॥ गीतगोविन्दम् ॥
॥ अष्टपदी ॥
॥ श्री गोपालक ध्यानम् ॥
यद्गोपीवदनेन्दुमण्डनमभूत्कस्तूरिकापत्रकं यल्लक्ष्मीकुचशातकुम्भ कलशे व्यागोचमिन्दीवरम् ।
यन्निर्वाणविधानसाधनविधौ सिद्धाञ्जनं योगिनां तन्नश्यामलमाविरस्तु हृदये कृष्णाभिधानं महः ॥ 1 ॥
॥ श्री जयदेव ध्यानम् ॥
राधामनोरमरमावररासलील-गानामृतैकभणितं कविराजराजम् ।
श्रीमाधवार्च्चनविधवनुरागसद्म-पद्मावतीप्रियतमं प्रणतोस्मि नित्यम् ॥ 2 ॥
श्रीगोपलविलासिनी वलयसद्रत्नादिमुग्धाकृति श्रीराधापतिपादपद्मभजनानन्दाब्धिमग्नोऽनिशम् ॥
लोके सत्कविराजराज इति यः ख्यातो दयाम्भोनिधिः तं वन्दे जयदेवसद्गुरुमहं पद्मावतीवल्लभम् ॥ 3 ॥
॥ प्रथमः सर्गः ॥
॥ सामोददामोदरः ॥
मेघैर्मेदुरमम्बरं वनभुवः श्यामास्तमालद्रुमै-र्नक्तं भीरुरयं त्वमेव तदिमं राधे गृहं प्रापय ।
इत्थं नन्दनिदेशितश्चलितयोः प्रत्यध्वकुञ्जद्रुमं राधामाधवयोर्जयन्ति यमुनाकूले रहःकेलयः ॥ 1 ॥
वाग्देवताचरितचित्रितचित्तसद्मा पद्मावतीचरणचारणचक्रवर्ती ।
श्रीवासुदेवरतिकेलिकथासमेतं एतं करोति जयदेवकविः प्रबन्धम् ॥ 2 ॥
यदि हरिस्मरणे सरसं मनो यदि विलासकलासु कुतूहलम् ।
मधुरकोमलकान्तपदावलीं शृणु तदा जयदेवसरस्वतीम् ॥ 3 ॥
वाचः पल्लवयत्युमापतिधरः सन्दर्भशुद्धिं गिरां जानीते जयदेव एव शरणः श्लाघ्यो दुरूहद्रुते ।
शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैराचार्यगोवर्धन-स्पर्धी कोऽपि न विश्रुतः श्रुतिधरो धोयी कविक्ष्मापतिः ॥ 4 ॥
॥ गीतं 1 ॥
प्रलयपयोधिजले धृतवानसि वेदम् ।
विहितवहित्रचरित्रमखेदम् ॥
केशव धृतमीनशरीर जय जगदीश हरे ॥ 1 ॥
क्षितिरतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे ।
धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे ॥
केशव धृतकच्छपरूप जय जगदीश हरे ॥ 2 ॥
वसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना ।
शशिनि कलङ्ककलेव निमग्ना ॥
केशव धृतसूकररूप जय जगदीश हरे ॥ 3 ॥
तव करकमलवरे नखमद्भुतशृङ्गम् ।
दलितहिरण्यकशिपुतनुभृङ्गम् ॥
केशव धृतनरहरिरूप जय जगदीश हरे ॥ 4 ॥
छलयसि विक्रमणे बलिमद्भुतवामन ।
पदनखनीरजनितजनपावन ॥
केशव धृतवामनरूप जय जगदीश हरे ॥ 5 ॥
क्षत्रियरुधिरमये जगदपगतपापम् ।
स्नपयसि पयसि शमितभवतापम् ॥
केशव धृतभृघुपतिरूप जय जगदीश हरे ॥ 6 ॥
वितरसि दिक्षु रणे दिक्पतिकमनीयम् ।
दशमुखमौलिबलिं रमणीयम् ॥
केशव धृतरामशरीर जय जगदीश हरे ॥ 7 ॥
वहसि वपुषि विशदे वसनं जलदाभम् ।
हलहतिभीतिमिलितयमुनाभम् ॥
केशव धृतहलधररूप जय जगदीश हरे ॥ 8 ॥
निन्दसि यज्ञविधेरहह श्रुतिजातम् ।
सदयहृदयदर्शितपशुघातम् ॥
केशव धृतबुद्धशरीर जय जगदीश हरे ॥ 9 ॥
म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम् ।
धूमकेतुमिव किमपि करालम् ॥
केशव धृतकल्किशरीर जय जगदीश हरे ॥ 10 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदमुदितमुदारम् ।
शृणु सुखदं शुभदं भवसारम् ॥
केशव धृतदशविधरूप जय जगदीश हरे ॥ 11 ॥
वेदानुद्धरते जगन्निवहते भूगोलमुद्बिभ्रते दैत्यं दारयते बलिं छलयते क्षत्रक्षयं कुर्वते ।
पौलस्त्यं जयते हलं कलयते कारुण्यमातन्वते म्लेच्छान्मूर्च्छयते दशाकृतिकृते कृष्णाय तुभ्यं नमः ॥ 5 ॥
॥ गीतं 2 ॥
श्रितकमलाकुचमण्डल! धृतकुण्डल! ।
कलितललितवनमाल! जय, जय, देव! हरे! ॥ 1 ॥
दिनमणीमण्डलमण्डन! भवखण्डन! ।
मुनिजनमानसहंस! जय, जय, देव! हरे! ॥ 2 ॥
कालियविषधरगञ्जन! जनरञ्जन! ।
यदुकुलनलिनदिनेश! जय, जय, देव! हरे! ॥ 3 ॥
मधुमुरनरकविनाशन! गरुडासन! ।
सुरकुलकेलिनिदान! जय, जय, देव! हरे! ॥ 4 ॥
अमलकमलदललोचन! भवमोचन्! ।
त्रिभुवनभवननिधान! जय, जय, देव! हरे! ॥ 5 ॥
जनकसुताकृतभूषण! जितदूषण! ।
समरशमितदशकण्ठ! जय, जय, देव! हरे! ॥ 6 ॥
अभिनवजलधरसुन्दर! धृतमन्दर! ।
श्रीमुखचन्द्रचकोर! जय, जय, देव! हरे! ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदं कुरुते मुदम् ।
मङ्गलमुज्ज्वलगीतं; जय, जय, देव! हरे! ॥ 8 ॥
पद्मापयोधरतटीपरिरम्भलग्न-काश्मीरमुद्रितमुरो मधुसूदनस्य ।
व्यक्तानुरागमिव खेलदनङ्गखेद-स्वेदाम्बुपूरमनुपूरयतु प्रियं वः ॥ 6 ॥
वसन्ते वासन्तीकुसुमसुकुमारैरवयवै-र्भ्रमन्तीं कान्तारे बहुविहितकृष्णानुसरणाम् ।
अमन्दं कन्दर्पज्वरजनितचिन्ताकुलतया वलद्बाधां राधां सरसमिदमुचे सहचरी ॥ 7 ॥
॥ गीतं 3 ॥
ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे ।
मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्जकुटीरे ॥
विहरति हरिरिह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समं सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ 1 ॥
उन्मदमदनमनोरथपथिकवधूजनजनितविलापे ।
अलिकुलसङ्कुलकुसुमसमूहनिराकुलबकुलकलापे ॥ 2 ॥
मृगमदसौरभरभसवशंवदनवदलमालतमाले ।
युवजनहृदयविदारणमनसिजनखरुचिकिंशुकजाले ॥ 3 ॥
मदनमहीपतिकनकदण्डरुचिकेशरकुसुमविकासे ।
मिलितशिलीमुखपाटलिपटलकृतस्मरतूणविलासे ॥ 4 ॥
विगलितलज्जितजगदवलोकनतरुणकरुणकृतहासे ।
विरहिनिकृन्तनकुन्तमुखाकृतिकेतकदन्तुरिताशे ॥ 5 ॥
माधविकापरिमलललिते नवमालिकजातिसुगन्धौ ।
मुनिमनसामपि मोहनकारिणि तरुणाकारणबन्धौ ॥ 6 ॥
स्फुरदतिमुक्तलतापरिरम्भणमुकुलितपुलकितचूते ।
बृन्दावनविपिने परिसरपरिगतयमुनाजलपूते ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितमिदमुदयति हरिचरणस्मृतिसारम् ।
सरसवसन्तसमयवनवर्णनमनुगतमदनविकारम् ॥ 8 ॥
दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्पराग-प्रकटितपटवासैर्वासयन् काननानि ।
इह हि दहति चेतः केतकीगन्धबन्धुः प्रसरदसमबाणप्राणवद्गन्धवाहः ॥ 8 ॥
उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतचूताङ्कुर-क्रीडत्कोकिलकाकलीकलकलैरुद्गीर्णकर्णज्वराः ।
नीयन्ते पथिकैः कथङ्कथमपि ध्यानावधानक्षण-प्राप्तप्राणसमासमागमरसोल्लासैरमी वासराः ॥ 9 ॥
अनेकनारीपरिरम्भसम्भ्रम-स्फुरन्मनोहारिविलासलालसम् ।
मुरारिमारादुपदर्शयन्त्यसौ सखी समक्षं पुनराह राधिकाम् ॥ 10 ॥
॥ गीतं 4 ॥
चन्दनचर्चितनीलकलेबरपीतवसनवनमाली ।
केलिचलन्मणिकुण्डलमण्डितगण्डयुगस्मितशाली ॥
हरिरिहमुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ 1 ॥
पीनपयोधरभारभरेण हरिं परिरम्य सरागम् ।
गोपवधूरनुगायति काचिदुदञ्चितपञ्चमरागम् ॥ 2 ॥
कापि विलासविलोलविलोचनखेलनजनितमनोजम् ।
ध्यायति मुग्धवधूरधिकं मधुसूदनवदनसरोजम् ॥ 3 ॥
कापि कपोलतले मिलिता लपितुं किमपि श्रुतिमूले ।
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितं पुलकैरनुकूले ॥ 4 ॥
केलिकलाकुतुकेन च काचिदमुं यमुनाजलकूले ।
मञ्जुलवञ्जुलकुञ्जगतं विचकर्ष करेण दुकूले ॥ 5 ॥
करतलतालतरलवलयावलिकलितकलस्वनवंशे ।
रासरसे सहनृत्यपरा हरिणा युवतिः प्रशशंसे ॥ 6 ॥
श्लिष्यति कामपि चुम्बति कामपि कामपि रमयति रामाम् ।
पश्यति सस्मितचारुपरामपरामनुगच्छति वामाम् ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदमद्भुतकेशवकेलिरहस्यम् ।
वृन्दावनविपिने ललितं वितनोतु शुभानि यशस्यम् ॥ 8 ॥
विश्वेषामनुरञ्जनेन जनयन्नानन्दमिन्दीवर-श्रेणीश्यामलकोमलैरुपनयन्नङ्गैरनङ्गोत्सवम् ।
स्वच्छन्दं व्रजसुन्दरीभिरभितः प्रत्यङ्गमालिङ्कितः शृङ्गारः सखि मूर्तिमानिव मधौ मुग्धो हरिः क्रीडति ॥ 11 ॥
अद्योत्सङ्गवसद्भुजङ्गकवलक्लेशादिवेशाचलं प्रालेयप्लवनेच्छयानुसरति श्रीखण्डशैलानिलः ।
किं च स्निग्धरसालमौलिमुकुलान्यालोक्य हर्षोदया-दुन्मीलन्ति कुहूः कुहूरिति कलोत्तालाः पिकानां गिरः ॥ 12 ॥
रासोल्लासभरेणविभ्रमभृतामाभीरवामभ्रुवा-मभ्यर्णं परिरम्यनिर्भरमुरः प्रेमान्धया राधया ।
साधु त्वद्वदनं सुधामयमिति व्याहृत्य गीतस्तुति-व्याजादुद्भटचुम्बितस्मितमनोहरी हरिः पातु वः ॥ 13 ॥
॥ इति श्रीगीतगोविन्दे सामोददामोदरो नाम प्रथमः सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| gītagovindam ||
|| aṣṭapadī ||
|| śrī gopālaka dhyānam ||
yadgopīvadanendumaṇḍanamabhūtkastūrikāpatrakaṃ yallakṣmīkucaśātakumbha kalaśe vyāgocamindīvaram |
yannirvāṇavidhānasādhanavidhau siddhāñjanaṃ yogināṃ tannaśyāmalamāvirastu hṛdaye kṛṣṇābhidhānaṃ mahaḥ || 1 ||
|| śrī jayadeva dhyānam ||
rādhāmanoramaramāvararāsalīla-gānāmṛtaikabhaṇitaṃ kavirājarājam |
śrīmādhavārccanavidhavanurāgasadma-padmāvatīpriyatamaṃ praṇatosmi nityam || 2 ||
śrīgopalavilāsinī valayasadratnādimugdhākṛti śrīrādhāpatipādapadmabhajanānandābdhimagno'niśam ||
loke satkavirājarāja iti yaḥ khyāto dayāmbhonidhiḥ taṃ vande jayadevasadgurumahaṃ padmāvatīvallabham || 3 ||
|| prathamaḥ sargaḥ ||
|| sāmodadāmodaraḥ ||
meghairmeduramambaraṃ vanabhuvaḥ śyāmāstamāladrumai-rnaktaṃ bhīrurayaṃ tvameva tadimaṃ rādhe gṛhaṃ prāpaya |
itthaṃ nandanideśitaścalitayoḥ pratyadhvakuñjadrumaṃ rādhāmādhavayorjayanti yamunākūle rahaḥkelayaḥ || 1 ||
vāgdevatācaritacitritacittasadmā padmāvatīcaraṇacāraṇacakravartī |
śrīvāsudevaratikelikathāsametaṃ etaṃ karoti jayadevakaviḥ prabandham || 2 ||
yadi harismaraṇe sarasaṃ mano yadi vilāsakalāsu kutūhalam |
madhurakomalakāntapadāvalīṃ śṛṇu tadā jayadevasarasvatīm || 3 ||
vācaḥ pallavayatyumāpatidharaḥ sandarbhaśuddhiṃ girāṃ jānīte jayadeva eva śaraṇaḥ ślāghyo durūhadrute |
śṛṅgārottarasatprameyaracanairācāryagovardhana-spardhī ko'pi na viśrutaḥ śrutidharo dhoyī kavikṣmāpatiḥ || 4 ||
|| gītaṃ 1 ||
pralayapayodhijale dhṛtavānasi vedam |
vihitavahitracaritramakhedam ||
keśava dhṛtamīnaśarīra jaya jagadīśa hare || 1 ||
kṣitirativipulatare tava tiṣṭhati pṛṣṭhe |
dharaṇidharaṇakiṇacakragariṣṭhe ||
keśava dhṛtakacchaparūpa jaya jagadīśa hare || 2 ||
vasati daśanaśikhare dharaṇī tava lagnā |
śaśini kalaṅkakaleva nimagnā ||
keśava dhṛtasūkararūpa jaya jagadīśa hare || 3 ||
tava karakamalavare nakhamadbhutaśṛṅgam |
dalitahiraṇyakaśiputanubhṛṅgam ||
keśava dhṛtanaraharirūpa jaya jagadīśa hare || 4 ||
chalayasi vikramaṇe balimadbhutavāmana |
padanakhanīrajanitajanapāvana ||
keśava dhṛtavāmanarūpa jaya jagadīśa hare || 5 ||
kṣatriyarudhiramaye jagadapagatapāpam |
snapayasi payasi śamitabhavatāpam ||
keśava dhṛtabhṛghupatirūpa jaya jagadīśa hare || 6 ||
vitarasi dikṣu raṇe dikpatikamanīyam |
daśamukhamaulibaliṃ ramaṇīyam ||
keśava dhṛtarāmaśarīra jaya jagadīśa hare || 7 ||
vahasi vapuṣi viśade vasanaṃ jaladābham |
halahatibhītimilitayamunābham ||
keśava dhṛtahaladhararūpa jaya jagadīśa hare || 8 ||
nindasi yajñavidherahaha śrutijātam |
sadayahṛdayadarśitapaśughātam ||
keśava dhṛtabuddhaśarīra jaya jagadīśa hare || 9 ||
mlecchanivahanidhane kalayasi karavālam |
dhūmaketumiva kimapi karālam ||
keśava dhṛtakalkiśarīra jaya jagadīśa hare || 10 ||
śrījayadevakaveridamuditamudāram |
śṛṇu sukhadaṃ śubhadaṃ bhavasāram ||
keśava dhṛtadaśavidharūpa jaya jagadīśa hare || 11 ||
vedānuddharate jagannivahate bhūgolamudbibhrate daityaṃ dārayate baliṃ chalayate kṣatrakṣayaṃ kurvate |
paulastyaṃ jayate halaṃ kalayate kāruṇyamātanvate mlecchānmūrcchayate daśākṛtikṛte kṛṣṇāya tubhyaṃ namaḥ || 5 ||
|| gītaṃ 2 ||
śritakamalākucamaṇḍala! dhṛtakuṇḍala! |
kalitalalitavanamāla! jaya, jaya, deva! hare! || 1 ||
dinamaṇīmaṇḍalamaṇḍana! bhavakhaṇḍana! |
munijanamānasahaṃsa! jaya, jaya, deva! hare! || 2 ||
kāliyaviṣadharagañjana! janarañjana! |
yadukulanalinadineśa! jaya, jaya, deva! hare! || 3 ||
madhumuranarakavināśana! garuḍāsana! |
surakulakelinidāna! jaya, jaya, deva! hare! || 4 ||
amalakamaladalalocana! bhavamocan! |
tribhuvanabhavananidhāna! jaya, jaya, deva! hare! || 5 ||
janakasutākṛtabhūṣaṇa! jitadūṣaṇa! |
samaraśamitadaśakaṇṭha! jaya, jaya, deva! hare! || 6 ||
abhinavajaladharasundara! dhṛtamandara! |
śrīmukhacandracakora! jaya, jaya, deva! hare! || 7 ||
śrījayadevakaveridaṃ kurute mudam |
maṅgalamujjvalagītaṃ; jaya, jaya, deva! hare! || 8 ||
padmāpayodharataṭīparirambhalagna-kāśmīramudritamuro madhusūdanasya |
vyaktānurāgamiva kheladanaṅgakheda-svedāmbupūramanupūrayatu priyaṃ vaḥ || 6 ||
vasante vāsantīkusumasukumārairavayavai-rbhramantīṃ kāntāre bahuvihitakṛṣṇānusaraṇām |
amandaṃ kandarpajvarajanitacintākulatayā valadbādhāṃ rādhāṃ sarasamidamuce sahacarī || 7 ||
|| gītaṃ 3 ||
lalitalavaṅgalatāpariśīlanakomalamalayasamīre |
madhukaranikarakarambitakokilakūjitakuñjakuṭīre ||
viharati haririha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samaṃ sakhi virahijanasya durante || 1 ||
unmadamadanamanorathapathikavadhūjanajanitavilāpe |
alikulasaṅkulakusumasamūhanirākulabakulakalāpe || 2 ||
mṛgamadasaurabharabhasavaśaṃvadanavadalamālatamāle |
yuvajanahṛdayavidāraṇamanasijanakharucikiṃśukajāle || 3 ||
madanamahīpatikanakadaṇḍarucikeśarakusumavikāse |
militaśilīmukhapāṭalipaṭalakṛtasmaratūṇavilāse || 4 ||
vigalitalajjitajagadavalokanataruṇakaruṇakṛtahāse |
virahinikṛntanakuntamukhākṛtiketakadanturitāśe || 5 ||
mādhavikāparimalalalite navamālikajātisugandhau |
munimanasāmapi mohanakāriṇi taruṇākāraṇabandhau || 6 ||
sphuradatimuktalatāparirambhaṇamukulitapulakitacūte |
bṛndāvanavipine parisaraparigatayamunājalapūte || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamidamudayati haricaraṇasmṛtisāram |
sarasavasantasamayavanavarṇanamanugatamadanavikāram || 8 ||
daravidalitamallīvallicañcatparāga-prakaṭitapaṭavāsairvāsayan kānanāni |
iha hi dahati cetaḥ ketakīgandhabandhuḥ prasaradasamabāṇaprāṇavadgandhavāhaḥ || 8 ||
unmīlanmadhugandhalubdhamadhupavyādhūtacūtāṅkura-krīḍatkokilakākalīkalakalairudgīrṇakarṇajvarāḥ |
nīyante pathikaiḥ kathaṅkathamapi dhyānāvadhānakṣaṇa-prāptaprāṇasamāsamāgamarasollāsairamī vāsarāḥ || 9 ||
anekanārīparirambhasambhrama-sphuranmanohārivilāsalālasam |
murārimārādupadarśayantyasau sakhī samakṣaṃ punarāha rādhikām || 10 ||
|| gītaṃ 4 ||
candanacarcitanīlakalebarapītavasanavanamālī |
kelicalanmaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍayugasmitaśālī ||
haririhamugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare || 1 ||
pīnapayodharabhārabhareṇa hariṃ pariramya sarāgam |
gopavadhūranugāyati kācidudañcitapañcamarāgam || 2 ||
kāpi vilāsavilolavilocanakhelanajanitamanojam |
dhyāyati mugdhavadhūradhikaṃ madhusūdanavadanasarojam || 3 ||
kāpi kapolatale militā lapituṃ kimapi śrutimūle |
cāru cucumba nitambavatī dayitaṃ pulakairanukūle || 4 ||
kelikalākutukena ca kācidamuṃ yamunājalakūle |
mañjulavañjulakuñjagataṃ vicakarṣa kareṇa dukūle || 5 ||
karatalatālataralavalayāvalikalitakalasvanavaṃśe |
rāsarase sahanṛtyaparā hariṇā yuvatiḥ praśaśaṃse || 6 ||
śliṣyati kāmapi cumbati kāmapi kāmapi ramayati rāmām |
paśyati sasmitacāruparāmaparāmanugacchati vāmām || 7 ||
śrījayadevakaveridamadbhutakeśavakelirahasyam |
vṛndāvanavipine lalitaṃ vitanotu śubhāni yaśasyam || 8 ||
viśveṣāmanurañjanena janayannānandamindīvara-śreṇīśyāmalakomalairupanayannaṅgairanaṅgotsavam |
svacchandaṃ vrajasundarībhirabhitaḥ pratyaṅgamāliṅkitaḥ śṛṅgāraḥ sakhi mūrtimāniva madhau mugdho hariḥ krīḍati || 11 ||
adyotsaṅgavasadbhujaṅgakavalakleśādiveśācalaṃ prāleyaplavanecchayānusarati śrīkhaṇḍaśailānilaḥ |
kiṃ ca snigdharasālamaulimukulānyālokya harṣodayā-dunmīlanti kuhūḥ kuhūriti kalottālāḥ pikānāṃ giraḥ || 12 ||
rāsollāsabhareṇavibhramabhṛtāmābhīravāmabhruvā-mabhyarṇaṃ pariramyanirbharamuraḥ premāndhayā rādhayā |
sādhu tvadvadanaṃ sudhāmayamiti vyāhṛtya gītastuti-vyājādudbhaṭacumbitasmitamanoharī hariḥ pātu vaḥ || 13 ||
|| iti śrīgītagovinde sāmodadāmodaro nāma prathamaḥ sargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ गीतगोविन्दम् ॥
॥ अष्टपदी ॥
॥ श्री गोपालक ध्यानम् ॥
यद्गोपीवदनेन्दुमण्डनमभूत्कस्तूरिकापत्रकं यल्लक्ष्मीकुचशातकुम्भ कलशे व्यागोचमिन्दीवरम् ।
यन्निर्वाणविधानसाधनविधौ सिद्धाञ्जनं योगिनां तन्नश्यामलमाविरस्तु हृदये कृष्णाभिधानं महः ॥ 1 ॥
॥ श्री जयदेव ध्यानम् ॥
राधामनोरमरमावररासलील-गानामृतैकभणितं कविराजराजम् ।
श्रीमाधवार्च्चनविधवनुरागसद्म-पद्मावतीप्रियतमं प्रणतोस्मि नित्यम् ॥ 2 ॥
श्रीगोपलविलासिनी वलयसद्रत्नादिमुग्धाकृति श्रीराधापतिपादपद्मभजनानन्दाब्धिमग्नोऽनिशम् ॥
लोके सत्कविराजराज इति यः ख्यातो दयाम्भोनिधिः तं वन्दे जयदेवसद्गुरुमहं पद्मावतीवल्लभम् ॥ 3 ॥
॥ प्रथमः सर्गः ॥
॥ सामोददामोदरः ॥
मेघैर्मेदुरमम्बरं वनभुवः श्यामास्तमालद्रुमै-र्नक्तं भीरुरयं त्वमेव तदिमं राधे गृहं प्रापय ।
इत्थं नन्दनिदेशितश्चलितयोः प्रत्यध्वकुञ्जद्रुमं राधामाधवयोर्जयन्ति यमुनाकूले रहःकेलयः ॥ 1 ॥
वाग्देवताचरितचित्रितचित्तसद्मा पद्मावतीचरणचारणचक्रवर्ती ।
श्रीवासुदेवरतिकेलिकथासमेतं एतं करोति जयदेवकविः प्रबन्धम् ॥ 2 ॥
यदि हरिस्मरणे सरसं मनो यदि विलासकलासु कुतूहलम् ।
मधुरकोमलकान्तपदावलीं शृणु तदा जयदेवसरस्वतीम् ॥ 3 ॥
वाचः पल्लवयत्युमापतिधरः सन्दर्भशुद्धिं गिरां जानीते जयदेव एव शरणः श्लाघ्यो दुरूहद्रुते ।
शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैराचार्यगोवर्धन-स्पर्धी कोऽपि न विश्रुतः श्रुतिधरो धोयी कविक्ष्मापतिः ॥ 4 ॥
॥ गीतं 1 ॥
प्रलयपयोधिजले धृतवानसि वेदम् ।
विहितवहित्रचरित्रमखेदम् ॥
केशव धृतमीनशरीर जय जगदीश हरे ॥ 1 ॥
क्षितिरतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे ।
धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे ॥
केशव धृतकच्छपरूप जय जगदीश हरे ॥ 2 ॥
वसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना ।
शशिनि कलङ्ककलेव निमग्ना ॥
केशव धृतसूकररूप जय जगदीश हरे ॥ 3 ॥
तव करकमलवरे नखमद्भुतशृङ्गम् ।
दलितहिरण्यकशिपुतनुभृङ्गम् ॥
केशव धृतनरहरिरूप जय जगदीश हरे ॥ 4 ॥
छलयसि विक्रमणे बलिमद्भुतवामन ।
पदनखनीरजनितजनपावन ॥
केशव धृतवामनरूप जय जगदीश हरे ॥ 5 ॥
क्षत्रियरुधिरमये जगदपगतपापम् ।
स्नपयसि पयसि शमितभवतापम् ॥
केशव धृतभृघुपतिरूप जय जगदीश हरे ॥ 6 ॥
वितरसि दिक्षु रणे दिक्पतिकमनीयम् ।
दशमुखमौलिबलिं रमणीयम् ॥
केशव धृतरामशरीर जय जगदीश हरे ॥ 7 ॥
वहसि वपुषि विशदे वसनं जलदाभम् ।
हलहतिभीतिमिलितयमुनाभम् ॥
केशव धृतहलधररूप जय जगदीश हरे ॥ 8 ॥
निन्दसि यज्ञविधेरहह श्रुतिजातम् ।
सदयहृदयदर्शितपशुघातम् ॥
केशव धृतबुद्धशरीर जय जगदीश हरे ॥ 9 ॥
म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम् ।
धूमकेतुमिव किमपि करालम् ॥
केशव धृतकल्किशरीर जय जगदीश हरे ॥ 10 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदमुदितमुदारम् ।
शृणु सुखदं शुभदं भवसारम् ॥
केशव धृतदशविधरूप जय जगदीश हरे ॥ 11 ॥
वेदानुद्धरते जगन्निवहते भूगोलमुद्बिभ्रते दैत्यं दारयते बलिं छलयते क्षत्रक्षयं कुर्वते ।
पौलस्त्यं जयते हलं कलयते कारुण्यमातन्वते म्लेच्छान्मूर्च्छयते दशाकृतिकृते कृष्णाय तुभ्यं नमः ॥ 5 ॥
॥ गीतं 2 ॥
श्रितकमलाकुचमण्डल! धृतकुण्डल! ।
कलितललितवनमाल! जय, जय, देव! हरे! ॥ 1 ॥
दिनमणीमण्डलमण्डन! भवखण्डन! ।
मुनिजनमानसहंस! जय, जय, देव! हरे! ॥ 2 ॥
कालियविषधरगञ्जन! जनरञ्जन! ।
यदुकुलनलिनदिनेश! जय, जय, देव! हरे! ॥ 3 ॥
मधुमुरनरकविनाशन! गरुडासन! ।
सुरकुलकेलिनिदान! जय, जय, देव! हरे! ॥ 4 ॥
अमलकमलदललोचन! भवमोचन्! ।
त्रिभुवनभवननिधान! जय, जय, देव! हरे! ॥ 5 ॥
जनकसुताकृतभूषण! जितदूषण! ।
समरशमितदशकण्ठ! जय, जय, देव! हरे! ॥ 6 ॥
अभिनवजलधरसुन्दर! धृतमन्दर! ।
श्रीमुखचन्द्रचकोर! जय, जय, देव! हरे! ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदं कुरुते मुदम् ।
मङ्गलमुज्ज्वलगीतं; जय, जय, देव! हरे! ॥ 8 ॥
पद्मापयोधरतटीपरिरम्भलग्न-काश्मीरमुद्रितमुरो मधुसूदनस्य ।
व्यक्तानुरागमिव खेलदनङ्गखेद-स्वेदाम्बुपूरमनुपूरयतु प्रियं वः ॥ 6 ॥
वसन्ते वासन्तीकुसुमसुकुमारैरवयवै-र्भ्रमन्तीं कान्तारे बहुविहितकृष्णानुसरणाम् ।
अमन्दं कन्दर्पज्वरजनितचिन्ताकुलतया वलद्बाधां राधां सरसमिदमुचे सहचरी ॥ 7 ॥
॥ गीतं 3 ॥
ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे ।
मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्जकुटीरे ॥
विहरति हरिरिह सरसवसन्ते नृत्यति युवतिजनेन समं सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ॥ 1 ॥
उन्मदमदनमनोरथपथिकवधूजनजनितविलापे ।
अलिकुलसङ्कुलकुसुमसमूहनिराकुलबकुलकलापे ॥ 2 ॥
मृगमदसौरभरभसवशंवदनवदलमालतमाले ।
युवजनहृदयविदारणमनसिजनखरुचिकिंशुकजाले ॥ 3 ॥
मदनमहीपतिकनकदण्डरुचिकेशरकुसुमविकासे ।
मिलितशिलीमुखपाटलिपटलकृतस्मरतूणविलासे ॥ 4 ॥
विगलितलज्जितजगदवलोकनतरुणकरुणकृतहासे ।
विरहिनिकृन्तनकुन्तमुखाकृतिकेतकदन्तुरिताशे ॥ 5 ॥
माधविकापरिमलललिते नवमालिकजातिसुगन्धौ ।
मुनिमनसामपि मोहनकारिणि तरुणाकारणबन्धौ ॥ 6 ॥
स्फुरदतिमुक्तलतापरिरम्भणमुकुलितपुलकितचूते ।
बृन्दावनविपिने परिसरपरिगतयमुनाजलपूते ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवभणितमिदमुदयति हरिचरणस्मृतिसारम् ।
सरसवसन्तसमयवनवर्णनमनुगतमदनविकारम् ॥ 8 ॥
दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्पराग-प्रकटितपटवासैर्वासयन् काननानि ।
इह हि दहति चेतः केतकीगन्धबन्धुः प्रसरदसमबाणप्राणवद्गन्धवाहः ॥ 8 ॥
उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतचूताङ्कुर-क्रीडत्कोकिलकाकलीकलकलैरुद्गीर्णकर्णज्वराः ।
नीयन्ते पथिकैः कथङ्कथमपि ध्यानावधानक्षण-प्राप्तप्राणसमासमागमरसोल्लासैरमी वासराः ॥ 9 ॥
अनेकनारीपरिरम्भसम्भ्रम-स्फुरन्मनोहारिविलासलालसम् ।
मुरारिमारादुपदर्शयन्त्यसौ सखी समक्षं पुनराह राधिकाम् ॥ 10 ॥
॥ गीतं 4 ॥
चन्दनचर्चितनीलकलेबरपीतवसनवनमाली ।
केलिचलन्मणिकुण्डलमण्डितगण्डयुगस्मितशाली ॥
हरिरिहमुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ॥ 1 ॥
पीनपयोधरभारभरेण हरिं परिरम्य सरागम् ।
गोपवधूरनुगायति काचिदुदञ्चितपञ्चमरागम् ॥ 2 ॥
कापि विलासविलोलविलोचनखेलनजनितमनोजम् ।
ध्यायति मुग्धवधूरधिकं मधुसूदनवदनसरोजम् ॥ 3 ॥
कापि कपोलतले मिलिता लपितुं किमपि श्रुतिमूले ।
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितं पुलकैरनुकूले ॥ 4 ॥
केलिकलाकुतुकेन च काचिदमुं यमुनाजलकूले ।
मञ्जुलवञ्जुलकुञ्जगतं विचकर्ष करेण दुकूले ॥ 5 ॥
करतलतालतरलवलयावलिकलितकलस्वनवंशे ।
रासरसे सहनृत्यपरा हरिणा युवतिः प्रशशंसे ॥ 6 ॥
श्लिष्यति कामपि चुम्बति कामपि कामपि रमयति रामाम् ।
पश्यति सस्मितचारुपरामपरामनुगच्छति वामाम् ॥ 7 ॥
श्रीजयदेवकवेरिदमद्भुतकेशवकेलिरहस्यम् ।
वृन्दावनविपिने ललितं वितनोतु शुभानि यशस्यम् ॥ 8 ॥
विश्वेषामनुरञ्जनेन जनयन्नानन्दमिन्दीवर-श्रेणीश्यामलकोमलैरुपनयन्नङ्गैरनङ्गोत्सवम् ।
स्वच्छन्दं व्रजसुन्दरीभिरभितः प्रत्यङ्गमालिङ्कितः शृङ्गारः सखि मूर्तिमानिव मधौ मुग्धो हरिः क्रीडति ॥ 11 ॥
अद्योत्सङ्गवसद्भुजङ्गकवलक्लेशादिवेशाचलं प्रालेयप्लवनेच्छयानुसरति श्रीखण्डशैलानिलः ।
किं च स्निग्धरसालमौलिमुकुलान्यालोक्य हर्षोदया-दुन्मीलन्ति कुहूः कुहूरिति कलोत्तालाः पिकानां गिरः ॥ 12 ॥
रासोल्लासभरेणविभ्रमभृतामाभीरवामभ्रुवा-मभ्यर्णं परिरम्यनिर्भरमुरः प्रेमान्धया राधया ।
साधु त्वद्वदनं सुधामयमिति व्याहृत्य गीतस्तुति-व्याजादुद्भटचुम्बितस्मितमनोहरी हरिः पातु वः ॥ 13 ॥
॥ इति श्रीगीतगोविन्दे सामोददामोदरो नाम प्रथमः सर्गः ॥
|| gītagovindam ||
|| aṣṭapadī ||
|| śrī gopālaka dhyānam ||
yadgopīvadanendumaṇḍanamabhūtkastūrikāpatrakaṃ yallakṣmīkucaśātakumbha kalaśe vyāgocamindīvaram |
yannirvāṇavidhānasādhanavidhau siddhāñjanaṃ yogināṃ tannaśyāmalamāvirastu hṛdaye kṛṣṇābhidhānaṃ mahaḥ || 1 ||
|| śrī jayadeva dhyānam ||
rādhāmanoramaramāvararāsalīla-gānāmṛtaikabhaṇitaṃ kavirājarājam |
śrīmādhavārccanavidhavanurāgasadma-padmāvatīpriyatamaṃ praṇatosmi nityam || 2 ||
śrīgopalavilāsinī valayasadratnādimugdhākṛti śrīrādhāpatipādapadmabhajanānandābdhimagno'niśam ||
loke satkavirājarāja iti yaḥ khyāto dayāmbhonidhiḥ taṃ vande jayadevasadgurumahaṃ padmāvatīvallabham || 3 ||
|| prathamaḥ sargaḥ ||
|| sāmodadāmodaraḥ ||
meghairmeduramambaraṃ vanabhuvaḥ śyāmāstamāladrumai-rnaktaṃ bhīrurayaṃ tvameva tadimaṃ rādhe gṛhaṃ prāpaya |
itthaṃ nandanideśitaścalitayoḥ pratyadhvakuñjadrumaṃ rādhāmādhavayorjayanti yamunākūle rahaḥkelayaḥ || 1 ||
vāgdevatācaritacitritacittasadmā padmāvatīcaraṇacāraṇacakravartī |
śrīvāsudevaratikelikathāsametaṃ etaṃ karoti jayadevakaviḥ prabandham || 2 ||
yadi harismaraṇe sarasaṃ mano yadi vilāsakalāsu kutūhalam |
madhurakomalakāntapadāvalīṃ śṛṇu tadā jayadevasarasvatīm || 3 ||
vācaḥ pallavayatyumāpatidharaḥ sandarbhaśuddhiṃ girāṃ jānīte jayadeva eva śaraṇaḥ ślāghyo durūhadrute |
śṛṅgārottarasatprameyaracanairācāryagovardhana-spardhī ko'pi na viśrutaḥ śrutidharo dhoyī kavikṣmāpatiḥ || 4 ||
|| gītaṃ 1 ||
pralayapayodhijale dhṛtavānasi vedam |
vihitavahitracaritramakhedam ||
keśava dhṛtamīnaśarīra jaya jagadīśa hare || 1 ||
kṣitirativipulatare tava tiṣṭhati pṛṣṭhe |
dharaṇidharaṇakiṇacakragariṣṭhe ||
keśava dhṛtakacchaparūpa jaya jagadīśa hare || 2 ||
vasati daśanaśikhare dharaṇī tava lagnā |
śaśini kalaṅkakaleva nimagnā ||
keśava dhṛtasūkararūpa jaya jagadīśa hare || 3 ||
tava karakamalavare nakhamadbhutaśṛṅgam |
dalitahiraṇyakaśiputanubhṛṅgam ||
keśava dhṛtanaraharirūpa jaya jagadīśa hare || 4 ||
chalayasi vikramaṇe balimadbhutavāmana |
padanakhanīrajanitajanapāvana ||
keśava dhṛtavāmanarūpa jaya jagadīśa hare || 5 ||
kṣatriyarudhiramaye jagadapagatapāpam |
snapayasi payasi śamitabhavatāpam ||
keśava dhṛtabhṛghupatirūpa jaya jagadīśa hare || 6 ||
vitarasi dikṣu raṇe dikpatikamanīyam |
daśamukhamaulibaliṃ ramaṇīyam ||
keśava dhṛtarāmaśarīra jaya jagadīśa hare || 7 ||
vahasi vapuṣi viśade vasanaṃ jaladābham |
halahatibhītimilitayamunābham ||
keśava dhṛtahaladhararūpa jaya jagadīśa hare || 8 ||
nindasi yajñavidherahaha śrutijātam |
sadayahṛdayadarśitapaśughātam ||
keśava dhṛtabuddhaśarīra jaya jagadīśa hare || 9 ||
mlecchanivahanidhane kalayasi karavālam |
dhūmaketumiva kimapi karālam ||
keśava dhṛtakalkiśarīra jaya jagadīśa hare || 10 ||
śrījayadevakaveridamuditamudāram |
śṛṇu sukhadaṃ śubhadaṃ bhavasāram ||
keśava dhṛtadaśavidharūpa jaya jagadīśa hare || 11 ||
vedānuddharate jagannivahate bhūgolamudbibhrate daityaṃ dārayate baliṃ chalayate kṣatrakṣayaṃ kurvate |
paulastyaṃ jayate halaṃ kalayate kāruṇyamātanvate mlecchānmūrcchayate daśākṛtikṛte kṛṣṇāya tubhyaṃ namaḥ || 5 ||
|| gītaṃ 2 ||
śritakamalākucamaṇḍala! dhṛtakuṇḍala! |
kalitalalitavanamāla! jaya, jaya, deva! hare! || 1 ||
dinamaṇīmaṇḍalamaṇḍana! bhavakhaṇḍana! |
munijanamānasahaṃsa! jaya, jaya, deva! hare! || 2 ||
kāliyaviṣadharagañjana! janarañjana! |
yadukulanalinadineśa! jaya, jaya, deva! hare! || 3 ||
madhumuranarakavināśana! garuḍāsana! |
surakulakelinidāna! jaya, jaya, deva! hare! || 4 ||
amalakamaladalalocana! bhavamocan! |
tribhuvanabhavananidhāna! jaya, jaya, deva! hare! || 5 ||
janakasutākṛtabhūṣaṇa! jitadūṣaṇa! |
samaraśamitadaśakaṇṭha! jaya, jaya, deva! hare! || 6 ||
abhinavajaladharasundara! dhṛtamandara! |
śrīmukhacandracakora! jaya, jaya, deva! hare! || 7 ||
śrījayadevakaveridaṃ kurute mudam |
maṅgalamujjvalagītaṃ; jaya, jaya, deva! hare! || 8 ||
padmāpayodharataṭīparirambhalagna-kāśmīramudritamuro madhusūdanasya |
vyaktānurāgamiva kheladanaṅgakheda-svedāmbupūramanupūrayatu priyaṃ vaḥ || 6 ||
vasante vāsantīkusumasukumārairavayavai-rbhramantīṃ kāntāre bahuvihitakṛṣṇānusaraṇām |
amandaṃ kandarpajvarajanitacintākulatayā valadbādhāṃ rādhāṃ sarasamidamuce sahacarī || 7 ||
|| gītaṃ 3 ||
lalitalavaṅgalatāpariśīlanakomalamalayasamīre |
madhukaranikarakarambitakokilakūjitakuñjakuṭīre ||
viharati haririha sarasavasante nṛtyati yuvatijanena samaṃ sakhi virahijanasya durante || 1 ||
unmadamadanamanorathapathikavadhūjanajanitavilāpe |
alikulasaṅkulakusumasamūhanirākulabakulakalāpe || 2 ||
mṛgamadasaurabharabhasavaśaṃvadanavadalamālatamāle |
yuvajanahṛdayavidāraṇamanasijanakharucikiṃśukajāle || 3 ||
madanamahīpatikanakadaṇḍarucikeśarakusumavikāse |
militaśilīmukhapāṭalipaṭalakṛtasmaratūṇavilāse || 4 ||
vigalitalajjitajagadavalokanataruṇakaruṇakṛtahāse |
virahinikṛntanakuntamukhākṛtiketakadanturitāśe || 5 ||
mādhavikāparimalalalite navamālikajātisugandhau |
munimanasāmapi mohanakāriṇi taruṇākāraṇabandhau || 6 ||
sphuradatimuktalatāparirambhaṇamukulitapulakitacūte |
bṛndāvanavipine parisaraparigatayamunājalapūte || 7 ||
śrījayadevabhaṇitamidamudayati haricaraṇasmṛtisāram |
sarasavasantasamayavanavarṇanamanugatamadanavikāram || 8 ||
daravidalitamallīvallicañcatparāga-prakaṭitapaṭavāsairvāsayan kānanāni |
iha hi dahati cetaḥ ketakīgandhabandhuḥ prasaradasamabāṇaprāṇavadgandhavāhaḥ || 8 ||
unmīlanmadhugandhalubdhamadhupavyādhūtacūtāṅkura-krīḍatkokilakākalīkalakalairudgīrṇakarṇajvarāḥ |
nīyante pathikaiḥ kathaṅkathamapi dhyānāvadhānakṣaṇa-prāptaprāṇasamāsamāgamarasollāsairamī vāsarāḥ || 9 ||
anekanārīparirambhasambhrama-sphuranmanohārivilāsalālasam |
murārimārādupadarśayantyasau sakhī samakṣaṃ punarāha rādhikām || 10 ||
|| gītaṃ 4 ||
candanacarcitanīlakalebarapītavasanavanamālī |
kelicalanmaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍayugasmitaśālī ||
haririhamugdhavadhūnikare vilāsini vilasati kelipare || 1 ||
pīnapayodharabhārabhareṇa hariṃ pariramya sarāgam |
gopavadhūranugāyati kācidudañcitapañcamarāgam || 2 ||
kāpi vilāsavilolavilocanakhelanajanitamanojam |
dhyāyati mugdhavadhūradhikaṃ madhusūdanavadanasarojam || 3 ||
kāpi kapolatale militā lapituṃ kimapi śrutimūle |
cāru cucumba nitambavatī dayitaṃ pulakairanukūle || 4 ||
kelikalākutukena ca kācidamuṃ yamunājalakūle |
mañjulavañjulakuñjagataṃ vicakarṣa kareṇa dukūle || 5 ||
karatalatālataralavalayāvalikalitakalasvanavaṃśe |
rāsarase sahanṛtyaparā hariṇā yuvatiḥ praśaśaṃse || 6 ||
śliṣyati kāmapi cumbati kāmapi kāmapi ramayati rāmām |
paśyati sasmitacāruparāmaparāmanugacchati vāmām || 7 ||
śrījayadevakaveridamadbhutakeśavakelirahasyam |
vṛndāvanavipine lalitaṃ vitanotu śubhāni yaśasyam || 8 ||
viśveṣāmanurañjanena janayannānandamindīvara-śreṇīśyāmalakomalairupanayannaṅgairanaṅgotsavam |
svacchandaṃ vrajasundarībhirabhitaḥ pratyaṅgamāliṅkitaḥ śṛṅgāraḥ sakhi mūrtimāniva madhau mugdho hariḥ krīḍati || 11 ||
adyotsaṅgavasadbhujaṅgakavalakleśādiveśācalaṃ prāleyaplavanecchayānusarati śrīkhaṇḍaśailānilaḥ |
kiṃ ca snigdharasālamaulimukulānyālokya harṣodayā-dunmīlanti kuhūḥ kuhūriti kalottālāḥ pikānāṃ giraḥ || 12 ||
rāsollāsabhareṇavibhramabhṛtāmābhīravāmabhruvā-mabhyarṇaṃ pariramyanirbharamuraḥ premāndhayā rādhayā |
sādhu tvadvadanaṃ sudhāmayamiti vyāhṛtya gītastuti-vyājādudbhaṭacumbitasmitamanoharī hariḥ pātu vaḥ || 13 ||
|| iti śrīgītagovinde sāmodadāmodaro nāma prathamaḥ sargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.