ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
ഉപവിഷ്ടാസ്തു തേ സര്വേ യസ്മിന്പ്രായം ഗിരിസ്ഥലേ ।
ഹരയോ ഗൃധ്രരാജശ്ച തം ദേശമുപചക്രമേ ॥ 1 ॥
സമ്പാതിര്നാമ നാമ്നാ തു ചിരഞ്ജീവീ വിഹങ്ഗമഃ ।
ഭ്രാതാ ജടായുഷഃ ശ്രീമാന്വിഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ॥ 2 ॥
കന്ദരാദഭിനിഷ്ക്രമ്യ സ വിന്ധ്യസ്യ മഹാഗിരേഃ ।
ഉപവിഷ്ടാന്ഹരീന്ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടാത്മാ ഗിരമബ്രവീത് ॥ 3 ॥
വിധിഃ കില നരം ലോകേ വിധാനേനാനുവര്തതേ ।
യഥാഽയം വിഹിതോ ഭക്ഷ്യശ്ചിരാന്മഹ്യമുപാഗതഃ ॥ 4 ॥
പരമ്പരാണാം ഭക്ഷിഷ്യേ വാനരാണാം മൃതം മൃതമ് ।
ഉവാചേദം വചഃ പക്ഷീ താന്നിരീക്ഷ്യ പ്ലവങ്ഗമാന് ॥ 5 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭക്ഷ്യലുബ്ധസ്യ പക്ഷിണഃ ।
അങ്ഗദഃ പരമായസ്തോ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് ॥ 6 ॥
പശ്യ സീതാപദേശേന സാക്ഷാദ്വൈവസ്വതോ യമഃ ।
ഇമം ദേശമനുപ്രാപ്തോ വാനരാണാം വിപത്തയേ ॥ 7 ॥
രാമസ്യ ന കൃതം കാര്യം രാജ്ഞോ ന ച വചഃ കൃതമ് ।
ഹരീണാമിയമജ്ഞാതാ വിപത്തിസ്സഹസാഗതാ ॥ 8 ॥
വൈദേഹ്യാഃ പ്രിയകാമേന കൃതം കര്മ ജടായുഷാ ।
ഗൃധ്രാരാജേന യത്തത്ര ശ്രുതം വസ്തദശേഷതഃ ॥ 9 ॥
തഥാ സര്വാണി ഭൂതാനി തിര്യഗ്യോനിഗതാന്യപി ।
പ്രിയം കുര്വന്തി രാമസ്യ ത്യക്ത്വാ പ്രാണാന്യഥാ വയമ് ॥ 10 ॥
അന്യോഽന്യമുപകുര്വന്തി സ്നേഹകാരുണ്യയന്ത്രിതാഃ ।
തേന തസ്യോപകാരാര്ഥം ത്യജതാഽത്മാനമാത്മനാ ॥ 11 ॥
പ്രിയം കൃതം ഹി രാമസ്യ ധര്മജ്ഞേന ജടായുഷാ ।
രാഘവാര്ഥേ പരിശ്രാന്താ വയം സന്ത്യക്തജീവിതാഃ ॥ 12 ॥
കാന്താരാണി പ്രപന്നാഃ സ്മ ന ച പശ്യാമ മൈഥിലീമ് ।
സ സുഖീ ഗൃധ്രരാജസ്തു രാവണേന ഹതോ രണേ ॥ 13 ॥
മുക്തശ്ച സുഗ്രീവഭയാദ്ഗതശ്ച പരമാം ഗതിമ് ।
ജടായുഷോ വിനാശേന രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച ॥ 14 ॥
ഹരണേന ച വൈദേഹ്യാ സ്സംശയം ഹരയോ ഗതാഃ ।
രാമലക്ഷ്മണയോര്വാസശ്ച അരണ്യേ സഹ സീതയാ ॥ 15 ॥
രാഘവസ്യ ച ബാണേന വാലിനശ്ച തഥാ വധഃ ।
രാമകോപാദശേഷാണാം രക്ഷസാനാം തഥാ വധഃ ॥ 16 ॥
കൈകേയ്യാ വരദാനേന ഇദം ച വികൃതം കൃതമ് ।
തദസുഖമനുകീര്തിതം വചോ ഭുവി പതിതാംശ്ച സമീക്ഷ്യ വാനരാന് ।
ഭൃശചലിതമതിര്മഹാമതിഃ കൃപണമുദാഹൃതവാന് സ ഗൃധ്രരാട് ॥ 17 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
upaviṣṭāstu te sarve yasminprāyaṃ giristhale |
harayo gṛdhrarājaśca taṃ deśamupacakrame || 1 ||
sampātirnāma nāmnā tu cirañjīvī vihaṅgamaḥ |
bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmānvikhyātabalapauruṣaḥ || 2 ||
kandarādabhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ |
upaviṣṭānharīndṛṣṭvā hṛṣṭātmā giramabravīt || 3 ||
vidhiḥ kila naraṃ loke vidhānenānuvartate |
yathā'yaṃ vihito bhakṣyaścirānmahyamupāgataḥ || 4 ||
paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam |
uvācedaṃ vacaḥ pakṣī tānnirīkṣya plavaṅgamān || 5 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhakṣyalubdhasya pakṣiṇaḥ |
aṅgadaḥ paramāyasto hanūmantamathābravīt || 6 ||
paśya sītāpadeśena sākṣādvaivasvato yamaḥ |
imaṃ deśamanuprāpto vānarāṇāṃ vipattaye || 7 ||
rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam |
harīṇāmiyamajñātā vipattissahasāgatā || 8 ||
vaidehyāḥ priyakāmena kṛtaṃ karma jaṭāyuṣā |
gṛdhrārājena yattatra śrutaṃ vastadaśeṣataḥ || 9 ||
tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatānyapi |
priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇānyathā vayam || 10 ||
anyo'nyamupakurvanti snehakāruṇyayantritāḥ |
tena tasyopakārārthaṃ tyajatā'tmānamātmanā || 11 ||
priyaṃ kṛtaṃ hi rāmasya dharmajñena jaṭāyuṣā |
rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ santyaktajīvitāḥ || 12 ||
kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm |
sa sukhī gṛdhrarājastu rāvaṇena hato raṇe || 13 ||
muktaśca sugrīvabhayādgataśca paramāṃ gatim |
jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca || 14 ||
haraṇena ca vaidehyā ssaṃśayaṃ harayo gatāḥ |
rāmalakṣmaṇayorvāsaśca araṇye saha sītayā || 15 ||
rāghavasya ca bāṇena vālinaśca tathā vadhaḥ |
rāmakopādaśeṣāṇāṃ rakṣasānāṃ tathā vadhaḥ || 16 ||
kaikeyyā varadānena idaṃ ca vikṛtaṃ kṛtam |
tadasukhamanukīrtitaṃ vaco bhuvi patitāṃśca samīkṣya vānarān |
bhṛśacalitamatirmahāmatiḥ kṛpaṇamudāhṛtavān sa gṛdhrarāṭ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।
उपविष्टास्तु ते सर्वे यस्मिन्प्रायं गिरिस्थले ।
हरयो गृध्रराजश्च तं देशमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
सम्पातिर्नाम नाम्ना तु चिरञ्जीवी विहङ्गमः ।
भ्राता जटायुषः श्रीमान्विख्यातबलपौरुषः ॥ 2 ॥
कन्दरादभिनिष्क्रम्य स विन्ध्यस्य महागिरेः ।
उपविष्टान्हरीन्दृष्ट्वा हृष्टात्मा गिरमब्रवीत् ॥ 3 ॥
विधिः किल नरं लोके विधानेनानुवर्तते ।
यथाऽयं विहितो भक्ष्यश्चिरान्मह्यमुपागतः ॥ 4 ॥
परम्पराणां भक्षिष्ये वानराणां मृतं मृतम् ।
उवाचेदं वचः पक्षी तान्निरीक्ष्य प्लवङ्गमान् ॥ 5 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भक्ष्यलुब्धस्य पक्षिणः ।
अङ्गदः परमायस्तो हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ 6 ॥
पश्य सीतापदेशेन साक्षाद्वैवस्वतो यमः ।
इमं देशमनुप्राप्तो वानराणां विपत्तये ॥ 7 ॥
रामस्य न कृतं कार्यं राज्ञो न च वचः कृतम् ।
हरीणामियमज्ञाता विपत्तिस्सहसागता ॥ 8 ॥
वैदेह्याः प्रियकामेन कृतं कर्म जटायुषा ।
गृध्राराजेन यत्तत्र श्रुतं वस्तदशेषतः ॥ 9 ॥
तथा सर्वाणि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि ।
प्रियं कुर्वन्ति रामस्य त्यक्त्वा प्राणान्यथा वयम् ॥ 10 ॥
अन्योऽन्यमुपकुर्वन्ति स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः ।
तेन तस्योपकारार्थं त्यजताऽत्मानमात्मना ॥ 11 ॥
प्रियं कृतं हि रामस्य धर्मज्ञेन जटायुषा ।
राघवार्थे परिश्रान्ता वयं सन्त्यक्तजीविताः ॥ 12 ॥
कान्ताराणि प्रपन्नाः स्म न च पश्याम मैथिलीम् ।
स सुखी गृध्रराजस्तु रावणेन हतो रणे ॥ 13 ॥
मुक्तश्च सुग्रीवभयाद्गतश्च परमां गतिम् ।
जटायुषो विनाशेन राज्ञो दशरथस्य च ॥ 14 ॥
हरणेन च वैदेह्या स्संशयं हरयो गताः ।
रामलक्ष्मणयोर्वासश्च अरण्ये सह सीतया ॥ 15 ॥
राघवस्य च बाणेन वालिनश्च तथा वधः ।
रामकोपादशेषाणां रक्षसानां तथा वधः ॥ 16 ॥
कैकेय्या वरदानेन इदं च विकृतं कृतम् ।
तदसुखमनुकीर्तितं वचो भुवि पतितांश्च समीक्ष्य वानरान् ।
भृशचलितमतिर्महामतिः कृपणमुदाहृतवान् स गृध्रराट् ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |
upaviṣṭāstu te sarve yasminprāyaṃ giristhale |
harayo gṛdhrarājaśca taṃ deśamupacakrame || 1 ||
sampātirnāma nāmnā tu cirañjīvī vihaṅgamaḥ |
bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmānvikhyātabalapauruṣaḥ || 2 ||
kandarādabhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ |
upaviṣṭānharīndṛṣṭvā hṛṣṭātmā giramabravīt || 3 ||
vidhiḥ kila naraṃ loke vidhānenānuvartate |
yathā'yaṃ vihito bhakṣyaścirānmahyamupāgataḥ || 4 ||
paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam |
uvācedaṃ vacaḥ pakṣī tānnirīkṣya plavaṅgamān || 5 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhakṣyalubdhasya pakṣiṇaḥ |
aṅgadaḥ paramāyasto hanūmantamathābravīt || 6 ||
paśya sītāpadeśena sākṣādvaivasvato yamaḥ |
imaṃ deśamanuprāpto vānarāṇāṃ vipattaye || 7 ||
rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam |
harīṇāmiyamajñātā vipattissahasāgatā || 8 ||
vaidehyāḥ priyakāmena kṛtaṃ karma jaṭāyuṣā |
gṛdhrārājena yattatra śrutaṃ vastadaśeṣataḥ || 9 ||
tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatānyapi |
priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇānyathā vayam || 10 ||
anyo'nyamupakurvanti snehakāruṇyayantritāḥ |
tena tasyopakārārthaṃ tyajatā'tmānamātmanā || 11 ||
priyaṃ kṛtaṃ hi rāmasya dharmajñena jaṭāyuṣā |
rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ santyaktajīvitāḥ || 12 ||
kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm |
sa sukhī gṛdhrarājastu rāvaṇena hato raṇe || 13 ||
muktaśca sugrīvabhayādgataśca paramāṃ gatim |
jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca || 14 ||
haraṇena ca vaidehyā ssaṃśayaṃ harayo gatāḥ |
rāmalakṣmaṇayorvāsaśca araṇye saha sītayā || 15 ||
rāghavasya ca bāṇena vālinaśca tathā vadhaḥ |
rāmakopādaśeṣāṇāṃ rakṣasānāṃ tathā vadhaḥ || 16 ||
kaikeyyā varadānena idaṃ ca vikṛtaṃ kṛtam |
tadasukhamanukīrtitaṃ vaco bhuvi patitāṃśca samīkṣya vānarān |
bhṛśacalitamatirmahāmatiḥ kṛpaṇamudāhṛtavān sa gṛdhrarāṭ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.