(કાલિદાસ કૃતમ્)
ચેટી ભવન્નિખિલ ખેટી કદમ્બવન વાટીષુ નાકિ પટલી
કોટીર ચારુતર કોટી મણીકિરણ કોટી કરમ્બિત પદા ।
પાટીરગન્ધિ કુચશાટી કવિત્વ પરિપાટીમગાધિપ સુતા
ઘોટીખુરાદધિક ધાટીમુદાર મુખ વીટીરસેન તનુતામ્ ॥ 1 ॥ શા ॥
દ્વૈપાયન પ્રભૃતિ શાપાયુધ ત્રિદિવ સોપાન ધૂલિ ચરણા
પાપાપહ સ્વમનુ જાપાનુલીન જન તાપાપનોદ નિપુણા ।
નીપાલયા સુરભિ ધૂપાલકા દુરિતકૂપાદુદન્ચયતુમામ્
રૂપાધિકા શિખરિ ભૂપાલ વંશમણિ દીપાયિતા ભગવતી ॥ 2 ॥ શા ॥
યાલીભિ રાત્મતનુતાલીનકૃત્પ્રિયક પાલીષુ ખેલતિ ભવા
વ્યાલી નકુલ્યસિત ચૂલી ભરા ચરણ ધૂલી લસન્મણિગણા ।
યાલી ભૃતિ શ્રવસિ તાલી દલં વહતિ યાલીક શોભિ તિલકા
સાલી કરોતુ મમ કાલી મનઃ સ્વપદ નાલીક સેવન વિધૌ ॥ 3 ॥ શા ॥
બાલામૃતાંશુ નિભ ફાલામના ગરુણ ચેલા નિતમ્બ ફલકે
કોલાહલ ક્ષપિત કાલામરાકુશલ કીલાલ શોષણ રવિઃ ।
સ્થૂલાકુચે જલદ નીલાકચે કલિત વીલા કદમ્બ વિપિને
શૂલાયુધ પ્રણતિ શીલા દધાતુ હૃદિ શૈલાધિ રાજ તનયા ॥ 4 ॥ શા ॥
કમ્બાવતીવ સવિડમ્બા ગલેન નવ તુમ્બાભ વીણ સવિધા
બિમ્બાધરા વિનત શમ્બાયુધાદિ નિકુરુમ્બા કદમ્બ વિપિને ।
અમ્બા કુરઙ્ગ મદજમ્બાલ રોચિ રિહ લમ્બાલકા દિશતુ મે
શં બાહુલેય શશિ બિમ્બાભિ રામ મુખ સમ્બાધિતા સ્તન ભરા ॥ 5 ॥ શા ॥
દાસાયમાન સુમહાસા કદમ્બવન વાસા કુસુમ્ભ સુમનો
વાસા વિપઞ્ચિ કૃત રાસા વિધૂત મધુ માસારવિન્દ મધુરા ।
કાસાર સૂન તતિ ભાસાભિરામ તનુ રાસાર શીત કરુણા
નાસા મણિ પ્રવર ભાસા શિવા તિમિર માસાયે દુપરતિમ્ ॥ 6 ॥ શા ॥
ન્યઙ્કાકરે વપુષિ કઙ્કાલ રક્ત પુષિ કઙ્કાદિ પક્ષિ વિષયે
ત્વં કામના મયસિ કિં કારણં હૃદય પઙ્કારિ મે હિ ગિરિજામ્ ।
શઙ્કાશિલા નિશિત ટઙ્કાયમાન પદ સઙ્કાશમાન સુમનો
ઝઙ્કારિ ભૃઙ્ગતતિ મઙ્કાનુપેત શશિ સઙ્કાશ વક્ત્ર કમલામ્ ॥ 7 ॥ શા ॥
જમ્ભારિ કુમ્ભિ પૃથુ કુમ્ભાપહાસિ કુચ સમ્ભાવ્ય હાર લતિકા
રમ્ભા કરીન્દ્ર કર દમ્ભાપહોરુગતિ ડિમ્ભાનુરઞ્જિત પદા ।
શમ્ભા ઉદાર પરિરમ્ભાઙ્કુરત્ પુલક દમ્ભાનુરાગ પિશુના
શં ભાસુરાભરણ ગુમ્ભા સદા દિશતુ શુમ્ભાસુર પ્રહરણા ॥ 8 ॥ શા ॥
દાક્ષાયણી દનુજ શિક્ષા વિધૌ વિકૃત દીક્ષા મનોહર ગુણા
ભિક્ષાશિનો નટન વીક્ષા વિનોદ મુખિ દક્ષાધ્વર પ્રહરણા ।
વીક્ષાં વિધેહિ મયિ દક્ષા સ્વકીય જન પક્ષા વિપક્ષ વિમુખી
યક્ષેશ સેવિત નિરાક્ષેપ શક્તિ જય લક્ષાવધાન કલના ॥ 9 ॥ શા ॥
વન્દારુ લોક વર સન્ધાયિની વિમલ કુન્દાવદાત રદના
બૃન્દારુ બૃન્દ મણિ બૃન્દારવિન્દ મકરન્દાભિષિક્ત ચરણા ।
મન્દાનિલા કલિત મન્દાર દામભિરમન્દાભિરામ મકુટા
મન્દાકિની જવન ભિન્દાન વાચમરવિન્દાનના દિશતુ મે ॥ 10 ॥ શા ॥
યત્રાશયો લગતિ તત્રાગજા ભવતુ કુત્રાપિ નિસ્તુલ શુકા
સુત્રામ કાલ મુખ સત્રાસકપ્રકર સુત્રાણ કારિ ચરણા ।
છત્રાનિલાતિરય પત્ત્રાભિભિરામ ગુણ મિત્રામરી સમ વધૂઃ
કુ ત્રાસહીન મણિ ચિત્રાકૃતિ સ્ફુરિત પુત્રાદિ દાન નિપુણા ॥ 11 ॥ શા ॥
કૂલાતિગામિ ભય તૂલાવલિજ્વલનકીલા નિજસ્તુતિ વિધા
કોલાહલક્ષપિત કાલામરી કુશલ કીલાલ પોષણ રતા ।
સ્થૂલાકુચે જલદ નીલાકચે કલિત લીલા કદમ્બ વિપિને
શૂલાયુધ પ્રણતિ શીલા વિભાતુ હૃદિ શૈલાધિરાજ તનયા ॥ 12 ॥ શા ॥
ઇન્ધાન કીર મણિબન્ધા ભવે હૃદયબન્ધા વતીવ રસિકા
સન્ધાવતી ભુવન સન્ધારણે પ્યમૃત સિન્ધાવુદાર નિલયા ।
ગન્ધાનુભાવ મુહુરન્ધાલિ પીત કચ બન્ધા સમર્પયતુ મે
શં ધામ ભાનુમપિ રુન્ધાન માશુ પદ સન્ધાન મપ્યનુગતા ॥ 13 ॥ શા ॥
Roman (IAST) Transliteration
(kālidāsa kṛtam)
ceṭī bhavannikhila kheṭī kadambavana vāṭīṣu nāki paṭalī
koṭīra cārutara koṭī maṇīkiraṇa koṭī karambita padā |
pāṭīragandhi kucaśāṭī kavitva paripāṭīmagādhipa sutā
ghoṭīkhurādadhika dhāṭīmudāra mukha vīṭīrasena tanutām || 1 || śā ||
dvaipāyana prabhṛti śāpāyudha tridiva sopāna dhūli caraṇā
pāpāpaha svamanu jāpānulīna jana tāpāpanoda nipuṇā |
nīpālayā surabhi dhūpālakā duritakūpādudancayatumām
rūpādhikā śikhari bhūpāla vaṃśamaṇi dīpāyitā bhagavatī || 2 || śā ||
yālībhi rātmatanutālīnakṛtpriyaka pālīṣu khelati bhavā
vyālī nakulyasita cūlī bharā caraṇa dhūlī lasanmaṇigaṇā |
yālī bhṛti śravasi tālī dalaṃ vahati yālīka śobhi tilakā
sālī karotu mama kālī manaḥ svapada nālīka sevana vidhau || 3 || śā ||
bālāmṛtāṃśu nibha phālāmanā garuṇa celā nitamba phalake
kolāhala kṣapita kālāmarākuśala kīlāla śoṣaṇa raviḥ |
sthūlākuce jalada nīlākace kalita vīlā kadamba vipine
śūlāyudha praṇati śīlā dadhātu hṛdi śailādhi rāja tanayā || 4 || śā ||
kambāvatīva saviḍambā galena nava tumbābha vīṇa savidhā
bimbādharā vinata śambāyudhādi nikurumbā kadamba vipine |
ambā kuraṅga madajambāla roci riha lambālakā diśatu me
śaṃ bāhuleya śaśi bimbābhi rāma mukha sambādhitā stana bharā || 5 || śā ||
dāsāyamāna sumahāsā kadambavana vāsā kusumbha sumano
vāsā vipañci kṛta rāsā vidhūta madhu māsāravinda madhurā |
kāsāra sūna tati bhāsābhirāma tanu rāsāra śīta karuṇā
nāsā maṇi pravara bhāsā śivā timira māsāye duparatim || 6 || śā ||
nyaṅkākare vapuṣi kaṅkāla rakta puṣi kaṅkādi pakṣi viṣaye
tvaṃ kāmanā mayasi kiṃ kāraṇaṃ hṛdaya paṅkāri me hi girijām |
śaṅkāśilā niśita ṭaṅkāyamāna pada saṅkāśamāna sumano
jhaṅkāri bhṛṅgatati maṅkānupeta śaśi saṅkāśa vaktra kamalām || 7 || śā ||
jambhāri kumbhi pṛthu kumbhāpahāsi kuca sambhāvya hāra latikā
rambhā karīndra kara dambhāpahorugati ḍimbhānurañjita padā |
śambhā udāra parirambhāṅkurat pulaka dambhānurāga piśunā
śaṃ bhāsurābharaṇa gumbhā sadā diśatu śumbhāsura praharaṇā || 8 || śā ||
dākṣāyaṇī danuja śikṣā vidhau vikṛta dīkṣā manohara guṇā
bhikṣāśino naṭana vīkṣā vinoda mukhi dakṣādhvara praharaṇā |
vīkṣāṃ vidhehi mayi dakṣā svakīya jana pakṣā vipakṣa vimukhī
yakṣeśa sevita nirākṣepa śakti jaya lakṣāvadhāna kalanā || 9 || śā ||
vandāru loka vara sandhāyinī vimala kundāvadāta radanā
bṛndāru bṛnda maṇi bṛndāravinda makarandābhiṣikta caraṇā |
mandānilā kalita mandāra dāmabhiramandābhirāma makuṭā
mandākinī javana bhindāna vācamaravindānanā diśatu me || 10 || śā ||
yatrāśayo lagati tatrāgajā bhavatu kutrāpi nistula śukā
sutrāma kāla mukha satrāsakaprakara sutrāṇa kāri caraṇā |
chatrānilātiraya pattrābhibhirāma guṇa mitrāmarī sama vadhūḥ
ku trāsahīna maṇi citrākṛti sphurita putrādi dāna nipuṇā || 11 || śā ||
kūlātigāmi bhaya tūlāvalijvalanakīlā nijastuti vidhā
kolāhalakṣapita kālāmarī kuśala kīlāla poṣaṇa ratā |
sthūlākuce jalada nīlākace kalita līlā kadamba vipine
śūlāyudha praṇati śīlā vibhātu hṛdi śailādhirāja tanayā || 12 || śā ||
indhāna kīra maṇibandhā bhave hṛdayabandhā vatīva rasikā
sandhāvatī bhuvana sandhāraṇe pyamṛta sindhāvudāra nilayā |
gandhānubhāva muhurandhāli pīta kaca bandhā samarpayatu me
śaṃ dhāma bhānumapi rundhāna māśu pada sandhāna mapyanugatā || 13 || śā ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(कालिदास कृतम्)
चेटी भवन्निखिल खेटी कदम्बवन वाटीषु नाकि पटली
कोटीर चारुतर कोटी मणीकिरण कोटी करम्बित पदा ।
पाटीरगन्धि कुचशाटी कवित्व परिपाटीमगाधिप सुता
घोटीखुरादधिक धाटीमुदार मुख वीटीरसेन तनुताम् ॥ 1 ॥ शा ॥
द्वैपायन प्रभृति शापायुध त्रिदिव सोपान धूलि चरणा
पापापह स्वमनु जापानुलीन जन तापापनोद निपुणा ।
नीपालया सुरभि धूपालका दुरितकूपादुदन्चयतुमाम्
रूपाधिका शिखरि भूपाल वंशमणि दीपायिता भगवती ॥ 2 ॥ शा ॥
यालीभि रात्मतनुतालीनकृत्प्रियक पालीषु खेलति भवा
व्याली नकुल्यसित चूली भरा चरण धूली लसन्मणिगणा ।
याली भृति श्रवसि ताली दलं वहति यालीक शोभि तिलका
साली करोतु मम काली मनः स्वपद नालीक सेवन विधौ ॥ 3 ॥ शा ॥
बालामृतांशु निभ फालामना गरुण चेला नितम्ब फलके
कोलाहल क्षपित कालामराकुशल कीलाल शोषण रविः ।
स्थूलाकुचे जलद नीलाकचे कलित वीला कदम्ब विपिने
शूलायुध प्रणति शीला दधातु हृदि शैलाधि राज तनया ॥ 4 ॥ शा ॥
कम्बावतीव सविडम्बा गलेन नव तुम्बाभ वीण सविधा
बिम्बाधरा विनत शम्बायुधादि निकुरुम्बा कदम्ब विपिने ।
अम्बा कुरङ्ग मदजम्बाल रोचि रिह लम्बालका दिशतु मे
शं बाहुलेय शशि बिम्बाभि राम मुख सम्बाधिता स्तन भरा ॥ 5 ॥ शा ॥
दासायमान सुमहासा कदम्बवन वासा कुसुम्भ सुमनो
वासा विपञ्चि कृत रासा विधूत मधु मासारविन्द मधुरा ।
कासार सून तति भासाभिराम तनु रासार शीत करुणा
नासा मणि प्रवर भासा शिवा तिमिर मासाये दुपरतिम् ॥ 6 ॥ शा ॥
न्यङ्काकरे वपुषि कङ्काल रक्त पुषि कङ्कादि पक्षि विषये
त्वं कामना मयसि किं कारणं हृदय पङ्कारि मे हि गिरिजाम् ।
शङ्काशिला निशित टङ्कायमान पद सङ्काशमान सुमनो
झङ्कारि भृङ्गतति मङ्कानुपेत शशि सङ्काश वक्त्र कमलाम् ॥ 7 ॥ शा ॥
जम्भारि कुम्भि पृथु कुम्भापहासि कुच सम्भाव्य हार लतिका
रम्भा करीन्द्र कर दम्भापहोरुगति डिम्भानुरञ्जित पदा ।
शम्भा उदार परिरम्भाङ्कुरत् पुलक दम्भानुराग पिशुना
शं भासुराभरण गुम्भा सदा दिशतु शुम्भासुर प्रहरणा ॥ 8 ॥ शा ॥
दाक्षायणी दनुज शिक्षा विधौ विकृत दीक्षा मनोहर गुणा
भिक्षाशिनो नटन वीक्षा विनोद मुखि दक्षाध्वर प्रहरणा ।
वीक्षां विधेहि मयि दक्षा स्वकीय जन पक्षा विपक्ष विमुखी
यक्षेश सेवित निराक्षेप शक्ति जय लक्षावधान कलना ॥ 9 ॥ शा ॥
वन्दारु लोक वर सन्धायिनी विमल कुन्दावदात रदना
बृन्दारु बृन्द मणि बृन्दारविन्द मकरन्दाभिषिक्त चरणा ।
मन्दानिला कलित मन्दार दामभिरमन्दाभिराम मकुटा
मन्दाकिनी जवन भिन्दान वाचमरविन्दानना दिशतु मे ॥ 10 ॥ शा ॥
यत्राशयो लगति तत्रागजा भवतु कुत्रापि निस्तुल शुका
सुत्राम काल मुख सत्रासकप्रकर सुत्राण कारि चरणा ।
छत्रानिलातिरय पत्त्राभिभिराम गुण मित्रामरी सम वधूः
कु त्रासहीन मणि चित्राकृति स्फुरित पुत्रादि दान निपुणा ॥ 11 ॥ शा ॥
कूलातिगामि भय तूलावलिज्वलनकीला निजस्तुति विधा
कोलाहलक्षपित कालामरी कुशल कीलाल पोषण रता ।
स्थूलाकुचे जलद नीलाकचे कलित लीला कदम्ब विपिने
शूलायुध प्रणति शीला विभातु हृदि शैलाधिराज तनया ॥ 12 ॥ शा ॥
इन्धान कीर मणिबन्धा भवे हृदयबन्धा वतीव रसिका
सन्धावती भुवन सन्धारणे प्यमृत सिन्धावुदार निलया ।
गन्धानुभाव मुहुरन्धालि पीत कच बन्धा समर्पयतु मे
शं धाम भानुमपि रुन्धान माशु पद सन्धान मप्यनुगता ॥ 13 ॥ शा ॥
(kālidāsa kṛtam)
ceṭī bhavannikhila kheṭī kadambavana vāṭīṣu nāki paṭalī
koṭīra cārutara koṭī maṇīkiraṇa koṭī karambita padā |
pāṭīragandhi kucaśāṭī kavitva paripāṭīmagādhipa sutā
ghoṭīkhurādadhika dhāṭīmudāra mukha vīṭīrasena tanutām || 1 || śā ||
dvaipāyana prabhṛti śāpāyudha tridiva sopāna dhūli caraṇā
pāpāpaha svamanu jāpānulīna jana tāpāpanoda nipuṇā |
nīpālayā surabhi dhūpālakā duritakūpādudancayatumām
rūpādhikā śikhari bhūpāla vaṃśamaṇi dīpāyitā bhagavatī || 2 || śā ||
yālībhi rātmatanutālīnakṛtpriyaka pālīṣu khelati bhavā
vyālī nakulyasita cūlī bharā caraṇa dhūlī lasanmaṇigaṇā |
yālī bhṛti śravasi tālī dalaṃ vahati yālīka śobhi tilakā
sālī karotu mama kālī manaḥ svapada nālīka sevana vidhau || 3 || śā ||
bālāmṛtāṃśu nibha phālāmanā garuṇa celā nitamba phalake
kolāhala kṣapita kālāmarākuśala kīlāla śoṣaṇa raviḥ |
sthūlākuce jalada nīlākace kalita vīlā kadamba vipine
śūlāyudha praṇati śīlā dadhātu hṛdi śailādhi rāja tanayā || 4 || śā ||
kambāvatīva saviḍambā galena nava tumbābha vīṇa savidhā
bimbādharā vinata śambāyudhādi nikurumbā kadamba vipine |
ambā kuraṅga madajambāla roci riha lambālakā diśatu me
śaṃ bāhuleya śaśi bimbābhi rāma mukha sambādhitā stana bharā || 5 || śā ||
dāsāyamāna sumahāsā kadambavana vāsā kusumbha sumano
vāsā vipañci kṛta rāsā vidhūta madhu māsāravinda madhurā |
kāsāra sūna tati bhāsābhirāma tanu rāsāra śīta karuṇā
nāsā maṇi pravara bhāsā śivā timira māsāye duparatim || 6 || śā ||
nyaṅkākare vapuṣi kaṅkāla rakta puṣi kaṅkādi pakṣi viṣaye
tvaṃ kāmanā mayasi kiṃ kāraṇaṃ hṛdaya paṅkāri me hi girijām |
śaṅkāśilā niśita ṭaṅkāyamāna pada saṅkāśamāna sumano
jhaṅkāri bhṛṅgatati maṅkānupeta śaśi saṅkāśa vaktra kamalām || 7 || śā ||
jambhāri kumbhi pṛthu kumbhāpahāsi kuca sambhāvya hāra latikā
rambhā karīndra kara dambhāpahorugati ḍimbhānurañjita padā |
śambhā udāra parirambhāṅkurat pulaka dambhānurāga piśunā
śaṃ bhāsurābharaṇa gumbhā sadā diśatu śumbhāsura praharaṇā || 8 || śā ||
dākṣāyaṇī danuja śikṣā vidhau vikṛta dīkṣā manohara guṇā
bhikṣāśino naṭana vīkṣā vinoda mukhi dakṣādhvara praharaṇā |
vīkṣāṃ vidhehi mayi dakṣā svakīya jana pakṣā vipakṣa vimukhī
yakṣeśa sevita nirākṣepa śakti jaya lakṣāvadhāna kalanā || 9 || śā ||
vandāru loka vara sandhāyinī vimala kundāvadāta radanā
bṛndāru bṛnda maṇi bṛndāravinda makarandābhiṣikta caraṇā |
mandānilā kalita mandāra dāmabhiramandābhirāma makuṭā
mandākinī javana bhindāna vācamaravindānanā diśatu me || 10 || śā ||
yatrāśayo lagati tatrāgajā bhavatu kutrāpi nistula śukā
sutrāma kāla mukha satrāsakaprakara sutrāṇa kāri caraṇā |
chatrānilātiraya pattrābhibhirāma guṇa mitrāmarī sama vadhūḥ
ku trāsahīna maṇi citrākṛti sphurita putrādi dāna nipuṇā || 11 || śā ||
kūlātigāmi bhaya tūlāvalijvalanakīlā nijastuti vidhā
kolāhalakṣapita kālāmarī kuśala kīlāla poṣaṇa ratā |
sthūlākuce jalada nīlākace kalita līlā kadamba vipine
śūlāyudha praṇati śīlā vibhātu hṛdi śailādhirāja tanayā || 12 || śā ||
indhāna kīra maṇibandhā bhave hṛdayabandhā vatīva rasikā
sandhāvatī bhuvana sandhāraṇe pyamṛta sindhāvudāra nilayā |
gandhānubhāva muhurandhāli pīta kaca bandhā samarpayatu me
śaṃ dhāma bhānumapi rundhāna māśu pada sandhāna mapyanugatā || 13 || śā ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.