শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রযোদশস্সর্গঃ ।
বিমানাত্তু সুসম্ক্রম্য প্রাকারং হরিযূথপঃ ।
হনুমান্বেগবানাসীদ্যথা বিদ্যুদ্ঘনান্তরে ॥ 1 ॥
সম্পরিক্রম্য হনুমান্রাবণস্য নিবেশনাত্ ।
অদৃষ্ট্বা জানকীং সীতামব্রবীদ্বচনং কপিঃ ॥ 2 ॥
ভূযিষ্ঠং লোলিতা লঙ্কা রামস্য চরতা প্রিযম্ ।
ন হি পশ্যামি বৈদেহীং সীতাং সর্বাঙ্গশোভনাম্ ॥ 3 ॥
পল্বলানি তটাকানি সরাংসি সরিতস্তথা ।
নদ্যোঽনূপবনান্তাশ্চ দুর্গাশ্চ ধরণীধরাঃ ॥ 4 ॥
লোলিতা বসুধা সর্বা ন তু পশ্যামি জানকীম্ ।
ইহ সম্পাতিনা সীতা রাবণস্য নিবেশনে ॥ 5 ॥
আখ্যাতা গৃধ্ররাজেন ন চ পশ্যামি তামহম্ ।
কিং নু সীতাঽথ বৈদেহী মৈথিলী জনকাত্মজা ॥ 6 ॥
উপতিষ্ঠেত বিবশা রাবণং দুষ্টচারিণম্ ।
ক্ষিপ্রমুত্পততো মন্যে সীতামাদায রক্ষসঃ ॥ 7 ॥
বিভ্যতো রামবাণানামন্তরা পতিতা ভবেত্ ।
অথবা হ্রিযমাণাযাঃ পথি সিদ্ধনিষেবিতে ॥ 8 ॥
মন্যে পতিতমার্যাযা হৃদযং প্রেক্ষ্য সাগরম্ ।
রাবণস্যোরুবেগেন ভুজাভ্যাং পীডিতেন চ ॥ 9 ॥
তযা মন্যে বিশালাক্ষ্যা ত্যক্তং জীবিতমার্যযা ।
উপর্যুপরি বা নূনং সাগরং ক্রমতস্তদা ॥ 10 ॥
বিবেষ্টমানা পতিতা সাগরে জনকাত্মজা ।
অহো ক্ষুদ্রেণ বাঽনেন রক্ষন্তী শীলমাত্মনঃ ॥ 11 ॥
অবন্ধুর্ভক্ষিতা সীতা রাবণেন তপস্বিনী ।
অথবা রাক্ষসেন্দ্রস্য পত্নীভিরসিতেক্ষণা ॥ 12 ॥
অদুষ্টা দুষ্টভাবাভির্ভক্ষিতা সা ভবিষ্যতি ।
সম্পূর্ণচন্দ্রপ্রতিমং পদ্মপত্রনিভেক্ষণম্ ॥ 13 ॥
রামস্য ধ্যাযতী বক্ত্রং পঞ্চত্বং কৃপণা গতা ।
হা রাম লক্ষ্মণেত্যেবং হাঽযোধ্যে চেতি মৈথিলী ॥ 14 ॥
বিলপ্য বহু বৈদেহী ন্যস্তদেহা ভবিষ্যতি ।
অথবা নিহিতা মন্যে রাবণস্য নিবেশনে ॥ 15 ॥
নূনং লালপ্যতে সীতা পঞ্জরস্থেব শারিকা ।
জনকস্য সুতা সীতা রামপত্নী সুমধ্যমা ॥ 16 ॥
কথমুত্পলপত্রাক্ষী রাবণস্য বশং ব্রজেত্ ।
বিনষ্টা বা প্রণষ্টা বা মৃতা বা জনকাত্মজা ॥ 17 ॥
রামস্য প্রিযভার্যস্য ন নিবেদযিতুং ক্ষমম্ ।
নিবেদ্যমানে দোষস্স্যাদ্দোষস্স্যাদনিবেদনে ॥ 18 ॥
কথং নু খলু কর্তব্যং বিষমং প্রতিভাতি মে ।
অস্মিন্নেবঙ্গতে কার্যে প্রাপ্তকালং ক্ষমং চ কিম্ ॥ 19 ॥
ভবেদিতি মতং ভূযো হনুমান্প্রবিচারযত্ ।
যদি সীতামদৃষ্ট্বাঽহং বানরেন্দ্রপুরীমিতঃ ॥ 20 ॥
গমিষ্যামি ততঃ কো মে পুরুষার্থো ভবিষ্যতি ।
মমেদং লঙ্ঘনং ব্যর্থং সাগরস্য ভবিষ্যতি ॥ 21 ॥
প্রবেশশ্চৈব লঙ্কাযাঃ রাক্ষসানাং চ দর্শনম্ ।
কিং মাং বক্ষ্যতি সুগ্রীবো হরযো বা সমাগতাঃ ॥ 22 ॥
কিষ্কিন্ধাং সমনুপ্রাপ্তং তৌ বা দশরথাত্মজৌ ।
গত্বা তু যদি কাকুত্স্থং বক্ষ্যামি পরমপ্রিযম্ ॥ 23 ॥
ন দৃষ্টেতি মযা সীতা ততস্তক্ষ্যতি জীবিতম্ ।
পরুষং দারুণং ক্রূরং তীক্ষ্ণমিন্দ্রিযতাপনম্ ॥ 24 ॥
সীতানিমিত্তং দুর্বাক্যং শ্রুত্বা স ন ভবিষ্যতি ।
তং তু কৃচ্ছ্রগতং দৃষ্ট্বা পঞ্চত্বগতমানসম্ ॥ 25 ॥
ভৃশানুরক্তো মেধাবী ন ভবিষ্যতি লক্ষ্মণঃ ।
বিনষ্টৌ ভ্রাতরৌ শ্রুত্বা ভরতোঽপি মরিষ্যতি ॥ 26 ॥
ভরতং চ মৃতং দৃষ্ট্বা শত্রুঘ্নো ন ভবিষ্যতি ।
পুত্রান্মৃতান্সমীক্ষ্যাথ ন ভবিষ্যন্তি মাতরঃ ॥ 27 ॥
কৌসল্যা চ সুমিত্রা চ কৈকেযী চ ন সংশযঃ ।
কৃতজ্ঞস্সত্যসন্ধশ্চ সুগ্রীবঃ প্লবগাধিপঃ ॥ 28 ॥
রামং তথা গতং দৃষ্ট্বা ততস্ত্যক্ষ্যতি জীবিতম্ ।
দুর্মনা ব্যথিতা দীনা নিরানন্দা তপস্বিনী ॥ 29 ॥
পীডিতা ভর্তৃশোকেন রুমা ত্যক্ষ্যতি জীবিতম্ ।
বালিজেন তু দুঃখেন পীডিতা শোককর্শিতা ॥ 30 ॥
পঞ্চত্বং চ গতে রাজ্ঞি তারাঽপি ন ভবিষ্যতি ।
মাতাপিত্রোর্বিনাশেন সুগ্রীবব্যসনেন চ ॥ 31 ॥
কুমারোঽপ্যঙ্গদঃ কস্মাদ্ধারযিষ্যতি জীবিতম্ ।
ভর্তৃজেন তু দুঃখেন হ্যভিভূতা বনৌকসঃ ॥ 32 ॥
শিরাংস্যভিহনিষ্যন্তি তলৈর্মুষ্টিভিরেব চ ।
সান্ত্বেনানুপ্রদানেন মানেন চ যশস্বিনা ॥ 33 ॥
লালিতাঃ কপিরাজেন প্রাণাংস্ত্যক্ষ্যন্তি বানরাঃ ।
ন বনেষু ন শৈলেষু ন নিরোধেষু বা পুনঃ ॥ 34 ॥
ক্রীডামনুভবিষ্যন্তি সমেত্য কপিকুঞ্জরাঃ ।
সপুত্রদারাস্সামাত্যা ভর্তৃব্যসনপীডিতাঃ ॥ 35 ॥
শৈলাগ্রেভ্যঃ পতিষ্যন্তি সমেষু বিষমেষু চ ।
বিষমুদ্বন্ধনং বাপি প্রবেশং জ্বলনস্য বা ॥ 36 ॥
উপবাসমথো শস্ত্রং প্রচরিষ্যন্তি বানরাঃ ।
ঘোরমারোদনং মন্যে গতে মযি ভবিষ্যতি ॥ 37 ॥
ইক্ষ্বাকুকুলনাশশ্চ নাশশ্চৈব বনৌকসাম্ ।
সোঽহং নৈব গমিষ্যামি কিষ্কিন্ধাং নগরীমিতঃ ॥ 38 ॥
ন চ শক্ষ্যাম্যহং দ্রষ্টুং সুগ্রীবং মৈথিলীং বিনা ।
ময্যগচ্ছতি চেহস্থে ধর্মাত্মানৌ মহারথৌ ॥ 39 ॥
আশযা তৌ ধরিষ্যেতে বানরাশ্চ মনস্বিনঃ ।
হস্তাদানো মুখাদানো নিযতো বৃক্ষমূলিকঃ ॥ 40 ॥
বানপ্রস্থো ভবিষ্যামি হ্যদৃষ্ট্বা জনকাত্মজাম্ ।
সাগরানূপজে দেশে বহুমূলফলোদকে ॥ 41 ॥
চিতাং কৃত্বা প্রবেক্ষ্যামি সমিদ্ধমরণীসুতম্ ।
উপবিষ্টস্য বা সম্যগ্লিঙ্গিনীং সাধযিষ্যতঃ ॥ 42 ॥
শরীরং ভক্ষযিষ্যন্তি বাযসাঃ শ্বাপদানি চ ।
ইদং মহর্ষিভির্দৃষ্টং নির্যাণমিতি মে মতিঃ ॥ 43 ॥
সম্যগাপঃ প্রবেক্ষ্যামি ন চেত্পশ্যামি জানকীম্ ।
সুজাতমূলা সুভগা কীর্তিমালা যশস্বিনী ॥ 44 ॥
প্রভগ্না চিররাত্রীযং মম সীতামপশ্যতঃ ।
তাপসো বা ভবিষ্যামি নিযতো বৃক্ষমূলিকঃ ॥ 45 ॥
নেতঃ প্রতিগমিষ্যামি তামদৃষ্ট্বাসিতেক্ষণাম্ ।
যদীতঃ প্রতিগচ্ছামি সীতামনধিগম্য তাম্ ॥ 46 ॥
অঙ্গদস্সহ তৈস্সর্বৈর্বানরৈর্ন ভবিষ্যতি ।
বিনাশে বহবো দোষা জীবন্ ভদ্রাণি পশ্যতি ॥ 47 ॥
তস্মাত্প্রাণান্ ধরিষ্যামি ধ্রুবো জীবিতসঙ্গমঃ ।
এবং বহুবিধং দুঃখং মনসা ধরাযন্মুহুঃ ॥ 48 ॥
নাধ্যগচ্ছত্তদা পারং শোকস্য কপিকুঞ্চরঃ ।
রাবণং বা বধিষ্যামি দশগ্রীবং মহাবলম্ ॥ 49 ॥
কামমস্তু হৃতা সীতা প্রত্যাচীর্ণং ভবিষ্যতি ।
অথবৈনং সমুত্ক্ষিপ্য উপর্যুপরি সাগরম্ ॥ 50 ॥
রামাযোপহরিষ্যামি পশুং পশুপতেরিব ।
ইতি চিন্তাং সমাপন্নঃ সীতামনধিগম্য তাম্ ॥ 51 ॥
ধ্যানশোকপরীতাত্মা চিন্তযামাস বানরঃ ।
যাবত্সীতাং হি পশ্যামি রামপত্নীং যশস্বিনীম্ ॥ 52 ॥
তাবদেতাং পুরীং লঙ্কাং বিচিনোমি পুনঃ পুনঃ ।
সম্পাতিবচনাচ্চাপি রামং যদ্যানযাম্যহম্ ॥ 53 ॥
অপশ্যন্ রাঘবো ভার্যাং নির্ধহেত্সর্ববানরান্ ।
ইহৈব নিযতাহারো বত্স্যামি নিযতেন্দ্রিযঃ ॥ 54 ॥
ন মত্কৃতে বিনশ্যেযুঃ সর্বে তে নরবানরাঃ ।
অশোকবনিকা চেযং দৃশ্যতে যা মহাদ্রুমা ॥ 55 ॥
ইমামধিগমিষ্যামি ন হীযং বিচিতা মযা ।
বসূন্রুদ্রাংস্তথাঽদিত্যানশ্বিনৌ মরুতোঽপি চ ॥ 56 ॥
নমস্কৃত্বা গমিষ্যামি রক্ষসাং শোকবর্ধনঃ ।
জিত্বা তু রাক্ষসান্ সর্বানিক্ষ্বাকুকুলনন্দিনীম্ ॥ 57 ॥
সম্প্রদাস্যামি রামায যথা সিদ্ধিং তপস্বিনে ।
সঃ মুহূর্তমিব ধ্যাত্বা চিন্তাবগ্রথিতেন্দ্রিযঃ ॥ 58 ॥
উদতিষ্ঠন্মহাতেজা হনুমান্ মারুতাত্মজঃ ।
নমোঽস্তু রামায সলক্ষ্মণায দেব্যৈ চ তস্যৈ জনকাত্মজাযৈ ।
নমোঽস্তু রুদ্রেন্দ্রযমানিলেভ্যো নমোঽস্তু চন্দ্রার্কমরুদ্গণেভ্যঃ ॥ 59 ॥
স তেভ্যস্তু নমস্কৃত্য সুগ্রীবায চ মারুতিঃ ।
দিশস্সর্বাস্সমালোক্য হ্যশোকবনিকাং প্রতি ॥ 60 ॥
স গত্বা মনসা পূর্বমশোকবনিকাং শুভাম্ ।
উত্তরং চিন্তযামাস বানরো মারুতাত্মজঃ ॥ 61 ॥
ধ্রুবং তু রক্ষোবহুলা ভবিষ্যতি বনাকুলা ।
অশোকবনিকা পুণ্যা সর্বসংস্কারসংস্কৃতা ॥ 62 ॥
রক্ষিণশ্চাত্র বিহিতা নূনং রক্ষন্তি পাদপান্ ।
ভগবানপি সর্বাত্মা নাতিক্ষোভং প্রবাতি বৈ ॥ 63 ॥
সঙ্ক্ষিপ্তোঽযং মযাঽত্মা চ রামার্থে রাবণস্য চ ।
সিদ্ধিং মে সংবিধাস্যন্তি দেবাঃ সর্ষিগণাস্ত্বিহ ॥ 64 ॥
ব্রহ্মা স্বযম্ভূর্ভগবান্ দেবাশ্চৈব দিশন্তু মে ।
সিদ্ধিমগ্নিশ্চ বাযুশ্চ পুরুহূতশ্চ বজ্রভৃত্ ॥ 65 ॥
বরুণঃ পাশহস্তশ্চ সোমাদিত্যৌ তথৈব চ ।
অশ্বিনৌ চ মহাত্মানৌ মরুতঃ শর্ব এব চ ॥ 66 ॥
সিদ্ধিং সর্বাণি ভূতানি ভূতানাং চৈব যঃ প্রভুঃ ।
দাস্যন্তি মম যে চান্যে হ্যদৃষ্টাঃ পথি গোচরাঃ ॥ 67 ॥
তদুন্নসং পাণ্ডুরদন্তমব্রণং শুচিস্মিতং পদ্মপলাশলোচনম্ ।
দ্রক্ষ্যে তদার্যাবদনং কদান্বহং প্রসন্নতারাধিপতুল্যদর্শনম্ ॥ 68 ॥
ক্ষুদ্রেণ পাপেন নৃশংসকর্মণা সুদারুণালঙ্কৃতবেষধারিণা ।
বলাভিভূতা হ্যবলা তপস্বিনী কথং নু মে দৃষ্টিপথেঽদ্য সা ভবেত্ ॥ 69 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে ত্রযোদশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
vimānāttu susamkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ |
hanumānvegavānāsīdyathā vidyudghanāntare || 1 ||
samparikramya hanumānrāvaṇasya niveśanāt |
adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvacanaṃ kapiḥ || 2 ||
bhūyiṣṭhaṃ lolitā laṅkā rāmasya caratā priyam |
na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām || 3 ||
palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā |
nadyo'nūpavanāntāśca durgāśca dharaṇīdharāḥ || 4 ||
lolitā vasudhā sarvā na tu paśyāmi jānakīm |
iha sampātinā sītā rāvaṇasya niveśane || 5 ||
ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tāmaham |
kiṃ nu sītā'tha vaidehī maithilī janakātmajā || 6 ||
upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam |
kṣipramutpatato manye sītāmādāya rakṣasaḥ || 7 ||
bibhyato rāmabāṇānāmantarā patitā bhavet |
athavā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite || 8 ||
manye patitamāryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram |
rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca || 9 ||
tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā |
uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā || 10 ||
viveṣṭamānā patitā sāgare janakātmajā |
aho kṣudreṇa vā'nena rakṣantī śīlamātmanaḥ || 11 ||
abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī |
athavā rākṣasendrasya patnībhirasitekṣaṇā || 12 ||
aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati |
sampūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 13 ||
rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā |
hā rāma lakṣmaṇetyevaṃ hā'yodhye ceti maithilī || 14 ||
vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati |
athavā nihitā manye rāvaṇasya niveśane || 15 ||
nūnaṃ lālapyate sītā pañjarastheva śārikā |
janakasya sutā sītā rāmapatnī sumadhyamā || 16 ||
kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet |
vinaṣṭā vā praṇaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā || 17 ||
rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam |
nivedyamāne doṣassyāddoṣassyādanivedane || 18 ||
kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me |
asminnevaṅgate kārye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim || 19 ||
bhavediti mataṃ bhūyo hanumānpravicārayat |
yadi sītāmadṛṣṭvā'haṃ vānarendrapurīmitaḥ || 20 ||
gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati |
mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati || 21 ||
praveśaścaiva laṅkāyāḥ rākṣasānāṃ ca darśanam |
kiṃ māṃ vakṣyati sugrīvo harayo vā samāgatāḥ || 22 ||
kiṣkindhāṃ samanuprāptaṃ tau vā daśarathātmajau |
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam || 23 ||
na dṛṣṭeti mayā sītā tatastakṣyati jīvitam |
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam || 24 ||
sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati |
taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasam || 25 ||
bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ |
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato'pi mariṣyati || 26 ||
bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati |
putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ || 27 ||
kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ |
kṛtajñassatyasandhaśca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ || 28 ||
rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyati jīvitam |
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī || 29 ||
pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam |
vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā || 30 ||
pañcatvaṃ ca gate rājñi tārā'pi na bhaviṣyati |
mātāpitrorvināśena sugrīvavyasanena ca || 31 ||
kumāro'pyaṅgadaḥ kasmāddhārayiṣyati jīvitam |
bhartṛjena tu duḥkhena hyabhibhūtā vanaukasaḥ || 32 ||
śirāṃsyabhihaniṣyanti talairmuṣṭibhireva ca |
sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā || 33 ||
lālitāḥ kapirājena prāṇāṃstyakṣyanti vānarāḥ |
na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ || 34 ||
krīḍāmanubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ |
saputradārāssāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ || 35 ||
śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sameṣu viṣameṣu ca |
viṣamudbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā || 36 ||
upavāsamatho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ |
ghoramārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati || 37 ||
ikṣvākukulanāśaśca nāśaścaiva vanaukasām |
so'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīmitaḥ || 38 ||
na ca śakṣyāmyahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā |
mayyagacchati cehasthe dharmātmānau mahārathau || 39 ||
āśayā tau dhariṣyete vānarāśca manasvinaḥ |
hastādāno mukhādāno niyato vṛkṣamūlikaḥ || 40 ||
vānaprastho bhaviṣyāmi hyadṛṣṭvā janakātmajām |
sāgarānūpaje deśe bahumūlaphalodake || 41 ||
citāṃ kṛtvā pravekṣyāmi samiddhamaraṇīsutam |
upaviṣṭasya vā samyagliṅginīṃ sādhayiṣyataḥ || 42 ||
śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni ca |
idaṃ maharṣibhirdṛṣṭaṃ niryāṇamiti me matiḥ || 43 ||
samyagāpaḥ pravekṣyāmi na cetpaśyāmi jānakīm |
sujātamūlā subhagā kīrtimālā yaśasvinī || 44 ||
prabhagnā cirarātrīyaṃ mama sītāmapaśyataḥ |
tāpaso vā bhaviṣyāmi niyato vṛkṣamūlikaḥ || 45 ||
netaḥ pratigamiṣyāmi tāmadṛṣṭvāsitekṣaṇām |
yadītaḥ pratigacchāmi sītāmanadhigamya tām || 46 ||
aṅgadassaha taissarvairvānarairna bhaviṣyati |
vināśe bahavo doṣā jīvan bhadrāṇi paśyati || 47 ||
tasmātprāṇān dhariṣyāmi dhruvo jīvitasaṅgamaḥ |
evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dharāyanmuhuḥ || 48 ||
nādhyagacchattadā pāraṃ śokasya kapikuñcaraḥ |
rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam || 49 ||
kāmamastu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati |
athavainaṃ samutkṣipya uparyupari sāgaram || 50 ||
rāmāyopahariṣyāmi paśuṃ paśupateriva |
iti cintāṃ samāpannaḥ sītāmanadhigamya tām || 51 ||
dhyānaśokaparītātmā cintayāmāsa vānaraḥ |
yāvatsītāṃ hi paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm || 52 ||
tāvadetāṃ purīṃ laṅkāṃ vicinomi punaḥ punaḥ |
sampātivacanāccāpi rāmaṃ yadyānayāmyaham || 53 ||
apaśyan rāghavo bhāryāṃ nirdhahetsarvavānarān |
ihaiva niyatāhāro vatsyāmi niyatendriyaḥ || 54 ||
na matkṛte vinaśyeyuḥ sarve te naravānarāḥ |
aśokavanikā ceyaṃ dṛśyate yā mahādrumā || 55 ||
imāmadhigamiṣyāmi na hīyaṃ vicitā mayā |
vasūnrudrāṃstathā'dityānaśvinau maruto'pi ca || 56 ||
namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śokavardhanaḥ |
jitvā tu rākṣasān sarvānikṣvākukulanandinīm || 57 ||
sampradāsyāmi rāmāya yathā siddhiṃ tapasvine |
saḥ muhūrtamiva dhyātvā cintāvagrathitendriyaḥ || 58 ||
udatiṣṭhanmahātejā hanumān mārutātmajaḥ |
namo'stu rāmāya salakṣmaṇāya devyai ca tasyai janakātmajāyai |
namo'stu rudrendrayamānilebhyo namo'stu candrārkamarudgaṇebhyaḥ || 59 ||
sa tebhyastu namaskṛtya sugrīvāya ca mārutiḥ |
diśassarvāssamālokya hyaśokavanikāṃ prati || 60 ||
sa gatvā manasā pūrvamaśokavanikāṃ śubhām |
uttaraṃ cintayāmāsa vānaro mārutātmajaḥ || 61 ||
dhruvaṃ tu rakṣobahulā bhaviṣyati vanākulā |
aśokavanikā puṇyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā || 62 ||
rakṣiṇaścātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān |
bhagavānapi sarvātmā nātikṣobhaṃ pravāti vai || 63 ||
saṅkṣipto'yaṃ mayā'tmā ca rāmārthe rāvaṇasya ca |
siddhiṃ me saṃvidhāsyanti devāḥ sarṣigaṇāstviha || 64 ||
brahmā svayambhūrbhagavān devāścaiva diśantu me |
siddhimagniśca vāyuśca puruhūtaśca vajrabhṛt || 65 ||
varuṇaḥ pāśahastaśca somādityau tathaiva ca |
aśvinau ca mahātmānau marutaḥ śarva eva ca || 66 ||
siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ caiva yaḥ prabhuḥ |
dāsyanti mama ye cānye hyadṛṣṭāḥ pathi gocarāḥ || 67 ||
tadunnasaṃ pāṇḍuradantamavraṇaṃ śucismitaṃ padmapalāśalocanam |
drakṣye tadāryāvadanaṃ kadānvahaṃ prasannatārādhipatulyadarśanam || 68 ||
kṣudreṇa pāpena nṛśaṃsakarmaṇā sudāruṇālaṅkṛtaveṣadhāriṇā |
balābhibhūtā hyabalā tapasvinī kathaṃ nu me dṛṣṭipathe'dya sā bhavet || 69 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
विमानात्तु सुसम्क्रम्य प्राकारं हरियूथपः ।
हनुमान्वेगवानासीद्यथा विद्युद्घनान्तरे ॥ 1 ॥
सम्परिक्रम्य हनुमान्रावणस्य निवेशनात् ।
अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद्वचनं कपिः ॥ 2 ॥
भूयिष्ठं लोलिता लङ्का रामस्य चरता प्रियम् ।
न हि पश्यामि वैदेहीं सीतां सर्वाङ्गशोभनाम् ॥ 3 ॥
पल्वलानि तटाकानि सरांसि सरितस्तथा ।
नद्योऽनूपवनान्ताश्च दुर्गाश्च धरणीधराः ॥ 4 ॥
लोलिता वसुधा सर्वा न तु पश्यामि जानकीम् ।
इह सम्पातिना सीता रावणस्य निवेशने ॥ 5 ॥
आख्याता गृध्रराजेन न च पश्यामि तामहम् ।
किं नु सीताऽथ वैदेही मैथिली जनकात्मजा ॥ 6 ॥
उपतिष्ठेत विवशा रावणं दुष्टचारिणम् ।
क्षिप्रमुत्पततो मन्ये सीतामादाय रक्षसः ॥ 7 ॥
बिभ्यतो रामबाणानामन्तरा पतिता भवेत् ।
अथवा ह्रियमाणायाः पथि सिद्धनिषेविते ॥ 8 ॥
मन्ये पतितमार्याया हृदयं प्रेक्ष्य सागरम् ।
रावणस्योरुवेगेन भुजाभ्यां पीडितेन च ॥ 9 ॥
तया मन्ये विशालाक्ष्या त्यक्तं जीवितमार्यया ।
उपर्युपरि वा नूनं सागरं क्रमतस्तदा ॥ 10 ॥
विवेष्टमाना पतिता सागरे जनकात्मजा ।
अहो क्षुद्रेण वाऽनेन रक्षन्ती शीलमात्मनः ॥ 11 ॥
अबन्धुर्भक्षिता सीता रावणेन तपस्विनी ।
अथवा राक्षसेन्द्रस्य पत्नीभिरसितेक्षणा ॥ 12 ॥
अदुष्टा दुष्टभावाभिर्भक्षिता सा भविष्यति ।
सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमं पद्मपत्रनिभेक्षणम् ॥ 13 ॥
रामस्य ध्यायती वक्त्रं पञ्चत्वं कृपणा गता ।
हा राम लक्ष्मणेत्येवं हाऽयोध्ये चेति मैथिली ॥ 14 ॥
विलप्य बहु वैदेही न्यस्तदेहा भविष्यति ।
अथवा निहिता मन्ये रावणस्य निवेशने ॥ 15 ॥
नूनं लालप्यते सीता पञ्जरस्थेव शारिका ।
जनकस्य सुता सीता रामपत्नी सुमध्यमा ॥ 16 ॥
कथमुत्पलपत्राक्षी रावणस्य वशं व्रजेत् ।
विनष्टा वा प्रणष्टा वा मृता वा जनकात्मजा ॥ 17 ॥
रामस्य प्रियभार्यस्य न निवेदयितुं क्षमम् ।
निवेद्यमाने दोषस्स्याद्दोषस्स्यादनिवेदने ॥ 18 ॥
कथं नु खलु कर्तव्यं विषमं प्रतिभाति मे ।
अस्मिन्नेवङ्गते कार्ये प्राप्तकालं क्षमं च किम् ॥ 19 ॥
भवेदिति मतं भूयो हनुमान्प्रविचारयत् ।
यदि सीतामदृष्ट्वाऽहं वानरेन्द्रपुरीमितः ॥ 20 ॥
गमिष्यामि ततः को मे पुरुषार्थो भविष्यति ।
ममेदं लङ्घनं व्यर्थं सागरस्य भविष्यति ॥ 21 ॥
प्रवेशश्चैव लङ्कायाः राक्षसानां च दर्शनम् ।
किं मां वक्ष्यति सुग्रीवो हरयो वा समागताः ॥ 22 ॥
किष्किन्धां समनुप्राप्तं तौ वा दशरथात्मजौ ।
गत्वा तु यदि काकुत्स्थं वक्ष्यामि परमप्रियम् ॥ 23 ॥
न दृष्टेति मया सीता ततस्तक्ष्यति जीवितम् ।
परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम् ॥ 24 ॥
सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति ।
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसम् ॥ 25 ॥
भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः ।
विनष्टौ भ्रातरौ श्रुत्वा भरतोऽपि मरिष्यति ॥ 26 ॥
भरतं च मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नो न भविष्यति ।
पुत्रान्मृतान्समीक्ष्याथ न भविष्यन्ति मातरः ॥ 27 ॥
कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च न संशयः ।
कृतज्ञस्सत्यसन्धश्च सुग्रीवः प्लवगाधिपः ॥ 28 ॥
रामं तथा गतं दृष्ट्वा ततस्त्यक्ष्यति जीवितम् ।
दुर्मना व्यथिता दीना निरानन्दा तपस्विनी ॥ 29 ॥
पीडिता भर्तृशोकेन रुमा त्यक्ष्यति जीवितम् ।
वालिजेन तु दुःखेन पीडिता शोककर्शिता ॥ 30 ॥
पञ्चत्वं च गते राज्ञि ताराऽपि न भविष्यति ।
मातापित्रोर्विनाशेन सुग्रीवव्यसनेन च ॥ 31 ॥
कुमारोऽप्यङ्गदः कस्माद्धारयिष्यति जीवितम् ।
भर्तृजेन तु दुःखेन ह्यभिभूता वनौकसः ॥ 32 ॥
शिरांस्यभिहनिष्यन्ति तलैर्मुष्टिभिरेव च ।
सान्त्वेनानुप्रदानेन मानेन च यशस्विना ॥ 33 ॥
लालिताः कपिराजेन प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति वानराः ।
न वनेषु न शैलेषु न निरोधेषु वा पुनः ॥ 34 ॥
क्रीडामनुभविष्यन्ति समेत्य कपिकुञ्जराः ।
सपुत्रदारास्सामात्या भर्तृव्यसनपीडिताः ॥ 35 ॥
शैलाग्रेभ्यः पतिष्यन्ति समेषु विषमेषु च ।
विषमुद्बन्धनं वापि प्रवेशं ज्वलनस्य वा ॥ 36 ॥
उपवासमथो शस्त्रं प्रचरिष्यन्ति वानराः ।
घोरमारोदनं मन्ये गते मयि भविष्यति ॥ 37 ॥
इक्ष्वाकुकुलनाशश्च नाशश्चैव वनौकसाम् ।
सोऽहं नैव गमिष्यामि किष्किन्धां नगरीमितः ॥ 38 ॥
न च शक्ष्याम्यहं द्रष्टुं सुग्रीवं मैथिलीं विना ।
मय्यगच्छति चेहस्थे धर्मात्मानौ महारथौ ॥ 39 ॥
आशया तौ धरिष्येते वानराश्च मनस्विनः ।
हस्तादानो मुखादानो नियतो वृक्षमूलिकः ॥ 40 ॥
वानप्रस्थो भविष्यामि ह्यदृष्ट्वा जनकात्मजाम् ।
सागरानूपजे देशे बहुमूलफलोदके ॥ 41 ॥
चितां कृत्वा प्रवेक्ष्यामि समिद्धमरणीसुतम् ।
उपविष्टस्य वा सम्यग्लिङ्गिनीं साधयिष्यतः ॥ 42 ॥
शरीरं भक्षयिष्यन्ति वायसाः श्वापदानि च ।
इदं महर्षिभिर्दृष्टं निर्याणमिति मे मतिः ॥ 43 ॥
सम्यगापः प्रवेक्ष्यामि न चेत्पश्यामि जानकीम् ।
सुजातमूला सुभगा कीर्तिमाला यशस्विनी ॥ 44 ॥
प्रभग्ना चिररात्रीयं मम सीतामपश्यतः ।
तापसो वा भविष्यामि नियतो वृक्षमूलिकः ॥ 45 ॥
नेतः प्रतिगमिष्यामि तामदृष्ट्वासितेक्षणाम् ।
यदीतः प्रतिगच्छामि सीतामनधिगम्य ताम् ॥ 46 ॥
अङ्गदस्सह तैस्सर्वैर्वानरैर्न भविष्यति ।
विनाशे बहवो दोषा जीवन् भद्राणि पश्यति ॥ 47 ॥
तस्मात्प्राणान् धरिष्यामि ध्रुवो जीवितसङ्गमः ।
एवं बहुविधं दुःखं मनसा धरायन्मुहुः ॥ 48 ॥
नाध्यगच्छत्तदा पारं शोकस्य कपिकुञ्चरः ।
रावणं वा वधिष्यामि दशग्रीवं महाबलम् ॥ 49 ॥
काममस्तु हृता सीता प्रत्याचीर्णं भविष्यति ।
अथवैनं समुत्क्षिप्य उपर्युपरि सागरम् ॥ 50 ॥
रामायोपहरिष्यामि पशुं पशुपतेरिव ।
इति चिन्तां समापन्नः सीतामनधिगम्य ताम् ॥ 51 ॥
ध्यानशोकपरीतात्मा चिन्तयामास वानरः ।
यावत्सीतां हि पश्यामि रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ 52 ॥
तावदेतां पुरीं लङ्कां विचिनोमि पुनः पुनः ।
सम्पातिवचनाच्चापि रामं यद्यानयाम्यहम् ॥ 53 ॥
अपश्यन् राघवो भार्यां निर्धहेत्सर्ववानरान् ।
इहैव नियताहारो वत्स्यामि नियतेन्द्रियः ॥ 54 ॥
न मत्कृते विनश्येयुः सर्वे ते नरवानराः ।
अशोकवनिका चेयं दृश्यते या महाद्रुमा ॥ 55 ॥
इमामधिगमिष्यामि न हीयं विचिता मया ।
वसून्रुद्रांस्तथाऽदित्यानश्विनौ मरुतोऽपि च ॥ 56 ॥
नमस्कृत्वा गमिष्यामि रक्षसां शोकवर्धनः ।
जित्वा तु राक्षसान् सर्वानिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम् ॥ 57 ॥
सम्प्रदास्यामि रामाय यथा सिद्धिं तपस्विने ।
सः मुहूर्तमिव ध्यात्वा चिन्तावग्रथितेन्द्रियः ॥ 58 ॥
उदतिष्ठन्महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः ।
नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै ।
नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः ॥ 59 ॥
स तेभ्यस्तु नमस्कृत्य सुग्रीवाय च मारुतिः ।
दिशस्सर्वास्समालोक्य ह्यशोकवनिकां प्रति ॥ 60 ॥
स गत्वा मनसा पूर्वमशोकवनिकां शुभाम् ।
उत्तरं चिन्तयामास वानरो मारुतात्मजः ॥ 61 ॥
ध्रुवं तु रक्षोबहुला भविष्यति वनाकुला ।
अशोकवनिका पुण्या सर्वसंस्कारसंस्कृता ॥ 62 ॥
रक्षिणश्चात्र विहिता नूनं रक्षन्ति पादपान् ।
भगवानपि सर्वात्मा नातिक्षोभं प्रवाति वै ॥ 63 ॥
सङ्क्षिप्तोऽयं मयाऽत्मा च रामार्थे रावणस्य च ।
सिद्धिं मे संविधास्यन्ति देवाः सर्षिगणास्त्विह ॥ 64 ॥
ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान् देवाश्चैव दिशन्तु मे ।
सिद्धिमग्निश्च वायुश्च पुरुहूतश्च वज्रभृत् ॥ 65 ॥
वरुणः पाशहस्तश्च सोमादित्यौ तथैव च ।
अश्विनौ च महात्मानौ मरुतः शर्व एव च ॥ 66 ॥
सिद्धिं सर्वाणि भूतानि भूतानां चैव यः प्रभुः ।
दास्यन्ति मम ये चान्ये ह्यदृष्टाः पथि गोचराः ॥ 67 ॥
तदुन्नसं पाण्डुरदन्तमव्रणं शुचिस्मितं पद्मपलाशलोचनम् ।
द्रक्ष्ये तदार्यावदनं कदान्वहं प्रसन्नताराधिपतुल्यदर्शनम् ॥ 68 ॥
क्षुद्रेण पापेन नृशंसकर्मणा सुदारुणालङ्कृतवेषधारिणा ।
बलाभिभूता ह्यबला तपस्विनी कथं नु मे दृष्टिपथेऽद्य सा भवेत् ॥ 69 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
vimānāttu susamkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ |
hanumānvegavānāsīdyathā vidyudghanāntare || 1 ||
samparikramya hanumānrāvaṇasya niveśanāt |
adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvacanaṃ kapiḥ || 2 ||
bhūyiṣṭhaṃ lolitā laṅkā rāmasya caratā priyam |
na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām || 3 ||
palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā |
nadyo'nūpavanāntāśca durgāśca dharaṇīdharāḥ || 4 ||
lolitā vasudhā sarvā na tu paśyāmi jānakīm |
iha sampātinā sītā rāvaṇasya niveśane || 5 ||
ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tāmaham |
kiṃ nu sītā'tha vaidehī maithilī janakātmajā || 6 ||
upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam |
kṣipramutpatato manye sītāmādāya rakṣasaḥ || 7 ||
bibhyato rāmabāṇānāmantarā patitā bhavet |
athavā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite || 8 ||
manye patitamāryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram |
rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca || 9 ||
tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā |
uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā || 10 ||
viveṣṭamānā patitā sāgare janakātmajā |
aho kṣudreṇa vā'nena rakṣantī śīlamātmanaḥ || 11 ||
abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī |
athavā rākṣasendrasya patnībhirasitekṣaṇā || 12 ||
aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati |
sampūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 13 ||
rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā |
hā rāma lakṣmaṇetyevaṃ hā'yodhye ceti maithilī || 14 ||
vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati |
athavā nihitā manye rāvaṇasya niveśane || 15 ||
nūnaṃ lālapyate sītā pañjarastheva śārikā |
janakasya sutā sītā rāmapatnī sumadhyamā || 16 ||
kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet |
vinaṣṭā vā praṇaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā || 17 ||
rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam |
nivedyamāne doṣassyāddoṣassyādanivedane || 18 ||
kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me |
asminnevaṅgate kārye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim || 19 ||
bhavediti mataṃ bhūyo hanumānpravicārayat |
yadi sītāmadṛṣṭvā'haṃ vānarendrapurīmitaḥ || 20 ||
gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati |
mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati || 21 ||
praveśaścaiva laṅkāyāḥ rākṣasānāṃ ca darśanam |
kiṃ māṃ vakṣyati sugrīvo harayo vā samāgatāḥ || 22 ||
kiṣkindhāṃ samanuprāptaṃ tau vā daśarathātmajau |
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam || 23 ||
na dṛṣṭeti mayā sītā tatastakṣyati jīvitam |
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam || 24 ||
sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati |
taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasam || 25 ||
bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ |
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato'pi mariṣyati || 26 ||
bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati |
putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ || 27 ||
kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ |
kṛtajñassatyasandhaśca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ || 28 ||
rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyati jīvitam |
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī || 29 ||
pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam |
vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā || 30 ||
pañcatvaṃ ca gate rājñi tārā'pi na bhaviṣyati |
mātāpitrorvināśena sugrīvavyasanena ca || 31 ||
kumāro'pyaṅgadaḥ kasmāddhārayiṣyati jīvitam |
bhartṛjena tu duḥkhena hyabhibhūtā vanaukasaḥ || 32 ||
śirāṃsyabhihaniṣyanti talairmuṣṭibhireva ca |
sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā || 33 ||
lālitāḥ kapirājena prāṇāṃstyakṣyanti vānarāḥ |
na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ || 34 ||
krīḍāmanubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ |
saputradārāssāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ || 35 ||
śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sameṣu viṣameṣu ca |
viṣamudbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā || 36 ||
upavāsamatho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ |
ghoramārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati || 37 ||
ikṣvākukulanāśaśca nāśaścaiva vanaukasām |
so'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīmitaḥ || 38 ||
na ca śakṣyāmyahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā |
mayyagacchati cehasthe dharmātmānau mahārathau || 39 ||
āśayā tau dhariṣyete vānarāśca manasvinaḥ |
hastādāno mukhādāno niyato vṛkṣamūlikaḥ || 40 ||
vānaprastho bhaviṣyāmi hyadṛṣṭvā janakātmajām |
sāgarānūpaje deśe bahumūlaphalodake || 41 ||
citāṃ kṛtvā pravekṣyāmi samiddhamaraṇīsutam |
upaviṣṭasya vā samyagliṅginīṃ sādhayiṣyataḥ || 42 ||
śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni ca |
idaṃ maharṣibhirdṛṣṭaṃ niryāṇamiti me matiḥ || 43 ||
samyagāpaḥ pravekṣyāmi na cetpaśyāmi jānakīm |
sujātamūlā subhagā kīrtimālā yaśasvinī || 44 ||
prabhagnā cirarātrīyaṃ mama sītāmapaśyataḥ |
tāpaso vā bhaviṣyāmi niyato vṛkṣamūlikaḥ || 45 ||
netaḥ pratigamiṣyāmi tāmadṛṣṭvāsitekṣaṇām |
yadītaḥ pratigacchāmi sītāmanadhigamya tām || 46 ||
aṅgadassaha taissarvairvānarairna bhaviṣyati |
vināśe bahavo doṣā jīvan bhadrāṇi paśyati || 47 ||
tasmātprāṇān dhariṣyāmi dhruvo jīvitasaṅgamaḥ |
evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dharāyanmuhuḥ || 48 ||
nādhyagacchattadā pāraṃ śokasya kapikuñcaraḥ |
rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam || 49 ||
kāmamastu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati |
athavainaṃ samutkṣipya uparyupari sāgaram || 50 ||
rāmāyopahariṣyāmi paśuṃ paśupateriva |
iti cintāṃ samāpannaḥ sītāmanadhigamya tām || 51 ||
dhyānaśokaparītātmā cintayāmāsa vānaraḥ |
yāvatsītāṃ hi paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm || 52 ||
tāvadetāṃ purīṃ laṅkāṃ vicinomi punaḥ punaḥ |
sampātivacanāccāpi rāmaṃ yadyānayāmyaham || 53 ||
apaśyan rāghavo bhāryāṃ nirdhahetsarvavānarān |
ihaiva niyatāhāro vatsyāmi niyatendriyaḥ || 54 ||
na matkṛte vinaśyeyuḥ sarve te naravānarāḥ |
aśokavanikā ceyaṃ dṛśyate yā mahādrumā || 55 ||
imāmadhigamiṣyāmi na hīyaṃ vicitā mayā |
vasūnrudrāṃstathā'dityānaśvinau maruto'pi ca || 56 ||
namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śokavardhanaḥ |
jitvā tu rākṣasān sarvānikṣvākukulanandinīm || 57 ||
sampradāsyāmi rāmāya yathā siddhiṃ tapasvine |
saḥ muhūrtamiva dhyātvā cintāvagrathitendriyaḥ || 58 ||
udatiṣṭhanmahātejā hanumān mārutātmajaḥ |
namo'stu rāmāya salakṣmaṇāya devyai ca tasyai janakātmajāyai |
namo'stu rudrendrayamānilebhyo namo'stu candrārkamarudgaṇebhyaḥ || 59 ||
sa tebhyastu namaskṛtya sugrīvāya ca mārutiḥ |
diśassarvāssamālokya hyaśokavanikāṃ prati || 60 ||
sa gatvā manasā pūrvamaśokavanikāṃ śubhām |
uttaraṃ cintayāmāsa vānaro mārutātmajaḥ || 61 ||
dhruvaṃ tu rakṣobahulā bhaviṣyati vanākulā |
aśokavanikā puṇyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā || 62 ||
rakṣiṇaścātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān |
bhagavānapi sarvātmā nātikṣobhaṃ pravāti vai || 63 ||
saṅkṣipto'yaṃ mayā'tmā ca rāmārthe rāvaṇasya ca |
siddhiṃ me saṃvidhāsyanti devāḥ sarṣigaṇāstviha || 64 ||
brahmā svayambhūrbhagavān devāścaiva diśantu me |
siddhimagniśca vāyuśca puruhūtaśca vajrabhṛt || 65 ||
varuṇaḥ pāśahastaśca somādityau tathaiva ca |
aśvinau ca mahātmānau marutaḥ śarva eva ca || 66 ||
siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ caiva yaḥ prabhuḥ |
dāsyanti mama ye cānye hyadṛṣṭāḥ pathi gocarāḥ || 67 ||
tadunnasaṃ pāṇḍuradantamavraṇaṃ śucismitaṃ padmapalāśalocanam |
drakṣye tadāryāvadanaṃ kadānvahaṃ prasannatārādhipatulyadarśanam || 68 ||
kṣudreṇa pāpena nṛśaṃsakarmaṇā sudāruṇālaṅkṛtaveṣadhāriṇā |
balābhibhūtā hyabalā tapasvinī kathaṃ nu me dṛṣṭipathe'dya sā bhavet || 69 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.