ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ।
ഏതച്ച വചനം ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവേണ സുഭാഷിതമ് ।
പ്രത്യയാര്ഥം മഹാതേജാ രാമോ ജഗ്രാഹ കാര്മുകമ് ॥ 1 ॥
സ ഗൃഹീത്വാ ധനുര്ഘോരം ശരമേകം ച മാനദഃ ।
സാലമുദ്ദിശ്യ ചിക്ഷേപ ജ്യാസ്വനൈഃ പൂരയന്ദിശഃ ॥ 2 ॥
സ വിസൃഷ്ടോ ബലവതാ ബാണസ്സ്വര്ണപരിഷ്കൃതഃ ।
ഭിത്ത്വാ സാലാന് ഗിരിപ്രസ്ഥം സപ്ത ഭൂമിം വിവേശ ഹ ॥ 3 ॥
പ്രവിഷ്ടശ്ച മുഹൂര്തേന ധരാം ഭിത്ത്വാ മഹാജവഃ ।
നിഷ്പത്യ ച പുനസ്തൂര്ണം സ്വതൂണീം പ്രവിവേശ ഹ ॥ 4 ॥
താന്ദൃഷ്ട്വാ സപ്ത നിര്ഭിന്നാന്സാലാന്വാനരപുങ്ഗവഃ ।
രാമസ്യ ശരവേഗേന വിസ്മയം പരമം ഗതഃ ॥ 5 ॥
സ മൂര്ധ്നാ ന്യപതദഭ്മൌ പ്രലമ്ബീകൃതഭൂഷണഃ ।
സുഗ്രീവഃ പരമപ്രീതോ രാഘവായ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ 6 ॥
ഇദം ചോവാച ധര്മജ്ഞം കര്മണാ തേന ഹര്ഷിതഃ ।
രാമം സര്വാസ്ത്രവിദുഷാം ശ്രേഷ്ഠം ശൂരമവസ്ഥിതമ് ॥ 7 ॥
സേന്ദ്രാനപി സുരാന്സര്വാംസ്ത്വം ബാണൈഃ പുരുഷര്ഷഭ ।
സമര്ഥസ്സമരേ ഹന്തും കിം പുന ര്വാലിനം പ്രഭോ ॥ 8 ॥
യേന സപ്തമഹാസാലാ ഗിരിര്ഭൂമിശ്ച ദാരിതാഃ ।
ബാണേനൈകേന കാകുത്സ്ഥ സ്ഥാതാ തേ കോ രണാഗ്രതഃ ॥ 9 ॥
അദ്യ മേ വിഗതശ്ശോകഃ പ്രീതിരദ്യ പരാ മമ ।
സുഹൃദം ത്വാം സമാസാദ്യ മഹേന്ദ്രവരുണോപമമ് ॥ 10 ॥
തമദ്യൈവ പ്രിയാര്ഥം മേ വൈരിണം ഭ്രാതൃരൂപിണമ് ।
വാലിനം ജഹി കാകുത്സ്ഥ മയാ ബദ്ധോഽയമഞ്ജലിഃ ॥ 11 ॥
തതോ രാമഃ പരിഷ്വജ്യ സുഗ്രീവം പ്രിയദര്ശനമ് ।
പ്രത്യുവാച മഹാപ്രാജ്ഞോ ലക്ഷ്മണാനുഗതം വചഃ ॥ 12 ॥
അസ്മാദ്ഗച്ഛേമ കിഷ്കിന്ധാം ക്ഷിപ്രം ഗച്ഛ ത്വമഗ്രതഃ ।
ഗത്വാ ചാഹ്വയ സുഗ്രീവ വാലിനം ഭ്രാതൃഗന്ധിനമ് ॥ 13 ॥
സര്വേ തേ ത്വരിതം ഗത്വാ കിഷ്കിന്ധാം വാലിനഃ പുരീമ് ।
വൃക്ഷൈരാത്മാനമാവൃത്യ വ്യതിഷ്ഠന്ഗഹനേ വനേ ॥ 14 ॥
സുഗ്രീവോ വ്യനദദ്ഘോരം വാലിനോഽഽഹ്വാനകാരണാത് ।
ഗാഢം പരിഹിതോ വേഗാന്നാദൈര്ഭിന്ദന്നിവാമ്ബരമ് ॥ 15 ॥
തം ശ്രുത്വാ നിനദം ഭ്രാതുഃ ക്രുദ്ധോ വാലീ മഹാബലഃ ।
നിശ്ചക്രാമ സുസംരബ്ധോ ഭാസ്കരോഽസ്തതടാദിവ ॥ 16 ॥
തതസ്സുതുമുലം യുദ്ധം വാലിസുഗ്രീവയോരഭൂത് ।
ഗഗനേ ഗ്രഹയോര്ഘോരം ബുധാങ്ഗാരകയോരിവ ॥ 17 ॥
തലൈരശനികല്പൈശ്ച വജ്രകല്പൈശ്ച മുഷ്ടിഭിഃ ।
ജഘ്നതുസ്സമരേഽന്യോന്യം ഭ്രാതരൌ ക്രോധമൂര്ഛിതൌ ॥ 18 ॥
തതോ രാമോ ധനുഷ്പാണിസ്താവുഭൌ സമുദീക്ഷ്യതു ।
അന്യോന്യസദൃശൌ വീരാവുഭൌ ദേവാവിവാശ്വിനൌ ॥ 19 ॥
യന്നാവഗച്ഛത്സുഗ്രീവം വാലിനം വാപി രാഘവഃ ।
തതോ ന കൃതവാന്ബുദ്ധിം മോക്തുമന്തകരം ശരമ് ॥ 20 ॥
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ഭഗ്നസ്സുഗ്രീവസ്തേന വാലിനാ ।
അപശ്യന്രാഘവം നാഥമൃശ്യമൂകം പ്രദുദ്രുവേ ॥ 21 ॥
ക്ലാന്തോ രുധിരസിക്താങ്ഗഃ പ്രഹാരൈര്ജര്ഝരീകൃതഃ ।
വാലിനാഽഭിദ്രുതഃ ക്രോധാത്പ്രവിവേശ മഹാവനമ് ॥ 22 ॥
തം പ്രവിഷ്ടം വനം ദൃഷ്ട്വാ വാലീ ശാപഭയാര്ദിതഃ ।
മുക്തോ ഹ്യസി ത്വമിത്യുക്ത്വാ സ നിവൃത്തോ മഹാദ്യുതിഃ ॥ 23 ॥
രാഘവോഽസി സഹ ഭ്രാത്രാ സഹ ചൈവ ഹനൂമതാ ।
തദേവ വനമാഗച്ഛത്സുഗ്രീവോ യത്ര വാനരഃ ॥ 24 ॥
തം സമീക്ഷ്യാഗതം രാമം സുഗ്രീവസ്സഹലക്ഷ്മണമ് ।
ഹ്രീമാന്ദീനമുവാചേദം വസുധാമവലോകയന് ॥ 25 ॥
ആഹ്വയസ്വേതി മാമുക്ത്വാ ദര്ശയിത്വാ ച വിക്രമമ് ।
വൈരിണാ ഘാതയിത്വാ ച കിമിദാനീം ത്വയാ കൃതമ് ॥ 26 ॥
താമേന വേലാം വക്തവ്യം ത്വയാ രാഘവ തത്ത്വതഃ ।
വാലിനം ന നിഹന്മീതി തതോ നാഹമിതോ വ്രജേ ॥ 27 ॥
തസ്യ ചൈവം ബ്രുവാണസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
കരുണം ദീനയാ വാചാ രാഘവഃ പുനരബ്രവീത് ॥ 28 ॥
സുഗ്രീവ ശ്രൂയാതാം താത ക്രോധശ്ച വ്യപനീയതാമ് ।
കാരണം യേന ബാണോഽയം ന മയാ സ വിസര്ജിതഃ ॥ 29 ॥
അലങ്കാരേണ വേഷേണ പ്രമാണേന ഗതേന ച ।
ത്വം ച സുഗ്രീവ വാലീ ച സദൃശൌ സ്ഥഃ പരസ്പരമ് ॥ 30 ॥
സ്വരേണ വര്ചസാ ചൈവ പ്രേക്ഷിതേന ച വാനര ।
വിക്രമേണ ച വാക്യൈശ്ച വ്യക്തിം വാം നോപലക്ഷയേ ॥ 31 ॥
തതോഽഹം രൂപസാദൃശ്യാന്മോഹിതോ വാനരോത്തമ ।
നോത്സൃജാമി മഹാവേഗം ശരം ശത്രുനിബര്ഹണമ് ॥ 32 ॥
ജീവിതാന്തകരം ഘോരം സാദൃശ്യാത്തു വിശങ്കിതഃ ।
മൂലഘാതോ ന നൌ സ്യാദ്ധി ദ്വയോരപി കൃതോ മയാ ॥ 33 ॥
ത്വയി വീരേ വിപന്നേ ഹി അജ്ഞാനാല്ലാഘവാന്മയാ ।
മൌഢ്യം ച മമ ബാല്യം ച ഖ്യാപിതം സ്യാത്കപീശ്വര ॥ 34 ॥
ദത്താഭയവധോ നാമ പാതകം മഹദുച്യതേ ।
അഹം ച ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ സീതാ ച വരവര്ണിനീ ॥ 35 ॥
ത്വദധീനാ വയം സര്വേ വനേഽസ്മിന് ശരണം ഭവാന് ।
തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭൂയസ്ത്വം മാ മാ ശങ്കേശ്ച വാനര ॥ 36 ॥
ഏതന്മുഹൂര്തേ സുഗ്രീവ പശ്യ വാലിനമാഹവേ ।
നിരസ്തമിഷുണൈകേന വേഷ്ടമാനം മഹീതലേ ॥ 37 ॥
അഭിജ്ഞാനം കുരുഷ്വ ത്വമാത്മനോ വാനരേശ്വര ।
യേന ത്വാമഭിജാനീയാം ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമുപാഗതമ് ॥ 38 ॥
ഗജപുഷ്പീമിമാം ഫുല്ലാമുത്പാട്യ ശുഭലക്ഷണാമ് ।
കുരു ലക്ഷ്മണ കണ്ഠേഽസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 39 ॥
തതോ ഗിരിതടേ ജാതാമുത്പാട്യ കുസുമാകുലാമ് ।
ലക്ഷ്മണോ ഗജപുഷ്പീം താം തസ്യ കണ്ഠേ വ്യസര്ജയത് ॥ 40 ॥
സ തയാ ശുശുഭേ ശ്രീമാന് ലതയാ കണ്ഠസക്തയാ ।
മാലയേവ ബലാകാനാം സസന്ധ്യ ഇവ തോയദഃ ॥ 41 ॥
വിഭ്രാജമാനോ വപുഷാ രാമവാക്യസമാഹിതഃ ।
ജഗാമ സഹ രാമേണ കിഷ്കിന്ഥാം വാലിപാലിതാമ് ॥ 42 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
etacca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam |
pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam || 1 ||
sa gṛhītvā dhanurghoraṃ śaramekaṃ ca mānadaḥ |
sālamuddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 2 ||
sa visṛṣṭo balavatā bāṇassvarṇapariṣkṛtaḥ |
bhittvā sālān giriprasthaṃ sapta bhūmiṃ viveśa ha || 3 ||
praviṣṭaśca muhūrtena dharāṃ bhittvā mahājavaḥ |
niṣpatya ca punastūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha || 4 ||
tāndṛṣṭvā sapta nirbhinnānsālānvānarapuṅgavaḥ |
rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ || 5 ||
sa mūrdhnā nyapatadabhmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ |
sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ || 6 ||
idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ |
rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūramavasthitam || 7 ||
sendrānapi surānsarvāṃstvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha |
samarthassamare hantuṃ kiṃ puna rvālinaṃ prabho || 8 ||
yena saptamahāsālā girirbhūmiśca dāritāḥ |
bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ || 9 ||
adya me vigataśśokaḥ prītiradya parā mama |
suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam || 10 ||
tamadyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho'yamañjaliḥ || 11 ||
tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam |
pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānugataṃ vacaḥ || 12 ||
asmādgacchema kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvamagrataḥ |
gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam || 13 ||
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhangahane vane || 14 ||
sugrīvo vyanadadghoraṃ vālino''hvānakāraṇāt |
gāḍhaṃ parihito vegānnādairbhindannivāmbaram || 15 ||
taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ |
niścakrāma susaṃrabdho bhāskaro'stataṭādiva || 16 ||
tatassutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayorabhūt |
gagane grahayorghoraṃ budhāṅgārakayoriva || 17 ||
talairaśanikalpaiśca vajrakalpaiśca muṣṭibhiḥ |
jaghnatussamare'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau || 18 ||
tato rāmo dhanuṣpāṇistāvubhau samudīkṣyatu |
anyonyasadṛśau vīrāvubhau devāvivāśvinau || 19 ||
yannāvagacchatsugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ |
tato na kṛtavānbuddhiṃ moktumantakaraṃ śaram || 20 ||
etasminnantare bhagnassugrīvastena vālinā |
apaśyanrāghavaṃ nāthamṛśyamūkaṃ pradudruve || 21 ||
klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārairjarjharīkṛtaḥ |
vālinā'bhidrutaḥ krodhātpraviveśa mahāvanam || 22 ||
taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayārditaḥ |
mukto hyasi tvamityuktvā sa nivṛtto mahādyutiḥ || 23 ||
rāghavo'si saha bhrātrā saha caiva hanūmatā |
tadeva vanamāgacchatsugrīvo yatra vānaraḥ || 24 ||
taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvassahalakṣmaṇam |
hrīmāndīnamuvācedaṃ vasudhāmavalokayan || 25 ||
āhvayasveti māmuktvā darśayitvā ca vikramam |
vairiṇā ghātayitvā ca kimidānīṃ tvayā kṛtam || 26 ||
tāmena velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ |
vālinaṃ na nihanmīti tato nāhamito vraje || 27 ||
tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punarabravīt || 28 ||
sugrīva śrūyātāṃ tāta krodhaśca vyapanīyatām |
kāraṇaṃ yena bāṇo'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ || 29 ||
alaṅkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca |
tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam || 30 ||
svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara |
vikrameṇa ca vākyaiśca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye || 31 ||
tato'haṃ rūpasādṛśyānmohito vānarottama |
notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam || 32 ||
jīvitāntakaraṃ ghoraṃ sādṛśyāttu viśaṅkitaḥ |
mūlaghāto na nau syāddhi dvayorapi kṛto mayā || 33 ||
tvayi vīre vipanne hi ajñānāllāghavānmayā |
mauḍhyaṃ ca mama bālyaṃ ca khyāpitaṃ syātkapīśvara || 34 ||
dattābhayavadho nāma pātakaṃ mahaducyate |
ahaṃ ca lakṣmaṇaścaiva sītā ca varavarṇinī || 35 ||
tvadadhīnā vayaṃ sarve vane'smin śaraṇaṃ bhavān |
tasmādyudhyasva bhūyastvaṃ mā mā śaṅkeśca vānara || 36 ||
etanmuhūrte sugrīva paśya vālinamāhave |
nirastamiṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale || 37 ||
abhijñānaṃ kuruṣva tvamātmano vānareśvara |
yena tvāmabhijānīyāṃ dvandvayuddhamupāgatam || 38 ||
gajapuṣpīmimāṃ phullāmutpāṭya śubhalakṣaṇām |
kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe'sya sugrīvasya mahātmanaḥ || 39 ||
tato giritaṭe jātāmutpāṭya kusumākulām |
lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat || 40 ||
sa tayā śuśubhe śrīmān latayā kaṇṭhasaktayā |
mālayeva balākānāṃ sasandhya iva toyadaḥ || 41 ||
vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ |
jagāma saha rāmeṇa kiṣkinthāṃ vālipālitām || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्वादशस्सर्गः ।
एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवेण सुभाषितम् ।
प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम् ॥ 1 ॥
स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः ।
सालमुद्दिश्य चिक्षेप ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः ॥ 2 ॥
स विसृष्टो बलवता बाणस्स्वर्णपरिष्कृतः ।
भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्त भूमिं विवेश ह ॥ 3 ॥
प्रविष्टश्च मुहूर्तेन धरां भित्त्वा महाजवः ।
निष्पत्य च पुनस्तूर्णं स्वतूणीं प्रविवेश ह ॥ 4 ॥
तान्दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान्सालान्वानरपुङ्गवः ।
रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः ॥ 5 ॥
स मूर्ध्ना न्यपतदभ्मौ प्रलम्बीकृतभूषणः ।
सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः ॥ 6 ॥
इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः ।
रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम् ॥ 7 ॥
सेन्द्रानपि सुरान्सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ ।
समर्थस्समरे हन्तुं किं पुन र्वालिनं प्रभो ॥ 8 ॥
येन सप्तमहासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः ।
बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः ॥ 9 ॥
अद्य मे विगतश्शोकः प्रीतिरद्य परा मम ।
सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ 10 ॥
तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः ॥ 11 ॥
ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुगतं वचः ॥ 12 ॥
अस्माद्गच्छेम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः ।
गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम् ॥ 13 ॥
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन्गहने वने ॥ 14 ॥
सुग्रीवो व्यनदद्घोरं वालिनोऽऽह्वानकारणात् ।
गाढं परिहितो वेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 15 ॥
तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः ।
निश्चक्राम सुसंरब्धो भास्करोऽस्ततटादिव ॥ 16 ॥
ततस्सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोरभूत् ।
गगने ग्रहयोर्घोरं बुधाङ्गारकयोरिव ॥ 17 ॥
तलैरशनिकल्पैश्च वज्रकल्पैश्च मुष्टिभिः ।
जघ्नतुस्समरेऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्छितौ ॥ 18 ॥
ततो रामो धनुष्पाणिस्तावुभौ समुदीक्ष्यतु ।
अन्योन्यसदृशौ वीरावुभौ देवाविवाश्विनौ ॥ 19 ॥
यन्नावगच्छत्सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः ।
ततो न कृतवान्बुद्धिं मोक्तुमन्तकरं शरम् ॥ 20 ॥
एतस्मिन्नन्तरे भग्नस्सुग्रीवस्तेन वालिना ।
अपश्यन्राघवं नाथमृश्यमूकं प्रदुद्रुवे ॥ 21 ॥
क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर्जर्झरीकृतः ।
वालिनाऽभिद्रुतः क्रोधात्प्रविवेश महावनम् ॥ 22 ॥
तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयार्दितः ।
मुक्तो ह्यसि त्वमित्युक्त्वा स निवृत्तो महाद्युतिः ॥ 23 ॥
राघवोऽसि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता ।
तदेव वनमागच्छत्सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ 24 ॥
तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवस्सहलक्ष्मणम् ।
ह्रीमान्दीनमुवाचेदं वसुधामवलोकयन् ॥ 25 ॥
आह्वयस्वेति मामुक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम् ।
वैरिणा घातयित्वा च किमिदानीं त्वया कृतम् ॥ 26 ॥
तामेन वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः ।
वालिनं न निहन्मीति ततो नाहमितो व्रजे ॥ 27 ॥
तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
करुणं दीनया वाचा राघवः पुनरब्रवीत् ॥ 28 ॥
सुग्रीव श्रूयातां तात क्रोधश्च व्यपनीयताम् ।
कारणं येन बाणोऽयं न मया स विसर्जितः ॥ 29 ॥
अलङ्कारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च ।
त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम् ॥ 30 ॥
स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर ।
विक्रमेण च वाक्यैश्च व्यक्तिं वां नोपलक्षये ॥ 31 ॥
ततोऽहं रूपसादृश्यान्मोहितो वानरोत्तम ।
नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम् ॥ 32 ॥
जीवितान्तकरं घोरं सादृश्यात्तु विशङ्कितः ।
मूलघातो न नौ स्याद्धि द्वयोरपि कृतो मया ॥ 33 ॥
त्वयि वीरे विपन्ने हि अज्ञानाल्लाघवान्मया ।
मौढ्यं च मम बाल्यं च ख्यापितं स्यात्कपीश्वर ॥ 34 ॥
दत्ताभयवधो नाम पातकं महदुच्यते ।
अहं च लक्ष्मणश्चैव सीता च वरवर्णिनी ॥ 35 ॥
त्वदधीना वयं सर्वे वनेऽस्मिन् शरणं भवान् ।
तस्माद्युध्यस्व भूयस्त्वं मा मा शङ्केश्च वानर ॥ 36 ॥
एतन्मुहूर्ते सुग्रीव पश्य वालिनमाहवे ।
निरस्तमिषुणैकेन वेष्टमानं महीतले ॥ 37 ॥
अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर ।
येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम् ॥ 38 ॥
गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम् ।
कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ 39 ॥
ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमाकुलाम् ।
लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत् ॥ 40 ॥
स तया शुशुभे श्रीमान् लतया कण्ठसक्तया ।
मालयेव बलाकानां ससन्ध्य इव तोयदः ॥ 41 ॥
विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः ।
जगाम सह रामेण किष्किन्थां वालिपालिताम् ॥ 42 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्वादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
etacca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam |
pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam || 1 ||
sa gṛhītvā dhanurghoraṃ śaramekaṃ ca mānadaḥ |
sālamuddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 2 ||
sa visṛṣṭo balavatā bāṇassvarṇapariṣkṛtaḥ |
bhittvā sālān giriprasthaṃ sapta bhūmiṃ viveśa ha || 3 ||
praviṣṭaśca muhūrtena dharāṃ bhittvā mahājavaḥ |
niṣpatya ca punastūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha || 4 ||
tāndṛṣṭvā sapta nirbhinnānsālānvānarapuṅgavaḥ |
rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ || 5 ||
sa mūrdhnā nyapatadabhmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ |
sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ || 6 ||
idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ |
rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūramavasthitam || 7 ||
sendrānapi surānsarvāṃstvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha |
samarthassamare hantuṃ kiṃ puna rvālinaṃ prabho || 8 ||
yena saptamahāsālā girirbhūmiśca dāritāḥ |
bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ || 9 ||
adya me vigataśśokaḥ prītiradya parā mama |
suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam || 10 ||
tamadyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho'yamañjaliḥ || 11 ||
tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam |
pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānugataṃ vacaḥ || 12 ||
asmādgacchema kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvamagrataḥ |
gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam || 13 ||
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhangahane vane || 14 ||
sugrīvo vyanadadghoraṃ vālino''hvānakāraṇāt |
gāḍhaṃ parihito vegānnādairbhindannivāmbaram || 15 ||
taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ |
niścakrāma susaṃrabdho bhāskaro'stataṭādiva || 16 ||
tatassutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayorabhūt |
gagane grahayorghoraṃ budhāṅgārakayoriva || 17 ||
talairaśanikalpaiśca vajrakalpaiśca muṣṭibhiḥ |
jaghnatussamare'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau || 18 ||
tato rāmo dhanuṣpāṇistāvubhau samudīkṣyatu |
anyonyasadṛśau vīrāvubhau devāvivāśvinau || 19 ||
yannāvagacchatsugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ |
tato na kṛtavānbuddhiṃ moktumantakaraṃ śaram || 20 ||
etasminnantare bhagnassugrīvastena vālinā |
apaśyanrāghavaṃ nāthamṛśyamūkaṃ pradudruve || 21 ||
klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārairjarjharīkṛtaḥ |
vālinā'bhidrutaḥ krodhātpraviveśa mahāvanam || 22 ||
taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayārditaḥ |
mukto hyasi tvamityuktvā sa nivṛtto mahādyutiḥ || 23 ||
rāghavo'si saha bhrātrā saha caiva hanūmatā |
tadeva vanamāgacchatsugrīvo yatra vānaraḥ || 24 ||
taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvassahalakṣmaṇam |
hrīmāndīnamuvācedaṃ vasudhāmavalokayan || 25 ||
āhvayasveti māmuktvā darśayitvā ca vikramam |
vairiṇā ghātayitvā ca kimidānīṃ tvayā kṛtam || 26 ||
tāmena velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ |
vālinaṃ na nihanmīti tato nāhamito vraje || 27 ||
tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punarabravīt || 28 ||
sugrīva śrūyātāṃ tāta krodhaśca vyapanīyatām |
kāraṇaṃ yena bāṇo'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ || 29 ||
alaṅkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca |
tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam || 30 ||
svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara |
vikrameṇa ca vākyaiśca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye || 31 ||
tato'haṃ rūpasādṛśyānmohito vānarottama |
notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam || 32 ||
jīvitāntakaraṃ ghoraṃ sādṛśyāttu viśaṅkitaḥ |
mūlaghāto na nau syāddhi dvayorapi kṛto mayā || 33 ||
tvayi vīre vipanne hi ajñānāllāghavānmayā |
mauḍhyaṃ ca mama bālyaṃ ca khyāpitaṃ syātkapīśvara || 34 ||
dattābhayavadho nāma pātakaṃ mahaducyate |
ahaṃ ca lakṣmaṇaścaiva sītā ca varavarṇinī || 35 ||
tvadadhīnā vayaṃ sarve vane'smin śaraṇaṃ bhavān |
tasmādyudhyasva bhūyastvaṃ mā mā śaṅkeśca vānara || 36 ||
etanmuhūrte sugrīva paśya vālinamāhave |
nirastamiṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale || 37 ||
abhijñānaṃ kuruṣva tvamātmano vānareśvara |
yena tvāmabhijānīyāṃ dvandvayuddhamupāgatam || 38 ||
gajapuṣpīmimāṃ phullāmutpāṭya śubhalakṣaṇām |
kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe'sya sugrīvasya mahātmanaḥ || 39 ||
tato giritaṭe jātāmutpāṭya kusumākulām |
lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat || 40 ||
sa tayā śuśubhe śrīmān latayā kaṇṭhasaktayā |
mālayeva balākānāṃ sasandhya iva toyadaḥ || 41 ||
vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ |
jagāma saha rāmeṇa kiṣkinthāṃ vālipālitām || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.