ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഏവമുക്ത്വാ തു വചനം മാരീചോ രാവണം തതഃ ।
ഗച്ഛാവേത്യബ്രവീദ്ദീനോ ഭയാദ്രാത്രിഞ്ചരപ്രഭോഃ ॥ 1 ॥
ദൃഷ്ടശ്ചാഹം പുനസ്തേന ശരചാപാസിധാരിണാ ।
മദ്വധോദ്യതശസ്ത്രേഽണ വിനഷ്ടം ജീവിതം ച മേ ॥ 2 ॥
ന ഹി രാമം പരാക്രമ്യ ജീവന്പ്രതിനിവര്തതേ ।
വര്തതേ പ്രതിരൂപോഽസൌ യമദണ്ഡഹതസ്യ തേ ॥ 3 ॥
കിം നു ശക്യം മയാ കര്തുമേവം ത്വയി ദുരാത്മനി ।
ഏഷ ഗച്ഛാമ്യഹം താത സ്വസ്തി തേഽസ്തു നിശാചര ॥ 4 ॥
പ്രഹൃഷ്ടസ്ത്വഭവത്തേന വചനേന സ രാവണഃ ।
പരിഷ്വജ്യ സുസംശ്ലിഷ്ടമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 5 ॥
ഏതച്ഛൌണ്ഡീര്യയുക്തം തേ മച്ഛന്ദവശവര്തിനഃ ।
ഇദാനീമസി മാരീചഃ പൂര്വമന്യോ നിശാചരഃ ॥ 6 ॥
ആരുഹ്യതാമയം ശീഘ്രം രഥോ രത്നവിഭൂഷിതഃ ।
മയാ സഹ തഥാ യുക്തഃ പിശാചവദനൈഃ ഖരൈഃ ॥ 7 ॥
പ്രലോഭയിത്വാ വൈദേഹീം യഥേഷ്ടം ഗന്തുമര്ഹസി ।
താം ശൂന്യേ പ്രസഭം സീതാമാനയിഷ്യാമി മൈഥിലീമ് ॥ 8 ॥
തതോ രാവണമാരീചൌ വിമാനമിവ തം രഥമ് ।
ആരുഹ്യ യയതുശ്ശീഘ്രം തസ്മാദാശ്രമമണ്ഡലാത് ॥ 9 ॥
തഥൈവ തത്ര പശ്യന്തൌ പത്തനാനി വനാനി ച ।
ഗീരീംശ്ച സരിതസ്സര്വാ രാഷ്ട്രാണി നഗരാണി ച ॥ 10 ॥
സമേത്യ ദണ്ഡകാരണ്യം രാഘവസ്യാശ്രമം തതഃ ।
ദദര്ശ സഹ മാരീചോ രാവണോ രാക്ഷസാധിപഃ ॥ 11 ॥
അവതീര്യ രഥാത്തസ്മാത്തതഃ കാഞ്ചനഭൂഷണാത് ।
ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ മാരീചം രാവണോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 12 ॥
ഏതദാശ്രമപദം ദൃശ്യതേ കദലീവൃതമ് ।
ക്രിയതാം തത്സഖേ ശീഘ്രം യദര്ഥം വയമാഗതാഃ ॥ 13 ॥
സ രാവണവചശ്ശ്രുത്വാ മാരീചോ രാക്ഷസസ്തദാ ।
മൃഗോ ഭൂത്വാഽശ്രമദ്വാരി രാമസ്യ വിചചാര ഹ ॥ 14 ॥
സ തു തദ്രൂപമാസ്ഥായ മഹദദ്ഭുതദര്ശനമ് ।
മണിപ്രവരശൃങ്ഗാഗ്രസ്സിതാസിതമുഖാകൃതിഃ ॥ 15 ॥
രക്തപദ്മോത്പലമുഖ ഇന്ദ്രനീലോത്പലശ്രവാഃ ।
കിഞ്ചിദഭ്യുന്നതഗ്രീവ ഇന്ദ്രനീലദലാധരഃ ॥ 16 ॥
കുന്ദേന്ദുവജ്രസങ്കാശമുദരം ചാസ്യ ഭാസ്വരമ് ।
മധൂകനിഭപാര്ശ്വശ്ച പദ്മകിഞ്ജല്കസന്നിഭഃ ॥ 17 ॥
വൈഡൂര്യസങ്കാശഖുരസ്തനുജങ്ഘസ്സുസംഹതഃ ।
ഇന്ദ്രായുധസവര്ണേന പുച്ഛേനോര്ധ്വം വിരാജതാ ॥ 18 ॥
മനോഹരസ്സ്നിഗ്ധവര്ണോ രത്നൈര്നാനാവിധൈര്വൃതഃ ।
ക്ഷണേന രാക്ഷസോ ജാതോ മൃഗഃ പരമശോഭനഃ ॥ 19 ॥
വനം പ്രജ്വലയന്രമ്യം രാമാശ്രമപദം ച തത് ।
മനോഹരം ദര്ശനീയം രൂപം കൃത്വാ സ രാക്ഷസഃ ॥ 20 ॥
പ്രലോഭനാര്ഥം വൈദേഹ്യാ നാനാധാതുവിചിത്രിതമ് ।
വിചരന്ഗച്ഛതേ തസ്മാച്ഛാദ്വലാനി സമന്തതഃ ॥ 21 ॥
രൂപ്യൈര്ബിന്ദുശതൈശ്ചിത്രോ ഭൂത്വാ സ പ്രിയദര്ശനഃ ।
വിടപീനാം കിസലയാന്ഭങ്ത്ക്വാഽദന്വിചചാര ഹ ॥ 22 ॥
കദലീഗൃഹകം ഗത്വാ കര്ണികാരാനിതസ്തതഃ ।
സമാശ്രയന്മന്ദഗതിസ്സീതാസന്ദര്ശനം തഥാ ॥ 23 ॥
രാജീവചിത്രപൃഷ്ഠസ്സ വിരരാജ മഹാമൃഗഃ ।
രാമാശ്രമപദാഭ്യാശേ വിചചാര യഥാസുഖമ് ॥ 24 ॥
പുനര്ഗത്വാ നിവൃത്തശ്ച വിചചാര മൃഗോത്തമഃ ।
ഗത്വാ മുഹൂര്തം ത്വരയാ പുനഃ പ്രതിനിവര്തതേ ॥ 25 ॥
വിക്രീഡംശ്ച ക്വചിദ്ഭൂമൌ പുനരേവ നിഷീദതി ।
ആശ്രമദ്വാരമാഗമ്യ മൃഗയൂഥാനി ഗച്ഛതി ॥ 26 ॥
മൃഗയൂഥൈരനുഗതഃ പുനരേവ നിവര്തതേ ।
സീതാദര്ശനമാകാങ്ക്ഷന്രാക്ഷസോ മൃഗതാം ഗതഃ ॥ 27 ॥
പരിഭ്രമതി ചിത്രാണി മണ്ഡലാനി വിനിഷ്പതന് ।
സമുദ്വീക്ഷ്യ ച തേ സര്വേ മൃഗാ ഹ്യന്യേ വനേചരാഃ ॥ 28 ॥
ഉപാഗമ്യ സമാഘ്രായ വിദ്രവന്തി ദിശോ ദശ ।
രാക്ഷസസ്സോഽപി താന്വന്യാന്മൃഗാന്മൃഗവധേ രതഃ ॥ 29 ॥
പ്രച്ഛാദനാര്ഥം ഭാവസ്യ ന ഭക്ഷയതി സംസ്പൃശന് ।
തസ്മിന്നേവ തതഃ കാലേ വൈദേഹീ ശുഭലോചനാ ॥ 30 ॥
കുസുമാവചയവ്യഗ്രാ പാദപാനഭ്യവര്തത ।
കര്ണികാരാനശോകാംശ്ച ചൂതാംശ്ച മദിരേക്ഷണാ ॥ 31 ॥
കുസുമാന്യവചിന്വന്തീ ചചാര രുചിരാനനാ ।
അനര്ഹാഽരണ്യവാസസ്യ സാ തം രത്നമയം മൃഗമ് ॥ 32 ॥
മുക്താമണി വിചിത്രാങ്ഗം ദദര്ശ പരമാങ്ഗനാ ।
സാ തം രുചിരദന്തോഷ്ഠീ രൂപ്യധാതുതനൂരുഹമ് ॥ 33 ॥
വിസ്മയോത്ഫുല്ലനയനാ സസ്നേഹം സമുദൈക്ഷത ।
സ ച താം രാമദയിതാം പശ്യന്മായാമയോ മൃഗഃ ॥ 34 ॥
വിചചാര പുനശ്ചിത്രം ദീപയന്നിവ തദ്വനമ് ।
അദൃഷ്ടപൂര്വം തം ദൃഷ്ട്വാ നാനാരത്നമയം മൃഗമ് ॥ 35 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
evamuktvā tu vacanaṃ mārīco rāvaṇaṃ tataḥ |
gacchāvetyabravīddīno bhayādrātriñcaraprabhoḥ || 1 ||
dṛṣṭaścāhaṃ punastena śaracāpāsidhāriṇā |
madvadhodyataśastre'ṇa vinaṣṭaṃ jīvitaṃ ca me || 2 ||
na hi rāmaṃ parākramya jīvanpratinivartate |
vartate pratirūpo'sau yamadaṇḍahatasya te || 3 ||
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartumevaṃ tvayi durātmani |
eṣa gacchāmyahaṃ tāta svasti te'stu niśācara || 4 ||
prahṛṣṭastvabhavattena vacanena sa rāvaṇaḥ |
pariṣvajya susaṃśliṣṭamidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
etacchauṇḍīryayuktaṃ te macchandavaśavartinaḥ |
idānīmasi mārīcaḥ pūrvamanyo niśācaraḥ || 6 ||
āruhyatāmayaṃ śīghraṃ ratho ratnavibhūṣitaḥ |
mayā saha tathā yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ || 7 ||
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi |
tāṃ śūnye prasabhaṃ sītāmānayiṣyāmi maithilīm || 8 ||
tato rāvaṇamārīcau vimānamiva taṃ ratham |
āruhya yayatuśśīghraṃ tasmādāśramamaṇḍalāt || 9 ||
tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca |
gīrīṃśca saritassarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca || 10 ||
sametya daṇḍakāraṇyaṃ rāghavasyāśramaṃ tataḥ |
dadarśa saha mārīco rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 11 ||
avatīrya rathāttasmāttataḥ kāñcanabhūṣaṇāt |
haste gṛhītvā mārīcaṃ rāvaṇo vākyamabravīt || 12 ||
etadāśramapadaṃ dṛśyate kadalīvṛtam |
kriyatāṃ tatsakhe śīghraṃ yadarthaṃ vayamāgatāḥ || 13 ||
sa rāvaṇavacaśśrutvā mārīco rākṣasastadā |
mṛgo bhūtvā'śramadvāri rāmasya vicacāra ha || 14 ||
sa tu tadrūpamāsthāya mahadadbhutadarśanam |
maṇipravaraśṛṅgāgrassitāsitamukhākṛtiḥ || 15 ||
raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ |
kiñcidabhyunnatagrīva indranīladalādharaḥ || 16 ||
kundenduvajrasaṅkāśamudaraṃ cāsya bhāsvaram |
madhūkanibhapārśvaśca padmakiñjalkasannibhaḥ || 17 ||
vaiḍūryasaṅkāśakhurastanujaṅghassusaṃhataḥ |
indrāyudhasavarṇena pucchenordhvaṃ virājatā || 18 ||
manoharassnigdhavarṇo ratnairnānāvidhairvṛtaḥ |
kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgaḥ paramaśobhanaḥ || 19 ||
vanaṃ prajvalayanramyaṃ rāmāśramapadaṃ ca tat |
manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ || 20 ||
pralobhanārthaṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam |
vicarangacchate tasmācchādvalāni samantataḥ || 21 ||
rūpyairbinduśataiścitro bhūtvā sa priyadarśanaḥ |
viṭapīnāṃ kisalayānbhaṅtkvā'danvicacāra ha || 22 ||
kadalīgṛhakaṃ gatvā karṇikārānitastataḥ |
samāśrayanmandagatissītāsandarśanaṃ tathā || 23 ||
rājīvacitrapṛṣṭhassa virarāja mahāmṛgaḥ |
rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham || 24 ||
punargatvā nivṛttaśca vicacāra mṛgottamaḥ |
gatvā muhūrtaṃ tvarayā punaḥ pratinivartate || 25 ||
vikrīḍaṃśca kvacidbhūmau punareva niṣīdati |
āśramadvāramāgamya mṛgayūthāni gacchati || 26 ||
mṛgayūthairanugataḥ punareva nivartate |
sītādarśanamākāṅkṣanrākṣaso mṛgatāṃ gataḥ || 27 ||
paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan |
samudvīkṣya ca te sarve mṛgā hyanye vanecarāḥ || 28 ||
upāgamya samāghrāya vidravanti diśo daśa |
rākṣasasso'pi tānvanyānmṛgānmṛgavadhe rataḥ || 29 ||
pracchādanārthaṃ bhāvasya na bhakṣayati saṃspṛśan |
tasminneva tataḥ kāle vaidehī śubhalocanā || 30 ||
kusumāvacayavyagrā pādapānabhyavartata |
karṇikārānaśokāṃśca cūtāṃśca madirekṣaṇā || 31 ||
kusumānyavacinvantī cacāra rucirānanā |
anarhā'raṇyavāsasya sā taṃ ratnamayaṃ mṛgam || 32 ||
muktāmaṇi vicitrāṅgaṃ dadarśa paramāṅganā |
sā taṃ ruciradantoṣṭhī rūpyadhātutanūruham || 33 ||
vismayotphullanayanā sasnehaṃ samudaikṣata |
sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyanmāyāmayo mṛgaḥ || 34 ||
vicacāra punaścitraṃ dīpayanniva tadvanam |
adṛṣṭapūrvaṃ taṃ dṛṣṭvā nānāratnamayaṃ mṛgam || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।
एवमुक्त्वा तु वचनं मारीचो रावणं ततः ।
गच्छावेत्यब्रवीद्दीनो भयाद्रात्रिञ्चरप्रभोः ॥ 1 ॥
दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा ।
मद्वधोद्यतशस्त्रेऽण विनष्टं जीवितं च मे ॥ 2 ॥
न हि रामं पराक्रम्य जीवन्प्रतिनिवर्तते ।
वर्तते प्रतिरूपोऽसौ यमदण्डहतस्य ते ॥ 3 ॥
किं नु शक्यं मया कर्तुमेवं त्वयि दुरात्मनि ।
एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर ॥ 4 ॥
प्रहृष्टस्त्वभवत्तेन वचनेन स रावणः ।
परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
एतच्छौण्डीर्ययुक्तं ते मच्छन्दवशवर्तिनः ।
इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो निशाचरः ॥ 6 ॥
आरुह्यतामयं शीघ्रं रथो रत्नविभूषितः ।
मया सह तथा युक्तः पिशाचवदनैः खरैः ॥ 7 ॥
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि ।
तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम् ॥ 8 ॥
ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम् ।
आरुह्य ययतुश्शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात् ॥ 9 ॥
तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च ।
गीरींश्च सरितस्सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च ॥ 10 ॥
समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः ।
ददर्श सह मारीचो रावणो राक्षसाधिपः ॥ 11 ॥
अवतीर्य रथात्तस्मात्ततः काञ्चनभूषणात् ।
हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ 12 ॥
एतदाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम् ।
क्रियतां तत्सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः ॥ 13 ॥
स रावणवचश्श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा ।
मृगो भूत्वाऽश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह ॥ 14 ॥
स तु तद्रूपमास्थाय महदद्भुतदर्शनम् ।
मणिप्रवरशृङ्गाग्रस्सितासितमुखाकृतिः ॥ 15 ॥
रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः ।
किञ्चिदभ्युन्नतग्रीव इन्द्रनीलदलाधरः ॥ 16 ॥
कुन्देन्दुवज्रसङ्काशमुदरं चास्य भास्वरम् ।
मधूकनिभपार्श्वश्च पद्मकिञ्जल्कसन्निभः ॥ 17 ॥
वैडूर्यसङ्काशखुरस्तनुजङ्घस्सुसंहतः ।
इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजता ॥ 18 ॥
मनोहरस्स्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः ।
क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः ॥ 19 ॥
वनं प्रज्वलयन्रम्यं रामाश्रमपदं च तत् ।
मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः ॥ 20 ॥
प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम् ।
विचरन्गच्छते तस्माच्छाद्वलानि समन्ततः ॥ 21 ॥
रूप्यैर्बिन्दुशतैश्चित्रो भूत्वा स प्रियदर्शनः ।
विटपीनां किसलयान्भङ्त्क्वाऽदन्विचचार ह ॥ 22 ॥
कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः ।
समाश्रयन्मन्दगतिस्सीतासन्दर्शनं तथा ॥ 23 ॥
राजीवचित्रपृष्ठस्स विरराज महामृगः ।
रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम् ॥ 24 ॥
पुनर्गत्वा निवृत्तश्च विचचार मृगोत्तमः ।
गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ 25 ॥
विक्रीडंश्च क्वचिद्भूमौ पुनरेव निषीदति ।
आश्रमद्वारमागम्य मृगयूथानि गच्छति ॥ 26 ॥
मृगयूथैरनुगतः पुनरेव निवर्तते ।
सीतादर्शनमाकाङ्क्षन्राक्षसो मृगतां गतः ॥ 27 ॥
परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन् ।
समुद्वीक्ष्य च ते सर्वे मृगा ह्यन्ये वनेचराः ॥ 28 ॥
उपागम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश ।
राक्षसस्सोऽपि तान्वन्यान्मृगान्मृगवधे रतः ॥ 29 ॥
प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन् ।
तस्मिन्नेव ततः काले वैदेही शुभलोचना ॥ 30 ॥
कुसुमावचयव्यग्रा पादपानभ्यवर्तत ।
कर्णिकारानशोकांश्च चूतांश्च मदिरेक्षणा ॥ 31 ॥
कुसुमान्यवचिन्वन्ती चचार रुचिरानना ।
अनर्हाऽरण्यवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम् ॥ 32 ॥
मुक्तामणि विचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना ।
सा तं रुचिरदन्तोष्ठी रूप्यधातुतनूरुहम् ॥ 33 ॥
विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत ।
स च तां रामदयितां पश्यन्मायामयो मृगः ॥ 34 ॥
विचचार पुनश्चित्रं दीपयन्निव तद्वनम् ।
अदृष्टपूर्वं तं दृष्ट्वा नानारत्नमयं मृगम् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
evamuktvā tu vacanaṃ mārīco rāvaṇaṃ tataḥ |
gacchāvetyabravīddīno bhayādrātriñcaraprabhoḥ || 1 ||
dṛṣṭaścāhaṃ punastena śaracāpāsidhāriṇā |
madvadhodyataśastre'ṇa vinaṣṭaṃ jīvitaṃ ca me || 2 ||
na hi rāmaṃ parākramya jīvanpratinivartate |
vartate pratirūpo'sau yamadaṇḍahatasya te || 3 ||
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartumevaṃ tvayi durātmani |
eṣa gacchāmyahaṃ tāta svasti te'stu niśācara || 4 ||
prahṛṣṭastvabhavattena vacanena sa rāvaṇaḥ |
pariṣvajya susaṃśliṣṭamidaṃ vacanamabravīt || 5 ||
etacchauṇḍīryayuktaṃ te macchandavaśavartinaḥ |
idānīmasi mārīcaḥ pūrvamanyo niśācaraḥ || 6 ||
āruhyatāmayaṃ śīghraṃ ratho ratnavibhūṣitaḥ |
mayā saha tathā yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ || 7 ||
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi |
tāṃ śūnye prasabhaṃ sītāmānayiṣyāmi maithilīm || 8 ||
tato rāvaṇamārīcau vimānamiva taṃ ratham |
āruhya yayatuśśīghraṃ tasmādāśramamaṇḍalāt || 9 ||
tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca |
gīrīṃśca saritassarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca || 10 ||
sametya daṇḍakāraṇyaṃ rāghavasyāśramaṃ tataḥ |
dadarśa saha mārīco rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 11 ||
avatīrya rathāttasmāttataḥ kāñcanabhūṣaṇāt |
haste gṛhītvā mārīcaṃ rāvaṇo vākyamabravīt || 12 ||
etadāśramapadaṃ dṛśyate kadalīvṛtam |
kriyatāṃ tatsakhe śīghraṃ yadarthaṃ vayamāgatāḥ || 13 ||
sa rāvaṇavacaśśrutvā mārīco rākṣasastadā |
mṛgo bhūtvā'śramadvāri rāmasya vicacāra ha || 14 ||
sa tu tadrūpamāsthāya mahadadbhutadarśanam |
maṇipravaraśṛṅgāgrassitāsitamukhākṛtiḥ || 15 ||
raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ |
kiñcidabhyunnatagrīva indranīladalādharaḥ || 16 ||
kundenduvajrasaṅkāśamudaraṃ cāsya bhāsvaram |
madhūkanibhapārśvaśca padmakiñjalkasannibhaḥ || 17 ||
vaiḍūryasaṅkāśakhurastanujaṅghassusaṃhataḥ |
indrāyudhasavarṇena pucchenordhvaṃ virājatā || 18 ||
manoharassnigdhavarṇo ratnairnānāvidhairvṛtaḥ |
kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgaḥ paramaśobhanaḥ || 19 ||
vanaṃ prajvalayanramyaṃ rāmāśramapadaṃ ca tat |
manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ || 20 ||
pralobhanārthaṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam |
vicarangacchate tasmācchādvalāni samantataḥ || 21 ||
rūpyairbinduśataiścitro bhūtvā sa priyadarśanaḥ |
viṭapīnāṃ kisalayānbhaṅtkvā'danvicacāra ha || 22 ||
kadalīgṛhakaṃ gatvā karṇikārānitastataḥ |
samāśrayanmandagatissītāsandarśanaṃ tathā || 23 ||
rājīvacitrapṛṣṭhassa virarāja mahāmṛgaḥ |
rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham || 24 ||
punargatvā nivṛttaśca vicacāra mṛgottamaḥ |
gatvā muhūrtaṃ tvarayā punaḥ pratinivartate || 25 ||
vikrīḍaṃśca kvacidbhūmau punareva niṣīdati |
āśramadvāramāgamya mṛgayūthāni gacchati || 26 ||
mṛgayūthairanugataḥ punareva nivartate |
sītādarśanamākāṅkṣanrākṣaso mṛgatāṃ gataḥ || 27 ||
paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan |
samudvīkṣya ca te sarve mṛgā hyanye vanecarāḥ || 28 ||
upāgamya samāghrāya vidravanti diśo daśa |
rākṣasasso'pi tānvanyānmṛgānmṛgavadhe rataḥ || 29 ||
pracchādanārthaṃ bhāvasya na bhakṣayati saṃspṛśan |
tasminneva tataḥ kāle vaidehī śubhalocanā || 30 ||
kusumāvacayavyagrā pādapānabhyavartata |
karṇikārānaśokāṃśca cūtāṃśca madirekṣaṇā || 31 ||
kusumānyavacinvantī cacāra rucirānanā |
anarhā'raṇyavāsasya sā taṃ ratnamayaṃ mṛgam || 32 ||
muktāmaṇi vicitrāṅgaṃ dadarśa paramāṅganā |
sā taṃ ruciradantoṣṭhī rūpyadhātutanūruham || 33 ||
vismayotphullanayanā sasnehaṃ samudaikṣata |
sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyanmāyāmayo mṛgaḥ || 34 ||
vicacāra punaścitraṃ dīpayanniva tadvanam |
adṛṣṭapūrvaṃ taṃ dṛṣṭvā nānāratnamayaṃ mṛgam || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.