಾ ಸೀಷಧೇಮ । ಇನ್ದ್ರ॑ಶ್ಚ॒ ವಿಶ್ವೇ॑ಚ ದೇ॒ವಾಃ । ಯ॒ಜ್ಞಞ್ಚ॑ ನಸ್ತ॒ನ್ವಞ್ಚ॑ ಪ್ರ॒ಜಾಞ್ಚ॑ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯೈರಿನ್ದಃ॑ ಸ॒ಹ ಸೀ॑ಷಧಾತು । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯೈರಿನ್ದ್ರ॒-ಸ್ಸಗ॑ಣೋ-ಮ॒ರುದ್ಭಿಃ॑ । ಅ॒ಸ್ಮಾಕ॑-ಮ್ಭೂತ್ವವಿ॒ತಾ ತ॒ನೂನಾ᳚ಮ್ ॥ ಆಪ್ಲ॑ವಸ್ವ॒ ಪ್ರಪ್ಲ॑ವಸ್ವ । ಆ॒ಣ್ಡೀ ಭ॑ವ ಜ॒ ಮಾ ಮು॒ಹುಃ । ಸುಖಾದೀನ್ದುಃ॑ ಖನಿ॒ಧನಾಮ್ । ಪ್ರತಿ॑ಮುಞ್ಚಸ್ವ॒ ಸ್ವಾ-ಮ್ಪು॒ರಮ್ ॥ 113 ॥
ಮರೀ॑ಚಯ-ಸ್ಸ್ವಾಯಮ್ಭು॒ವಾಃ । ಯೇ ಶ॑ರೀ॒ರಾಣ್ಯ॑ ಕಲ್ಪಯನ್ನ್ । ತೇ ತೇ॑ ದೇ॒ಹಙ್ಕ॑ಲ್ಪಯನ್ತು । ಮಾ ಚ॑ ತೇ॒ ಖ್ಯಾ ಸ್ಮ॑ ತೀರಿಷತ್ । ಉತ್ತಿ॑ಷ್ಠತ॒ ಮಾ ಸ್ವ॑ಪ್ತ । ಅ॒ಗ್ನಿ-ಮಿ॑ಚ್ಛದ್ಧ್ವ॒-ಮ್ಭಾರ॑ತಾಃ । ರಾಜ್ಞ॒-ಸ್ಸೋಮ॑ಸ್ಯ ತೃ॒ಪ್ತಾಸಃ॑ । ಸೂರ್ಯೇ॑ಣ ಸ॒ಯುಜೋ॑ಷಸಃ ॥ ಯುವಾ॑ ಸು॒ವಾಸಾಃ᳚ । ಅ॒ಷ್ಟಾಚ॑ಕ್ರಾ॒ ನವ॑ದ್ವಾರಾ ॥ 114 ॥
ದೇ॒ವಾನಾ॒-ಮ್ಪೂರ॑ಯೋ॒ದ್ಧ್ಯಾ । ತಸ್ಯಾಗ್ಂ॑ ಹಿರಣ್ಮ॑ಯಃ ಕೋ॒ಶಃ । ಸ್ವ॒ರ್ಗೋ ಲೋ॒ಕೋ ಜ್ಯೋತಿ॒ಷಾ ಽಽವೃ॑ತಃ । ಯೋ ವೈ ತಾ᳚-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮ॑ಣೋ ವೇ॒ದ । ಅ॒ಮೃತೇ॑ನಾವೃ॒ತಾ-ಮ್ಪು॑ರೀಮ್ । ತಸ್ಮೈ᳚ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ॑ ಬ್ರಹ್ಮಾ॒ ಚ । ಆ॒ಯುಃ ಕೀರ್ತಿ॑-ಮ್ಪ್ರ॒ಜಾನ್ದ॑ದುಃ ॥ ವಿ॒ಭ್ರಾಜ॑ಮಾನಾ॒ಗ್ಂ॒ ಹರಿ॑ಣೀಮ್ । ಯ॒ಶಸಾ॑ ಸಮ್ಪ॒ರೀವೃ॑ತಾಮ್ । ಪುರಗ್ಂ॑ ಹಿರಣ್ಮ॑ಯೀ-ಮ್ಬ್ರ॒ಹ್ಮಾ ॥ 115 ॥
ವಿ॒ವೇಶಾ॑ಪ॒ರಾಜಿ॑ತಾ ॥ ಪರಾಙ್ಗೇತ್ಯ॑ (ಪರಾಂಅತ್ಯ॑) ಜ್ಯಾಮ॒ಯೀ । ಪರಾಙ್ಗೇತ್ಯ॑ (ಪರಾಂಅತ್ಯ॑) ನಾಶ॒ಕೀ । ಇ॒ಹ ಚಾ॑ಮುತ್ರ॑ ಚಾನ್ವೇ॒ತಿ । ವಿ॒ದ್ವಾ-ನ್ದೇ॑ವಾಸು॒ರಾನು॑ಭ॒ಯಾನ್ । ಯತ್ಕು॑ಮಾ॒ರೀ ಮ॒ನ್ದ್ರಯ॑ತೇ । ಯ॒ದ್ಯೋ॒ಷಿದ್ಯ-ತ್ಪ॑ತಿ॒ವ್ರತಾ᳚ । ಅರಿ॑ಷ್ಟಂ॒-ಯಁತ್ಕಿಞ್ಚ॑ ಕ್ರಿ॒ಯತೇ᳚ । ಅ॒ಗ್ನಿ-ಸ್ತದನು॑ ವೇಧತಿ । ಅ॒ಶೃತಾ॑ಸ-ಶ್ಶೃ॑ತಾಸ॒ಶ್ಚ ॥ 116 ॥
ಯ॒ಜ್ವಾನೋ॒ ಯೇ-ಽಪ್ಯ॑ಯ॒ಜ್ವನಃ॑ । ಸ್ವ॑ರ್ಯನ್ತೋ॒ ನಾಪೇ᳚ಕ್ಷನ್ತೇ । ಇನ್ದ್ರ॑-ಮ॒ಗ್ನಿಞ್ಚ॑ ಯೇ ವಿ॒ದುಃ । ಸಿಕ॑ತಾ ಇವ ಸಂ॒ಯಁನ್ತಿ॑ । ರ॒ಶ್ಮಿಭಿಃ॑-ಸಮು॒ದೀರಿ॑ತಾಃ । ಅ॒ಸ್ಮಾ-ಲ್ಲೋ॒ಕಾದ॑-ಮುಷ್ಮಾ॒ಚ್ಚ । ಋ॒ಷಿಭಿ॑-ರದಾತ್-ಪೃ॒ಶ್ನಿಭಿಃ॑ । ಅಪೇ॑ತ॒ ವೀತ॒ ವಿ ಚ॑ ಸರ್ಪ॒ತಾತಃ॑ । ಯೇ-ಽತ್ರ॒ ಸ್ಥ ಪು॑ರಾ॒ಣಾ ಯೇ ಚ॒ ನೂತ॑ನಾಃ । ಅಹೋ॑ಭಿ-ರ॒ದ್ಭಿ-ರ॒ಕ್ತುಭಿ॒-ರ್ವ್ಯ॑ಕ್ತಮ್ ॥ 117 ॥
ಯ॒ಮೋ ದ॑ದಾತ್ವ-ವ॒ಸಾನ॑ಮಸ್ಮೈ । ನೃ ಮು॑ಣನ್ತು ನೃ ಪಾ॒ತ್ವರ್ಯಃ॑ । ಅ॒ಕೃ॒ಷ್ಟಾ ಯೇ ಚ॒ ಕೃಷ್ಟ॑ಜಾಃ । ಕು॒ಮಾರೀ॑ಷು ಕ॒ನೀನೀ॑ಷು । ಜಾ॒ರಿಣೀ॑ಷು ಚ॒ ಯೇ ಹಿ॒ತಾಃ । ರೇತಃ॑ ಪೀತಾ॒ ಆಣ್ಡ॑ಪೀತಾಃ । ಅಙ್ಗಾ॑ರೇಷು ಚ॒ ಯೇ ಹು॒ತಾಃ । ಉ॒ಭಯಾ᳚-ನ್ಪುತ್ರ॑ ಪೌತ್ರ॒ಕಾನ್ । ಯು॒ವೇ॒-ಽಹಂ-ಯಁ॒ಮರಾಜ॑ಗಾನ್ । ಶ॒ತಮಿನ್ನು ಶ॒ರದಃ॑ । ಅದೋ॒ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ॑ ವಿಲ॒ಬಮ್ । ಪಿ॒ತೃ॒ಣಾಞ್ಚ॑ ಯ॒ಮಸ್ಯ॑ ಚ । ವರು॑ಣ॒-ಸ್ಯಾಶ್ವಿ॑ನೋ-ರ॒ಗ್ನೇಃ । ಮ॒ರುತಾ᳚ಞ್ಚ ವಿ॒ಹಾಯ॑ಸಾಮ್ । ಕಾ॒ಮ॒ಪ್ರ॒ಯವ॑ಣ-ಮ್ಮೇ ಅಸ್ತು । ಸ ಹ್ಯೇ॑ವಾಸ್ಮಿ॑ ಸ॒ನಾತ॑ನಃ । ಇತಿ ನಾಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಶ್ರವೋ॑ ರಾಯೋ॒ ಧನಮ್ । ಪು॒ತ್ರಾನಾಪೋ॑ ದೇ॒ವೀರಿ॒ಹಾಹಿ॑ತಾ ॥ 118 ॥
(ಪು॒ರಂ - ನವ॑ದ್ವಾರಾ - ಬ್ರ॒ಹ್ಮಾ - ಚ - ವ್ಯ॑ಕ್ತಗ್ಂ - ಶ॒ರದೋ॒-ಽಷ್ಟೌ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 28
ವಿಶೀ᳚ರ್ಷ್ಣೀ॒-ಙ್ಗೃದ್ಧ್ರ॑-ಶೀರ್ಷ್ಣೀಞ್ಚ । ಅಪೇತೋ॑ ನಿರ್-ಋ॒ತಿಗ್ಂ ಹ॑ಥಃ । ಪರಿಬಾಧಗ್ಗ್ ಶ್ವೇ॑ತಕು॒ಕ್ಷಮ್ । ನಿ॒ಜಙ್ಘಗ್ಂ॑ ಶಬ॒ಲೋದ॑ರಮ್ । ಸ॒ ತಾನ್. ವಾ॒ಚ್ಯಾಯ॑ಯಾ ಸ॒ಹ । ಅಗ್ನೇ॒ ನಾಶ॑ಯ ಸ॒ನ್ದೃಶಃ॑ । ಈ॒ರ್ಷ್ಯಾ॒ಸೂ॒ಯೇ ಬು॑ಭು॒ಕ್ಷಾಮ್ । ಮ॒ನ್ಯು-ಙ್ಕೃ॒ತ್ಯಾ-ಞ್ಚ॑ ದೀಧಿರೇ । ರಥೇ॑ನ ಕಿಗ್ಂಶು॒ಕಾವ॑ತಾ । ಅಗ್ನೇ॒ ನಾಶ॑ಯ ಸ॒ನ್ದೃಶಃ॑ ॥ 119 ॥
(ವಿಶೀ᳚ರ್ಷ್ಣೀ॒-ನ್ದಶ॑)
ಅನುವಾಕಃ 29
ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಾ॑ಯ॒ ಪ್ರಗಾ॑ಯತ । ದಿ॒ವಸ್ಪು॒ತ್ರಾಯ॑ ಮೀ॒ಢುಷೇ᳚ । ಸ ನೋ॑ ಯ॒ವಸ॑ಮಿಚ್ಛತು । ಇ॒ದಂ-ವಁಚಃ॑ ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಾ॑ಯ ಸ್ವ॒ರಾಜೇ᳚ । ಹೃ॒ದೋ ಅ॒ಸ್ತ್ವನ್ತ॑ರ॒ನ್ತ-ದ್ಯು॑ಯೋತ । ಮ॒ಯೋ॒ಭೂರ್ವಾತೋ॑ ವಿ॒ಶ್ವಕೃ॑ಷ್ಟಯ-ಸ್ಸನ್ತ್ವ॒ಸ್ಮೇ । ಸು॒ಪಿ॒ಪ್ಪ॒ಲಾ ಓಷ॑ಧೀ-ರ್ದೇ॒ವಗೋ॑ಪಾಃ । ಯೋ ಗರ್ಭ॒-ಮೋಷ॑ಧೀನಾಮ್ । ಗವಾ᳚ಙ್ಕೃ॒ಣೋತ್ಯರ್ವ॑ತಾಮ್ । ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಃ॑ ಪುರು॒ಷೀಣಾ᳚ಮ್ ॥ 120 ॥
(ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಾ॑ಯ॒ ದಶ॑)
ಅನುವಾಕಃ 30
ಪುನ॑ರ್ಮಾಮೈತ್ವಿನ್ದ್ರಿ॒ಯಮ್ । ಪುನ॒ರಾಯುಃ॒ ಪುನ॒ರ್ಭಗಃ॑ । ಪುನ॒-ರ್ಬ್ರಾಹ್ಮ॑ಣ-ಮೈತು ಮಾ । ಪುನ॒-ರ್ದ್ರವಿ॑ಣ ಮೈತು ಮಾ । ಯನ್ಮೇ॒-ಽದ್ಯ ರೇತಃ॑ ಪೃಥಿ॒ವೀಮಸ್ಕಾನ್॑ । ಯದೋಷ॑ಧೀರ॒ಪ್ಯಸ॑ರ॒-ದ್ಯದಾಪಃ॑ । ಇ॒ದನ್ತ-ತ್ಪುನ॒ರಾದ॑ದೇ । ದೀ॒ರ್ಘಾ॒ಯು॒ತ್ವಾಯ॒ ವರ್ಚ॑ಸೇ । ಯನ್ಮೇ॒ ರೇತಃ॒ ಪ್ರಸಿ॑ಚ್ಯತೇ । ಯನ್ಮ॒ ಆಜಾ॑ಯತೇ॒ ಪುನಃ॑ । ತೇನ॑ ಮಾಮ॒ಮೃತ॑-ಙ್ಕುರು । ತೇನ॑ ಸುಪ್ರ॒ಜಸ॑ಙ್ಕುರು ॥ 121 ॥
(ಪುನ॒ರ್ದ್ವೇ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 31
ಅ॒ದ್ಭಯ-ಸ್ತಿರೋ॒ಧಾ ಜಾ॑ಯತ । ತವ॑ ವೈಶ್ರವ॒ಣ-ಸ್ಸ॑ದಾ । ತಿರೋ॑ ಧೇಹಿ ಸಪ॒ತ್ನಾನ್ನಃ॑ । ಯೇ ಅಪೋ॒-ಽಶ್ನನ್ತಿ॑ ಕೇಚ॒ನ । ತ್ವಾ॒ಷ್ಟ್ರೀ-ಮ್ಮಾ॒ಯಾಂ-ವಁ᳚ಶ್ರವ॒ಣಃ । ರಥಗ್ಂ॑ ಸಹಸ್ರ॒ ವನ್ಧು॑ರಮ್ । ಪು॒ರು॒ಶ್ಚ॒ಕ್ರಗ್ಂ ಸಹ॑ಸ್ರಾಶ್ವಮ್ । ಆಸ್ಥಾ॒ ಯಾಯಾ॑ಹಿ ನೋ ಬ॒ಲಿಮ್ । ಯಸ್ಮೈ॑ ಭೂ॒ತಾನಿ॑ ಬ॒ಲಿಮಾವ॑ಹನ್ತಿ । ಧನ॒ಙ್ಗಾವೋ॒ ಹಸ್ತಿ॒ ಹಿರ॑ಣ್ಯ॒ಮಶ್ವಾನ್॑ ॥ 122 ॥
ಅಸಾ॑ಮ ಸುಮ॒ತೌ ಯ॒ಜ್ಞಿಯ॑ಸ್ಯ । ಶ್ರಿಯ॒-ಮ್ಬಿಭ್ರ॒ತೋ ಽನ್ನ॑ಮುಖೀಂ-ವಿಁ॒ರಾಜ᳚ಮ್ । ಸು॒ದ॒ರ್॒ಶ॒ನೇ ಚ॑ ಕ್ರೌ॒ಞ್ಚೇ ಚ॑ । ಮೈ॒ನಾ॒ಗೇ ಚ॑ ಮ॒ಹಾಗಿ॑ರೌ । ಶ॒ತದ್ವಾ॒ಟ್ಟರ॑ಗಮ॒ನ್ತಾ (ಸ॒ತದ್ವಾ॒ಟ್ಟರ॑ಗಮ॒ನ್ತಾ) । ಸ॒ಗ್ಂ॒ಹಾರ್ಯ॒-ನ್ನಗ॑ರ॒-ನ್ತವ॑ । ಇತಿ ಮನ್ತ್ರಾಃ᳚ । ಕಲ್ಪೋ॑-ಽತ ಊ॒ರ್ಧ್ವಮ್ ॥ ಯದಿ॒ ಬಲಿ॒ಗ್ಂ॒ ಹರೇ᳚ತ್ । ಹಿ॒ರ॒ಣ್ಯ॒ನಾ॒ಭಯೇ॑ ವಿತು॒ದಯೇ॑ ಕೌಬೇ॒ರಾಯಾ॒ಯ-ಮ್ಬ॑ಲಿಃ ॥ 123 ॥
ಸರ್ವಭೂತಾಧಿಪತಯೇ ನ॑ಮ ಇ॒ತಿ । ಅಥ ಬಲಿಗ್ಂ ಹೃತ್ವೋಪ॑ತಿಷ್ಠೇ॒ತ । ಕ್ಷ॒ತ್ರ-ಙ್ಕ್ಷ॒ತ್ರಂ-ವೈಁ᳚ಶ್ರವ॒ಣಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ॑ ವಯ॒ಗ್ಗ್॒ ಸ್ಮಃ । ನಮ॑ಸ್ತೇ ಅಸ್ತು॒ ಮಾ ಮಾ॑ ಹಿಗ್ಂಸೀಃ । ಅಸ್ಮಾ-ತ್ಪ್ರವಿಶ್ಯಾನ್ನ॑ಮದ್ಧೀ॒ತಿ । ಅಥ ತಮಗ್ನಿ-ಮಾ॑ದಧೀ॒ತ । ಯಸ್ಮಿನ್ನೇ ತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರ॑ಯುಞ್ಜೀ॒ತ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭೂಃ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭುವಃ॑ ॥ 124 ॥
ತಿ॒ರೋಧಾ॒-ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವಃ॑ । ಸರ್ವೇಷಾಂ-ಲೋಁಕಾನಾ-ಮಾಧಿಪತ್ಯೇ॑ ಸೀದೇ॒ತಿ । ಅಥ ತಮಗ್ನಿ॑-ಮಿನ್ಧೀ॒ತ । ಯಸ್ಮಿನ್ನೇ ತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರ॑ಯುಞ್ಜೀ॒ತ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭೂ-ಸ್ಸ್ವಾಹಾ᳚ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭುವ॒-ಸ್ಸ್ವಾಹಾ᳚ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒-ಸ್ಸ್ವಃ॑ ಸ್ವಾಹಾ᳚ । ತಿ॒ರೋಧಾ॒ ಭೂರ್ಭುವ॒ಸ್ಸ್ವ॑ಸ್ಸ್ವಾಹಾ᳚ । ಯಸ್ಮಿನ್ನಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಸರ್ವಾ ಆಹುತೀರ್-ಹುತಾ॑ ಭವೇ॒ಯುಃ ॥ 125 ॥
ಅಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ॑ಮುಖೀ॒ನಾಃ । ತಸ್ಮಿನ್ನಹ್ನಃ ಕಾಲೇ ಪ್ರ॑ಯುಞ್ಜೀ॒ತ । ಪರಃ॑ ಸು॒ಪ್ತಜ॑ನಾದ್ವೇ॒ಪಿ । ಮಾ ಸ್ಮ ಪ್ರಮಾದ್ಯನ್ತ॑ ಮಾದ್ಧ್ಯಾ॒ಪಯೇತ್ । ಸರ್ವಾರ್ಥಾ᳚-ಸ್ಸಿದ್ಧ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಯ ಏ॑ವಂ-ವೇಁ॒ದ । ಕ್ಷುದ್ಧ್ಯ-ನ್ನಿದ॑ಮಜಾ॒ನತಾಮ್ । ಸರ್ವಾರ್ಥಾ ನ॑ ಸಿದ್ಧ್ಯ॒ನ್ತೇ । ಯಸ್ತೇ॑ ವಿ॒ಘಾತು॑ಕೋ ಭ್ರಾ॒ತಾ । ಮಮಾನ್ತರ್-ಹೃ॑ದಯೇ॒ ಶ್ರಿತಃ ॥ 126 ॥
ತಸ್ಮಾ॑ ಇ॒ಮಮಗ್ರ॒ ಪಿಣ್ಡ॑ಞ್ಜುಹೋಮಿ । ಸ ಮೇ᳚-ಽರ್ಥಾ॒-ನ್ಮಾ ವಿವ॑ಧೀತ್ । ಮಯಿ॒ ಸ್ವಾಹಾ᳚ ॥ ರಾ॒ಜಾ॒ಧಿ॒ರಾ॒ಜಾಯ॑ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಸಾ॒ಹಿನೇ᳚ । ನಮೋ॑ ವ॒ಯಂ-ವೈಁ᳚ಶ್ರವ॒ಣಾಯ॑ ಕುರ್ಮಹೇ । ಸ ಮೇ॒ ಕಾಮಾ॒ನ್ ಕಾಮ॒ ಕಾಮಾ॑ಯ॒ ಮಹ್ಯ᳚ಮ್ । ಕಾ॒ಮೇ॒ಶ್ವ॒ರೋ ವೈ᳚ಶ್ರವ॒ಣೋ ದ॑ದಾತು । ಕು॒ಬೇ॒ರಾಯ॑ ವೈಶ್ರವ॒ಣಾಯ॑ । ಮ॒ಹಾ॒ರಾ॒ಜಾಯ॒ ನಮಃ॑ । ಕೇ॒ತವೋ॒ ಅರು॑ಣಾಸಶ್ಚ । ಋ॒ಷ॒ಯೋ ವಾತ॑ರಶ॒ನಾಃ । ಪ್ರ॒ತಿ॒ಷ್ಠಾಗ್ಂ ಶ॒ತಧಾ॑ ಹಿ । ಸ॒ಮಾಹಿ॑ತಾಸೋ ಸಹಸ್ರ॒ಧಾಯ॑ಸಮ್ । ಶಿ॒ವಾ ನ॒-ಶ್ಶನ್ತ॑ಮಾ ಭವನ್ತು । ದಿ॒ವ್ಯಾ ಆಪ॒ ಓಷ॑ಧಯಃ । ಸು॒ಮೃ॒ಡೀ॒ಕಾ ಸರ॑ಸ್ವತಿ । ಮಾ ತೇ॒ ವ್ಯೋ॑ಮ ಸ॒ನ್ದೃಶಿ॑ ॥ 127 ॥
(ಅಶ್ವಾ᳚ನ್-ಬಲಿ॒-ರ್ಭುವೋ॑ - ಭವೇ॒ಯುಃ - ಶ್ರಿತ - ಶ್ಚ॑ ಸ॒ಪ್ತ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಃ 32
ಸಂವಁಥ್ಸರಮೇತ॑-ದ್ವ್ರತ॒ಞ್ಚರೇತ್ । ದ್ವೌ॑ ವಾ ಮಾ॒ಸೌ । ನಿಯಮ-ಸ್ಸ॑ಮಾಸೇ॒ನ । ತಸ್ಮಿ-ನ್ನಿಯಮ॑ ವಿಶೇ॒ಷಾಃ । ತ್ರಿಷವಣ-ಮುದಕೋ॑ಪಸ್ಪ॒ರ್॒ಶೀ । ಚತುರ್ಥ ಕಾಲಪಾನ॑ಭಕ್ತ॒-ಸ್ಸ್ಯಾತ್ । ಅಹರಹರ್ವಾ ಭೈಕ್ಷ॑ಮಶ್ನ॒ಯಾತ್ । ಔದುಮ್ಬರೀಭಿ-ಸ್ಸಮಿದ್ಭಿ-ರಗ್ನಿ॑-ಮ್ಪರಿ॒ಚರೇತ್ । ಪುನರ್ಮಾ ಮೈತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯ-ಮಿತ್ಯೇತೇನಾ-ಽನು॑ವಾಕೇ॒ನ । ಉದ್ಧೃತ ಪರಿಪೂತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಕಾರ್ಯ॑-ಙ್ಕುರ್ವೀ॒ತ ॥ 128 ॥
ಅ॑ಸಞ್ಚ॒ಯವಾನ್ । ಅಗ್ನಯೇ ವಾಯವೇ॑ ಸೂರ್ಯಾ॒ಯ । ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪ್ರ॑ಜಾಪ॒ತಯೇ । ಚನ್ದ್ರಮಸೇ ನ॑ಕ್ಷತ್ರೇ॒ಭ್ಯಃ । ಋತುಭ್ಯ-ಸ್ಸಂವಁ॑ಥ್ಸರಾ॒ಯ । ವರುಣಾ-ಯಾರುಣಾಯೇತಿ ವ್ರ॑ತಹೋ॒ಮಾಃ । ಪ್ರ॒ವ॒ರ್ಗ್ಯವ॑ದಾದೇ॒ಶಃ । ಅರುಣಾಃ ಕಾ᳚ಣ್ಡ ಋ॒ಷಯಃ ॥ ಅರಣ್ಯೇ॑-ಽಧೀಯೀ॒ರನ್ನ್ । ಭದ್ರಙ್ಕರ್ಣೇಭಿರಿತಿ ದ್ವೇ॑ ಜಪಿ॒ತ್ವಾ ॥ 129 ॥
ಮಹಾನಾಮ್ನೀಭಿ-ರುದಕಗ್ಂ ಸಗ್ಗ್॑ಸ್ಪ॒ರ್ಶ್ಯ । ತಮಾಚಾ᳚ರ್ಯೋ ದ॒ದ್ಯಾತ್ । ಶಿವಾನ-ಶ್ಶನ್ತಮೇ-ತ್ಯೋಷಧೀ॑ರಾಲ॒ಭತೇ । ಸುಮೃಡೀಕೇ॑ತಿ ಭೂ॒ಮಿಮ್ । ಏವಮ॑ಪವ॒ರ್ಗೇ । ಧೇ॑ನು-ರ್ದ॒ಕ್ಷಿಣಾ । ಕಗ್ಂ ಸಂವಾಁಸ॑ಶ್ಚ ಕ್ಷೌ॒ಮಮ್ । ಅನ್ಯ॑ದ್ವಾ ಶು॒ಕ್ಲಮ್ । ಯ॑ಥಾ ಶ॒ಕ್ತಿ ವಾ । ಏವಗ್ಗ್ ಸ್ವಾದ್ಧ್ಯಾಯ॑ ಧರ್ಮೇ॒ಣ । ಅರಣ್ಯೇ॑-ಽಧೀಯೀ॒ತ । ತಪಸ್ವೀ ಪುಣ್ಯೋ ಭವತಿ ತಪಸ್ವೀ ಪು॑ಣ್ಯೋ ಭ॒ವತಿ ॥ 130 ॥
(ಕು॒ರ್ವೀ॒ತ - ಜ॑ಪಿ॒ತ್ವಾ - ಸ್ವಾದ್ಧ್ಯಾಯ॑ಧರ್ಮೇ॒ಣ ದ್ವೇ ಚ॑)
ಅನುವಾಕಾನಿ
(ಭ॒ದ್ರಗ್ಗ್ - ಸ್ಮೃತಿಃ॑ - ಸಾಕ॒ಜಾನ್ನಾ॒ - ಮಕ್ಷ್ಯ- ತಿ॑ತಾ॒ಮ್ರಾ - ಣ್ಯ॑ತ್ಯುರ್ಧ್ವಾ॒ಕ್ಷ - ಆರೋಗಃ - ಕ್ವೇದ - ಮಗ್ನಿಶ್ಚ - ಸ॑ಹಸ್ರ॒ವೃತ್ - ಪ॒ವಿತ್ರ॑ವನ್ತ॒ -ಆತ॑ನುಷ್ವಾ॒ -ಷ್ಟಯೋ॑ನೀಂ॒ - ಁಯೋ-ಽಸಾ॒ - ವಥಾದಿತ್ಯ - ಸ್ಯಾರೋಗ-ಸ್ಯಾಥ ವಾಯೋ- ರಥಾಗ್ನೇ॒--ರ್ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವಸ್ಯಾ - ಮಿ॑ನ್ದ್ರಘೋ॒ಷಾ ವ॒-ಆಪ॑ಮಾಪಾಂ॒ಯೋಁ॑-ಽಪಾ - ಮಾಪೋ॒ ವೈ - ಚತು॑ಷ್ಟಯ್ಯೋ - ಜಾನುದ॒ಘ್ನೀ - ಮ॒ಗ್ನಿ-ಮ್ಪ್ರ॒ಣೀಯೇ॒ - ಮಾ ನು॑ ಕಂ॒ - ಁವಿಶೀ᳚ರ್ಷ್ಣೀಂ - ಪ॒ರ್ಜನ್ಯಾ॑ಯ॒ - ಪುನ॑ - ರ॒ದ್ಭ್ಯಃ -ಸಂವಁಥ್ಸರ-ನ್ದ್ವಾತ್ರಿಗ್ಂ॑ಶತ್)
(ಭದ್ರಂ - ತಪಸ್ವೀ ಪುಣ್ಯೋ ಭವತಿ ತಪಸ್ವೀ ಪು॑ಣ್ಯೋ ಭ॒ವತಿ)
॥ ಹರಿಃ॑ ಓಮ್ ॥
॥ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದೀಯ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕೇ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಪಾಠಕಃ (ಅರುಣಪ್ರಶ್ನಃ) ಸಮಾಪ್ತಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
तैत्तिरीय आरण्यक 1
ह॒रिः॒ ओम् ॥
भा॒स्क॒राय॑ वि॒द्महे॑ महद्द्युतिक॒राय॑ धीमहि ।
तन्नो॑ आदित्यः प्रचो॒दया᳚त् ॥
ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
अनुवाकः 1
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मा-दि॒तो-ऽमुतः॑ ॥ 1 ॥
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्च-स्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी-र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒-स्स्वः॑ । दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒त्वाय॑ मे सुत ॥ 2 ॥
अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 3 ॥
(अ॒मुतः॑ - सु॒ - तौष॑धयो॒ द्वे च॑ )
अनुवाकः 2
स्मृतिः॑ प्र॒त्यक्ष॑-मैति॒ह्य᳚म् । अनु॑मान-श्चतुष्ट॒यम् । ए॒तैरादि॑त्य मण्डलम् । सर्वै॑रेव॒ विधा᳚स्यते । सूर्यो॒ मरी॑चि॒माद॑त्ते । सर्वस्मा᳚-द्भुव॑नाद॒धि । तस्याः पाक वि॑शेषे॒ण । स्मृ॒त-ङ्का॑ल वि॒शेष॑णम् ॥ न॒दीव॒ प्रभ॑वा-त्का॒चित् । अ॒क्षय्या᳚-थ्स्यन्द॒ते य॑था ॥ 4 ॥
तान्नद्यो-ऽभि स॑माय॒न्ति । सो॒रु-स्सती॑ न नि॒वर्त॑ते । ए॒वन्ना॒ना स॑मुत्था॒नाः । का॒ला-स्सं॑वँथ्स॒रग्ग् श्रि॑ताः । अणुशश्च म॑हश॒श्च । सर्वे॑ समव॒यन्त्रि॑ तम् । स तै᳚-स्स॒र्वै-स्स॑मावि॒ष्टः । ऊ॒रु-स्स॑न्न नि॒वर्त॑ते । अधिसंवँथ्स॑रं-विँ॒द्यात् । तदेव॑ लक्ष॒णे ॥ 5 ॥
अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च । स॒मारू॑ढः प्र॒दृश्य॑ते । संवँथ्सरः प्र॑त्यक्षे॒ण । ना॒धिस॑वः प्र॒दृश्य॑ते । प॒टरो॑ विक्लि॑धः पि॒ङ्गः । ए॒त-द्व॑रुण॒ लक्ष॑णम् । यत्रैत॑-दुप॒दृश्य॑ते । स॒हस्र॑-न्तत्र॒ नीय॑ते । एकग्ं हि शिरो ना॑ना मु॒खे । कृ॒थ्स्न-न्त॑दृत॒ लक्ष॑णम् ॥ 6 ॥
उभयत-स्सप्ते᳚न्द्रिया॒णि । ज॒ल्पित॑-न्त्वेव॒ दिह्य॑ते । शुक्लकृष्णे संवँ॑थ्सर॒स्य । दक्षिण वाम॑योः पा॒र्श्वयोः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावः । भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॒स्त्विति॑ । नात्र॒ भुव॑नम् । न पू॒षा । न प॒शवः॑ । नादित्य-स्संवँथ्सर एव प्रत्यक्षेण प्रियत॑मं-विँ॒द्यात् । एतद्वै संवँथ्सरस्य प्रियत॑मग्ं रू॒पम् । यो-ऽस्य महानर्थ उत्पथ्स्यमा॑नो भ॒वति । इद-म्पुण्य-ङ्कु॑रुष्वे॒ति । तमाहर॑ण-न्द॒द्यात् ॥ 7 ॥
(य॒था॒ - ल॒क्ष॒ण - ऋ॑तु॒लक्ष॑णं॒ - भुव॑नग्ं स॒प्त च॑)
अनुवाकः 3
सा॒क॒ञ्जानाग्ं॑ स॒प्तथ॑माहु-रेक॒जम् । षडु॑द्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः । स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः । कोनु॑ मर्या॒ अमि॑थितः । सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । जहा॑को अ॒स्मदी॑षते । यस्ति॒त्याज॑ सखि॒विद॒ग्ं॒ सखा॑यम् । न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति । यदीग्ं॑ शृ॒णोत्य॒लकग्ं॑ शृणोति ॥ 8 ॥
न हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॒मिति॑ । ऋ॒तुर्-ऋ॑तुना नु॒द्यमा॑नः । विन॑नादा॒भिधा॑वः । षष्टिश्च त्रिग्ंश॑का व॒ल्गाः । शु॒क्लकृ॑ष्णौ च॒ षाष्टि॑कौ । सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रै-र्ज॒रद॑क्षः । व॒स॒न्तो वसु॑भि-स्स॒ह । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॑ सवि॒तुः । प्रै॒ष॒कृ-त्प्र॑थ॒म-स्स्मृ॑तः । अ॒मूना॒दय॑-तेत्य॒न्यान् ॥ 9 ॥
अ॒मूग्श्च॑ परि॒रक्ष॑तः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । यत्रै त॑दुप॒दृश्य॑ते ॥ ए॒तदे॒व वि॑जानी॒यात् । प्र॒माण॑-ङ्काल॒पर्य॑ये । वि॒शे॒ष॒ण-न्तु॑ वक्ष्या॒मः । ऋ॒तूना᳚-न्तन्नि॒बोध॑त ॥ शुक्लवासा॑ रुद्र॒गणः । ग्री॒ष्मेणा॑वर्त॒ते स॑ह । नि॒जह॑-न्पृथि॑वीग्ं स॒र्वाम् ॥ 10 ॥
ज्यो॒तिषा᳚ ऽप्रति॒ख्येन॑ सः । वि॒श्व॒रू॒पाणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । आ॒दि॒त्याना᳚-न्नि॒बोध॑त । संवँथ्सरीण॑-ङ्कर्म॒फलम् । वर्षाभि-र्द॑दता॒ग्ं॒ सह । अदुःखो॑ दुःख च॑क्षुरि॒व । तद्मा॑ पीत इव॒ दृश्य॑ते । शीतेना᳚ व्यथ॑यन्नि॒व । रु॒रुद॑क्ष इव॒ दृश्य॑ते ॥ ह्लादयते᳚ ज्वल॑तश्चै॒व । शा॒म्यत॑श्चास्य॒ चक्षु॑षी । यावै प्रजा भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते । संवँथ्सरात्ता भ्र॑ग्ग्श्य॒न्ते ॥ याः॒ प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । संवँथ्सरे ताः प्रति॑तिष्ठ॒न्ति । व॒र्॒षाभ्य॑ इत्य॒र्थः ॥ 11 ॥
(शृ॒णो॒ - त्य॒न्यान्थ् - स॒र्वा - मे॒व षट्च॑)
अनुवाकः 4
अक्षि॑दुः॒खोत्थि॑तस्यै॒व । वि॒प्रस॑न्ने क॒नीनि॑के । आङ्क्ते चाद्ग॑ण-न्ना॒स्ति । ऋ॒भूणा᳚-न्तन्नि॒बोध॑त । क॒न॒का॒भानि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒हता॑नि नि॒बोध॑त । अन्नमश्र्नीत॑ मृज्मी॒त । अ॒हं-वोँ॑ जीव॒नप्र॑दः । ए॒ता वा॒चः प्र॑युज्य॒न्ते । श॒रद्य॑त्रोप॒ दृश्य॑ते ॥ 12 ॥
अभिधून्वन्तो-ऽभिघ्न॑न्त इ॒व । वा॒तव॑न्तो म॒रुद्ग॑णाः । अमुतो जेतुमिषुमु॑खमि॒व । सन्नद्धा-स्सह द॑दृशे॒ ह । अपद्ध्वस्तै-र्वस्तिव॑र्णैरि॒व । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्दिनः ।अक्रुद्धस्य योथ्स्य॑मान॒स्य । कृ॒द्धस्ये॑व॒ लोहि॑नी । हेमतश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः᳚, क्षिप॒णोरि॑व ॥ 13 ॥
दुर्भिक्ष-न्देव॑लोके॒षु । म॒नूना॑मुद॒क-ङ्गृ॑हे । ए॒ता वा॒चः प्र॑वद॒न्तीः । वै॒द्युतो॑ यान्ति॒ शैशि॑रीः । ता अ॒ग्निः पव॑माना॒ अन्वै᳚क्षत । इ॒ह जी॑वि॒काम-प॑रिपश्यन्न् । तस्यै॒षा भव॑ति । इ॒हेह वः॑ स्वत॒पसः । मरु॑त॒-स्सूर्य॑त्वचः । शर्म॑ स॒प्रथा॒ आवृ॑णे ॥ 14 ॥
(दृश्य॑त - इ॒वा - वृ॑णे)
अनुवाकम्ज् 5
अति॑ ता॒म्राणि॑ वासा॒ग्ं॒सि । अ॒ष्टिव॑ज्रि श॒तघ्नि॑ च । विश्वे देवा विप्र॑हर॒न्ति । अ॒ग्निजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । नैव देवो॑ न म॒र्त्यः । न राजा व॑रुणो॒ विभुः । नाग्नि-र्नेन्द्रो न प॑वमा॒नः । मा॒तृक्क॑च्च न॒ विद्य॑ते । दि॒व्यस्यैका॒ धनु॑रार्त्निः । पृ॒थि॒व्यामप॑रा श्रि॒ता ॥ 15 ॥
तस्येन्द्रो वम्रि॑रूपे॒ण । ध॒नुर्ज्या॑-मछि॒नथ्स्व॑यम् । तदि॑न्द्र॒धनु॑रित्य॒ज्यम् । अ॒भ्रव॑र्णेषु॒ चक्ष॑ते । एतदेव शंयोँ-र्बार्ह॑स्पत्य॒स्य । ए॒त-द्रु॑द्रस्य॒ धनुः । रु॒द्रस्य॑ त्वेव॒ धनु॑रार्त्निः । शिर॒ उत्पि॑पेष । स प्र॑व॒र्ग्यो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-द्य-स्सप्र॑व॒र्ग्येण॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑ते । रु॒द्रस्य॒ स शिरः॒ प्रति॑दधाति । नैनग्ं॑ रु॒द्र आरु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 16 ॥
(श्रि॒ता - यज॑ते॒ त्रीणि॑ च)
अनुवाकः 6
अ॒त्यू॒र्ध्वा॒क्षो-ऽति॑रश्चात् । शिशि॑रः प्र॒दृश्य॑ते । नैव रूप-न्न॑ वासा॒ग्ं॒सि । न चक्षुः॑ प्रति॒दृश्य॑ते । अ॒न्योन्य॒-न्तु न॑ हिग्ग्स्रा॒तः । स॒त स्त॑-द्देव॒लक्ष॑णम् । लोहितो-ऽक्ष्णि शा॑रशी॒र्ष्णिः । सू॒र्यस्यो॑दय॒न-म्प्र॑ति । त्व-ङ्करोषि॑ न्यञ्ज॒लिकाम् । त्व॒-ङ्करो॑षि नि॒जानु॑काम् ॥ 17 ॥
निजानुकामे᳚ न्यञ्ज॒लिका । अमी वाच-मुपास॑तामि॒ति । तस्मै सर्व ऋतवो॑ नम॒न्ते । मर्यादा करत्वा-त्प्र॑पुरो॒धाम् । ब्राह्मण॑ आप्नो॒ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स खलु संवँथ्सर एतै-स्सेनानी॑भि-स्स॒ह । इन्द्राय सर्वान्-कामान॑भिव॒हति । स द्र॒फ्सः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ 18 ॥
अव॑ द्र॒फ्सो अग्ं॑श॒मती॑मतिष्ठत् । इ॒या॒नः कृ॒ष्णो द॒शभिः॑ स॒हस्रैः᳚ । आव॒र्त-मिन्द्र॒-श्शच्या॒ धम॑न्तम् । उपस्नुहि त-न्नृमणा-मथ॑द्रामि॒ति । एतयै वेन्द्र-स्सला वृ॑क्या स॒ह । असुरा-न्प॑रिवृ॒श्चति । पृथि॑व्य॒ग्ं॒ शुम॑ती । ताम॒न्व-व॑स्थित-स्संवँथ्स॒रो दि॒वञ्च॑ । नैवं-विँदुषा-ऽऽचार्या᳚-न्तेवा॒सिनौ । अन्योन्यस्मै᳚ द्रुह्या॒ताम् । यो द्रु॒ह्यति । भ्रश्यते स्व॑र्गा-ल्लो॒कात् । इत्यृतु म॑ण्डला॒नि । सूर्य मण्डला᳚ न्याख्या॒यिकाः । अत ऊर्ध्वग्ंस॑निर्व॒चनाः ॥ 19 ॥
(नि॒जानु॑कां॒ - भव॑ति - द्रुह्या॒ता-म्पञ्च॑ च)
अनुवाकः 7
आरोगो भ्राजः पटरः॑ पत॒ङ्गः । स्वर्णरो ज्योतिषीमान्॑. विभा॒सः । ते अस्मै सर्वे दिवमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति । कश्य॑पो-ऽष्ट॒मः । स महामेरु-न्न॑ जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति । यत्ते॒ शिल्प॑-ङ्कश्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑-त्पुष्क॒ल-ञ्चि॒त्रभा॑नु । यस्मि॒-न्थ्सूर्या॒ अर्पि॑ता-स्स॒प्त सा॒कम् ॥ 20 ॥
तस्मि-न्राजान-मधिविश्रये॑ममि॒ति । ते अस्मै सर्वे कश्यपा-ज्ज्योति॑-र्लभ॒न्ते । तान्थ्सोमः कश्यपादधि॑ निर्ध॒मति । भ्रस्ता कर्म कृ॑दिवै॒वम् ॥ प्राणो जीवानीन्द्रिय॑ जीवा॒नि । सप्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः । सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । अपश्यमह मेतान्-थ्सप्त सू᳚र्यानि॒ति । पञ्चकर्णो॑ वाथ्स्या॒यनः । सप्तकर्ण॑श्च प्ला॒क्षिः ॥ 21 ॥
आनुश्रविक एव नौ कश्य॑प इ॒ति । उभौ॑ वेद॒यिते । न हि शेकुमिव महामे॑रु-ङ्ग॒न्तुम् । अपश्यमहमेत-थ्सूर्यमण्डल-म्परिव॑र्तमा॒नम् । गा॒र्ग्यः प्रा॑णत्रा॒तः । गच्छन्त म॑हामे॒रुम् । एक॑ञ्चाज॒हतम् । भ्राजपटर पत॑ङ्गा नि॒हने । तिष्ठन्ना॑तप॒न्ति । तस्मा॑दि॒ह तप्त्रि॑ तपाः ॥ 22 ॥
अ॒मुत्रे॒तरे । तस्मा॑दि॒हा तप्त्रि॑ तपाः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त सूर्या॒ दिव॒-मनु॒ प्रवि॑ष्टाः । तान॒न्वेति॑ प॒थिभि॑-र्दक्षि॒णावान्॑ । ते अस्मै सर्वे घृतमा॑तप॒न्ति । ऊर्ज-न्दुहाना अनपस्फुर॑न्त इ॒ति ॥ सप्तर्त्विज-स्सूर्या इ॑त्याचा॒र्याः । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒प्त दिशो॒ नाना॑ सूर्याः ॥ 23 ॥
स॒प्त होता॑र ऋ॒त्विजः॑ । देवा आदित्या॑ ये स॒प्त । तेभि-स्सोमाभी रक्ष॑ण इ॒ति । तद॑प्याम्ना॒यः । दिग्भ्राज ऋतू᳚न् करो॒ति । एत॑यैवा॒वृता ऽऽसहस्रसूर्यताया इति वै॑शम्पा॒यनः । तस्यै॒षा भव॑ति । यद्द्याव॑ इन्द्र ते श॒तग्ं श॒त-म्भूमीः᳚ । उ॒त स्युः । न त्वा॑ वज्रिन्-थ्स॒हस्र॒ग्ं॒ सूर्याः᳚ । 24 ॥
अनु न जातमष्ट रोद॑सी इ॒ति । नाना लिङ्गत्वा-दृतूना-न्नाना॑ सूर्य॒त्वम् ॥ अष्टौ तु व्यवसि॑ता इ॒ति । सूर्यमण्डला-न्यष्टा॑त ऊ॒र्ध्वम् । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति ॥ चि॒त्र-न्दे॒वाना॒-मुद॑गा॒दनी॑कम् । चक्षु॑-र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आ-ऽप्रा॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । सूर्य आत्मा जगतस्तस्थु॑षश्चे॒ति ॥ 25 ॥
(सा॒कं - प्ला॒क्षि - स्तप्त्रि॑तपा॒ - नाना॑सूर्याः॒ - सूर्या॒ - +नव॑ च)
अनुवाकः 8
क्वेदमभ्र॑-न्निवि॒शते । क्वायग्ं॑ संवँथ्स॒रो मि॑थः । क्वाहः क्वेय-न्दे॑व रा॒त्री । क्व मासा ऋ॑तव॒-श्श्रिताः ॥ अर्धमासा॑ मुहू॒र्ताः । निमेषास्तु॑टिभिः॒ (निमेषास्त्र॑टिभिः॒) सह । क्वेमा आपो नि॑विश॒न्ते । य॒दीतो॑ यान्ति॒ सम्प्र॑ति ॥ काला अफ्सु नि॑विश॒न्ते । आ॒प-स्सूर्ये॑ स॒माहि॑ताः । 26 ।
अभ्रा᳚ण्य॒पः प्र॑पद्य॒न्ते । वि॒द्युथ्सूर्ये॑ स॒माहि॑ता । अनवर्णे इ॑मे भू॒मी । इ॒यञ्चा॑सौ च॒ रोद॑सी । किग्ग् स्विदत्रान्त॑रा भू॒तम् । ये॒नेमे वि॑धृते॒ उभे । वि॒ष्णुना॑ विधृ॑ते भू॒मी । इ॒ति व॑थ्सस्य॒ वेद॑ना । इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तम् । सू॒य॒व॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्ये᳚ । 27 ।
व्य॑ष्टभ्ना॒-द्रोद॑सी॒ विष्ण॑वे॒ते । दा॒धर्थ॑ पृथि॒वी-म॒भितो॑ म॒यूखैः᳚ । किन्त-द्विष्णो र्बल॑मा॒हुः । का॒ दीप्तिः॑ कि-म्प॒राय॑णम् । एको॑ य॒द्धा-र॑य द्दे॒वः । रे॒जती॑ रोद॒सी उ॑भे । वाताद्विष्णो-र्ब॑ल मा॒हुः । अ॒क्षरा᳚-द्दीप्ति॒ रुच्य॑ते । त्रि॒पदा॒द्धार॑य-द्दे॒वः । यद्विष्णो॑रेक॒-मुत्त॑मम् ॥ 28 ॥
अ॒ग्नयो॑ वाय॑वश्चै॒व । ए॒तद॑स्य प॒राय॑णम् । पृच्छामि त्वा प॑र-म्मृ॒त्युम् । अ॒वम॑-म्मद्ध्य॒मञ्च॑तुम् । लो॒कञ्च॒ पुण्य॑पापा॒नाम् । ए॒त-त्पृ॑च्छामि॒ सम्प्र॑ति ॥ अ॒मुमा॑हुः प॑र-म्मृ॒त्युम् । प॒वमा॑न-न्तु॒ मद्ध्य॑मम् । अ॒ग्निरे॒वाव॑मो मृ॒त्युः । च॒न्द्रमा᳚-श्चतु॒रुच्य॑ते ॥ 29 ॥
अ॒ना॒भो॒गाः प॑र-म्मृ॒त्युम् । पा॒पा-स्सं॑यँन्ति॒ सर्व॑दा । आभोगास्त्वेव॑ संयँ॒न्ति । य॒त्र पु॑ण्यकृ॒तो ज॑नाः । ततो॑ म॒द्ध्यम॑माय॒न्ति । च॒तुम॑ग्निञ्च॒ सम्प्र॑ति । पृच्छामि त्वा॑ पाप॒कृतः । य॒त्र या॑तय॒ते य॑मः । त्वन्नस्त--द्ब्रह्म॑-न्प्रब्रू॒हि । य॒दि वे᳚त्था-ऽस॒तो गृ॑हान् ॥ 30 ॥
क॒श्यपा॑ दुदि॑ता-स्सू॒र्याः । पा॒पान्नि॑र्घ्नन्ति॒ सर्व॑दा । रोदस्योरन्त॑-र्देशे॒षु । तत्र न्यस्यन्ते॑ वास॒वैः । ते ऽशरीराः प्र॑पद्य॒न्ते । य॒था ऽपु॑ण्यस्य॒ कर्म॑णः । अपा᳚ण्य॒पाद॑ केशा॒सः । त॒त्र ते॑-ऽयोनि॒जा ज॑नाः । मृत्वा पुनर्मृत्यु-मा॑पद्य॒न्ते । अ॒द्यमा॑ना-स्स्व॒कर्म॑भिः । 31 ।
आशातिकाः क्रिम॑य इ॒व । ततः पूयन्ते॑ वास॒वैः । अपै॑त-म्मृ॒त्यु-ञ्ज॑यति । य ए॒वं-वेँद॑ । स खल्वैवं॑-विँद्ब्रा॒ह्मणः । दी॒र्घश्रु॑त्तमो॒ भव॑ति । कश्य॑प॒स्याति॑थि॒-स्सिद्धग॑मन॒-स्सिद्धाग॑मनः । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ आयस्मिन्᳚-थ्स॒प्त वा॑स॒वाः । रोह॑न्ति पू॒र्व्या॑ रुहः॑ । 32 ।
ऋषि॑र्ह दीर्घ॒श्रुत्त॑मः । इन्द्रस्य घर्मो अति॑थिरि॒ति । कश्यपः पश्य॑को भ॒वति । यथ्सर्व-म्परिपश्यती॑ति सौ॒क्ष्म्यात् । अथाग्ने॑रष्टपु॑रुष॒स्य । तस्यै॒षा भव॑ति । अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् । विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒णमेनः॑ । भूयिष्ठान्ते नम उक्तिं-विँ॑धेमे॒ति ॥ 33 ॥
(स॒माहि॑ता - दश॒स्ये॑ - उत्त॑म॒-मुच्य॑ते-गृहान्-थ्स्व॒कर्म॑भिः-पू॒र्व्या॑ रुह॑-इ॒ति)
अनुवाकः 9
अग्निश्च जात॑वेदा॒श्च । सहोजा अ॑जिरा॒प्रभुः । वैश्वानरो न॑र्यापा॒श्च । प॒ङ्क्तिरा॑धाश्च॒ सप्त॑मः । विसर्पेवा-ऽष्ट॑मो-ऽग्नी॒नाम् । एते-ऽष्टौ वसवः, क्षि॑ता इ॒ति । यथर्त्वे-वाग्ने-रर्चिर्वर्ण॑ विशे॒षाः । नीलार्चिश्च पीतका᳚र्चिश्चे॒ति । अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑स्त्रीक॒स्य । प्रभ्राजमाना व्य॑वदा॒ताः ॥ 34 ॥
याश्च वासु॑कि वै॒द्युताः । रजताः परु॑षा-श्श्या॒माः । कपिला अ॑तिलो॒हिताः । ऊर्ध्वा अवप॑तन्ता॒श्च । वैद्युत इ॑त्येका॒दश । नैनं-वैँद्युतो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । स होवाच व्यासः पा॑राश॒र्यः । विद्युद्वधमेवाह-म्मृत्युमै᳚च्छमि॒ति । न त्वका॑मग्ं ह॒न्ति ॥ 35 ॥
य ए॑वं-वेँ॒द । अथ ग॑न्धर्व॒गणाः । स्वान॒ भ्राट् । अङ्घा॑रि॒-र्बम्भा॑रिः । हस्त॒-स्सुह॑स्तः । कृशा॑नुर्वि॒श्वाव॑सुः । मूर्धन्वान्-थ्सू᳚र्यव॒र्चाः । कृतिरित्येकादश ग॑न्धर्व॒गणाः । देवाश्च म॑हादे॒वाः । रश्मयश्च देवा॑ गर॒गिरः ॥ 36 ॥
नैन-ङ्गरो॑ हिन॒स्ति । य ए॑वं-वेँ॒द । गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती । एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ । सहस्राक्षरा परमे व्यो॑मन्नि॒ति । वाचो॑ विशे॒षणम् । अथ निगद॑व्याख्या॒ताः । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । व॒राहवः॑-स्वत॒पसः ॥ 37 ॥
वि॒द्यु-न्म॑हसो॒ धूप॑यः । श्वापयो गृहमेधा᳚श्चेत्ये॒ते । ये॒ चेमे-ऽशि॑मिवि॒द्विषः । पर्जन्या-स्सप्त पृथिवीमभिव॑र्ष॒न्ति । वृष्टि॑भिरि॒ति । एतयैव विभक्ति वि॑परी॒ताः । स॒प्तभि॒र्वातै॑ रुदी॒रिताः । अमूं-लोँका-नभिव॑र्ष॒न्ति । तेषा॑मेषा॒ भव॑ति । स॒मा॒न-मे॒तदुद॑कम् ॥ 38 ॥
उ॒च्चैत्य॑व॒ चाह॑भिः । भूमि॑-म्प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति । दिव-ञ्जिन्वन्-त्यग्न॑य इ॒ति । यदक्ष॑र-म्भू॒तकृ॑तम् । विश्वे॑ देवा उ॒पास॑ते । म॒हर्षि॑मस्य गो॒प्तार᳚म् । ज॒मद॑ग्नि॒-मकु॑र्वत । ज॒मद॑ग्नि॒-राप्या॑यते । छन्दो॑भि-श्चतुरुत्त॒रैः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ ॥ 39 ॥
ब्रह्म॑णा वी॒र्या॑वता । शि॒वा नः॑ प्र॒दिशो॒ दिशः॑ ॥ तच्छं॒योँरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्ति-र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् । शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शञ्चतु॑ष्पदे । सोमपा(3) असोमपा(3) इति निगद॑व्याख्या॒ताः ॥ 40 ॥
(व्य॒व॒दा॒ता - ह॒न्ति-ग॑र॒गिर - स्त॒पस - उद॑कं - तृप्तास॒ - श्वतु॑ष्पद॒ एक॑-ञ्च)
अनुवाकः 10
स॒ह॒स्र॒वृदि॑य-म्भू॒मिः । प॒रं-व्योँ॑म स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑ भुज्यू॑ नास॒त्या । वि॒श्वस्य॑ जग॒तस्प॑ती ॥ जाया भूमिः प॑तिर्व्यो॒म । मि॒थुन॑न्ता अ॒तुर्य॑थुः । पुत्रो बृहस्प॑ती रु॒द्रः । स॒रमा॑ इति॑ स्त्रीपु॒मम् ॥ शु॒क्रं-वाँ॑म॒न्यद्य॑ज॒तं-वाँ॑म॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑व स्थः ॥ 41 ॥
विश्वा॒ हि मा॒या अव॑थ-स्स्वधावन्तौ । भ॒द्रा वा᳚-म्पूषणावि॒ह रा॒तिर॑स्तु । वासा᳚त्यौ चि॒त्रौ जग॑तो नि॒धानौ᳚ । द्यावा॑भूमी च॒रथः॑ स॒ग्ं॒ सखा॑यौ । ताव॒श्विना॑ रा॒सभा᳚श्वा॒ हव॑-म्मे । शु॒भ॒स्प॒ती॒ आ॒गतग्ं॑ सू॒र्यया॑ स॒ह । त्युग्रो॑ ह भु॒ज्यु-म॑श्विनोद मे॒घे । र॒यिन्न कश्चि॑-न्ममृ॒वाँ(2) अवा॑हाः । तमू॑हथु-र्नौ॒भिरा᳚त्म॒न्-वती॑भिः । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ प्रुड्भि॒र-पो॑दकाभिः ॥ 42 ॥
ति॒स्रः, क्षप॒स्त्रिरहा॑ ऽति॒व्रज॑द्भिः । नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पत॒ङ्गैः । स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे । त्रि॒भी रथै᳚-श्श॒तप॑द्भि॒-ष्षड॑श्वैः । स॒वि॒तारं॒-विँत॑न्वन्तम् । अनु॑बद्ध्नाति शाम्ब॒रः । आपपूर्षं-ब॑रश्चै॒व । स॒विता॑ ऽरेप॒सो॑ ऽभवत् । त्यग्ं सुतृप्तं-विँ॑दित्वै॒व । ब॒हुसो॑म गि॒रं-वँ॑शी ॥ 43 ॥
अन्वेति तुग्रो व॑क्रिया॒न्तम् । आयसूयान्-थ्सोम॑तृफ्सु॒षु । स सङ्ग्राम-स्तमो᳚द्यो-ऽत्यो॒तः । वाचो गाः पि॑पाति॒ तत् । स तद्गोभि-स्स्तवा᳚ ऽत्येत्य॒न्ये । र॒क्षसा॑ ऽनन्वि॒ताश्च॑ ये । अ॒न्वेति॒ परि॑वृत्त्या॒-ऽस्तः । ए॒वमे॒तौ स्थो॑ अश्विना । ते ए॒ते द्युः॑ पृथि॒व्योः । अह॑रह॒-र्गर्भ॑न्दधाथे ॥ 44 ॥
तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सा व॑होरा॒त्रे । पृ॒थि॒व्या अहः॑ । दि॒वो रात्रिः॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । अ॒ग्निश्चा॑-दि॒त्यश्च॑ । रा॒त्रेर्व॒थ्सः । श्वे॒त आ॑दि॒त्यः । अह्नो॒-ऽग्निः ॥ 45 ॥
ता॒म्रो अ॑रु॒णः । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्युत॑ आदि॒त्यस्य॑ । ता अवि॑सृष्टौ । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः ॥ तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ ॥ 46 ॥
उ॒ष्मा च॑ नीहा॒रश्च॑ । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नीहा॒रः । तौ तावे॒व प्रति॑पद्येते ॥ सेयग्ं रात्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ संवँ॑सति । तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण᳚म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ । यथा॒ गोर्ग॒र्भिण्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । ए॒वमे॒तस्या॑ उ॒ल्बण᳚म् । प्रजयिष्णुः प्रजया च पशुभि॑श्च भ॒वति । य ए॑वं-वेँ॒द । एतमुद्यन्त-मपिय॑न्तञ्चे॒ति । आदित्यः पुण्य॑स्य व॒थ्सः । अथ पवि॑त्राङ्गि॒रसः ॥ 47 ॥
(स्थो - ऽपो॑दकाभि--र् वशी - दधाथे - अ॒ग्नि - स्तयो॑ रे॒तौ व॒थ्सौ - भ॒वति च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 11
प॒वित्र॑वन्तः॒ परि॒वाज॒मास॑ते । पि॒तैषा᳚-म्प्र॒त्नो अ॒भिर॑क्षति व्र॒तम् । म॒हस्स॑मु॒द्रं-वँरु॑ण स्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकु॒र्द्धरु॑णेष्वा॒रभ᳚म् । प॒वित्र॑-न्ते॒ वित॑त॒-म्ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚ । प्रभु॒र्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि वि॒श्वतः॑ । अत॑प्ततनू॒-र्न तदा॒मो अ॑श्नुते । शृ॒तास॒ इद्वह॑न्-त॒स्त-थ्समा॑शत । ब्र॒ह्मा दे॒वाना᳚म् । अस॑त-स्स॒द्ये तत॑क्षुः ॥ 48 ॥
ऋष॑य-स्स॒प्तात्रि॑श्च॒ यत् । सर्वे-ऽत्रयो अ॑गस्त्य॒श्च । नक्ष॑त्रै॒-श्शङ्कृ॑तो ऽवसन्न् । अथ॑ सवितु॒-श्श्यावाश्व॒स्या ऽवर्ति॑कामस्य । अ॒मी य ऋक्षा॒ निहि॑ता स उ॒च्चा । नक्त॒-न्ददृ॑श्रे॒ कुह॑चि॒द्दिवे॑युः । अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ । वि॒चा॒कश॑-च्च॒न्द्रमा॒ नक्ष॑त्रमेति । त-थ्स॑वि॒तु-र्वरे᳚ण्यम् । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ॥ 49 ।
धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ तथ्स॑वि॒तु-र्वृ॑णीमहे । व॒य-न्दे॒वस्य॒ भोज॑नम् । श्रेष्ठग्ं॑ सर्व॒धात॑मम् । तुर॒-म्भग॑स्य धीमहि । अपा॑गूहत सविता॒ तृभीन्॑ । सर्वा᳚-न्दि॒वो अन्ध॑सः । नक्त॑न्त;॒तान्य॑भव-न्दृ॒शे । अस्थ्य॒स्थ्ना सम्भ॑विष्यामः ॥ नाम॒ नामै॒व ना॒म मे᳚ ॥ 50 ॥
नपुग्ंस॑क॒-म्पुमा॒ग्॒स्त्र्य॑स्मि । स्थाव॑रो-ऽस्म्यथ॒ जङ्ग॑मः । य॒जे-ऽयक्षि॒ यष्टा॒हे च॑ । मया॑ भू॒तान्य॑यक्षत । प॒शवो॑ मम॑ भूता॒नि । अनूबन्ध्यो ऽस्म्य॑हं-विँ॒भुः । स्त्रियः॑ स॒तीः । ता उ॑ मे पु॒ग्ं॒स आ॑हुः । पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न-विचे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्र-स्स इ॒मा चि॑केत ॥ 51 ॥
यस्ता वि॑जा॒ना-थ्स॑वि॒तुः पि॒ता-ऽस॑त् । अ॒न्धो मणिम॑विन्दत् । तम॑नङ्गुलि॒-राव॑यत् । अ॒ग्री॒वः प्रत्य॑मुञ्चत् । तमजि॑ह्व अ॒सश्च॑त । ऊर्ध्वमूल-म॑वाक्छा॒खम् । वृ॒क्षं-याँ॑ वेद॒ सम्प्र॑ति । न स जातु जनः॑ श्रद्द॒द्ध्यात् । मृ॒त्युर्मा॑ मार॒यादि॑तिः । हसितग्ं रुदि॑तङ्गी॒तम् ॥ 52 ॥
वीणा॑ पण व॒लासि॑तम् । मृ॒तञ्जी॒वञ्च॑ यत्कि॒ञ्चित् । अ॒ङ्गानि॑ स्नेव॒ विद्धि॑ तत् । अतृ॑ष्य॒ग्ग्॒स्तृष्य॑ ध्यायत् । अ॒स्माज्जा॒ता मे॑ मिथू॒ चरन्न्॑ । पुत्रो निर्-ऋत्या॑ वैदे॒हः । अ॒चेता॑ यश्च॒ चेत॑नः । स॒ त-म्मणिम॑विन्दत् । सो॑-ऽनङ्गुलि॒राव॑यत् । सो॒-ऽग्री॒वः प्रत्य॑मुन्चत् ॥ 53 ।
सो-ऽजि॑ह्वो अ॒सश्च॑त । नैतमृषिं-विँदित्वा नग॑र-म्प्र॒विशेत् । य॑दि प्र॒विशेत् । मि॒थौ चरि॑त्वा प्र॒विशेत् । तथ्सम्भव॑स्य व्र॒तम् । आ॒ तम॑ग्ने र॒थन्ति॑ष्ठ । एका᳚श्वमेक॒ योज॑नम् । एकचक्र॑-मेक॒धुरम् । वा॒त ध्रा॑जि ग॒तिं-विँ॑भो । न॒ रि॒ष्यति॑ न व्य॒थते ॥ 54 ॥
ना॒स्याक्षो॑ यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वेता᳚-न्रोहि॑ताग्श्चा॒ग्नेः । र॒थे यु॑क्त्वा-ऽधि॒तिष्ठ॑ति । एकया च दशभिश्च॑ स्वभू॒ते । द्वाभ्या मिष्टये विग्ं॑शत्या॒ च । तिसृभिश्च वहसे त्रिग्ं॑शता॒ च । नियुद्भि-र्वायविह ता॑ विमु॒ञ्च ॥ 55 ॥
(तत॑क्षु--र् धीमहि - ना॒म मे॑ - चिकेत - गी॒तं - प्रत्य॑मुञ्च-द्- व्य॒थते - +स॒प्त च॑)
अनुवाकः 12
आत॑नुष्व॒ प्रत॑नुष्व । उ॒द्धमाध॑म॒ सन्ध॑म । आदित्ये चन्द्र॑वर्णा॒नाम् । गर्भ॒ मा धे॑हि॒ यः पुमान्॑ । इ॒त-स्सि॒क्तग्ं सूर्य॑गतम् । च॒न्द्रम॑से॒ रस॑ङ्कृधि । वाराद-ञ्जन॑या-ग्रे॒-ऽग्निम् । य एको॑ रुद्र॒ उच्य॑ते । अ॒स॒-ङ्ख्या॒ता-स्स॑हस्रा॒णि । स्म॒र्यते॑ न च॒ दृश्य॑ते ॥ 56 ॥
ए॒वमे॒तन्नि॑बोधत । आ म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒ हि म॒यूर॑-रोमभिः । मात्वा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । द॒ध॒न्वेव॒ ता इ॑हि । मा म॒न्द्रै-रि॑न्द्र॒ हरि॑भिः । या॒मि म॒यूर॑ रोमभिः । मा मा केचिन्निये मुरि॑न्न पा॒शिनः । नि॒ध॒न्वेव॒ ताँ(2) इ॑मि । अणुभिश्च म॑हद्भि॒श्च ॥ 57 ॥
नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालैर्-हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑ युक् । अ॒ग्नि-र्वि॒भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒यु-श्श्वेत॑सिकद्रु॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒रो वि॑षू॒ वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व । सुब्रह्मण्योग्ं सुब्रह्मण्योग्ं सु॑ब्रह्म॒ण्योम् । इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ मे॑धाति॒थेः । मेष वृषणश्व॑स्य मे॒ने ॥ 58 ॥
गौरावस्कन्दिन्न-हल्या॑यै जा॒र । कौशिक-ब्राह्मण गौतम॑ब्रुवा॒ण । अ॒रु॒णाश्वा॑ इ॒हाग॑ताः । वस॑वः पृथिवि॒ क्षितः॑ । अ॒ष्टौ दि॒ग्वास॑सो॒ ऽग्नयः॑ । अग्निश्च जातवेदा᳚श्चेत्ये॒ते । ताम्राश्वा᳚-स्ताम्र॒रथाः । ताम्रवर्णा᳚ स्तथा॒-ऽसिताः । दण्डहस्ताः᳚ खाद॒ग्दतः । इतो रुद्राः᳚ परा॒ङ्गताः । 59 ।
उक्तग्ग् स्थान-म्प्रमाणञ्च॑ पुर॒ इत । बृह॒स्पति॑श्च सवि॒ता च॑ । वि॒श्वरू॑पै-रि॒हाग॑ताम् । रथे॑नोदक॒वर्त्म॑ना । अ॒फ्सुषा॑ इति॒ तद्द्व॑योः । उक्तो वेषो॑ वासा॒ग्ं॒सि च । कालावयवाना-मितः॑ प्रती॒ज्या । वासात्या॑ इत्य॒श्विनोः । को-ऽन्तरिक्षे शब्दङ्क॑रोती॒ति । वासिष्ठ रौहिणो मीमाग्ं॑सा-ञ्च॒क्रे । तस्यै॒षा भव॑ति ॥ वा॒श्रेव॑ वि॒द्युदिति॑ ॥ ब्रह्म॑ण उ॒दर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उदी॒रण॑मसि ।ब्रह्म॑ण आ॒स्तर॑णमसि । ब्रह्म॑ण उप॒स्तर॑णमसि ॥ 60 ॥
(दृश्य॑ते॒ - च - मे॒ने - प॑रा॒-ङ्गता - श्च॒क्रे षट् च॑)
अनुवाकः 13 [अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः॑ ]
अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-मि॒मा-म्मही᳚म् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो᳚न्य॒ष्ट पु॑त्रम् । अ॒ष्टप॑दि॒द-म॒न्तरि॑क्षम् । अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । अ॒ष्टयो॑नी-म॒ष्टपु॑त्राम् । अ॒ष्टप॑त्नी-म॒मून्दिव᳚म् ॥ 61 ॥
अ॒हं-वेँद॒ न मे॑ मृत्युः । न चामृ॑त्युर॒घाह॑रत् । सु॒त्रामा॑ण-म्म॒हीमू॒षु । अदि॑ति॒र्द्यौ-रदि॑ति-र॒न्तरि॑क्षम् । अदि॑ति र्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑तिः॒ पञ्च॒ जनाः᳚ । अदि॑ति-र्जा॒त-मदि॑ति॒-र्जनि॑त्वम् । अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑तेः । ये जा॒ता स्त॒न्वः॑ परि॑ । दे॒वाँ (2) उप॑प्रै-थ्स॒प्तभिः॑ ॥ 62 ॥
प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्डमास्य॑त् । स॒प्तभिः॑ पु॒त्रै-रदि॑तिः । उप॒ प्रै-त्पू॒र्व्यं॑-युँग᳚म् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे त॑त् । प॒रा॒ मा॒र्ता॒ण्ड-माभ॑र॒दिति॑ । ताननुक्र॑मिष्या॒मः । मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । धा॒ता चा᳚र्य॒मा च॑ । अग्ंश॑श्च॒ भग॑श्च । इन्द्रश्च विवस्वाग्॑श्चेत्ये॒ते । हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भो ह॒ग्ं॒सस्शु॑चि॒षत् । ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-न्तदि-त्प॒दमिति॑ । ग॒र्भः प्रा॑जाप॒त्यः । अथ॒ पुरु॑ष-स्स॒प्तपुरु॑षः ॥ 63 ॥
[ य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑ ]
(अ॒मू-न्दिवग्ं॑ - स॒प्तभि॑ - रे॒ते च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 14
यो-ऽसौ॑ त॒पन्नु॒देति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दायो॒देति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दायोद॑गाः । अ॒सौ यो᳚ ऽस्त॒मेति॑ । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णाना॒दाया॒स्तमेति॑ । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णाना॒दाया स्त॑ङ्गाः । अ॒सौ य आ॒पूर्य॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै रा॒पूर्य॑ति । 64 ।
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रा॒पूरि॑ष्ठाः । अ॒सौ यो॑-ऽप॒क्षीय॑ति । स सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑क्षीयति । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णै-रप॑क्षेष्ठाः । अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत ॥ 65 ॥
इ॒मे मासा᳚-श्चार्धमा॒साश्च॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । इ॒म ऋ॒तवः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पन्ति॒ चोथ्स॑र्पन्ति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृपत॒ मोथ्सृ॑पत । अ॒यग्ं सं॑वँथ्स॒रः । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णैरप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च ॥ 66 ॥
मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒दमहः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । इ॒यग्ं रात्रिः॑ । सर्वे॑षा-म्भू॒ताना᳚-म्प्रा॒णै-रप॑ प्रसर्पति॒ चोथ्स॑र्पति च । मा मे᳚ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॑ प्रा॒णैरप॑ प्रसृप॒ मोथ्सृ॑प । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । एतद्वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 67 ॥
(प्रा॒णैरा॒पूर्य॑ति॒-मोथ्सृ॑पत॒-चोथ्स॑र्पति च॒ - मोथ्सृ॑प॒ द्वे च॑)
अनुवाकः 15
अथादित्यस्याष्ट पु॑रुष॒स्य । वसूना मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । रुद्राणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । आदित्याना-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । सताग्ं॑सत्या॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । अभिधून्वता॑-मभि॒घ्नताम् । वातव॑ता-म्म॒रुताम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ऋभूणा-मादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विश्वेषा᳚-न्देवा॒नाम् । आदित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । संवँथ्सर॑स्य स॒वितुः । आदित्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । रश्मयो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 68 ॥
(ऋभूणामादित्यानाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि षट्च॑)
अनुवाकः 16
आरोगस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । भ्राजस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पटरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । पतङ्गस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । स्वर्णरस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । ज्योतिषीमतस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । विभासस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । कश्यपस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ । आपो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 69 ॥
(आरोगस्य दश॑)
अनुवाकः 17
अथ वायो-रेकादश-पुरुषस्यैकादश॑-स्त्रीक॒स्य ।
प्रभ्राजमानानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ॥ 70 ॥
अवपतन्तानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
प्रभ्राजमानीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
व्यवदातीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वासुकिवैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
रजतानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
परुषाणाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
श्यामानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
कपिलानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अवपतन्तीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैद्युतीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
रूपाणि वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 71 ॥
(ऊर्ध्वानाग्ं रुद्राणाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒ - न्यतिलोहितीनाग्ं रुद्राणीनाग् स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च)
अनुवाकः 18
अथाग्ने॑रष्ट पु॑रुष॒स्य ॥ अग्नेः पूर्व-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
जातवेदस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
सहोजसो दक्षिण-दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
अजिराप्रभव उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
वैश्वानरस्यापरदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
नर्यापस उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
पङ्क्तिराधस उदग्दिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
विसर्पिण उपदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि ।
औ-म्भूर्भुव॒स्स्वः॑ ।
दिशो वो मिथुन-म्मा नो मिथु॑नग्ं री॒ढ्वम् ॥ 72 ॥
(स्व॑रेक॑-ञ्च)
अनुवाकः 19
दक्षिणपूर्व-स्यान्दिशि विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । दक्षिणा-परस्या-न्दिश्य विस॑र्पी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तर-पूर्वस्या-न्दिशि विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । उत्तरा-परस्या-न्दिश्य विषा॑दी न॒रकः । तस्मान्नः प॑रिपा॒हि । आ यस्मिन्थ्सप्त वासवा इन्द्रियाणि शतक्रत॑ वित्ये॒ते ॥ 73 ॥
(दक्षिणपूर्वस्या-न्नव॑)
अनुवाकः 20
इ॒न्द्र॒ घो॒षा वो॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधताम् ।
मनो॑जवसो वः पि॒तृभि॑-र्दक्षिण॒त उप॑दधताम् ।
प्रचे॑ता वो रु॒द्रैः प॒श्चा-दुप॑दधताम् ।
वि॒श्वक॑र्मा व आदि॒त्यै-रु॑त्तर॒त उप॑दधताम् ।
त्वष्टा॑ वो रू॒पै-रु॒परि॑ष्टा॒-दुप॑दधताम् । स्
अञ्ज्ञानं-वः ँप॑श्चादि॒ति । आ॒दि॒त्य-स्सर्वो॒-ऽग्निः पृ॑थि॒व्याम् । वा॒युर॒न्तरि॑क्षे । सूर्यो॑ दि॒वि । च॒न्द्रमा॑ दि॒क्षु । नक्ष॑त्राणि॒ स्वलो॒के । ए॒वा ह्ये॑व । ए॒वा ह्य॑ग्ने । ए॒वा हि वा॑यो । ए॒वा ही᳚न्द्र । ए॒वा हि पू॑षन्न् । ए॒वा हि दे॑वाः ॥ 74 ॥
(दि॒क्षु स॒प्त च॑)
अनुवाकः 21
आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्मा-द॒स्मादि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या । वा॒य्वश्वा॑ रश्मि॒ पत॑यः । मरी᳚च्यात्मानो॒ अद्रु॑हः । दे॒वी र्भु॑वन॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । महानाम्नी-र्म॑हामा॒नाः । म॒ह॒सो म॑हस॒स्स्वः॑ ॥ 75 ॥
दे॒वीः प॑र्जन्य॒ सूव॑रीः । पु॒त्र॒व॒वाय॑ मे सुत । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रक्षः॑ । अ॒पाश्न्यु॑ष्णि-म॒पा रघ᳚म् । अपा᳚घ्रा॒मप॑ चा॒वर्ति᳚म् । अप॑ दे॒वीरि॒तो हि॑त । वज्र॑-न्दे॒वीरजी॑ताग्श्च । भुव॑न-न्देव॒ सूव॑रीः । आ॒दि॒त्यानदि॑ति-न्दे॒वीम् । योनि॑नोर्ध्व-मु॒दीष॑त ॥ 76 ॥
भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚ स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः। प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् ॥ शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः ॥ सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । माते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 77 ॥
(स्व॑ - रु॒दीष॑त॒ - वात॑रश॒ना-ष्षट्च॑)
अनुवाकः 22
यो॑-ऽपा-म्पुष्पं॒-वेँद॑ । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पा-म्पुष्प᳚म् । पुष्प॑वा-न्प्र॒जावा᳚-न्पशु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒ग्निर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो᳚-ऽग्नेरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 78 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वा अ॒ग्नेरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । वा॒युर्वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो वा॒योरा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 79 ॥
आपो॒ वै वा॒योरा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । अ॒सौ वै तप॑न्न॒पा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो॑-ऽमुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒वा अ॒मुष्य॒-तप॑त आ॒यत॑नम् ॥ 80 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यश्च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै च॒न्द्रम॑स आ॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति ॥ 81 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । नक्ष॑त्राणि॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यो नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै नक्ष॑त्राणा-मा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 82 ॥
यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । प॒र्जन्यो॒ वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । यः प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै प॒र्जन्य॑-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो॑-ऽपामा॒यत॑नं॒-वेँद॑ ॥ 83 ॥
आ॒यत॑नवा-न्भवति । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा अ॒पामा॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य-स्सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवा-न्भवति । आपो॒ वै सं॑वँथ्स॒र-स्या॒यत॑नम् । आ॒यत॑नवा-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । यो᳚-ऽफ्सु नाव॒-म्प्रति॑ष्ठितां॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति । 84 ।
इ॒मे वै लो॒का अ॒फ्सु प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ।
अ॒पाग्ं रस॒मुद॑यग्ंसन्न् । सूर्ये॑ शु॒क्रग्ं स॒माभृ॑तम् । अ॒पाग्ं रस॑स्य॒ यो रसः॑ । तं-वोँ॑ गृह्णा-म्युत्त॒ममिति॑ । इ॒मे वै लो॒का अ॒पाग्ं रसः॑ । ते॑-ऽमुष्मि॑-न्नादि॒त्ये स॒माभ॑ताः । जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तर-वे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयि॒त्वा गु॑ल्फद॒घ्नम् ॥ 85 ।
पुष्करपर्णैः पुष्करदण्डैः पुष्करैश्च॑ सग्ग्स्ती॒र्य । तस्मि॑न्. विहा॒यसे । अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा᳚-त्प्रणी॒ते-ऽय-म॒ग्निश्ची॒यते᳚ । साप्प्र॑णी॒ते-ऽयम॒फ्सु ह्यय॑ञ्ची॒यते᳚ । अ॒सौ भुव॑ने॒-ऽप्य-ना॑हिताग्नि-रे॒ताः । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ ॥ 86 ॥
अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । ए॒तद्ध॑ स्म॒ वा आ॑हु-श्शण्डि॒लाः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । स॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । सं॒वँ॒थ्स॒र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । अ॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 87 ।
ना॒चि॒के॒त-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । प्रा॒णा-न्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । ब्रह्म॑ प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । शरी॑र-म्प्र॒त्यक्षे॑ण । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑मा॒शु-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः ॥ 88 ॥
इ॒मान् ँलो॒का-न्प्र॒त्यक्षे॑ण ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ । य ए॒वासौ । इ॒तश्चा॒-मुत॑श्चा-व्यतीपा॒ती । तमिति॑ ॥ यो᳚-ऽग्नेर्मि॑थू॒या वेद॑ । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । आपो॒ वा अ॒ग्नेर्मि॑थू॒याः । मि॒थु॒न॒वा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 89 ॥
(वेद॑ - भव - त्या॒यत॑नं - भवति॒ - वेद॒ - वेद॑ - तिष्ठति - गुल्फद॒घ्नं - चा॑तुर्मा॒स्ये - ष्व॒मुमा॑दि॒त्य-म्प्र॒त्यक्षे॑ण॒ कम॒ग्नि-ञ्चि॑नुत - उपानुवा॒क्य॑मा॒शुम॒ग्नि-ञ्चि॑न्वा॒नो - मि॑थू॒या मि॑थुन॒वा-न्भ॑व॒त्येक॑-ञ्च)
अनुवाकः 23
आपो॒ वा इ॒दमा॑सन्-थ्सलि॒लमे॒व । स प्र॒जाप॑ति॒रेकः॑ पुष्करप॒र्णे सम॑भवत् । तस्यान्त॒-र्मन॑सि काम॒-स्सम॑वर्तत । इ॒दग्ं सृ॑जेय॒मिति॑ । तस्मा॒द्य-त्पुरु॑षो॒ मन॑सा-ऽभि॒गच्छ॑ति । तद्वा॒चा व॑दति । तत्कर्म॑णा करोति । तदे॒षा ऽभ्यनू᳚क्ता । काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मं-यँदासी᳚त् ॥ 90 ॥
स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न् । हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षेति॑ । उपै॑न॒न्तदुप॑नमति । य-त्का॑मो॒ भव॑ति । य ए॒वं-वेँद॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा । शरी॑रमधूनुत । तस्य॒ य-न्मा॒ग्ं॒समासी᳚त् । ततो॑-ऽरु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑य॒ उद॑तिष्ठन्न् ॥ 91 ॥
ये नखाः᳚ । ते वै॑खान॒साः । ये वालाः᳚ । ते वा॑लखि॒ल्याः । यो रसः॑ । सो॑-ऽपाम् । अ॒न्त॒र॒तः कू॒र्म-म्भू॒तग्ं सर्प॑न्तम् । तम॑ब्रवीत् । मम॒ वै त्वं-मा॒ग्ं॒सा । सम॑भूत् ॥ 92 ॥
नेत्य॑ब्रवीत् । पूर्व॑मे॒वाह-मि॒हास॒मिति॑ । तत्पुरु॑षस्य पुरुष॒त्वम् । स स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्ष-स्स॒हस्र॑पात् । भू॒त्वोद॑तिष्ठत् । तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ पूर्वग्ं॑ सम॑भूः । त्वमि॒द-म्पूर्वः॑ कुरु॒ष्वेति॑ । स इ॒त आ॒दायापः॑ ॥ 93 ॥
अ॒ञ्ज॒लिना॑ पु॒रस्ता॑-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्ये॒वेति॑ । तत॑ आदि॒त्य उद॑तिष्ठत् । सा प्राची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्द॑क्षिण॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा ह्यग्न॒ इति॑ । ततो॒ वा अ॒ग्निरुद॑तिष्ठत् । सा द॑क्षि॒णा दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तुः प॒श्चादु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि वायो॒ इति॑ ॥ 94 ॥
ततो॑ वा॒युरुद॑तिष्ठत् । सा प्र॒तीची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-रु॑त्तर॒त उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हीन्द्रेति॑ । ततो॒ वा इन्द्र॒ उद॑तिष्ठत् । सोदी॑ची॒ दिक् । अथा॑रु॒णः के॒तु-र्मद्ध्य॑ उ॒पाद॑धात् । ए॒वा हि पूष॒न्निति॑ । ततो॒ वै पू॒षोद॑तिष्ठत् । सेयन्दिक् । 95 ।
अथा॑रु॒णः के॒तुरु॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धात् । ए॒वा हि देवा॒ इति॑ । ततो॑ देव मनु॒ष्याः पि॒तरः॑ । ग॒न्ध॒र्वा॒-फ्स॒रस॒ श्चोद॑-तिष्ठन्न् । सोर्ध्वा दिक् । या वि॒प्रुषो॑ वि॒परा॑पतन्न् । ताभ्यो-ऽसु॑रा॒ रक्षाग्ं॑सि पिशा॒चाश्चो-द॑तिष्ठन्न् । तस्मा॒त्ते परा॑भवन्न् । वि॒प्रुड्भ्यो॒ हि ते सम॑भवन्न् । तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 96 ॥
आपो॑ ह॒ य-द्बृ॑ह॒ती-र्गर्भ॒मायन्न्॑ । दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्ती-स्स्वय॒म्भुम् । तत॑ इ॒मे-ऽद्ध्य-सृ॑ज्यन्त॒ सर्गाः᳚ । अद्भ्यो॒ वा इ॒दग्ं सम॑भूत् । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒-म्ब्रह्म॑ स्वय॒भ्विन्ति॑ । तस्मा॑दि॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ शिथि॑ल-मि॒वा ध्रुव॑-मिवाभवत् । प्र॒जाप॑ति॒-र्वाव तत् । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ । तदे॒वानु॒ प्रावि॑शत् ॥ तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ 97 ॥
वि॒धाय॑ लो॒कान्. वि॒धाय॑ भू॒तानि॑ । वि॒धाय॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । प्र॒जाप॑तिः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॑ । आ॒त्मना॒-ऽऽत्मा-न॑म॒भि-संविँ॑वे॒शेति॑ । सर्व॑मे॒वेदमा॒प्त्वा । सर्व॑-मव॒रुद्ध्य॑ । तदे॒वानु॒ प्रवि॑शति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 98 ॥
(आसी॑ - दतिष्ठन् - नभू॒ - दपो॒ - वायो॒ इति - सेय-न्दिग॒ - भ्यनू᳚क्ता॒ - ऽभ्यनू᳚क्ता॒ -+-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 24
चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ गृह्णाति । च॒त्वारि॒ वा अ॒पाग्ं रू॒पाणि॑ । मेघो॑ वि॒द्युत् । स्त॒न॒यि॒त्नु-र्वृ॒ष्टिः । तान्ये॒वा व॑रुन्धे । आ॒तप॑ति॒ वर्ष्या॑ गृह्णाति । ताः पु॒रस्ता॒-दुप॑दधाति । ए॒ता वै ब्र॑ह्मवर्च॒स्या आपः॑ । मु॒ख॒त ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-मव॑रुन्धे । तस्मा᳚-न्मुख॒तो ब्र॑ह्मवर्च॒सित॑रः ॥ 99 ॥
कूप्या॑ गृह्णाति । ता द॑क्षिण॒त उप॑दधाति । ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒रापः॑ । तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तो द॑धाति । तस्मा॒-द्दक्षि॒णोर्ध॑ ऽस्तेज॒स्वित॑रः । स्था॒व॒रा गृ॑ह्णाति । ताः प॒श्चादुप॑दधाति । प्रति॑ष्ठिता॒ वै स्था॑व॒राः । प॒श्चादे॒व प्रति॑तिष्ठति । वह॑न्ती-र्गृह्णाति ॥ 100 ॥
ता उ॑त्तर॒त उप॑दधाति । ओज॑सा॒ वा ए॒ता वह॑न्तीरि॒वो-द्ग॑तीरि॒व आकूज॑तीरि॒व धाव॑न्तीः । ओज॑ ए॒वास्यो᳚त्तर॒तो द॑धाति । तस्मा॒दुत्त॒रो-ऽद्ध॑ ओज॒स्वित॑रः ॥ स॒भां॒र्या गृ॑ह्णाति । ता मद्ध्य॒ उप॑दधाति । इ॒यं-वैँ स॑भां॒र्याः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति । प॒ल्व॒ल्या गृ॑ह्णाति । ता उ॒परि॑ष्टा-दु॒पाद॑धाति ॥ 101 ।
अ॒सौ वै प॑ल्व॒ल्याः । अ॒मुष्या॑मे॒व प्रति॑तिष्ठति । दि॒क्षूप॑दधाति । दि॒क्षु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे । तं-वाँ ए॒तम॑रु॒णाः के॒तवो॒ वात॑रश॒ना ऋष॑यो-ऽचिन्वन्न् । तस्मा॑-दारुण के॒तुकः॑ ॥तदे॒षा-ऽभ्यनू᳚क्ता ॥ के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑स॒मिति॑ । श॒तश॑श्चै॒व ऽस॒हस्र॑शश्च॒ प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 102 ॥
(ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सित॑रो॒ - वह॑न्ती-र्गृह्णाति॒ - ता उ॒परि॑ष्टादु॒पाद॑धा - त्यारुणके॒तुको॒-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 25
जा॒नु॒द॒घ्नी-मु॑त्तरवे॒दीङ्खा॒त्वा । अ॒पा-म्पू॑रयति । अ॒पाग्ं स॑र्व॒त्वाय॑ । पु॒ष्क॒र॒प॒र्णग्ं रु॒क्म-म्पुरु॑ष॒-मित्युप॑दधाति । तपो॒ वै पु॑ष्करप॒र्णम् । स॒त्यग्ं रु॒क्मः । अ॒मृत॒-म्पुरु॑षः । ए॒ताव॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ ॥ 103 ॥
तदव॑रुन्धे । कू॒र्ममुप॑दधाति । अ॒पामे॒व मेध॒मव॑रुन्धे । अथो᳚ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै । आप॑मापाम॒प-स्सर्वाः᳚ । अ॒स्माद॒स्मा दि॒तो-ऽमुतः॑ । अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह स॑ञ्चस्क॒रर्धि॑या॒ इति॑ । वा॒य्वश्व॑ रश्मि॒पत॑यः । लो॒क-म्पृ॑णच्छि॒द्र-म्पृ॑ण ॥ 104 ॥
यास्ति॒स्रः प॑रम॒जाः । इ॒न्द्र॒घो॒षा वो॒ वसु॑भिरे॒वा ह्ये॒वेति॑ । पञ्च॒ चित॑य॒ उप॑दधाति । पाङ्क्त॒-ऽग्निः । यावा॑ने॒वाग्निः । तञ्चि॑नुते । लो॒क-म्पृ॑णया द्वि॒तीया॒-मुप॑दधाति । पञ्च॑पदा॒ वै वि॒राट् । तस्या॒ वा इ॒य-म्पादः॑ । अ॒न्तरि॑क्ष॒-म्पादः॑ । द्यौः पादः॑ । दिशः॒ पादः॑ । प॒रोर॑जाः॒ पादः॑ । वि॒राज्ये॒व प्रति॑तिष्ठति । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 105 ॥
(अस्ति॑ - पृणा॒ - न्तरि॑क्ष॒-म्पाद॒-ष्षट्च॑)
अनुवाकः 26
अ॒ग्नि-म्प्र॒णीयो॑प-समा॒धाय॑ । तम॒भित॑ ए॒ता अ॒भीष्ट॑का॒ उप॑दधाति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रे द॑र्शपूर्ण-मा॒सयोः᳚ । प॒शु॒ब॒न्धे चा॑तुर्मा॒स्येषु॑ । अथो॑ आहुः । सर्वे॑षु यज्ञक्र॒तुष्विति॑ । अथ॑ हस्मा हारु॒ण-स्स्वा॑य॒म्भुवः॑ । सा॒वि॒त्र-स्सर्वो॒-ऽग्नि-रित्यन॑नुषङ्ग-म्मन्यामहे । नाना॒ वा ए॒तेषां᳚-वीँ॒र्या॑णि ॥ कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 106 ॥
स॒त्रि॒य म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । सा॒वि॒त्र म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । ना॒चि॒के॒त म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । चा॒तु॒र्॒ हो॒त्रि॒य-म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । वै॒श्व॒सृ॒ज म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते ॥ 107 ॥
उ॒पा॒नु॒वा॒क्य॑-मा॒शु म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒नः । कम॒ग्निञ्चि॑नुते । इ॒ममा॑रुण-केतुक म॒ग्निञ्चि॑न्वा॒न इति॑ ॥ वृषा॒ वा अ॒ग्निः । वृषा॑णौ॒ सग्ग्स्फा॑लयेत् । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । तस्मा॒न्नानु॒षज्यः॑ ॥ सोत्त॑रवे॒दिषु॑ क्र॒तुषु॑ चिन्वीत । उ॒त्त॒र॒वे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते᳚ ॥ प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत । 108 ।
प्रा॒जा॒प॒त्यो वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्याः प्र॒जाः । प्र॒जावा᳚-न्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । प॒शुका॑मश्चिन्वीत । स॒ञ्ज्ञानं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नाम् । यदापः॑ । प॒शू॒नामे॒व स॒ज्ञान्ने॒ ऽग्निञ्चि॑नुते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 109 ॥
वृष्टि॑कामश्चिन्वीत । आपो॒ वै वृष्टिः॑ । प॒र्जन्यो॒ वर्षु॑को भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जम् । भे॒ष॒ज-मे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति । अ॒भि॒चरग्ग्॑ श्चिन्वीत । वज्रो॒ वा आपः॑ ॥ 110 ॥
वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः॒ प्रह॑रति । स्तृ॒णु॒त ए॑नम् । तेज॑स्कामो॒ यश॑स्कामः । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सका॑म-स्स्व॒र्गका॑मश्चिन्वीत । ए॒ता व॒द्वा वा᳚स्ति । याव॑दे॒तत् । याव॑दे॒वास्ति॑ । तदव॑रुन्धे । तस्यै॒ तद्व्र॒तम् । वर्ष॑ति॒ न धा॑वेत् ॥ 111 ॥
अ॒मृतं॒-वाँ आपः॑ । अ॒मृत॒स्या-न॑न्तरित्यै ॥ नाफ्सु-मूत्र॑पुरी॒षङ्कु॑र्यात् । न निष्ठी॑वेत् । न वि॒वस॑न-स्स्नायात् । गुह्यो॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निः । ए॒तस्या॒ग्ने रन॑ति दाहाय ॥ न पु॑ष्करप॒र्णानि॒ हिर॑ण्यं॒-वाँ-ऽधि॒तिष्ठे᳚त् । ए॒तस्या॒ग्ने-रन॑भ्यारोहाय ॥ न कूर्म॒स्याश्ञी॑यात् । नोद॒कस्या॒-घातु॑का॒न्येन॑-मोद॒कानि॑ भवन्ति । अ॒घातु॑का॒ आपः॑ । य ए॒तम॒ग्निञ्चि॑नु॒ते । य उ॑चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ 112 ॥
(चि॒नु॒ते॒ - चि॒नु॒ते॒ - प्र॒जाका॑मश्चिन्वीत॒-य ए॒वं-वेँदा-पो॑-धावे॒-दश्ञी॑याच्च॒त्वारि॑ च)
अनुवाकः 27
इ॒मा नु॑क॒-म्भुव॑ना सीषधेम । इन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑च दे॒वाः । य॒ज्ञञ्च॑ नस्त॒न्वञ्च॑ प्र॒जाञ्च॑ । आ॒दि॒त्यैरिन्दः॑ स॒ह सी॑षधातु । आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒-स्सग॑णो-म॒रुद्भिः॑ । अ॒स्माक॑-म्भूत्ववि॒ता त॒नूना᳚म् ॥ आप्ल॑वस्व॒ प्रप्ल॑वस्व । आ॒ण्डी भ॑व ज॒ मा मु॒हुः । सुखादीन्दुः॑ खनि॒धनाम् । प्रति॑मुञ्चस्व॒ स्वा-म्पु॒रम् ॥ 113 ॥
मरी॑चय-स्स्वायम्भु॒वाः । ये श॑री॒राण्य॑ कल्पयन्न् । ते ते॑ दे॒हङ्क॑ल्पयन्तु । मा च॑ ते॒ ख्या स्म॑ तीरिषत् । उत्ति॑ष्ठत॒ मा स्व॑प्त । अ॒ग्नि-मि॑च्छद्ध्व॒-म्भार॑ताः । राज्ञ॒-स्सोम॑स्य तृ॒प्तासः॑ । सूर्ये॑ण स॒युजो॑षसः ॥ युवा॑ सु॒वासाः᳚ । अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा ॥ 114 ॥
दे॒वाना॒-म्पूर॑यो॒द्ध्या । तस्याग्ं॑ हिरण्म॑यः को॒शः । स्व॒र्गो लो॒को ज्योति॒षा ऽऽवृ॑तः । यो वै ता᳚-म्ब्रह्म॑णो वे॒द । अ॒मृते॑नावृ॒ता-म्पु॑रीम् । तस्मै᳚ ब्रह्म च॑ ब्रह्मा॒ च । आ॒युः कीर्ति॑-म्प्र॒जान्द॑दुः ॥ वि॒भ्राज॑माना॒ग्ं॒ हरि॑णीम् । य॒शसा॑ सम्प॒रीवृ॑ताम् । पुरग्ं॑ हिरण्म॑यी-म्ब्र॒ह्मा ॥ 115 ॥
वि॒वेशा॑प॒राजि॑ता ॥ पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) ज्याम॒यी । पराङ्गेत्य॑ (परांअत्य॑) नाश॒की । इ॒ह चा॑मुत्र॑ चान्वे॒ति । वि॒द्वा-न्दे॑वासु॒रानु॑भ॒यान् । यत्कु॑मा॒री म॒न्द्रय॑ते । य॒द्यो॒षिद्य-त्प॑ति॒व्रता᳚ । अरि॑ष्टं॒-यँत्किञ्च॑ क्रि॒यते᳚ । अ॒ग्नि-स्तदनु॑ वेधति । अ॒शृता॑स-श्शृ॑तास॒श्च ॥ 116 ॥
य॒ज्वानो॒ ये-ऽप्य॑य॒ज्वनः॑ । स्व॑र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्ते । इन्द्र॑-म॒ग्निञ्च॑ ये वि॒दुः । सिक॑ता इव सं॒यँन्ति॑ । र॒श्मिभिः॑-समु॒दीरि॑ताः । अ॒स्मा-ल्लो॒काद॑-मुष्मा॒च्च । ऋ॒षिभि॑-रदात्-पृ॒श्निभिः॑ । अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑ । ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अहो॑भि-र॒द्भि-र॒क्तुभि॒-र्व्य॑क्तम् ॥ 117 ॥
य॒मो द॑दात्व-व॒सान॑मस्मै । नृ मु॑णन्तु नृ पा॒त्वर्यः॑ । अ॒कृ॒ष्टा ये च॒ कृष्ट॑जाः । कु॒मारी॑षु क॒नीनी॑षु । जा॒रिणी॑षु च॒ ये हि॒ताः । रेतः॑ पीता॒ आण्ड॑पीताः । अङ्गा॑रेषु च॒ ये हु॒ताः । उ॒भया᳚-न्पुत्र॑ पौत्र॒कान् । यु॒वे॒-ऽहं-यँ॒मराज॑गान् । श॒तमिन्नु श॒रदः॑ । अदो॒ यद्ब्रह्म॑ विल॒बम् । पि॒तृ॒णाञ्च॑ य॒मस्य॑ च । वरु॑ण॒-स्याश्वि॑नो-र॒ग्नेः । म॒रुता᳚ञ्च वि॒हाय॑साम् । का॒म॒प्र॒यव॑ण-म्मे अस्तु । स ह्ये॑वास्मि॑ स॒नात॑नः । इति नाको ब्रह्मिश्रवो॑ रायो॒ धनम् । पु॒त्रानापो॑ दे॒वीरि॒हाहि॑ता ॥ 118 ॥
(पु॒रं - नव॑द्वारा - ब्र॒ह्मा - च - व्य॑क्तग्ं - श॒रदो॒-ऽष्टौ च॑)
अनुवाकः 28
विशी᳚र्ष्णी॒-ङ्गृद्ध्र॑-शीर्ष्णीञ्च । अपेतो॑ निर्-ऋ॒तिग्ं ह॑थः । परिबाधग्ग् श्वे॑तकु॒क्षम् । नि॒जङ्घग्ं॑ शब॒लोद॑रम् । स॒ तान्. वा॒च्याय॑या स॒ह । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ । ई॒र्ष्या॒सू॒ये बु॑भु॒क्षाम् । म॒न्यु-ङ्कृ॒त्या-ञ्च॑ दीधिरे । रथे॑न किग्ंशु॒काव॑ता । अग्ने॒ नाश॑य स॒न्दृशः॑ ॥ 119 ॥
(विशी᳚र्ष्णी॒-न्दश॑)
अनुवाकः 29
प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ढुषे᳚ । स नो॑ य॒वस॑मिच्छतु । इ॒दं-वँचः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे᳚ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑र॒न्त-द्यु॑योत । म॒यो॒भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय-स्सन्त्व॒स्मे । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धी-र्दे॒वगो॑पाः । यो गर्भ॒-मोष॑धीनाम् । गवा᳚ङ्कृ॒णोत्यर्व॑ताम् । प॒र्जन्यः॑ पुरु॒षीणा᳚म् ॥ 120 ॥
(प॒र्जन्या॑य॒ दश॑)
अनुवाकः 30
पुन॑र्मामैत्विन्द्रि॒यम् । पुन॒रायुः॒ पुन॒र्भगः॑ । पुन॒-र्ब्राह्म॑ण-मैतु मा । पुन॒-र्द्रवि॑ण मैतु मा । यन्मे॒-ऽद्य रेतः॑ पृथि॒वीमस्कान्॑ । यदोष॑धीर॒प्यस॑र॒-द्यदापः॑ । इ॒दन्त-त्पुन॒राद॑दे । दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॒ वर्च॑से । यन्मे॒ रेतः॒ प्रसि॑च्यते । यन्म॒ आजा॑यते॒ पुनः॑ । तेन॑ माम॒मृत॑-ङ्कुरु । तेन॑ सुप्र॒जस॑ङ्कुरु ॥ 121 ॥
(पुन॒र्द्वे च॑)
अनुवाकः 31
अ॒द्भय-स्तिरो॒धा जा॑यत । तव॑ वैश्रव॒ण-स्स॑दा । तिरो॑ धेहि सप॒त्नान्नः॑ । ये अपो॒-ऽश्नन्ति॑ केच॒न । त्वा॒ष्ट्री-म्मा॒यां-वँ᳚श्रव॒णः । रथग्ं॑ सहस्र॒ वन्धु॑रम् । पु॒रु॒श्च॒क्रग्ं सह॑स्राश्वम् । आस्था॒ याया॑हि नो ब॒लिम् । यस्मै॑ भू॒तानि॑ ब॒लिमाव॑हन्ति । धन॒ङ्गावो॒ हस्ति॒ हिर॑ण्य॒मश्वान्॑ ॥ 122 ॥
असा॑म सुम॒तौ य॒ज्ञिय॑स्य । श्रिय॒-म्बिभ्र॒तो ऽन्न॑मुखीं-विँ॒राज᳚म् । सु॒द॒र्॒श॒ने च॑ क्रौ॒ञ्चे च॑ । मै॒ना॒गे च॑ म॒हागि॑रौ । श॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता (स॒तद्वा॒ट्टर॑गम॒न्ता) । स॒ग्ं॒हार्य॒-न्नग॑र॒-न्तव॑ । इति मन्त्राः᳚ । कल्पो॑-ऽत ऊ॒र्ध्वम् ॥ यदि॒ बलि॒ग्ं॒ हरे᳚त् । हि॒र॒ण्य॒ना॒भये॑ वितु॒दये॑ कौबे॒राया॒य-म्ब॑लिः ॥ 123 ॥
सर्वभूताधिपतये न॑म इ॒ति । अथ बलिग्ं हृत्वोप॑तिष्ठे॒त । क्ष॒त्र-ङ्क्ष॒त्रं-वैँ᳚श्रव॒णः । ब्राह्मणा॑ वय॒ग्ग्॒ स्मः । नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिग्ंसीः । अस्मा-त्प्रविश्यान्न॑मद्धी॒ति । अथ तमग्नि-मा॑दधी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भूः । ति॒रोधा॒ भुवः॑ ॥ 124 ॥
ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्वः॑ । सर्वेषां-लोँकाना-माधिपत्ये॑ सीदे॒ति । अथ तमग्नि॑-मिन्धी॒त । यस्मिन्ने तत्कर्म प्र॑युञ्जी॒त । ति॒रोधा॒ भू-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भुव॒-स्स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒-स्स्वः॑ स्वाहा᳚ । ति॒रोधा॒ भूर्भुव॒स्स्व॑स्स्वाहा᳚ । यस्मिन्नस्य काले सर्वा आहुतीर्-हुता॑ भवे॒युः ॥ 125 ॥
अपि ब्राह्मण॑मुखी॒नाः । तस्मिन्नह्नः काले प्र॑युञ्जी॒त । परः॑ सु॒प्तज॑नाद्वे॒पि । मा स्म प्रमाद्यन्त॑ माद्ध्या॒पयेत् । सर्वार्था᳚-स्सिद्ध्य॒न्ते । य ए॑वं-वेँ॒द । क्षुद्ध्य-न्निद॑मजा॒नताम् । सर्वार्था न॑ सिद्ध्य॒न्ते । यस्ते॑ वि॒घातु॑को भ्रा॒ता । ममान्तर्-हृ॑दये॒ श्रितः ॥ 126 ॥
तस्मा॑ इ॒ममग्र॒ पिण्ड॑ञ्जुहोमि । स मे᳚-ऽर्था॒-न्मा विव॑धीत् । मयि॒ स्वाहा᳚ ॥ रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं-वैँ᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे । स मे॒ कामा॒न् काम॒ कामा॑य॒ मह्य᳚म् । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु । कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ । के॒तवो॒ अरु॑णासश्च । ऋ॒ष॒यो वात॑रश॒नाः । प्र॒ति॒ष्ठाग्ं श॒तधा॑ हि । स॒माहि॑तासो सहस्र॒धाय॑सम् । शि॒वा न॒-श्शन्त॑मा भवन्तु । दि॒व्या आप॒ ओष॑धयः । सु॒मृ॒डी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म स॒न्दृशि॑ ॥ 127 ॥
(अश्वा᳚न्-बलि॒-र्भुवो॑ - भवे॒युः - श्रित - श्च॑ स॒प्त च॑)
अनुवाकः 32
संवँथ्सरमेत॑-द्व्रत॒ञ्चरेत् । द्वौ॑ वा मा॒सौ । नियम-स्स॑मासे॒न । तस्मि-न्नियम॑ विशे॒षाः । त्रिषवण-मुदको॑पस्प॒र्॒शी । चतुर्थ कालपान॑भक्त॒-स्स्यात् । अहरहर्वा भैक्ष॑मश्न॒यात् । औदुम्बरीभि-स्समिद्भि-रग्नि॑-म्परि॒चरेत् । पुनर्मा मैत्विन्द्रिय-मित्येतेना-ऽनु॑वाके॒न । उद्धृत परिपूताभिरद्भिः कार्य॑-ङ्कुर्वी॒त ॥ 128 ॥
अ॑सञ्च॒यवान् । अग्नये वायवे॑ सूर्या॒य । ब्रह्मणे प्र॑जाप॒तये । चन्द्रमसे न॑क्षत्रे॒भ्यः । ऋतुभ्य-स्संवँ॑थ्सरा॒य । वरुणा-यारुणायेति व्र॑तहो॒माः । प्र॒व॒र्ग्यव॑दादे॒शः । अरुणाः का᳚ण्ड ऋ॒षयः ॥ अरण्ये॑-ऽधीयी॒रन्न् । भद्रङ्कर्णेभिरिति द्वे॑ जपि॒त्वा ॥ 129 ॥
महानाम्नीभि-रुदकग्ं सग्ग्॑स्प॒र्श्य । तमाचा᳚र्यो द॒द्यात् । शिवान-श्शन्तमे-त्योषधी॑राल॒भते । सुमृडीके॑ति भू॒मिम् । एवम॑पव॒र्गे । धे॑नु-र्द॒क्षिणा । कग्ं संवाँस॑श्च क्षौ॒मम् । अन्य॑द्वा शु॒क्लम् । य॑था श॒क्ति वा । एवग्ग् स्वाद्ध्याय॑ धर्मे॒ण । अरण्ये॑-ऽधीयी॒त । तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति ॥ 130 ॥
(कु॒र्वी॒त - ज॑पि॒त्वा - स्वाद्ध्याय॑धर्मे॒ण द्वे च॑)
अनुवाकानि
(भ॒द्रग्ग् - स्मृतिः॑ - साक॒जान्ना॒ - मक्ष्य- ति॑ता॒म्रा - ण्य॑त्युर्ध्वा॒क्ष - आरोगः - क्वेद - मग्निश्च - स॑हस्र॒वृत् - प॒वित्र॑वन्त॒ -आत॑नुष्वा॒ -ष्टयो॑नीं॒ - ँयो-ऽसा॒ - वथादित्य - स्यारोग-स्याथ वायो- रथाग्ने॒--र् दक्षिणपूर्वस्या - मि॑न्द्रघो॒षा व॒-आप॑मापां॒योँ॑-ऽपा - मापो॒ वै - चतु॑ष्टय्यो - जानुद॒घ्नी - म॒ग्नि-म्प्र॒णीये॒ - मा नु॑ कं॒ - ँविशी᳚र्ष्णीं - प॒र्जन्या॑य॒ - पुन॑ - र॒द्भ्यः -संवँथ्सर-न्द्वात्रिग्ं॑शत्)
(भद्रं - तपस्वी पुण्यो भवति तपस्वी पु॑ण्यो भ॒वति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय आरण्यके प्रथमः प्रपाठकः (अरुणप्रश्नः) समाप्तः ॥
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.