śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
methāvī tu tato dhyātvā sa kiñcididamuttaram |
Verse 1
labdhasañjñastatastaṃ tu vedajño nṛpamabravīt || 1 ||
iṣṭiṃ te'haṃ kariṣyāmi putrīyāṃ putrakāraṇāt |
Verse 2
atharvaśirasi proktairmantraissiddhāṃ vidhānataḥ || 2 ||
tataḥ prākramadiṣṭiṃ tāṃ putrīyāṃ putrakāraṇāt |
Verse 3
juhāva cāgnau tejasvī mantradṛṣṭena karmaṇā || 3 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
Verse 4
bhāgapratigrahārthaṃ vai samavetā yathāvidhi || 4 ||
tāssametya yathānyāyaṃ tasminsadasi devatāḥ |
Verse 5
abruvan lokakartāraṃ brahmāṇaṃ vacanaṃ mahat || 5 ||
bhagavantvatprasādena rāvaṇo nāma rākṣasaḥ |
Verse 6
sarvānno bādhate vīryācchāsituṃ taṃ na śaknumaḥ || 6 ||
tvayā tasmai varo dattaḥ prītena bhagavanpurā |
Verse 7
mānayantaśca taṃ nityaṃ sarvaṃ tasya kṣamāmahe || 7 ||
udvejayati lokānstīnucchritāndveṣṭi durmatiḥ |
Verse 8
śakraṃ tridaśarājānaṃ pradharṣayitumicchati || 8 ||
ṛṣīnyakṣānsagandharvānasurānbrāhmaṇāṃstathā |
Verse 9
atikrāmati durdharṣo varadānena mohitaḥ || 9 ||
nainaṃ sūryaḥ pratapati pārśve vāti na mārutaḥ |
Verse 10
calormimālī taṃ dṛṣṭvā samudro'pi na kampate || 10 ||
tanmahanno bhayaṃ tasmādrākṣasādghoradarśanāt |
Verse 11
vadhārthaṃ tasya bhagavannupāyaṃ kartumarhasi || 11 ||
evamuktassuraissarvaiścintayitvā tato'bravīt |
Verse 12
hantāyaṃ viditastasya vadhopāyo durātmanaḥ || 12 ||
tena gandharvayakṣāṇāṃ devadānavarakṣasām |
Verse 13
avadhyo'smīti vāguktā tathetyuktaṃ ca tanmayā || 13 ||
nākīrtayadavajñānāttadrakṣo mānuṣān prati |
Verse 14
tasmātsa mānuṣādvadhyo mṛtyurnānyo'sya vidyate || 14 ||
etacchrutvā priyaṃ vākyaṃ brahmaṇā samudāhṛtam |
Verse 15
sarve maharṣayo devāḥ prahṛṣṭāste'bhavaṃstadā || 15 ||
etasminnantare viṣṇurupayāto mahādyutiḥ |
Verse 16
śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā jagatpatiḥ || 16 ||
brahmaṇā ca samāgamya tatra tasthau samāhitaḥ |
Verse 17
1 tamabruvansurāssarve samabhiṣṭūya sannatāḥ || 17 ||
tvānniyokṣyāmahe viṣṇo lokānāṃ hitakāmyayā |
Verse 18
1 rājño daśarathasya tvamayodhyādhipateḥ prabhoḥ || 18 ||
dharmajñasya vadānyasya maharṣisamatejasaḥ |
Verse 19
18 tasya bhāryāsu tisṛṣu hrīśrīkīrtyupamāsu ca || 19 ||
viṣṇo putratvamāgaccha kṛtvā''tmānaṃ caturvidham |
1 tatra tvaṃ mānuṣo bhūtvā pravṛddhaṃ lokakaṇṭakam |
Verse 20
avadhyaṃ daivatairviṣṇo samare jahi rāvaṇam || 20 ||
sa hi devāṃśca gandharvānsiddhāṃśca munisattamān |
Verse 21
rākṣaso rāvaṇo mūrkho vīryotsekena bādhate || 21 ||
ṛṣayaśca tatastena gandharvāpsarasastathā |
Verse 22
krīḍanto nandanavane krūreṇa kila hiṃsitāḥ || 22 ||
vadhārthaṃ vayamāyātāstasya vai munibhissaha |
Verse 23
siddhagandharvayakṣāśca tatastvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ || 23 ||
tvaṃ gatiḥ paramā deva sarveṣāṃ naḥ parantapaḥ |
Verse 24
vadhāya devaśatrūṇāṃ nṛṇāṃ loke manaḥ kuru || 24 ||
evamuktastu deveśo viṣṇustridaśapuṅgavaḥ |
Verse 25
pitāmahapurogāṃstānsarvalokanamaskṛtaḥ || 25 ||
Verse 26
abravīttridaśānsarvānsametāndharmasaṃhitān || 26 ||
bhayaṃ tyajata bhadraṃ vo hitārthaṃ yudhi rāvaṇam |
Verse 27
saputrapautraṃ sāmātyaṃ samitrajñātibāndhavam || 27 ||
hatvā krūraṃ durātmānaṃ devarṣīṇāṃ bhayāvaham |
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
Verse 28
vatsyāmi mānuṣe loke pālayanpṛthivīmimām || 28 ||
evaṃ datvā varaṃ devo devānāṃ viṣṇurātmavān |
Verse 29
mānuṣe cintayāmāsa janmabhūmimathātmanaḥ || 29 ||
tataḥ padmapalāśākṣaḥ kṛtvā''tmānaṃ caturvidham |
Verse 30
pitaraṃ rocayāmāsa tathā daśarathannṛpam || 30 ||
tadā devarṣi gandharvāssarudrāssāpsarogaṇāḥ |
Verse 31
stutibhirdivyarūpābhistuṣṭuvurmadhusūdanam || 31 ||
tamuddhataṃ rāvaṇamugratejasaṃ pravṛddhadarpaṃ tridaśeśvaradviṣam |
Verse 32
virāvaṇaṃ sādhutapasvikaṇṭakaṃ tapasvināmuddhara taṃ bhayāvaham || 32 ||
tameva hatvā sabalaṃ sabāndhavaṃ virāvaṇaṃ rāvaṇamagyrapauruṣam |
Verse 33
svarlokamāgaccha gatajvaraściraṃ surendraguptaṃ gatadoṣakalmaṣam || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
मेथावी तु ततो ध्यात्वा स किञ्चिदिदमुत्तरम् ।
लब्धसञ्ज्ञस्ततस्तं तु वेदज्ञो नृपमब्रवीत् ॥ 1 ॥
इष्टिं तेऽहं करिष्यामि पुत्रीयां पुत्रकारणात् ।
अथर्वशिरसि प्रोक्तैर्मन्त्रैस्सिद्धां विधानतः ॥ 2 ॥
ततः प्राक्रमदिष्टिं तां पुत्रीयां पुत्रकारणात् ।
जुहाव चाग्नौ तेजस्वी मन्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ 3 ॥
ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।
भागप्रतिग्रहार्थं वै समवेता यथाविधि ॥ 4 ॥
तास्समेत्य यथान्यायं तस्मिन्सदसि देवताः ।
अब्रुवन् लोककर्तारं ब्रह्माणं वचनं महत् ॥ 5 ॥
भगवन्त्वत्प्रसादेन रावणो नाम राक्षसः ।
सर्वान्नो बाधते वीर्याच्छासितुं तं न शक्नुमः ॥ 6 ॥
त्वया तस्मै वरो दत्तः प्रीतेन भगवन्पुरा ।
मानयन्तश्च तं नित्यं सर्वं तस्य क्षमामहे ॥ 7 ॥
उद्वेजयति लोकान्स्तीनुच्छ्रितान्द्वेष्टि दुर्मतिः ।
शक्रं त्रिदशराजानं प्रधर्षयितुमिच्छति ॥ 8 ॥
ऋषीन्यक्षान्सगन्धर्वानसुरान्ब्राह्मणांस्तथा ।
अतिक्रामति दुर्धर्षो वरदानेन मोहितः ॥ 9 ॥
नैनं सूर्यः प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुतः ।
चलोर्मिमाली तं दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते ॥ 10 ॥
तन्महन्नो भयं तस्माद्राक्षसाद्घोरदर्शनात् ।
वधार्थं तस्य भगवन्नुपायं कर्तुमर्हसि ॥ 11 ॥
एवमुक्तस्सुरैस्सर्वैश्चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत् ।
हन्तायं विदितस्तस्य वधोपायो दुरात्मनः ॥ 12 ॥
तेन गन्धर्वयक्षाणां देवदानवरक्षसाम् ।
अवध्योऽस्मीति वागुक्ता तथेत्युक्तं च तन्मया ॥ 13 ॥
नाकीर्तयदवज्ञानात्तद्रक्षो मानुषान् प्रति ।
तस्मात्स मानुषाद्वध्यो मृत्युर्नान्योऽस्य विद्यते ॥ 14 ॥
एतच्छ्रुत्वा प्रियं वाक्यं ब्रह्मणा समुदाहृतम् ।
सर्वे महर्षयो देवाः प्रहृष्टास्तेऽभवंस्तदा ॥ 15 ॥
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुरुपयातो महाद्युतिः ।
शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा जगत्पतिः ॥ 16 ॥
ब्रह्मणा च समागम्य तत्र तस्थौ समाहितः ।
1 तमब्रुवन्सुरास्सर्वे समभिष्टूय सन्नताः ॥ 17 ॥
त्वान्नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया ।
1 राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपतेः प्रभोः ॥ 18 ॥
धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजसः ।
18 तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च ॥ 19 ॥
विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम् ।
1 तत्र त्वं मानुषो भूत्वा प्रवृद्धं लोककण्टकम् ।
अवध्यं दैवतैर्विष्णो समरे जहि रावणम् ॥ 20 ॥
स हि देवांश्च गन्धर्वान्सिद्धांश्च मुनिसत्तमान् ।
राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्योत्सेकेन बाधते ॥ 21 ॥
ऋषयश्च ततस्तेन गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
क्रीडन्तो नन्दनवने क्रूरेण किल हिंसिताः ॥ 22 ॥
वधार्थं वयमायातास्तस्य वै मुनिभिस्सह ।
सिद्धगन्धर्वयक्षाश्च ततस्त्वां शरणं गताः ॥ 23 ॥
त्वं गतिः परमा देव सर्वेषां नः परन्तपः ।
वधाय देवशत्रूणां नृणां लोके मनः कुरु ॥ 24 ॥
एवमुक्तस्तु देवेशो विष्णुस्त्रिदशपुङ्गवः ।
पितामहपुरोगांस्तान्सर्वलोकनमस्कृतः ॥ 25 ॥
अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वान्समेतान्धर्मसंहितान् ॥ 26 ॥
भयं त्यजत भद्रं वो हितार्थं युधि रावणम् ।
सपुत्रपौत्रं सामात्यं समित्रज्ञातिबान्धवम् ॥ 27 ॥
हत्वा क्रूरं दुरात्मानं देवर्षीणां भयावहम् ।
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
वत्स्यामि मानुषे लोके पालयन्पृथिवीमिमाम् ॥ 28 ॥
एवं दत्वा वरं देवो देवानां विष्णुरात्मवान् ।
मानुषे चिन्तयामास जन्मभूमिमथात्मनः ॥ 29 ॥
ततः पद्मपलाशाक्षः कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम् ।
पितरं रोचयामास तथा दशरथन्नृपम् ॥ 30 ॥
तदा देवर्षि गन्धर्वास्सरुद्रास्साप्सरोगणाः ।
स्तुतिभिर्दिव्यरूपाभिस्तुष्टुवुर्मधुसूदनम् ॥ 31 ॥
तमुद्धतं रावणमुग्रतेजसं प्रवृद्धदर्पं त्रिदशेश्वरद्विषम् ।
विरावणं साधुतपस्विकण्टकं तपस्विनामुद्धर तं भयावहम् ॥ 32 ॥
तमेव हत्वा सबलं सबान्धवं विरावणं रावणमग्य्रपौरुषम् ।
स्वर्लोकमागच्छ गतज्वरश्चिरं सुरेन्द्रगुप्तं गतदोषकल्मषम् ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥