ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്ഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
അനേകശതസാഹസ്രീം വിഷണ്ണാം ഹരിവാഹിനീമ് ।
ജാമ്ബവാന്സമുദീക്ഷ്യൈവം ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് ॥ 1 ॥
വീര വാനരലോകസ്യ സര്വശാസ്ത്രവിദാം വര ।
തൂഷ്ണീമേകാന്തമാശ്രിത്യ ഹനൂമന്കിം ന ജല്പസി ॥ 2 ॥
ഹനൂമന്ഹരിരാജസ്യ സുഗ്രീവസ്യ സമോ ഹ്യസി ।
രാമലക്ഷ്മണയോശ്ചാപി തേജസാ ച ബലേന ച ॥ 3 ॥
അരിഷ്ടനേമിനഃ പുത്രോ വൈനതേയോ മഹാബലഃ ।
ഗരുത്മാനിതി വിഖ്യാത ഉത്തമസ്സര്വപക്ഷിണാമ് ॥ 4 ॥
ബഹുശോ ഹി മയാ ദൃഷ്ടഃ സാഗരേ സ മഹാബലഃ ।
ഭുജങ്ഗാനുദ്ധരന്പക്ഷീ മഹാവേഗോ മഹായശാഃ ॥ 5 ॥
പക്ഷയോര്യദ്ബലം തസ്യ താവദ്ഭുജബലം തവ ।
വിക്രമശ്ചാപി വേഗശ്ച ന തേ തേനാവഹീയതേ ॥ 6 ॥
ബലം ബുദ്ധിശ്ച തേജശ്ച സത്ത്വം ച ഹരിപുങ്ഗവ ।
വിശിഷ്ടം സര്വഭൂതേഷു കിമാത്മാനം ന ബുധ്യസേ ॥ 7 ॥
അപ്സരാപ്സരസാം ശ്രേഷ്ഠാ വിഖ്യാതാ പുഞ്ജികസ്ഥലാ ।
അഞ്ജനേതി പരിഖ്യാതാ പത്നീ കേസരിണോ ഹരേഃ ॥ 8 ॥
വിഖ്യാതാ ത്രിഷു ലോകേഷു രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി ।
അഭിശാപാദഭൂത്താത വാനരീ കാമരൂപിണീ ॥ 9 ॥
ദുഹിതാ വാനരേന്ദ്രസ്യ കുഞ്ജരസ്യ മഹാത്മനഃ ।
മാനുഷം വിഗ്രഹം കൃത്വാ രൂപയൌവനശാലിനീ ॥ 10 ॥
വിചിത്രമാല്യാഭരണാ മഹാര്ഹക്ഷൌമവാസിനീ ।
അചരത്പര്വതസ്യാഗ്രേ പ്രാവൃഡമ്ബുദസന്നിഭേ ॥ 11 ॥
തസ്യാ വസ്ത്രം വിശാലാക്ഷ്യാഃ പീതം രക്തദശം ശുഭമ് ।
സ്ഥിതായാഃ പര്വതസ്യാഗ്രേ മാരുതോഽപഹരച്ഛനൈഃ ॥ 12 ॥
സ ദദര്ശ തതസ്തസ്യാ വൃത്താവൂരൂ സുസംഹതൌ ।
സ്തനൌ ച പീനൌ സഹിതൌ സുജാതം ചാരു ചാനനമ് ॥ 13 ॥
താം വിശാലായതശ്രോണീം തനുമധ്യാം യശസ്വിനീമ് ।
ദൃഷ്ടവൈവ ശുഭസര്വാങ്ഗീം പവനഃ കാമമോഹിതഃ ॥ 14 ॥
സ താം ഭുജാഭ്യാം ദീര്ഘാഭ്യാം പര്യഷ്വജത മാരുതഃ ।
മന്മഥാവിഷ്ടസര്വാങ്ഗോ ഗതാത്മാ താമനിന്ദിതാമ് ॥ 15 ॥
സാ തു തത്രൈവ സമ്ഭ്രാന്താ സുവ്രതാ വാക്യമബ്രവീത് ।
ഏകപത്നീവ്രതമിദം കോ നാശയിതുമിച്ഛതി ॥ 16 ॥
അഞ്ജനായാ വച്ശുത്വാ മാരുതഃ പ്രത്യഭാഷത ।
ന ത്വാം ഹിംസാമി സുശ്രോണി മാ ഭൂത്തേ സുഭഗേ ഭയമ് ॥ 17 ॥
മനസാഽസ്മി ഗതോ യത്ത്വാം പരിഷ്വജ്യ യശസ്വിനീമ് ।
വീര്യവാന്ബുദ്ധിസമ്പന്നഃ പുത്രസ്തവ ഭവിഷ്യതി ॥ 18 ॥
മഹാസത്ത്വോ മഹാതേജാ മഹാബലപരാക്രമഃ ।
ലങ്ഘനേ പ്ലവനേ ചൈവ ഭവിഷ്യതി ഹി മത്സമഃ ॥ 19 ॥
ഏവമുക്താ തതസ്തുഷ്ടാ ജനനീ തേ മഹാകപേ ।
ഗുഹായാം ത്വാം മഹാബാഹോ പ്രജജ്ഞേ പ്ലവഗര്ഷഭമ് ॥ 20 ॥
അഭ്യുത്ഥിതം തതസ്സൂര്യം ബാലോ ദൃഷ്ട്വാ മഹാവനേ ।
ഫലം ചേതി ജിഘൃക്ഷുസ്ത്വമുത്പ്ലുത്യാഭ്യുദ്ഗതോ ദിവമ് ॥ 21 ॥
ശതാനി ത്രീണി ഗത്വാഽഥ യോജനാനാം മഹാകപേ ।
തേജസാ തസ്യ നിര്ധൂതോ ന വിഷാദം തതോഗതഃ ॥ 22 ॥
താവദാപപത സ്തൂര്ണമന്തരിക്ഷം മഹാകപേ ।
ക്ഷിപ്തമിന്ദ്രേണ തേ വജ്രം കോപാവിഷ്ടേന ധീമതാ ॥ 23 ॥
തദാ ശൈലാഗ്രശിഖരേ വാമോ ഹനുരഭജ്യത ।
തതോ ഹി നാമധേയം തേ ഹനുമാനിതി കീര്ത്യതേ ॥ 24 ॥
തസ്ത്വാവി നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ വായുര്ഗന്ധവഹസ്സ്വയമ് ।
ത്രൈലോക്യേ ഭൃശസങ്കൃദ്ധോ ന വവൌ വൈ പ്രഭഞ്ജനഃ ॥ 25 ॥
സമ്ഭ്രാന്താശ്ച സൂരാസ്സര്വേ ത്രൈലോക്യേ ക്ഷുഭിതേ സതി ।
പ്രസാദയന്തി സങ്ക്രുദ്ധം മാരുതം ഭുവനേശ്വരാഃ ॥ 26 ॥
പ്രസാദിതേ ച പവനേ ബ്രഹ്മാ തുഭ്യം വരം ദദൌ ।
അശസ്ത്രവധ്യതാം താത സമരേ സത്യവിക്രമ ॥ 27 ॥
വജ്രസ്യ ച നിപാതേന വിരുജം ത്വാം സമീക്ഷ്യ ച ।
സഹസ്രനേത്രഃ പ്രീതാത്മാ ദദൌ തേ വരമുത്തമമ് ॥ 28 ॥
സ്വച്ഛന്ദതശ്ച മരണം തേഭൂയാദിതി വൈ പ്രഭോ ।
സ ത്വം കേസരിണഃ പുത്രഃ ക്ഷേത്രജോ ഭീമവിക്രമഃ ॥ 29 ॥
മാരുതസ്യൌരസഃ പുത്രസ്തേജസാ ചാപി തത്സമഃ ।
ത്വം ഹി വായുസുതോ വത്സ പ്ലവനേ ചാപി തത്സമഃ ॥ 30 ॥
വയമദ്യ ഗതപ്രാണാ ഭവാന്നസ്ത്രാതു സാമ്പ്രതമ് ।
ദാക്ഷ്യവിക്രമസമ്പന്നഃ കപിരാജ ഇവാപരഃ ॥ 31 ॥
ത്രിവിക്രമേ മയാ താത സശൈലവനകാനനാ ।
ത്രിസ്സപ്തകൃത്വഃ പൃഥിവീ പരിക്രാന്താ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 32 ॥
തഥാ ചൌഷധയോഽസ്മാഭിസ്സഞ്ചിതാ ദേവശാസനാത് ।
നിഷ്പന്നമമൃതം യാഭിസ്തദാസീന്നോ മഹദ്ബലമ് ॥ 33 ॥
സ ഇദാനീമഹം വൃദ്ധഃ പരിഹീനപരാക്രമഃ ।
സാമ്പ്രതം കാലമസ്മാകം ഭവാന്സര്വഗുണാന്വിതഃ ॥ 34 ॥
തദ്വിജൃമ്ഭസ്വ വിക്രാന്തഃ പ്ലവതാമുത്തമോ ഹ്യസി ।
ത്വദ്വീര്യം ദ്രഷ്ടുകാമാ ഹി സര്വാ വാനരവാഹിനീ ॥ 35 ॥
ഉത്തിഷ്ഠ ഹരിശാര്ദൂല ലങ്ഘയസ്വ മഹാര്ണവമ് ।
പരാ ഹി സര്വഭൂതാനാം ഹനുമന്യാ ഗതിസ്തവ ॥ 36 ॥
വിഷണ്ണാ ഹരയസ്സര്വേ ഹനുമന്കിമുപേക്ഷസേ ।
വിക്രമസ്വ മഹാവേഗോ വിഷ്ണുസ്ത്രീന്വിക്രമാനിവ ॥ 37 ॥
തതസ്തു വൈ ജാമ്ബവതാ പ്രചോദിതഃ പ്രതീതവേഗഃ പവനാത്മജഃ കപിഃ ।
പ്രഹര്ഷയംസ്താം ഹരിവീരവാഹിനീം ചകാര രൂപം മഹദാത്മനസ്തദാ ॥ 38 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്ഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |
jāmbavānsamudīkṣyaivaṃ hanūmantamathābravīt || 1 ||
vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara |
tūṣṇīmekāntamāśritya hanūmankiṃ na jalpasi || 2 ||
hanūmanharirājasya sugrīvasya samo hyasi |
rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca || 3 ||
ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ |
garutmāniti vikhyāta uttamassarvapakṣiṇām || 4 ||
bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |
bhujaṅgānuddharanpakṣī mahāvego mahāyaśāḥ || 5 ||
pakṣayoryadbalaṃ tasya tāvadbhujabalaṃ tava |
vikramaścāpi vegaśca na te tenāvahīyate || 6 ||
balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca haripuṅgava |
viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kimātmānaṃ na budhyase || 7 ||
apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |
añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ || 8 ||
vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimā bhuvi |
abhiśāpādabhūttāta vānarī kāmarūpiṇī || 9 ||
duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā rūpayauvanaśālinī || 10 ||
vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī |
acaratparvatasyāgre prāvṛḍambudasannibhe || 11 ||
tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |
sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto'paharacchanaiḥ || 12 ||
sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |
stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam || 13 ||
tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |
dṛṣṭavaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ || 14 ||
sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |
manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tāmaninditām || 15 ||
sā tu tatraiva sambhrāntā suvratā vākyamabravīt |
ekapatnīvratamidaṃ ko nāśayitumicchati || 16 ||
añjanāyā vacśutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |
na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūtte subhage bhayam || 17 ||
manasā'smi gato yattvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |
vīryavānbuddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati || 18 ||
mahāsattvo mahātejā mahābalaparākramaḥ |
laṅghane plavane caiva bhaviṣyati hi matsamaḥ || 19 ||
evamuktā tatastuṣṭā jananī te mahākape |
guhāyāṃ tvāṃ mahābāho prajajñe plavagarṣabham || 20 ||
abhyutthitaṃ tatassūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |
phalaṃ ceti jighṛkṣustvamutplutyābhyudgato divam || 21 ||
śatāni trīṇi gatvā'tha yojanānāṃ mahākape |
tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tatogataḥ || 22 ||
tāvadāpapata stūrṇamantarikṣaṃ mahākape |
kṣiptamindreṇa te vajraṃ kopāviṣṭena dhīmatā || 23 ||
tadā śailāgraśikhare vāmo hanurabhajyata |
tato hi nāmadheyaṃ te hanumāniti kīrtyate || 24 ||
tastvāvi nihataṃ dṛṣṭvā vāyurgandhavahassvayam |
trailokye bhṛśasaṅkṛddho na vavau vai prabhañjanaḥ || 25 ||
sambhrāntāśca sūrāssarve trailokye kṣubhite sati |
prasādayanti saṅkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ || 26 ||
prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |
aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama || 27 ||
vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |
sahasranetraḥ prītātmā dadau te varamuttamam || 28 ||
svacchandataśca maraṇaṃ tebhūyāditi vai prabho |
sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ || 29 ||
mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |
tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ || 30 ||
vayamadya gataprāṇā bhavānnastrātu sāmpratam |
dākṣyavikramasampannaḥ kapirāja ivāparaḥ || 31 ||
trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |
trissaptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam || 32 ||
tathā cauṣadhayo'smābhissañcitā devaśāsanāt |
niṣpannamamṛtaṃ yābhistadāsīnno mahadbalam || 33 ||
sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |
sāmprataṃ kālamasmākaṃ bhavānsarvaguṇānvitaḥ || 34 ||
tadvijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatāmuttamo hyasi |
tvadvīryaṃ draṣṭukāmā hi sarvā vānaravāhinī || 35 ||
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |
parā hi sarvabhūtānāṃ hanumanyā gatistava || 36 ||
viṣaṇṇā harayassarve hanumankimupekṣase |
vikramasva mahāvego viṣṇustrīnvikramāniva || 37 ||
tatastu vai jāmbavatā pracoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
praharṣayaṃstāṃ harivīravāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahadātmanastadā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम् ।
जाम्बवान्समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर ।
तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन्किं न जल्पसि ॥ 2 ॥
हनूमन्हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि ।
रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च ॥ 3 ॥
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः ।
गरुत्मानिति विख्यात उत्तमस्सर्वपक्षिणाम् ॥ 4 ॥
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः ।
भुजङ्गानुद्धरन्पक्षी महावेगो महायशाः ॥ 5 ॥
पक्षयोर्यद्बलं तस्य तावद्भुजबलं तव ।
विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनावहीयते ॥ 6 ॥
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव ।
विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न बुध्यसे ॥ 7 ॥
अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला ।
अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥ 8 ॥
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
अभिशापादभूत्तात वानरी कामरूपिणी ॥ 9 ॥
दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा रूपयौवनशालिनी ॥ 10 ॥
विचित्रमाल्याभरणा महार्हक्षौमवासिनी ।
अचरत्पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसन्निभे ॥ 11 ॥
तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम् ।
स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपहरच्छनैः ॥ 12 ॥
स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ ।
स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् ॥ 13 ॥
तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम् ।
दृष्टवैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः ॥ 14 ॥
स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः ।
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् ॥ 15 ॥
सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुव्रता वाक्यमब्रवीत् ।
एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति ॥ 16 ॥
अञ्जनाया वच्शुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत ।
न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत्ते सुभगे भयम् ॥ 17 ॥
मनसाऽस्मि गतो यत्त्वां परिष्वज्य यशस्विनीम् ।
वीर्यवान्बुद्धिसम्पन्नः पुत्रस्तव भविष्यति ॥ 18 ॥
महासत्त्वो महातेजा महाबलपराक्रमः ।
लङ्घने प्लवने चैव भविष्यति हि मत्समः ॥ 19 ॥
एवमुक्ता ततस्तुष्टा जननी ते महाकपे ।
गुहायां त्वां महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभम् ॥ 20 ॥
अभ्युत्थितं ततस्सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने ।
फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युद्गतो दिवम् ॥ 21 ॥
शतानि त्रीणि गत्वाऽथ योजनानां महाकपे ।
तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततोगतः ॥ 22 ॥
तावदापपत स्तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे ।
क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं कोपाविष्टेन धीमता ॥ 23 ॥
तदा शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत ।
ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्त्यते ॥ 24 ॥
तस्त्वावि निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहस्स्वयम् ।
त्रैलोक्ये भृशसङ्कृद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः ॥ 25 ॥
सम्भ्रान्ताश्च सूरास्सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति ।
प्रसादयन्ति सङ्क्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः ॥ 26 ॥
प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ ।
अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम ॥ 27 ॥
वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च ।
सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् ॥ 28 ॥
स्वच्छन्दतश्च मरणं तेभूयादिति वै प्रभो ।
स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः ॥ 29 ॥
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः ।
त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ॥ 30 ॥
वयमद्य गतप्राणा भवान्नस्त्रातु साम्प्रतम् ।
दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः कपिराज इवापरः ॥ 31 ॥
त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना ।
त्रिस्सप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥ 32 ॥
तथा चौषधयोऽस्माभिस्सञ्चिता देवशासनात् ।
निष्पन्नममृतं याभिस्तदासीन्नो महद्बलम् ॥ 33 ॥
स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः ।
साम्प्रतं कालमस्माकं भवान्सर्वगुणान्वितः ॥ 34 ॥
तद्विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवतामुत्तमो ह्यसि ।
त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामा हि सर्वा वानरवाहिनी ॥ 35 ॥
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् ।
परा हि सर्वभूतानां हनुमन्या गतिस्तव ॥ 36 ॥
विषण्णा हरयस्सर्वे हनुमन्किमुपेक्षसे ।
विक्रमस्व महावेगो विष्णुस्त्रीन्विक्रमानिव ॥ 37 ॥
ततस्तु वै जाम्बवता प्रचोदितः प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः ।
प्रहर्षयंस्तां हरिवीरवाहिनीं चकार रूपं महदात्मनस्तदा ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |
jāmbavānsamudīkṣyaivaṃ hanūmantamathābravīt || 1 ||
vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara |
tūṣṇīmekāntamāśritya hanūmankiṃ na jalpasi || 2 ||
hanūmanharirājasya sugrīvasya samo hyasi |
rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca || 3 ||
ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ |
garutmāniti vikhyāta uttamassarvapakṣiṇām || 4 ||
bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |
bhujaṅgānuddharanpakṣī mahāvego mahāyaśāḥ || 5 ||
pakṣayoryadbalaṃ tasya tāvadbhujabalaṃ tava |
vikramaścāpi vegaśca na te tenāvahīyate || 6 ||
balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca haripuṅgava |
viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kimātmānaṃ na budhyase || 7 ||
apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |
añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ || 8 ||
vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimā bhuvi |
abhiśāpādabhūttāta vānarī kāmarūpiṇī || 9 ||
duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā rūpayauvanaśālinī || 10 ||
vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī |
acaratparvatasyāgre prāvṛḍambudasannibhe || 11 ||
tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |
sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto'paharacchanaiḥ || 12 ||
sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |
stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam || 13 ||
tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |
dṛṣṭavaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ || 14 ||
sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |
manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tāmaninditām || 15 ||
sā tu tatraiva sambhrāntā suvratā vākyamabravīt |
ekapatnīvratamidaṃ ko nāśayitumicchati || 16 ||
añjanāyā vacśutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |
na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūtte subhage bhayam || 17 ||
manasā'smi gato yattvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |
vīryavānbuddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati || 18 ||
mahāsattvo mahātejā mahābalaparākramaḥ |
laṅghane plavane caiva bhaviṣyati hi matsamaḥ || 19 ||
evamuktā tatastuṣṭā jananī te mahākape |
guhāyāṃ tvāṃ mahābāho prajajñe plavagarṣabham || 20 ||
abhyutthitaṃ tatassūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |
phalaṃ ceti jighṛkṣustvamutplutyābhyudgato divam || 21 ||
śatāni trīṇi gatvā'tha yojanānāṃ mahākape |
tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tatogataḥ || 22 ||
tāvadāpapata stūrṇamantarikṣaṃ mahākape |
kṣiptamindreṇa te vajraṃ kopāviṣṭena dhīmatā || 23 ||
tadā śailāgraśikhare vāmo hanurabhajyata |
tato hi nāmadheyaṃ te hanumāniti kīrtyate || 24 ||
tastvāvi nihataṃ dṛṣṭvā vāyurgandhavahassvayam |
trailokye bhṛśasaṅkṛddho na vavau vai prabhañjanaḥ || 25 ||
sambhrāntāśca sūrāssarve trailokye kṣubhite sati |
prasādayanti saṅkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ || 26 ||
prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |
aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama || 27 ||
vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |
sahasranetraḥ prītātmā dadau te varamuttamam || 28 ||
svacchandataśca maraṇaṃ tebhūyāditi vai prabho |
sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ || 29 ||
mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |
tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ || 30 ||
vayamadya gataprāṇā bhavānnastrātu sāmpratam |
dākṣyavikramasampannaḥ kapirāja ivāparaḥ || 31 ||
trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |
trissaptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam || 32 ||
tathā cauṣadhayo'smābhissañcitā devaśāsanāt |
niṣpannamamṛtaṃ yābhistadāsīnno mahadbalam || 33 ||
sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |
sāmprataṃ kālamasmākaṃ bhavānsarvaguṇānvitaḥ || 34 ||
tadvijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatāmuttamo hyasi |
tvadvīryaṃ draṣṭukāmā hi sarvā vānaravāhinī || 35 ||
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |
parā hi sarvabhūtānāṃ hanumanyā gatistava || 36 ||
viṣaṇṇā harayassarve hanumankimupekṣase |
vikramasva mahāvego viṣṇustrīnvikramāniva || 37 ||
tatastu vai jāmbavatā pracoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
praharṣayaṃstāṃ harivīravāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahadātmanastadā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.