श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम् ।
विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः ॥ 1 ॥
अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे ।
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितङ्करः ॥ 2 ॥
चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि ।
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः ॥ 3 ॥
स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् ।
ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः ॥ 4 ॥
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः ।
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः ॥ 5 ॥
गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ।
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः ॥ 6 ॥
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः ।
वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता ॥ 7 ॥
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः ।
राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च ॥ 8 ॥
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः ।
विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः ॥ 9 ॥
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् ।
स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव ॥ 10 ॥
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम् ।
सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम् ॥ 11 ॥
अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः ।
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै ॥ 12 ॥
स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः ।
रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि ॥ 13 ॥
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् ।
ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून् ॥ 14 ॥
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः ।
दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा ॥ 15 ॥
कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि ।
एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान् ॥ 16 ॥
करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा ।
धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान् ॥ 17 ॥
परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ।
नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् ॥ 18 ॥
नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान् ।
विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः ॥ 19 ॥
ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान् ।
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः ॥ 20 ॥
क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ।
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् ॥ 21 ॥
नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून् ।
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥ 22 ॥
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः ।
रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः ॥ 23 ॥
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम् ।
राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥ 24 ॥
पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम् ।
प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥ 25 ॥
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम् ।
वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा ॥ 26 ॥
रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः ।
वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः ॥ 27 ॥
भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः ।
रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः ।
राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः ॥ 28 ॥
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम् ।
परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश ॥ 29 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
sa nirjitya purīṃ śreṣṭhāṃ laṅkāṃ tāṃ kāmarūpiṇīm |
vikrameṇa mahātejā hanumān kapisattamaḥ || 1 ||
advāreṇa ca mahābāhuḥ prākāramabhipupluve |
praviśya nagarīṃ laṅkāṃ kapirājahitaṅkaraḥ || 2 ||
cakre'tha pādaṃ savyaṃ ca śatrūṇāṃ sa tu mūrdhani |
praviṣṭaḥ sattvasampanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ || 3 ||
sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam |
tatastu tāṃ purīṃ laṅkāṃ ramyāmabhiyayau kapiḥ || 4 ||
hasitotkṛṣṭaninadaistūryaghoṣapurassaraiḥ |
vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ || 5 ||
gṛhameghaiḥ purī ramyā babhāse dyaurivāmbudaiḥ |
prajajvāla tato laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ || 6 ||
sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ |
vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitā || 7 ||
tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṅkaraḥ |
rāghavārthaṃ caran śrīmān dadarśa ca nananda ca || 8 ||
bhavanādbhavanaṃ gacchan dadarśa pavanātmajaḥ |
vividhākṛtirūpāṇi bhavanāni tatastataḥ || 9 ||
śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam |
strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasāmiva || 10 ||
śuśrāva kāñcīninadaṃ nūpurāṇāṃ ca, niḥsvanam |
sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanām || 11 ||
asphoṭitaninādāṃśca kṣvelitāṃśca tatastataḥ |
śuśrāva japatāṃ tatra mantrān rakṣogṛheṣu vai || 12 ||
svādhyāyaniratāṃścaiva yātudhānān dadarśa saḥ |
rāvaṇastavasaṃyuktān garjato rākṣasānapi || 13 ||
rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat |
dadarśa madhyame gulme rāvaṇasya carān bahūn || 14 ||
dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ |
darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyughāṃstathā || 15 ||
kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharānapi |
ekākṣānekakarṇāṃśca lambodarapayodharān || 16 ||
karālān bhugnavaktrāṃśca vikaṭān vāmanāṃstathā |
dhanvinaḥ khaṅginaścaiva śataghnīmusalāyudhān || 17 ||
parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān |
nātisthūlānnātikṛśānnātidīrghātihrasvakān || 18 ||
nātigaurānnātikṛṣṇānnātikubjānna vāmanān |
virūpān bahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ || 19 ||
dhvajīn patākinaścaiva dadarśa vividhāyudhān |
śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭisāśanidhāriṇaḥ || 20 ||
kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ |
sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān || 21 ||
nānāveṣasamāyuktān yathāssvairagatān bahūn |
tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān || 22 ||
śatasāhasramavyagramārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ |
rakṣodhipatinirdiṣṭaṃ dadarśāntaḥpurāgrataḥ || 23 ||
sa tadā tadgṛhaṃ dṛṣṭvā mahāhāṭakatoraṇam |
rākṣasendrasya vikhyātamadrimūrdhni pratiṣṭhitam || 24 ||
puṇḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiralaṅkṛtam |
prākārāvṛtamatyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ || 25 ||
triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādanināditam |
vājiheṣitasaṅghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā || 26 ||
rathairyānairvimānaiśca tathā hayagajaiḥ śubhaiḥ |
vāraṇaiśca caturthantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ || 27 ||
bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ |
rakṣitaṃ sumahāvīryairyātudhānaiḥ sahasraśaḥ |
rākṣasādhipaterguptamāviveśa mahākapiḥ || 28 ||
sahemajāmbūnadacakravālaṃ mahārhamuktāmaṇibhūṣitāntam |
parārthyakālāgurucandanāktaṃ sa rāvaṇāntaḥpuramāviveśa || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe caturthassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम् ।
विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः ॥ 1 ॥
अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे ।
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितङ्करः ॥ 2 ॥
चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि ।
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः ॥ 3 ॥
स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् ।
ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः ॥ 4 ॥
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः ।
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः ॥ 5 ॥
गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ।
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः ॥ 6 ॥
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः ।
वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता ॥ 7 ॥
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः ।
राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च ॥ 8 ॥
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः ।
विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः ॥ 9 ॥
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् ।
स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव ॥ 10 ॥
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम् ।
सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम् ॥ 11 ॥
अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः ।
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै ॥ 12 ॥
स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः ।
रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि ॥ 13 ॥
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् ।
ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून् ॥ 14 ॥
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः ।
दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा ॥ 15 ॥
कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि ।
एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान् ॥ 16 ॥
करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा ।
धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान् ॥ 17 ॥
परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ।
नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् ॥ 18 ॥
नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान् ।
विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः ॥ 19 ॥
ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान् ।
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः ॥ 20 ॥
क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ।
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् ॥ 21 ॥
नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून् ।
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥ 22 ॥
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः ।
रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः ॥ 23 ॥
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम् ।
राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥ 24 ॥
पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम् ।
प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥ 25 ॥
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम् ।
वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा ॥ 26 ॥
रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः ।
वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः ॥ 27 ॥
भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः ।
रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः ।
राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः ॥ 28 ॥
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम् ।
परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश ॥ 29 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
sa nirjitya purīṃ śreṣṭhāṃ laṅkāṃ tāṃ kāmarūpiṇīm |
vikrameṇa mahātejā hanumān kapisattamaḥ || 1 ||
advāreṇa ca mahābāhuḥ prākāramabhipupluve |
praviśya nagarīṃ laṅkāṃ kapirājahitaṅkaraḥ || 2 ||
cakre'tha pādaṃ savyaṃ ca śatrūṇāṃ sa tu mūrdhani |
praviṣṭaḥ sattvasampanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ || 3 ||
sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam |
tatastu tāṃ purīṃ laṅkāṃ ramyāmabhiyayau kapiḥ || 4 ||
hasitotkṛṣṭaninadaistūryaghoṣapurassaraiḥ |
vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ || 5 ||
gṛhameghaiḥ purī ramyā babhāse dyaurivāmbudaiḥ |
prajajvāla tato laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ || 6 ||
sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ |
vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitā || 7 ||
tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṅkaraḥ |
rāghavārthaṃ caran śrīmān dadarśa ca nananda ca || 8 ||
bhavanādbhavanaṃ gacchan dadarśa pavanātmajaḥ |
vividhākṛtirūpāṇi bhavanāni tatastataḥ || 9 ||
śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam |
strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasāmiva || 10 ||
śuśrāva kāñcīninadaṃ nūpurāṇāṃ ca, niḥsvanam |
sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanām || 11 ||
asphoṭitaninādāṃśca kṣvelitāṃśca tatastataḥ |
śuśrāva japatāṃ tatra mantrān rakṣogṛheṣu vai || 12 ||
svādhyāyaniratāṃścaiva yātudhānān dadarśa saḥ |
rāvaṇastavasaṃyuktān garjato rākṣasānapi || 13 ||
rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat |
dadarśa madhyame gulme rāvaṇasya carān bahūn || 14 ||
dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ |
darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyughāṃstathā || 15 ||
kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharānapi |
ekākṣānekakarṇāṃśca lambodarapayodharān || 16 ||
karālān bhugnavaktrāṃśca vikaṭān vāmanāṃstathā |
dhanvinaḥ khaṅginaścaiva śataghnīmusalāyudhān || 17 ||
parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān |
nātisthūlānnātikṛśānnātidīrghātihrasvakān || 18 ||
nātigaurānnātikṛṣṇānnātikubjānna vāmanān |
virūpān bahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ || 19 ||
dhvajīn patākinaścaiva dadarśa vividhāyudhān |
śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭisāśanidhāriṇaḥ || 20 ||
kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ |
sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān || 21 ||
nānāveṣasamāyuktān yathāssvairagatān bahūn |
tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān || 22 ||
śatasāhasramavyagramārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ |
rakṣodhipatinirdiṣṭaṃ dadarśāntaḥpurāgrataḥ || 23 ||
sa tadā tadgṛhaṃ dṛṣṭvā mahāhāṭakatoraṇam |
rākṣasendrasya vikhyātamadrimūrdhni pratiṣṭhitam || 24 ||
puṇḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiralaṅkṛtam |
prākārāvṛtamatyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ || 25 ||
triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādanināditam |
vājiheṣitasaṅghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā || 26 ||
rathairyānairvimānaiśca tathā hayagajaiḥ śubhaiḥ |
vāraṇaiśca caturthantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ || 27 ||
bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ |
rakṣitaṃ sumahāvīryairyātudhānaiḥ sahasraśaḥ |
rākṣasādhipaterguptamāviveśa mahākapiḥ || 28 ||
sahemajāmbūnadacakravālaṃ mahārhamuktāmaṇibhūṣitāntam |
parārthyakālāgurucandanāktaṃ sa rāvaṇāntaḥpuramāviveśa || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe caturthassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.