ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ സപ്തമസ്സര്ഗഃ ।
ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ രാമേണാര്തേന വാനരഃ ।
അബ്രവീത്പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യം സബാഷ്പം ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ ॥ 1 ॥
ന ജാനേ നിലയം തസ്യ സര്വഥാ പാപരക്ഷസഃ ।
സാമര്ഥ്യം വിക്രമം വാപി ദൌഷ്കുലേയസ്യ വാ കുലമ് ॥ 2 ॥
സത്യം തേ പ്രതിജാനാമി ത്യജ ശോകമരിന്ദമ ।
കരിഷ്യാമി തഥാ യത്നം യഥാ പ്രാപ്സ്യസി മൈഥിലീമ് ॥ 3 ॥
രാവണം സഗണം ഹത്വാ പരിതോഷ്യാത്മപൌരുഷമ് ।
തഥാഽസ്മി കര്താ ന ചിരാദ്യഥാ പ്രീതോ ഭവിഷ്യസി ॥ 4 ॥
അലം വൈക്ലബ്യമാലമ്ബ്യ ധൈര്യമാത്മഗതം സ്മര ।
ത്വദ്വിധാനാം ന സദൃശമീദൃശം ബുദ്ധിലാഘവമ് ॥ 5 ॥
മയാഽപി വ്യസനം പ്രാപ്തം ഭാര്യാവിരഹജം മഹത് ।
നാഹമേവം ഹി ശോചാമി ന ച ധൈര്യം പരിത്യജേ ॥ 6 ॥
നാഹം താമനുശോചാമി പ്രാകൃതോ വാനരോഽപി സന് ।
മഹാത്മാ ച വിനീതശ്ച കിം പുനര്ധൃതിമാന്ഭവാന് ॥ 7 ॥
ബാഷ്പമാപതിതം ധൈര്യാന്നിഗ്രഹീതും ത്വമര്ഹസി ।
മര്യാദാം സത്ത്വയുക്താനാം ധൃതിം നോത്സ്രഷ്ടുമര്ഹസി ॥ 8 ॥
വ്യസനേ വാഽര്ഥകൃച്ഛ്രേ വാ ഭയേ വാ ജീവിതാന്തകേ ।
വിമൃശന്വൈ സ്വയാ ബുദ്ധ്യാ ധൃതിമാന്നാവസീദതി ॥ 9 ॥
ബാലിശസ്തു നരോ നിത്യം വൈക്ലബ്യം യോഽനുവര്തതേ ।
സ മജ്ജത്യവശശ്ശോകേ ഭാരാക്രാന്തേവ നൌര്ജലേ ॥ 10 ॥
ഏഷോഽഞ്ജലിര്മയാ ബദ്ധഃ പ്രണയാത്ത്വാം പ്രസാദയേ ।
പൌരുഷം ശ്രയ ശോകസ്യ നാന്തരം ദാതുമര്ഹസി ॥ 11 ॥
യേ ശോകമനുവര്തന്തേ ന തേഷാം വിദ്യതേ സുഖമ് ।
തേജശ്ച ക്ഷീയതേ തേഷാം ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 12 ॥
ശോകേനാഭിപ്രപന്നസ്യ ജീവിതേ ചാപി സംശയഃ ।
സ ശോകം ത്യജ രാജേന്ദ്ര ധൈര്യമാശ്രയ കേവലമ് ॥ 13 ॥
ഹിതം വയസ്യഭാവേന ബ്രൂമി നോപദിശാമി തേ ।
വയസ്യതാം പൂജയന്മേ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 14 ॥
മധുരം സാന്ത്വിത സ്തേന സുഗ്രീവേണ സ രാഘവഃ ।
മുഖമശ്രുപരിക്ലിന്നം വസ്ത്രാന്തേന പ്രമാര്ജയത് ॥ 15 ॥
പ്രകൃതിസ്ഥസ്തു കാകുത്സ്ഥസ്സുഗ്രീവവചനാത്പ്രഭുഃ ।
സമ്പരിഷ്വജ്യ സുഗ്രീവമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 16 ॥
കര്തവ്യം യദ്വയസ്യേന സ്നിഗ്ധേന ച ഹിതേന ച ।
അനുരൂപം ച യുക്തം ച കൃതം സുഗ്രീവ തത്ത്വയാ ॥ 17 ॥
ഏഷ ച പ്രകൃതിസ്ഥോഽഹമനുനീതസ്ത്വയാ സഖേ ।
ദുര്ലഭോ ഹീദൃശോ ബന്ധുരസ്മിന്കാലേ വിശേഷതഃ ॥ 18 ॥
കിം തു യത്നസ്ത്വയാ കാര്യോ മൈഥില്യാഃ പരിമാര്ഗണേ ।
രാക്ഷസസ്യ ച രൌദ്രസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ॥ 19 ॥
മയാ ച യദനുഷ്ഠേയം വിസ്രബ്ധേന തദുച്യതാമ് ।
വര്ഷാസ്വിവ ച സുക്ഷേത്രേ സര്വം സമ്പദ്യതേ തവ ॥ 20 ॥
മയാ ച യദിദം വാക്യമഭിമാനാത്സമീരിതമ് ।
തത്ത്വയാ ഹരിശാര്ദൂല തത്ത്വമിത്യുപധാര്യതാമ് ॥ 21 ॥
അനൃതം നോക്തപൂര്വം മേ ന ച വക്ഷ്യേ കദാചന ।
ഏതത്തേ പ്രതിജാനാമി സത്യേനൈവ ച തേ ശപാമ്യഹമമ് ॥ 22 ॥
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടസ്സുഗ്രീവോ വാനരൈസ്സചിവൈസ്സഹ ।
രാഘവസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ പ്രതിജ്ഞാതം വിശേഷതഃ ॥ 23 ॥
ഏവമേകാന്തസമ്പൃക്തൌ തതസ്തൌ നരവാനരൌ ।
ഉഭാവന്യോന്യസദൃശം സുഖം ദുഃഖമഭാഷതാമ് ॥ 24 ॥
മഹാനുഭാവസ്യ വചോ നിശമ്യ ഹരിര്നൃപാണാമൃഷഭസ്യ തസ്യ ।
കൃതം സ മേനേ ഹരിവീരമുഖ്യ സ്തദാ സ്വകാര്യം ഹൃദയേന വിദ്വാന് ॥ 25 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ സപ്തമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ || 1 ||
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam || 2 ||
satyaṃ te pratijānāmi tyaja śokamarindama |
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm || 3 ||
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |
tathā'smi kartā na cirādyathā prīto bhaviṣyasi || 4 ||
alaṃ vaiklabyamālambya dhairyamātmagataṃ smara |
tvadvidhānāṃ na sadṛśamīdṛśaṃ buddhilāghavam || 5 ||
mayā'pi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāvirahajaṃ mahat |
nāhamevaṃ hi śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje || 6 ||
nāhaṃ tāmanuśocāmi prākṛto vānaro'pi san |
mahātmā ca vinītaśca kiṃ punardhṛtimānbhavān || 7 ||
bāṣpamāpatitaṃ dhairyānnigrahītuṃ tvamarhasi |
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭumarhasi || 8 ||
vyasane vā'rthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntake |
vimṛśanvai svayā buddhyā dhṛtimānnāvasīdati || 9 ||
bāliśastu naro nityaṃ vaiklabyaṃ yo'nuvartate |
sa majjatyavaśaśśoke bhārākrānteva naurjale || 10 ||
eṣo'ñjalirmayā baddhaḥ praṇayāttvāṃ prasādaye |
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātumarhasi || 11 ||
ye śokamanuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |
tejaśca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||
śokenābhiprapannasya jīvite cāpi saṃśayaḥ |
sa śokaṃ tyaja rājendra dhairyamāśraya kevalam || 13 ||
hitaṃ vayasyabhāvena brūmi nopadiśāmi te |
vayasyatāṃ pūjayanme na tvaṃ śocitumarhasi || 14 ||
madhuraṃ sāntvita stena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
mukhamaśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat || 15 ||
prakṛtisthastu kākutsthassugrīvavacanātprabhuḥ |
sampariṣvajya sugrīvamidaṃ vacanamabravīt || 16 ||
kartavyaṃ yadvayasyena snigdhena ca hitena ca |
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tattvayā || 17 ||
eṣa ca prakṛtistho'hamanunītastvayā sakhe |
durlabho hīdṛśo bandhurasminkāle viśeṣataḥ || 18 ||
kiṃ tu yatnastvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 19 ||
mayā ca yadanuṣṭheyaṃ visrabdhena taducyatām |
varṣāsviva ca sukṣetre sarvaṃ sampadyate tava || 20 ||
mayā ca yadidaṃ vākyamabhimānātsamīritam |
tattvayā hariśārdūla tattvamityupadhāryatām || 21 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |
etatte pratijānāmi satyenaiva ca te śapāmyahamam || 22 ||
tataḥ prahṛṣṭassugrīvo vānaraissacivaissaha |
rāghavasya vacaśśrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ || 23 ||
evamekāntasampṛktau tatastau naravānarau |
ubhāvanyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkhamabhāṣatām || 24 ||
mahānubhāvasya vaco niśamya harirnṛpāṇāmṛṣabhasya tasya |
kṛtaṃ sa mene harivīramukhya stadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तमस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणार्तेन वानरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं सबाष्पं बाष्पगद्गदः ॥ 1 ॥
न जाने निलयं तस्य सर्वथा पापरक्षसः ।
सामर्थ्यं विक्रमं वापि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥ 2 ॥
सत्यं ते प्रतिजानामि त्यज शोकमरिन्दम ।
करिष्यामि तथा यत्नं यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥ 3 ॥
रावणं सगणं हत्वा परितोष्यात्मपौरुषम् ।
तथाऽस्मि कर्ता न चिराद्यथा प्रीतो भविष्यसि ॥ 4 ॥
अलं वैक्लब्यमालम्ब्य धैर्यमात्मगतं स्मर ।
त्वद्विधानां न सदृशमीदृशं बुद्धिलाघवम् ॥ 5 ॥
मयाऽपि व्यसनं प्राप्तं भार्याविरहजं महत् ।
नाहमेवं हि शोचामि न च धैर्यं परित्यजे ॥ 6 ॥
नाहं तामनुशोचामि प्राकृतो वानरोऽपि सन् ।
महात्मा च विनीतश्च किं पुनर्धृतिमान्भवान् ॥ 7 ॥
बाष्पमापतितं धैर्यान्निग्रहीतुं त्वमर्हसि ।
मर्यादां सत्त्वयुक्तानां धृतिं नोत्स्रष्टुमर्हसि ॥ 8 ॥
व्यसने वाऽर्थकृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तके ।
विमृशन्वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान्नावसीदति ॥ 9 ॥
बालिशस्तु नरो नित्यं वैक्लब्यं योऽनुवर्तते ।
स मज्जत्यवशश्शोके भाराक्रान्तेव नौर्जले ॥ 10 ॥
एषोऽञ्जलिर्मया बद्धः प्रणयात्त्वां प्रसादये ।
पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुमर्हसि ॥ 11 ॥
ये शोकमनुवर्तन्ते न तेषां विद्यते सुखम् ।
तेजश्च क्षीयते तेषां न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ 12 ॥
शोकेनाभिप्रपन्नस्य जीविते चापि संशयः ।
स शोकं त्यज राजेन्द्र धैर्यमाश्रय केवलम् ॥ 13 ॥
हितं वयस्यभावेन ब्रूमि नोपदिशामि ते ।
वयस्यतां पूजयन्मे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ 14 ॥
मधुरं सान्त्वित स्तेन सुग्रीवेण स राघवः ।
मुखमश्रुपरिक्लिन्नं वस्त्रान्तेन प्रमार्जयत् ॥ 15 ॥
प्रकृतिस्थस्तु काकुत्स्थस्सुग्रीववचनात्प्रभुः ।
सम्परिष्वज्य सुग्रीवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 16 ॥
कर्तव्यं यद्वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च ।
अनुरूपं च युक्तं च कृतं सुग्रीव तत्त्वया ॥ 17 ॥
एष च प्रकृतिस्थोऽहमनुनीतस्त्वया सखे ।
दुर्लभो हीदृशो बन्धुरस्मिन्काले विशेषतः ॥ 18 ॥
किं तु यत्नस्त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे ।
राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ 19 ॥
मया च यदनुष्ठेयं विस्रब्धेन तदुच्यताम् ।
वर्षास्विव च सुक्षेत्रे सर्वं सम्पद्यते तव ॥ 20 ॥
मया च यदिदं वाक्यमभिमानात्समीरितम् ।
तत्त्वया हरिशार्दूल तत्त्वमित्युपधार्यताम् ॥ 21 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ।
एतत्ते प्रतिजानामि सत्येनैव च ते शपाम्यहमम् ॥ 22 ॥
ततः प्रहृष्टस्सुग्रीवो वानरैस्सचिवैस्सह ।
राघवस्य वचश्श्रुत्वा प्रतिज्ञातं विशेषतः ॥ 23 ॥
एवमेकान्तसम्पृक्तौ ततस्तौ नरवानरौ ।
उभावन्योन्यसदृशं सुखं दुःखमभाषताम् ॥ 24 ॥
महानुभावस्य वचो निशम्य हरिर्नृपाणामृषभस्य तस्य ।
कृतं स मेने हरिवीरमुख्य स्तदा स्वकार्यं हृदयेन विद्वान् ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ || 1 ||
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam || 2 ||
satyaṃ te pratijānāmi tyaja śokamarindama |
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm || 3 ||
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |
tathā'smi kartā na cirādyathā prīto bhaviṣyasi || 4 ||
alaṃ vaiklabyamālambya dhairyamātmagataṃ smara |
tvadvidhānāṃ na sadṛśamīdṛśaṃ buddhilāghavam || 5 ||
mayā'pi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāvirahajaṃ mahat |
nāhamevaṃ hi śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje || 6 ||
nāhaṃ tāmanuśocāmi prākṛto vānaro'pi san |
mahātmā ca vinītaśca kiṃ punardhṛtimānbhavān || 7 ||
bāṣpamāpatitaṃ dhairyānnigrahītuṃ tvamarhasi |
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭumarhasi || 8 ||
vyasane vā'rthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntake |
vimṛśanvai svayā buddhyā dhṛtimānnāvasīdati || 9 ||
bāliśastu naro nityaṃ vaiklabyaṃ yo'nuvartate |
sa majjatyavaśaśśoke bhārākrānteva naurjale || 10 ||
eṣo'ñjalirmayā baddhaḥ praṇayāttvāṃ prasādaye |
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātumarhasi || 11 ||
ye śokamanuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |
tejaśca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||
śokenābhiprapannasya jīvite cāpi saṃśayaḥ |
sa śokaṃ tyaja rājendra dhairyamāśraya kevalam || 13 ||
hitaṃ vayasyabhāvena brūmi nopadiśāmi te |
vayasyatāṃ pūjayanme na tvaṃ śocitumarhasi || 14 ||
madhuraṃ sāntvita stena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
mukhamaśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat || 15 ||
prakṛtisthastu kākutsthassugrīvavacanātprabhuḥ |
sampariṣvajya sugrīvamidaṃ vacanamabravīt || 16 ||
kartavyaṃ yadvayasyena snigdhena ca hitena ca |
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tattvayā || 17 ||
eṣa ca prakṛtistho'hamanunītastvayā sakhe |
durlabho hīdṛśo bandhurasminkāle viśeṣataḥ || 18 ||
kiṃ tu yatnastvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 19 ||
mayā ca yadanuṣṭheyaṃ visrabdhena taducyatām |
varṣāsviva ca sukṣetre sarvaṃ sampadyate tava || 20 ||
mayā ca yadidaṃ vākyamabhimānātsamīritam |
tattvayā hariśārdūla tattvamityupadhāryatām || 21 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |
etatte pratijānāmi satyenaiva ca te śapāmyahamam || 22 ||
tataḥ prahṛṣṭassugrīvo vānaraissacivaissaha |
rāghavasya vacaśśrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ || 23 ||
evamekāntasampṛktau tatastau naravānarau |
ubhāvanyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkhamabhāṣatām || 24 ||
mahānubhāvasya vaco niśamya harirnṛpāṇāmṛṣabhasya tasya |
kṛtaṃ sa mene harivīramukhya stadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.