4.56 Kishkindhakanda - Shatpanchasha Sargah

ॐ

4.56 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ഷട്പഞ്ചാശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।

ഉപവിഷ്ടാസ്തു തേ സര്വേ യസ്മിന്പ്രായം ഗിരിസ്ഥലേ ।

ഹരയോ ഗൃധ്രരാജശ്ച തം ദേശമുപചക്രമേ ॥ 1 ॥

സമ്പാതിര്നാമ നാമ്നാ തു ചിരഞ്ജീവീ വിഹങ്ഗമഃ ।

ഭ്രാതാ ജടായുഷഃ ശ്രീമാന്വിഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ॥ 2 ॥

കന്ദരാദഭിനിഷ്ക്രമ്യ സ വിന്ധ്യസ്യ മഹാഗിരേഃ ।

ഉപവിഷ്ടാന്ഹരീന്ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടാത്മാ ഗിരമബ്രവീത് ॥ 3 ॥

വിധിഃ കില നരം ലോകേ വിധാനേനാനുവര്തതേ ।

യഥാഽയം വിഹിതോ ഭക്ഷ്യശ്ചിരാന്മഹ്യമുപാഗതഃ ॥ 4 ॥

പരമ്പരാണാം ഭക്ഷിഷ്യേ വാനരാണാം മൃതം മൃതമ് ।

ഉവാചേദം വചഃ പക്ഷീ താന്നിരീക്ഷ്യ പ്ലവങ്ഗമാന് ॥ 5 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭക്ഷ്യലുബ്ധസ്യ പക്ഷിണഃ ।

അങ്ഗദഃ പരമായസ്തോ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് ॥ 6 ॥

പശ്യ സീതാപദേശേന സാക്ഷാദ്വൈവസ്വതോ യമഃ ।

ഇമം ദേശമനുപ്രാപ്തോ വാനരാണാം വിപത്തയേ ॥ 7 ॥

രാമസ്യ ന കൃതം കാര്യം രാജ്ഞോ ന ച വചഃ കൃതമ് ।

ഹരീണാമിയമജ്ഞാതാ വിപത്തിസ്സഹസാഗതാ ॥ 8 ॥

വൈദേഹ്യാഃ പ്രിയകാമേന കൃതം കര്മ ജടായുഷാ ।

ഗൃധ്രാരാജേന യത്തത്ര ശ്രുതം വസ്തദശേഷതഃ ॥ 9 ॥

തഥാ സര്വാണി ഭൂതാനി തിര്യഗ്യോനിഗതാന്യപി ।

പ്രിയം കുര്വന്തി രാമസ്യ ത്യക്ത്വാ പ്രാണാന്യഥാ വയമ് ॥ 10 ॥

അന്യോഽന്യമുപകുര്വന്തി സ്നേഹകാരുണ്യയന്ത്രിതാഃ ।

തേന തസ്യോപകാരാര്ഥം ത്യജതാഽത്മാനമാത്മനാ ॥ 11 ॥

പ്രിയം കൃതം ഹി രാമസ്യ ധര്മജ്ഞേന ജടായുഷാ ।

രാഘവാര്ഥേ പരിശ്രാന്താ വയം സന്ത്യക്തജീവിതാഃ ॥ 12 ॥

കാന്താരാണി പ്രപന്നാഃ സ്മ ന ച പശ്യാമ മൈഥിലീമ് ।

സ സുഖീ ഗൃധ്രരാജസ്തു രാവണേന ഹതോ രണേ ॥ 13 ॥

മുക്തശ്ച സുഗ്രീവഭയാദ്ഗതശ്ച പരമാം ഗതിമ് ।

ജടായുഷോ വിനാശേന രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച ॥ 14 ॥

ഹരണേന ച വൈദേഹ്യാ സ്സംശയം ഹരയോ ഗതാഃ ।

രാമലക്ഷ്മണയോര്വാസശ്ച അരണ്യേ സഹ സീതയാ ॥ 15 ॥

രാഘവസ്യ ച ബാണേന വാലിനശ്ച തഥാ വധഃ ।

രാമകോപാദശേഷാണാം രക്ഷസാനാം തഥാ വധഃ ॥ 16 ॥

കൈകേയ്യാ വരദാനേന ഇദം ച വികൃതം കൃതമ് ।

തദസുഖമനുകീര്തിതം വചോ ഭുവി പതിതാംശ്ച സമീക്ഷ്യ വാനരാന് ।

ഭൃശചലിതമതിര്മഹാമതിഃ കൃപണമുദാഹൃതവാന് സ ഗൃധ്രരാട് ॥ 17 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |

upaviṣṭāstu te sarve yasminprāyaṃ giristhale |

harayo gṛdhrarājaśca taṃ deśamupacakrame || 1 ||

sampātirnāma nāmnā tu cirañjīvī vihaṅgamaḥ |

bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmānvikhyātabalapauruṣaḥ || 2 ||

kandarādabhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ |

upaviṣṭānharīndṛṣṭvā hṛṣṭātmā giramabravīt || 3 ||

vidhiḥ kila naraṃ loke vidhānenānuvartate |

yathā'yaṃ vihito bhakṣyaścirānmahyamupāgataḥ || 4 ||

paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam |

uvācedaṃ vacaḥ pakṣī tānnirīkṣya plavaṅgamān || 5 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhakṣyalubdhasya pakṣiṇaḥ |

aṅgadaḥ paramāyasto hanūmantamathābravīt || 6 ||

paśya sītāpadeśena sākṣādvaivasvato yamaḥ |

imaṃ deśamanuprāpto vānarāṇāṃ vipattaye || 7 ||

rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam |

harīṇāmiyamajñātā vipattissahasāgatā || 8 ||

vaidehyāḥ priyakāmena kṛtaṃ karma jaṭāyuṣā |

gṛdhrārājena yattatra śrutaṃ vastadaśeṣataḥ || 9 ||

tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatānyapi |

priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇānyathā vayam || 10 ||

anyo'nyamupakurvanti snehakāruṇyayantritāḥ |

tena tasyopakārārthaṃ tyajatā'tmānamātmanā || 11 ||

priyaṃ kṛtaṃ hi rāmasya dharmajñena jaṭāyuṣā |

rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ santyaktajīvitāḥ || 12 ||

kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm |

sa sukhī gṛdhrarājastu rāvaṇena hato raṇe || 13 ||

muktaśca sugrīvabhayādgataśca paramāṃ gatim |

jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca || 14 ||

haraṇena ca vaidehyā ssaṃśayaṃ harayo gatāḥ |

rāmalakṣmaṇayorvāsaśca araṇye saha sītayā || 15 ||

rāghavasya ca bāṇena vālinaśca tathā vadhaḥ |

rāmakopādaśeṣāṇāṃ rakṣasānāṃ tathā vadhaḥ || 16 ||

kaikeyyā varadānena idaṃ ca vikṛtaṃ kṛtam |

tadasukhamanukīrtitaṃ vaco bhuvi patitāṃśca samīkṣya vānarān |

bhṛśacalitamatirmahāmatiḥ kṛpaṇamudāhṛtavān sa gṛdhrarāṭ || 17 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||