(കൃഷ്ണയജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയാരണ്യകേ തൃതീയ പ്രപാഠകഃ)
ഹരിഃ ഓമ് । തച്ഛം॒-യോഁരാവൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ ।
ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ । ദൈവീ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ ।
സ്വ॒സ്തിര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വ-ഞ്ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് ।
ശ-ന്നോ॑ അസ്തു ദ്വി॒പദേ᳚ । ശ-ഞ്ചതു॑ഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥
ഓ-ഞ്ചിത്തി॒സ്സ്രുക് । ചി॒ത്തമാജ്യ᳚മ് । വാഗ്വേദിഃ॑ । ആധീ॑ത-മ്ബ॒ര്ഹിഃ । കേതോ॑ അ॒ഗ്നിഃ । വിജ്ഞാ॑തമ॒ഗ്നിഃ । വാക്പ॑തി॒ര്ഹോതാ᳚ । മന॑ ഉപവ॒ക്താ । പ്രാ॒ണോ ഹ॒വിഃ । സാമാ᳚ധ്വ॒ര്യുഃ । വാച॑സ്പതേ വിധേ നാമന്ന് । വി॒ധേമ॑ തേ॒ നാമ॑ । വി॒ധേസ്ത്വമ॒സ്മാക॒-ന്നാമ॑ । വാ॒ചസ്പതി॒സ്സോമ॑-മ്പിബതു । ആ-ഽസ്മാസു॑ നൃ॒മ്ണ-ന്ധാ॒ത്സ്വാഹാ᳚ ॥ 1 ॥
അ॒ധ്വ॒ര്യുഃ പഞ്ച॑ ച ॥ 1 ॥
പൃ॒ഥി॒വീ ഹോതാ᳚ । ദ്യൌര॑ധ്വ॒ര്യുഃ । രു॒ദ്രോ᳚-ഽഗ്നീത് । ബൃഹ॒സ്പതി॑രുപവ॒ക്താ । വാച॑സ്പതേ വാ॒ചോ വീ॒ര്യേ॑ണ । സമ്ഭൃ॑തതമേ॒നാ-ഽഽയ॑ക്ഷ്യസേ । യജ॑മാനായ॒ വാര്യ᳚മ് । ആ സുവ॒സ്കര॑സ്മൈ । വാ॒ചസ്പതി॒സ്സോമ॑-മ്പിബതി । ജ॒ജന॒ദിന്ദ്ര॑മിന്ദ്രി॒യായ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 2 ॥
പൃ॒ഥി॒വീ ഹോതാ॒ ദശ॑ ॥ 2 ॥
അ॒ഗ്നിര്ഹോതാ᳚ । അ॒ശ്വിനാ᳚-ഽധ്വ॒ര്യൂ । ത്വഷ്ടാ॒-ഽഗ്നീത് । മി॒ത്ര ഉ॑പവ॒ക്താ । സോമ॒സ്സോമ॑സ്യ പുരോ॒ഗാഃ । ശു॒ക്രസ്ശു॒ക്രസ്യ॑ പുരോ॒ഗാഃ । ശ്രാ॒താസ്ത॑ ഇന്ദ്ര॒ സോമാഃ᳚ । വാതാ॑പേര്ഹവന॒ശ്രുത॒സ്സ്വാഹാ᳚ ॥ 3 ॥
അ॒ഗ്നിര്ഹോതാ॒-ഽഷ്ടൌ ॥ 3 ॥
സൂര്യ॑-ന്തേ॒ ചക്ഷുഃ॑ । വാത॑-മ്പ്രാ॒ണഃ । ദ്യാ-മ്പൃ॒ഷ്ഠമ് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമാ॒ത്മാ । അങ്ഗൈ᳚ര്യ॒ജ്ഞമ് । പൃ॒ഥി॒വീഗ്ം ശരീ॑രൈഃ । വാച॑സ്പ॒തേ-ഽച്ഛി॑ദ്രയാ വാ॒ചാ । അച്ഛി॑ദ്രയാ ജു॒ഹ്വാ᳚ । ദി॒വി ദേ॑വാ॒വൃധ॒ഗ്ം॒ ഹോത്രാ॒ മേര॑യസ്വ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 4 ॥
സൂര്യ॑-ന്തേ॒ നവ॑ ॥ 4 ॥
മ॒ഹാഹ॑വി॒ര്ഹോതാ᳚ । സ॒ത്യഹ॑വിരധ്വ॒ര്യുഃ । അച്യു॑തപാജാ അ॒ഗ്നീത് । അച്യു॑തമനാ ഉപവ॒ക്താ । അ॒നാ॒ധൃ॒ഷ്യശ്ചാ᳚പ്രതിധൃ॒ഷ്യശ്ച॑ യ॒ജ്ഞസ്യാ॑ഭിഗ॒രൌ । അ॒യാസ്യ॑ ഉദ്ഗാ॒താ । വാച॑സ്പതേ ഹൃദ്വിധേ നാമന്ന് । വി॒ധേമ॑ തേ॒ നാമ॑ । വി॒ധേസ്ത്വമ॒സ്മാക॒-ന്നാമ॑ । വാ॒ചസ്പതി॒സ്സോമ॑മപാത് । മാ ദൈവ്യ॒സ്തന്തു॒ശ്ഛേദി॒ മാ മ॑നു॒ഷ്യഃ॑ । നമോ॑ ദി॒വേ । നമഃ॑ പൃഥി॒വ്യൈ സ്വാഹാ᳚ ॥ 5 ॥
അ॒പാ॒ത്ത്രീണി॑ ച ॥ 5 ॥
വാഘോതാ᳚ । ദീ॒ക്ഷാ പത്നീ᳚ । വാതോ᳚-ഽധ്വ॒ര്യുഃ । ആപോ॑-ഽഭിഗ॒രഃ । മനോ॑ ഹ॒വിഃ । തപ॑സി ജുഹോമി । ഭൂര്ഭുവ॒സ്സുവഃ॑ । ബ്രഹ്മ॑ സ്വയ॒മ്ഭു । ബ്രഹ്മ॑ണേ സ്വയ॒മ്ഭുവേ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 6 ॥
വാഘോതാ॒ നവ॑ ॥ 6 ॥
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ ഏക॑ഹോതാ । സ യ॒ജ്ഞഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । യ॒ജ്ഞശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് । അ॒ഗ്നിര്ദ്വിഹോ॑താ । സ ഭ॒ര്താ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । ഭ॒ര്താ ച॑ മേ ഭൂയാത് । പൃ॒ഥി॒വീ ത്രിഹോ॑താ । സ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ ॥ 7 ॥
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ ച॑ മേ ഭൂയാത് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതാ । സ വി॒ഷ്ഠാഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । വി॒ഷ്ഠാശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് । വാ॒യുഃ പഞ്ച॑ഹോതാ । സ പ്രാ॒ണഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്രാ॒ണശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥ 8 ॥
ച॒ന്ദ്രമാ॒-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑താ । സ ഋ॒തൂന്ക॑ല്പയാതി । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । ഋ॒തവ॑ശ്ച മേ കല്പന്താമ് । അന്നഗ്ം॑ സ॒പ്തഹോ॑താ । സ പ്രാ॒ണസ്യ॑ പ്രാ॒ണഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്രാ॒ണസ്യ॑ ച മേ പ്രാ॒ണോ ഭൂ॑യാത് । ദ്യൌര॒ഷ്ടഹോ॑താ । സോ॑-ഽനാധൃ॒ഷ്യഃ ॥ 9 ॥
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । അ॒നാ॒ധൃ॒ഷ്യശ്ച॑ ഭൂയാസമ് । ആ॒ദി॒ത്യോ നവ॑ഹോതാ । സ തേ॑ജ॒സ്വീ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । തേ॒ജ॒സ്വീ ച॑ ഭൂയാസമ് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്ദശ॑ഹോതാ । സ ഇ॒ദഗ്ം സര്വ᳚മ് । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । സര്വ॑-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 10 ॥
പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ പ്രാ॒ണശ്ച॑ മേ ഭൂയാദനാധൃ॒ഷ്യസ്സര്വ-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ യ॒ജ്ഞോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭ॒ര്താ പൃ॑ഥി॒വീ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ-ഽന്തരി॑ക്ഷം-വിഁ॒ഷ്ഠാ വാ॒യുഃ പ്രാ॒ണശ്ച॒ന്ദ്രമാ॑ സ ഋ॒തൂനന്ന॒ഗ്ം॒ സ പ്രാ॒ണസ്യ॑ പ്രാ॒ണോ ദ്യൌര॑നാധൃ॒ഷ്യ ആ॑ദി॒ത്യസ്സ തേ॑ജ॒സ്വീ പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സ ഇ॒ദഗ്ം സര്വ॒ഗ്ം॒ സര്വ॑-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥
അ॒ഗ്നിര്യജു॑ര്ഭിഃ । സ॒വി॒താ സ്തോമൈഃ᳚ । ഇന്ദ്ര॑ ഉക്ഥാമ॒ദൈഃ । മി॒ത്രാവരു॑ണാവാ॒ശിഷാ᳚ । അങ്ഗി॑രസോ॒ ധിഷ്ണി॑യൈര॒ഗ്നിഭിഃ॑ । മ॒രുത॑സ്സദോഹവിര്ധാ॒നാഭ്യാ᳚മ് । ആപഃ॒ പ്രോക്ഷ॑ണീഭിഃ । ഓഷ॑ധയോ ബ॒ര്ഹിഷാ᳚ । അദി॑തി॒ര്വേദ്യാ᳚ । സോമോ॑ ദീ॒ക്ഷയാ᳚ ॥ 11 ॥
ത്വഷ്ടേ॒ധ്മേന॑ । വിഷ്ണു॑ര്യ॒ജ്ഞേന॑ । വസ॑വ॒ ആജ്യേ॑ന । ആ॒ദി॒ത്യാ ദക്ഷി॑ണാഭിഃ । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഊ॒ര്ജാ । പൂ॒ഷാ സ്വ॑ഗാകാ॒രേണ॑ । ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ പുരോ॒ധയാ᳚ । പ്ര॒ജാപ॑തിരുദ്ഗീ॒ഥേന॑ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മ്പ॒വിത്രേ॑ണ । വാ॒യുഃ പാത്രൈഃ᳚ । അ॒ഹഗ്ഗ്ം ശ്ര॒ദ്ധയാ᳚ ॥ 12 ॥
ദീ॒ക്ഷയാ॒ പാത്രൈ॒രേക॑-ഞ്ച ॥ 8 ॥
സേനേന്ദ്ര॑സ്യ । ധേനാ॒ ബൃഹ॒സ്പതേഃ᳚ । പ॒ഥ്യാ॑ പൂ॒ഷ്ണഃ । വാഗ്വാ॒യോഃ । ദീ॒ക്ഷാ സോമ॑സ്യ । പൃ॒ഥി॒വ്യ॑ഗ്നേഃ । വസൂ॑നാ-ങ്ഗായ॒ത്രീ । രു॒ദ്രാണാ᳚-ന്ത്രി॒ഷ്ടുക് । ആ॒ദി॒ത്യാനാ॒-ഞ്ജഗ॑തീ । വിഷ്ണോ॑രനു॒ഷ്ടുക് ॥ 13 ॥
വരു॑ണസ്യ വി॒രാട് । യ॒ജ്ഞസ്യ॑ പ॒ങ്ക്തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രനു॑മതിഃ । മി॒ത്രസ്യ॑ ശ്ര॒ദ്ധാ । സ॒വി॒തുഃ പ്രസൂ॑തിഃ । സൂര്യ॑സ്യ॒ മരീ॑ചിഃ । ച॒ന്ദ്രമ॑സോ രോഹി॒ണീ । ഋഷീ॑ണാമരുന്ധ॒തീ । പ॒ര്ജന്യ॑സ്യ വി॒ദ്യുത് । ചത॑സ്രോ॒ ദിശഃ॑ । ചത॑സ്രോ-ഽവാന്തരദി॒ശാഃ । അഹ॑ശ്ച॒ രാത്രി॑ശ്ച । കൃ॒ഷിശ്ച॒ വൃഷ്ടി॑ശ്ച । ത്വിഷി॒ശ്ചാപ॑ചിതിശ്ച । ആപ॒ശ്ചൌഷ॑ധയശ്ച । ഊര്ക്ച॑ സൂ॒നൃതാ॑ ച ദേ॒വാനാ॒-മ്പത്ന॑യഃ ॥ 14 ॥
അ॒നു॒ഷ്ടുഗ്ദിശ॒ഷ്ഷട്ച॑ ॥ 9 ॥
ദേ॒വസ്യ॑ ത്വാ സവി॒തുഃ പ്ര॑സ॒വേ । അ॒ശ്വിനോ᳚ര്ബാ॒ഹുഭ്യാ᳚മ് । പൂ॒ഷ്ണോ ഹസ്താ᳚ഭ്യാ॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി । രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ॒-ഽഗ്നയേ॒ ഹിര॑ണ്യമ് । തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാമ് । വയോ॑ ദാ॒ത്രേ । മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ । ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാത് । കാമഃ॒ കാമാ॑യ । കാമോ॑ ദാ॒താ ॥ 15 ॥
കാമഃ॑ പ്രതിഗ്രഹീ॒താ । കാമഗ്ം॑ സമു॒ദ്രമാവി॑ശ । കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി । കാമൈ॒തത്തേ᳚ । ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॑ണാ । ഉ॒ത്താ॒നസ്ത്വാ᳚-ഽഽങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതു । സോമാ॑യ॒ വാസഃ॑ । രു॒ദ്രായ॒ ഗാമ് । വരു॑ണാ॒യാശ്വ᳚മ് । പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ പുരു॑ഷമ് ॥ 16 ॥
മന॑വേ॒ തല്പ᳚മ് । ത്വഷ്ട്രേ॒-ഽജാമ് । പൂ॒ഷ്ണേ-ഽവി᳚മ് । നിര്-ഋ॑ത്യാ അശ്വതരഗര്ദ॒ഭൌ । ഹി॒മവ॑തോ ഹ॒സ്തിന᳚മ് । ഗ॒ന്ധ॒ര്വാ॒പ്സ॒രാഭ്യ॑സ്സ്രഗലങ്കര॒ണേ । വിശ്വേ᳚ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ധാ॒ന്യമ് । വാ॒ചേ-ഽന്ന᳚മ് । ബ്രഹ്മ॑ണ ഓദ॒നമ് । സ॒മു॒ദ്രായാപഃ॑ ॥ 17 ॥
ഉ॒ത്താ॒നായാ᳚ങ്ഗീര॒സായാനഃ॑ । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രായ॒ രഥ᳚മ് । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രഃ പ്ര॒ത്നഥാ॒ നാക॒മാരു॑ഹത് । ദി॒വഃ പൃ॒ഷ്ഠ-മ്ഭന്ദ॑മാനസ്സു॒മന്മ॑ഭിഃ । സ പൂ᳚ര്വ॒വജ്ജ॒നയ॑ജ്ജ॒ന്തവേ॒ ധന᳚മ് । സ॒മാ॒നമ॑ജ്മാ॒ പരി॑യാതി॒ ജാഗൃ॑വിഃ । രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ വൈശ്വാന॒രായ॒ രഥ᳚മ് । തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാമ് । വയോ॑ ദാ॒ത്രേ । മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ ॥ 18 ॥
ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാത് । കാമഃ॒ കാമാ॑യ । കാമോ॑ ദാ॒താ । കാമഃ॑ പ്രതിഗ്രഹീ॒താ । കാമഗ്ം॑ സമു॒ദ്രമാവി॑ശ । കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി । കാമൈ॒തത്തേ᳚ । ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॑ണാ । ഉ॒ത്താ॒നസ്ത്വാ᳚-ഽഽങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതു ॥ 19 ॥
ദാ॒താ പുരു॑ഷ॒മാപഃ॑ പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ നവ॑ ച ॥ 10 ॥
സു॒വര്ണ॑-ങ്ഘ॒ര്മ-മ്പരി॑വേദ വേ॒നമ് । ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒-ഽഽത്മാന॑-ന്ദശ॒ധാ ചര॑ന്തമ് । അ॒ന്തസ്സ॑മു॒ദ്രേ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । ബ്രഹ്മാ-ഽന്വ॑വിന്ദ॒ദ്ദശ॑ഹോതാര॒മര്ണേ᳚ । അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ടശ്ശാ॒സ്താ ജനാ॑നാമ് । ഏക॒സ്സന്ബ॑ഹു॒ധാ വി॑ചാരഃ । ശ॒തഗ്ം ശു॒ക്രാണി॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സര്വേ॒ വേദാ॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സര്വേ॒ ഹോതാ॑രോ॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സ॒ മാന॑സീന ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാമ് ॥ 20 ॥
അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ടശ്ശാ॒സ്താ ജനാ॑നാ॒ഗ്ം॒ സര്വാ᳚ത്മാ । സര്വാഃ᳚ പ്ര॒ജാ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । ചതു॑ര്ഹോതാരോ॒ യത്ര॑ സ॒മ്പദ॒-ങ്ഗച്ഛ॑ന്തി ദേ॒വൈഃ । സ॒ മാന॑സീന ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാമ് । ബ്രഹ്മേന്ദ്ര॑മ॒ഗ്നി-ഞ്ജഗ॑തഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാമ് । ദി॒വ ആ॒ത്മാനഗ്ം॑ സവി॒താര॒-മ്ബൃഹ॒സ്പതി᳚മ് । ചതു॑ര്ഹോതാര-മ്പ്ര॒ദിശോ-ഽനു॑ക്ലൃ॒പ്തമ് । വാ॒ചോ വീ॒ര്യ॑-ന്തപ॒സാ-ഽന്വ॑വിന്ദത് । അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് । ത്വഷ്ടാ॑രഗ്ം രൂ॒പാണി॑ വികു॒ര്വന്തം॑-വിഁപ॒ശ്ചിമ് ॥ 21 ॥
അ॒മൃത॑സ്യ പ്രാ॒ണം-യഁ॒ജ്ഞമേ॒തമ് । ചതു॑ര്ഹോതൃണാമാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ । അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് । ദേ॒വാനാ॒-മ്ബന്ധു॒ നിഹി॑ത॒-ങ്ഗുഹാ॑സു । അ॒മൃതേ॑ന ക്ലൃ॒പ്തം-യഁ॒ജ്ഞമേ॒തമ് । ചതു॑ര്ഹോതൃണാമാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ । ശ॒ത-ന്നി॒യുതഃ॒ പരി॑വേദ॒ വിശ്വാ॑ വി॒ശ്വവാ॑രഃ । വിശ്വ॑മി॒ദം-വൃഁ॑ണാതി । ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒-ഽഽത്മാ നിഹി॑തഃ॒ പഞ്ച॑ഹോതാ । അ॒മൃത॑-ന്ദേ॒വാനാ॒മായുഃ॑ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്ര॒ഗ്ം॒ രാജാ॑നഗ്ം സവി॒താര॑മേ॒തമ് । വാ॒യോരാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ । ര॒ശ്മിഗ്ം ര॑ശ്മീ॒നാ-മ്മധ്യേ॒ തപ॑ന്തമ് । ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി । യ ആ᳚ണ്ഡകോ॒ശേ ഭുവ॑ന-മ്ബി॒ഭര്തി॑ । അനി॑ര്ഭിണ്ണ॒സ്സന്നഥ॑ ലോ॒കാന് വി॒ചഷ്ടേ᳚ । യസ്യാ᳚ണ്ഡകോ॒ശഗ്ം ശുഷ്മ॑മാ॒ഹുഃ പ്രാ॒ണമുല്ബ᳚മ് । തേന॑ ക്ലൃ॒പ്തോ॑-ഽമൃതേ॑നാ॒ഹമ॑സ്മി । സു॒വര്ണ॒-ങ്കോശ॒ഗ്ം॒ രജ॑സാ॒ പരീ॑വൃതമ് । ദേ॒വാനാം᳚-വഁസു॒ധാനീം᳚-വിഁ॒രാജ᳚മ് ॥ 23 ॥
അ॒മൃത॑സ്യ പൂ॒ര്ണാ-ന്താമു॑ ക॒ലാം-വിഁച॑ക്ഷതേ । പാദ॒ഗ്ം॒ ഷഡ്ഢോ॑തു॒ര്ന കിലാ॑-ഽഽവിവിത്സേ । യേന॒ര്തവഃ॑ പഞ്ച॒ധോത ക്ലൃ॒പ്താഃ । ഉ॒ത വാ॑ ഷ॒ഡ്ധാ മന॒സോത ക്ലൃ॒പ്താഃ । തഗ്ം ഷഡ്ഢോ॑താരമൃ॒തുഭിഃ॒ കല്പ॑മാനമ് । ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി । അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് । അ॒ന്തശ്ച॒ന്ദ്രമ॑സി॒ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । സ॒ഹൈവ സന്ത॒-ന്ന വിജാ॑നന്തി ദേ॒വാഃ । ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒-ഽഽത്മാനഗ്ം॑ ശത॒ധാ ചര॑ന്തമ് ॥ 24 ॥
ഇന്ദ്രോ॒ രാജാ॒ ജഗ॑തോ॒ യ ഈശേ᳚ । സ॒പ്തഹോ॑താ സപ്ത॒ധാ വിക്ലൃ॑പ്തഃ । പരേ॑ണ॒ തന്തു॑-മ്പരിഷി॒ച്യമാ॑നമ് । അ॒ന്തരാ॑ദി॒ത്യേ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । ദേ॒വാനാ॒ഗ്ം॒ ഹൃദ॑യ॒-മ്ബ്രഹ്മാ-ഽന്വ॑വിന്ദത് । ബ്രഹ്മൈ॒തദ്ബ്രഹ്മ॑ണ॒ ഉജ്ജ॑ഭാര । അ॒ര്കഗ്ഗ്ം ശ്ചോത॑ന്തഗ്ം സരി॒രസ്യ॒ മധ്യേ᳚ । ആ യസ്മി॑ന്ഥ്സ॒പ്ത പേര॑വഃ । മേഹ॑ന്തി ബഹു॒ലാഗ്ം ശ്രിയ᳚മ് । ബ॒ഹ്വ॒ശ്വാമി॑ന്ദ്ര॒ ഗോമ॑തീമ് ॥ 25 ॥
അച്യു॑താ-മ്ബഹു॒ലാഗ്ം ശ്രിയ᳚മ് । സ ഹരി॑ര്വസു॒വിത്ത॑മഃ । പേ॒രുരിന്ദ്രാ॑യ പിന്വതേ । ബ॒ഹ്വ॒ശ്വാമി॑ന്ദ്ര॒ ഗോമ॑തീമ് । അച്യു॑താ-മ്ബഹു॒ലാഗ്ം ശ്രിയ᳚മ് । മഹ്യ॒മിന്ദ്രോ॒ നിയ॑ച്ഛതു । ശ॒തഗ്ം ശ॒താ അ॑സ്യ യു॒ക്താ ഹരീ॑ണാമ് । അ॒ര്വാങാ യാ॑തു॒ വസു॑ഭീ ര॒ശ്മിരിന്ദ്രഃ॑ । പ്രമഗ്ംഹ॑ മാണോ ബഹു॒ലാഗ്ം ശ്രിയ᳚മ് । ര॒ശ്മിരിന്ദ്ര॑സ്സവി॒താ മേ॒ നിയ॑ച്ഛതു ॥ 26 ॥
ഘൃ॒ത-ന്തേജോ॒ മധു॑മദിന്ദ്രി॒യമ് । മയ്യ॒യമ॒ഗ്നിര്ദ॑ധാതു । ഹരിഃ॑ പത॒ങ്ഗഃ പ॑ട॒രീ സു॑പ॒ര്ണഃ । ദി॒വി॒ക്ഷയോ॒ നഭ॑സാ॒ യ ഏതി॑ । സ ന॒ ഇന്ദ്രഃ॑ കാമവ॒ര-ന്ദ॑ദാതു । പഞ്ചാ॑ര-ഞ്ച॒ക്ര-മ്പരി॑വര്തതേ പൃ॒ഥു । ഹിര॑ണ്യജ്യോതിസ്സരി॒രസ്യ॒ മധ്യേ᳚ । അജ॑സ്ര॒-ഞ്ജ്യോതി॒ര്നഭ॑സാ॒ സര്പ॑ദേതി । സ ന॒ ഇന്ദ്രഃ॑ കാമവ॒ര-ന്ദ॑ദാതു । സ॒പ്ത യു॑ഞ്ജന്തി॒ രഥ॒മേക॑ചക്രമ് ॥ 27 ॥
ഏകോ॒ അശ്വോ॑ വഹതി സപ്തനാ॒മാ । ത്രി॒നാഭി॑ ച॒ക്രമ॒ജര॒മന॑ര്വമ് । യേനേ॒മാ വിശ്വാ॒ ഭുവ॑നാനി തസ്ഥുഃ । ഭ॒ദ്ര-മ്പശ്യ॑ന്ത॒ ഉപ॑സേദു॒രഗ്രേ᳚ । തപോ॑ ദീ॒ക്ഷാമൃഷ॑യസ്സുവ॒ര്വിദഃ॑ । തതഃ॑ ക്ഷ॒ത്ത്ര-മ്ബല॒മോജ॑ശ്ച ജാ॒തമ് । തദ॒സ്മൈ ദേ॒വാ അ॒ഭിസ-ന്ന॑മന്തു । ശ്വേ॒തഗ്ം ര॒ശ്മി-മ്ബോ॑ഭു॒ജ്യമാ॑നമ് । അ॒പാ-ന്നേ॒താര॒-മ്ഭുവ॑നസ്യ ഗോ॒പാമ് । ഇന്ദ്ര॒-ന്നിചി॑ക്യുഃ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ॥ 28 ॥
രോഹി॑ണീഃ പിങ്ഗ॒ലാ ഏക॑രൂപാഃ । ക്ഷര॑ന്തീഃ പിങ്ഗ॒ലാ ഏക॑രൂപാഃ । ശ॒തഗ്ം സ॒ഹസ്രാ॑ണി പ്ര॒യുതാ॑നി॒ നാവ്യാ॑നാമ് । അ॒യം-യഁശ്ശ്വേ॒തോ ര॒ശ്മിഃ । പരി॒ സര്വ॑മി॒ദ-ഞ്ജഗ॑ത് । പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂന്ധനാ॑നി । അ॒സ്മാക॑-ന്ദദാതു । ശ്വേ॒തോ ര॒ശ്മിഃ പരി॒ സര്വ॑-മ്ബഭൂവ । സുവ॒ന്മഹ്യ॑-മ്പ॒ശൂന് വി॒ശ്വരൂ॑പാന് । പ॒ത॒ങ്ഗമ॒ക്തമസു॑രസ്യ മാ॒യയാ᳚ ॥ 29 ॥
ഹൃ॒ദാ പ॑ശ്യന്തി॒ മന॑സാ മനീ॒ഷിണഃ॑ । സ॒മു॒ദ്രേ അ॒ന്തഃ ക॒വയോ॒ വിച॑ക്ഷതേ । മരീ॑ചീനാ-മ്പ॒ദമി॑ച്ഛന്തി വേ॒ധസഃ॑ । പ॒ത॒ങ്ഗോ വാച॒-മ്മന॑സാ ബിഭര്തി । താ-ങ്ഗ॑ന്ധ॒ര്വോ॑-ഽവദ॒ദ്ഗര്ഭേ॑ അ॒ന്തഃ । താ-ന്ദ്യോത॑മാനാഗ്ം സ്വ॒ര്യ॑-മ്മനീ॒ഷാമ് । ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി । യേ ഗ്രാ॒മ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । അ॒ഗ്നിസ്താഗ്ം അഗ്രേ॒ പ്രമു॑മോക്തു ദേ॒വഃ ॥ 30 ॥
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജയാ॑ സംവിഁദാ॒നഃ । വീ॒തഗ്ഗ്ം സ്തു॑കേ സ്തുകേ । യു॒വമ॒സ്മാസു॒ നിയ॑ച്ഛതമ് । പ്ര പ്ര॑ യ॒ജ്ഞപ॑തി-ന്തിര । യേ ഗ്രാ॒മ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । തേഷാഗ്ം॑ സപ്താ॒നാമി॒ഹ രന്തി॑രസ്തു । രാ॒യസ്പോഷാ॑യ സുപ്രജാ॒സ്ത്വായ॑ സു॒വീര്യാ॑യ । യ ആ॑ര॒ണ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । വാ॒യുസ്താഗ്ം അഗ്രേ॒ പ്രമു॑മോക്തു ദേ॒വഃ । പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജയാ॑ സംവിഁദാ॒നഃ । ഇഡാ॑യൈ സൃ॒പ്ത-ങ്ഘൃ॒തവ॑ച്ചരാച॒രമ് । ദേ॒വാ അന്വ॑വിന്ദ॒ന്ഗുഹാ॑ ഹി॒തമ് । യ ആ॑ര॒ണ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । തേഷാഗ്ം॑ സപ്താ॒നാമി॒ഹ രന്തി॑രസ്തു । രാ॒യസ്പോഷാ॑യ സുപ്രജാ॒സ്ത്വായ॑ സു॒വീര്യാ॑യ ॥ 31 ॥
ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാം-വിഁകു॒ര്വന്തം॑-വിഁപ॒ശ്ചി-മ്പ്ര॒ജാനാം᳚-വഁസു॒ധാനീം᳚-വിഁ॒രാജ॒-ഞ്ചര॑ന്ത॒-ങ്ഗോമ॑തീ-മ്മേ॒ നിയ॑ച്ഛ॒ത്വേക॑ചക്രം॒-വ്യോഁ॑മന്മാ॒യയാ॑ ദേ॒വ ഏക॑രൂപാ അ॒ഷ്ടൌ ച॑ ॥ 11 ॥
സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷസ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് ।
സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് ।
പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്ം സര്വ᳚മ് । യദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യ᳚മ് ।
ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വസ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാതി॒രോഹ॑തി । ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്ം॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ 32,33 ॥
പാദോ᳚-ഽസ്യ॒ വിശ്വാ॑ ഭൂ॒താനി॑ । ത്രി॒പാദ॑സ്യാ॒മൃത॑-ന്ദി॒വി ।
ത്രി॒പാദൂ॒ര്ധ്വ ഉദൈ॒ത്പുരു॑ഷഃ । പാദോ᳚-ഽസ്യേ॒ഹാഭ॑വാ॒ത്പുനഃ॑ ।
തതോ॒ വിഷ്വ॒ങ്വ്യ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ।
തസ്മാ᳚ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ । സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥ 34,35 ॥
യത്പുരു॑ഷേണ ഹ॒വിഷാ᳚ । ദേ॒വാ യ॒ജ്ഞമത॑ന്വത ।
വ॒സ॒ന്തോ അ॑സ്യാ-ഽഽസീ॒ദാജ്യ᳚മ് । ഗ്രീ॒ഷ്മ ഇ॒ധ്മശ്ശ॒രദ്ധ॒വിഃ ।
സ॒പ്താസ്യാ॑-ഽഽസന്പരി॒ധയഃ॑ । ത്രിസ്സ॒പ്ത സ॒മിധഃ॑ കൃ॒താഃ ।
ദേ॒വാ യദ്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑ന്വാ॒നാഃ । അബ॑ധ്ന॒ന്പുരു॑ഷ-മ്പ॒ശുമ് ।
തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്॑ । പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ॥ 34,35 ॥
തേന॑ ദേ॒വാ അയ॑ജന്ത । സാ॒ധ്യാ ഋഷ॑യശ്ച॒ യേ ।
തസ്മാ᳚ദ്യ॒ജ്ഞാഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് ।
പ॒ശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ । ആ॒ര॒ണ്യാന്ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ ।
തസ്മാ᳚ദ്യ॒ജ്ഞാഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ം॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒സ്തസ്മാ॑ദജായത ॥ 35,36 ॥
തസ്മാ॒ദശ്വാ॑ അജായന്ത । യേ കേ ചോ॑ഭ॒യാദ॑തഃ ।
ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ।
യത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ധാ വ്യ॑കല്പയന്ന് ।
മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാ വൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ ।
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ॥ 36,37 ॥
ഊ॒രൂ തദ॑സ്യ॒ യദ്വൈശ്യഃ॑ । പ॒ദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂ॒ദ്രോ അ॑ജായത ।
ച॒ന്ദ്രമാ॒ മന॑സോ ജാ॒തഃ । ചക്ഷോ॒സ്സൂര്യോ॑ അജായത ।
മുഖാ॒ദിന്ദ്ര॑ശ്ചാ॒ഗ്നിശ്ച॑ । പ്രാ॒ണാദ്വാ॒യുര॑ജായത ।
നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌസ്സമ॑വര്തത ।
പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് ।
തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്ം അ॑കല്പയന്ന് ॥ 37,38 ॥
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് ।
ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണം॒ തമ॑സ॒സ്തു പാ॒രേ ।
സര്വാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ ।
നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാ-ഽഭി॒വദ॒ന് യദാസ്തേ᳚ ।
ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ ।
ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ ।
തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ।
യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ ।
താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് ।
തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാന॑സ്സചന്തേ ।
യത്ര॒ പൂര്വേ॑ സാ॒ധ്യാസ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥ 38,39 ॥
പുരു॑ഷഃ പു॒രോ᳚-ഽഗ്ര॒തോ॑-ഽജായത കൃ॒തോ॑-ഽകല്പയന്നാസ॒ന്ദ്വേ ച॑ ॥ 12 ॥
ജ്യായാ॒നധി॒ പൂരു॑ഷഃ । അന്യത്ര॒ പുരു॑ഷഃ ॥
അ॒ദ്ഭ്യസ്സമ്ഭൂ॑തഃ പൃഥി॒വ്യൈ രസാ᳚ച്ച ।
വി॒ശ്വക॑ര്മണ॒സ്സമ॑വര്ത॒താധി॑ ।
തസ്യ॒ ത്വഷ്ടാ॑ വി॒ദധ॑ദ്രൂ॒പമേ॑തി ।
തത്പുരു॑ഷസ്യ॒ വിശ്വ॒മാജാ॑ന॒മഗ്രേ᳚ ।
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് ।
ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സഃ॒ പര॑സ്താത് ।
തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി ।
നാന്യഃ പന്ഥാ॑ വിദ്യ॒തേ-ഽയ॑നായ ।
പ്ര॒ജാപ॑തിശ്ചരതി॒ ഗര്ഭേ॑ അ॒ന്തഃ ।
അ॒ജായ॑മാനോ ബഹു॒ധാ വിജാ॑യതേ ॥ 39,40 ॥
തസ്യ॒ ധീരാഃ॒ പരി॑ജാനന്തി॒ യോനി᳚മ് । മരീ॑ചീനാ-മ്പ॒ദമി॑ച്ഛന്തി വേ॒ധസഃ॑ । യോ ദേ॒വേഭ്യ॒ ആത॑പതി । യോ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പു॒രോഹി॑തഃ ।
പൂര്വോ॒ യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ജാ॒തഃ । നമോ॑ രു॒ചായ॒ ബ്രാഹ്മ॑യേ । രുച॑-മ്ബ്രാ॒ഹ്മ-ഞ്ജ॒നയ॑ന്തഃ । ദേ॒വാ അഗ്രേ॒ തദ॑ബ്രുവന്ന് । യസ്ത്വൈ॒വ-മ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണോ വി॒ദ്യാത് । തസ്യ॑ ദേ॒വാ അസ॒ന്വശേ᳚ । ഹ്രീശ്ച॑ തേ ല॒ക്ഷ്മീശ്ച॒ പത്ന്യൌ᳚ । അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രേ പാ॒ര്ശ്വേ । നക്ഷ॑ത്രാണി രൂ॒പമ് । അ॒ശ്വിനൌ॒ വ്യാത്ത᳚മ് । ഇ॒ഷ്ട-മ്മ॑നിഷാണ । അ॒മു-മ്മ॑നിഷാണ । സര്വ॑-മ്മനിഷാണ ॥ 40,41 ॥
ജാ॒യ॒തേ॒ വശേ॑ സ॒പ്ത ച॑ ॥ 13 ॥
ഭ॒ര്താ സന്ഭ്രി॒യമാ॑ണോ ബിഭര്തി । ഏകോ॑ ദേ॒വോ ബ॑ഹു॒ധാ നിവി॑ഷ്ടഃ । യ॒ദാ ഭാ॒ര-ന്ത॒ന്ദ്രയ॑തേ॒ സ ഭര്തു᳚മ് । നി॒ധായ॑ ഭാ॒ര-മ്പുന॒രസ്ത॑മേതി । തമേ॒വ മൃ॒ത്യുമ॒മൃത॒-ന്തമാ॑ഹുഃ । ത-മ്ഭ॒ര്താര॒-ന്തമു॑ ഗോ॒പ്താര॑മാഹുഃ । സ ഭൃ॒തോ ഭ്രി॒യമാ॑ണോ ബിഭര്തി । യ ഏ॑നം॒-വേഁദ॑ സ॒ത്യേന॒ ഭര്തു᳚മ് । സ॒ദ്യോ ജാ॒തമു॒ത ജ॑ഹാത്യേ॒ഷഃ । ഉ॒തോ ജര॑ന്ത॒-ന്ന ജ॑ഹാ॒ത്യേക᳚മ് ॥ 41,42 ॥
ഉ॒തോ ബ॒ഹൂനേക॒മഹ॑ര്ജഹാര । അത॑ന്ദ്രോ ദേ॒വസ്സദ॑മേ॒വ പ്രാര്ഥഃ॑ । യസ്തദ്വേദ॒ യത॑ ആബ॒ഭൂവ॑ । സ॒ന്ധാ-ഞ്ച॒ യാഗ്ം സ॑ന്ദ॒ധേ ബ്രഹ്മ॑ണൈ॒ഷഃ । രമ॑തേ॒ തസ്മി᳚ന്നു॒ത ജീ॒ര്ണേ ശയാ॑നേ । നൈന॑-ഞ്ജഹാ॒ത്യഹ॑സ്സു പൂ॒ര്വ്യേഷു॑ । ത്വാമാപോ॒ അനു॒ സര്വാ᳚ശ്ചരന്തി ജാന॒തീഃ । വ॒ഥ്സ-മ്പയ॑സാ പുനാ॒നാഃ । ത്വമ॒ഗ്നിഗ്ം ഹ॑വ്യ॒വാഹ॒ഗ്ം॒ സമി॑ന്ഥ്സേ । ത്വ-മ്ഭ॒ര്താ മാ॑ത॒രിശ്വാ᳚ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് ॥ 42,43 ॥
ത്വം-യഁ॒ജ്ഞസ്ത്വമു॑വേ॒വാസി॒ സോമഃ॑ । തവ॑ ദേ॒വാ ഹവ॒മായ॑ന്തി॒ സര്വേ᳚ । ത്വമേകോ॑-ഽസി ബ॒ഹൂനനു॒പ്രവി॑ഷ്ടഃ । നമ॑സ്തേ അസ്തു സു॒ഹവോ॑ മ ഏധി । നമോ॑ വാമസ്തു ശൃണു॒തഗ്ം ഹവ॑-മ്മേ । പ്രാണാ॑പാനാവജി॒രഗ്ം സ॒ഞ്ചര॑ന്തൌ । ഹ്വയാ॑മി വാ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ണാ തൂ॒ര്തമേത᳚മ് । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി॒ ത-ഞ്ജ॑ഹിതം-യുഁവാനാ । പ്രാണാ॑പാനൌ സംവിഁദാ॒നൌ ജ॑ഹിതമ് । അ॒മുഷ്യാസു॑നാ॒ മാ സങ്ഗ॑സാഥാമ് ॥ 43 ॥
ത-മ്മേ॑ ദേവാ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ സംവിഁദാ॒നൌ । വ॒ധായ॑ ദത്ത॒-ന്തമ॒ഹഗ്ം ഹ॑നാമി । അസ॑ജ്ജജാന സ॒ത ആബ॑ഭൂവ । യം-യഁ॑-ഞ്ജ॒ജാന॒ സ ഉ॑ ഗോ॒പോ അ॑സ്യ । യ॒ദാ ഭാ॒ര-ന്ത॒ന്ദ്രയ॑തേ॒ സ ഭര്തു᳚മ് । പ॒രാസ്യ॑ ഭാ॒ര-മ്പുന॒രസ്ത॑മേതി । തദ്വൈ ത്വ-മ്പ്രാ॒ണോ അ॑ഭവഃ । മ॒ഹാന്ഭോഗഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ । ഭുജഃ॑ കരി॒ഷ്യമാ॑ണഃ । യദ്ദേ॒വാന്പ്രാണ॑യോ॒ നവ॑ ॥ 44 ॥
ഏക॑-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚-ങ്ഗസാഥാ॒-ന്നവ॑ ॥ 14 ॥
ഹരി॒ഗ്ം॒ ഹര॑ന്ത॒മനു॑യന്തി ദേ॒വാഃ । വിശ്വ॒സ്യേശാ॑നം-വൃഁഷ॒ഭ-മ്മ॑തീ॒നാമ് । ബ്രഹ്മ॒ സരൂ॑പ॒മനു॑മേ॒ദമാഗാ᳚ത് । അയ॑ന॒-മ്മാ വിവ॑ധീ॒ര്വിക്ര॑മസ്വ । മാ ഛി॑ദോ മൃത്യോ॒ മാ വ॑ധീഃ । മാ മേ॒ ബലം॒-വിഁവൃ॑ഹോ॒ മാ പ്രമോ॑ഷീഃ । പ്ര॒ജാ-മ്മാ മേ॑ രീരിഷ॒ ആയു॑രുഗ്ര । നൃ॒ചക്ഷ॑സ-ന്ത്വാ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ । സ॒ദ്യശ്ച॑കമാ॒നായ॑ । പ്ര॒വേ॒പാ॒നായ॑ മൃ॒ത്യവേ᳚ ॥ 45 ॥
പ്രാസ്മാ॒ ആശാ॑ അശൃണ്വന്ന് । കാമേ॑നാജനയ॒ന്പുനഃ॑ । കാമേ॑ന മേ॒ കാമ॒ ആഗാ᳚ത് । ഹൃദ॑യാ॒ദ്ധൃദ॑യ-മ്മൃ॒ത്യോഃ । യദ॒മീഷാ॑മ॒ദഃ പ്രി॒യമ് । തദൈതൂപ॒മാമ॒ഭി । പര॑-മ്മൃത്യോ॒ അനു॒ പരേ॑ഹി॒ പന്ഥാ᳚മ് । യസ്തേ॒ സ്വ ഇത॑രോ ദേവ॒യാനാ᳚ത് । ചക്ഷു॑ഷ്മതേ ശൃണ്വ॒തേ തേ᳚ ബ്രവീമി । മാ നഃ॑ പ്ര॒ജാഗ്ം രീ॑രിഷോ॒ മോത വീ॒രാന് । പ്ര പൂ॒ര്വ്യ-മ്മന॑സാ॒ വന്ദ॑മാനഃ । നാധ॑മാനോ വൃഷ॒ഭ-ഞ്ച॑ര്ഷണീ॒നാമ് । യഃ പ്ര॒ജാനാ॑മേക॒രാണ്മാനു॑ഷീണാമ് । മൃ॒ത്യും-യഁ॑ജേ പ്രഥമ॒ജാമൃ॒തസ്യ॑ ॥ 46 ॥
മൃ॒ത്യവേ॑ വീ॒രാഗ്ംശ്ച॒ത്വാരി॑ ച ॥ 15 ॥
ത॒രണി॑ര്വി॒ശ്വദ॑ര്ശതോ ജ്യോതി॒ഷ്കൃദ॑സി സൂര്യ । വിശ്വ॒മാ ഭാ॑സി രോച॒നമ് । ഉ॒പ॒യാ॒മഗൃ॑ഹീതോ-ഽസി॒ സൂര്യാ॑യ ത്വാ॒ ഭ്രാജ॑സ്വത ഏ॒ഷ തേ॒ യോനി॒സ്സൂര്യാ॑യ ത്വാ॒ ഭ്രാജ॑സ്വതേ ॥ 47 ॥ 16 ॥
ആപ്യാ॑യസ്വ മദിന്തമ॒ സോമ॒ വിശ്വാ॑ഭിരൂ॒തിഭിഃ॑ । ഭവാ॑ നസ്സ॒പ്രഥ॑സ്തമഃ ॥ (48) ॥ 17 ॥
ഈ॒യുഷ്ടേ യേ പൂര്വ॑തരാ॒മപ॑ശ്യന് വ്യു॒ച്ഛന്തീ॑മു॒ഷസ॒-മ്മര്ത്യാ॑സഃ । അ॒സ്മാഭി॑രൂ॒ നു പ്ര॑തി॒ചക്ഷ്യാ॑-ഽഭൂ॒ദോ തേ യ॑ന്തി॒ യേ അ॑പ॒രീഷു॒ പശ്യാന്॑ ॥ 49 ॥ 18 ॥
ജ്യോതി॑ഷ്മതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതി॒ഷ്കൃത॑-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതി॒ര്വിദ॑-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ഭാസ്വ॑തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ജ്വല॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി മല്മലാ॒ഭവ॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ദീപ്യ॑മാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ രോച॑മാനാ-ന്ത്വാ സാദയാ॒മ്യജ॑സ്രാ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബൃ॒ഹജ്ജ്യോ॑തിഷ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബോ॒ധയ॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ജാഗ്ര॑തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ॥ 50 ॥ 19 ॥
പ്ര॒യാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑-ഽഽയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ വിയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ സംയാഁ॒സായ॒ സ്വാഹോ᳚ദ്യാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑-ഽവയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ ശു॒ചേ സ്വാഹാ॒ ശോകാ॑യ॒ സ്വാഹാ॑ തപ്യ॒ത്വൈ സ്വാഹാ॒ തപ॑തേ॒ സ്വാഹാ᳚ ബ്രഹ്മഹ॒ത്യായൈ॒ സ്വാഹാ॒ സര്വ॑സ്മൈ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 51 ॥ 20 ॥
ചി॒ത്തഗ്ം സ॑ന്താ॒നേന॑ ഭ॒വം-യഁ॒ക്നാ രു॒ദ്ര-ന്തനി॑മ്നാ പശു॒പതിഗ്ഗ്ം॑ സ്ഥൂലഹൃദ॒യേനാ॒ഗ്നിഗ്ം ഹൃദ॑യേന രു॒ദ്രം-ലോഁഹി॑തേന ശ॒ര്വ-മ്മത॑സ്നാഭ്യാ-മ്മഹാദേ॒വമ॒ന്തഃ പാ᳚ര്ശ്വേനൌഷിഷ്ഠ॒ഹനഗ്ം॑ ശിങ്ഗീനികോ॒ശ്യാ᳚ഭ്യാമ് ॥ 52 ॥ 21 ॥
ചി॒ത്തിഃ॑ പൃഥി॒വ്യ॑ഗ്നി॒സ്സൂര്യ॑-ന്തേ॒ ചക്ഷു॑ര്മ॒ഹാഹ॑വി॒ര്ഹോതാ॒ വാഘോതാ᳚ ബ്രാഹ്മ॒ണ ഏക॑ഹോതാ॒-ഽഗ്നിര്യജു॑ര്ഭി॒സ്സേനേന്ദ്ര॑സ്യ ദേ॒വസ്യ॑ സു॒വര്ണ॑-ങ്ഘ॒ര്മഗ്ം സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒-ഽദ്ഭ്യോ ഭ॒ര്താ ഹരി॑-ന്ത॒രണി॒രാപ്യാ॑യസ്വേ॒യുഷ്ടേ യേ ജ്യോതി॑ഷ്മതീ-മ്പ്രയാ॒സായ॑ ചി॒ത്തമേക॑വിഗ്ംശതിഃ ॥ 21 ॥
ചിത്തി॑ര॒ഗ്നിര്യജു॑ര്ഭിര॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ടഃ പ്ര॒ജാപ॑തിര്ഭ॒ര്താസന്പ്രയാ॒സായ॒ ദ്വിപ॑ഞ്ചാ॒ശത് ॥ 52 ॥
ചിത്തി॑ര॒ഗ്നിര്യജു॑ര്ഭിര॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ടഃ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജയാ॑ സംവിഁദാ॒നസ്തസ്യ॒ ധീരാ॒ ജ്യോതി॑ഷ്മതീ॒-ന്ത്രിപ॑ഞ്ചാ॒ശത് ॥ 53 ॥
തച്ഛം॒-യോഁരാവൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ ।
ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ । ദൈവീ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ ।
സ്വ॒സ്തിര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വ-ഞ്ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് ।
ശ-ന്നോ॑ അസ്തു ദ്വി॒പദേ᳚ । ശ-ഞ്ചതു॑ഷ്പദേ ॥
ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake tṛtīya prapāṭhakaḥ)
hariḥ om | tacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ |
gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
o-ñcitti॒ssruk | ci॒ttamājya᳚m | vāgvediḥ̭ | ādhī̭ta-mba॒rhiḥ | keto̭ a॒gniḥ | vijñā̭tama॒gniḥ | vākpa̭ti॒rhotā᳚ | mana̭ upava॒ktā | prā॒ṇo ha॒viḥ | sāmā᳚dhva॒ryuḥ | vāca̭spate vidhe nāmann | vi॒dhema̭ te॒ nāma̭ | vi॒dhestvama॒smāka॒-nnāma̭ | vā॒caspati॒ssoma̭-mpibatu | ā-'smāsṷ nṛ॒mṇa-ndhā॒tsvāhā᳚ || 1 ||
a॒dhva॒ryuḥ pañca̭ ca || 1 ||
pṛ॒thi॒vī hotā᳚ | dyaura̭dhva॒ryuḥ | ru॒dro᳚-'gnīt | bṛha॒spati̭rupava॒ktā | vāca̭spate vā॒co vī॒ryḙṇa | sambhṛ̭tatame॒nā-''ya̭kṣyase | yaja̭mānāya॒ vārya᳚m | ā suva॒skara̭smai | vā॒caspati॒ssoma̭-mpibati | ja॒jana॒dindra̭mindri॒yāya॒ svāhā᳚ || 2 ||
pṛ॒thi॒vī hotā॒ daśa̭ || 2 ||
a॒gnirhotā᳚ | a॒śvinā᳚-'dhva॒ryū | tvaṣṭā॒-'gnīt | mi॒tra ṷpava॒ktā | soma॒ssoma̭sya puro॒gāḥ | śu॒krasśu॒krasya̭ puro॒gāḥ | śrā॒tāsta̭ indra॒ somāḥ᳚ | vātā̭perhavana॒śruta॒ssvāhā᳚ || 3 ||
a॒gnirhotā॒-'ṣṭau || 3 ||
sūrya̭-nte॒ cakṣuḥ̭ | vāta̭-mprā॒ṇaḥ | dyā-mpṛ॒ṣṭham | a॒ntari̭kṣamā॒tmā | aṅgai᳚rya॒jñam | pṛ॒thi॒vīgṃ śarī̭raiḥ | vāca̭spa॒te-'cchi̭drayā vā॒cā | acchi̭drayā ju॒hvā᳚ | di॒vi dḙvā॒vṛdha॒gṃ॒ hotrā॒ mera̭yasva॒ svāhā᳚ || 4 ||
sūrya̭-nte॒ nava̭ || 4 ||
ma॒hāha̭vi॒rhotā᳚ | sa॒tyaha̭viradhva॒ryuḥ | acyṷtapājā a॒gnīt | acyṷtamanā upava॒ktā | a॒nā॒dhṛ॒ṣyaścā᳚pratidhṛ॒ṣyaśca̭ ya॒jñasyā̭bhiga॒rau | a॒yāsya̭ udgā॒tā | vāca̭spate hṛdvidhe nāmann | vi॒dhema̭ te॒ nāma̭ | vi॒dhestvama॒smāka॒-nnāma̭ | vā॒caspati॒ssoma̭mapāt | mā daivya॒stantu॒śchedi॒ mā ma̭nu॒ṣyaḥ̭ | namo̭ di॒ve | namaḥ̭ pṛthi॒vyai svāhā᳚ || 5 ||
a॒pā॒ttrīṇi̭ ca || 5 ||
vāghotā᳚ | dī॒kṣā patnī᳚ | vāto᳚-'dhva॒ryuḥ | āpo̭-'bhiga॒raḥ | mano̭ ha॒viḥ | tapa̭si juhomi | bhūrbhuva॒ssuvaḥ̭ | brahma̭ svaya॒mbhu | brahma̭ṇe svaya॒mbhuve॒ svāhā᳚ || 6 ||
vāghotā॒ nava̭ || 6 ||
brā॒hma॒ṇa eka̭hotā | sa ya॒jñaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | ya॒jñaśca̭ me bhūyāt | a॒gnirdviho̭tā | sa bha॒rtā | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | bha॒rtā ca̭ me bhūyāt | pṛ॒thi॒vī triho̭tā | sa pra̭ti॒ṣṭhā || 7 ||
sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | pra॒ti॒ṣṭhā ca̭ me bhūyāt | a॒ntari̭kṣa॒-ñcatṷrhotā | sa vi॒ṣṭhāḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | vi॒ṣṭhāśca̭ me bhūyāt | vā॒yuḥ pañca̭hotā | sa prā॒ṇaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | prā॒ṇaśca̭ me bhūyāt || 8 ||
ca॒ndramā॒-ṣṣaḍḍho̭tā | sa ṛ॒tūnka̭lpayāti | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | ṛ॒tava̭śca me kalpantām | annagṃ̭ sa॒ptaho̭tā | sa prā॒ṇasya̭ prā॒ṇaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | prā॒ṇasya̭ ca me prā॒ṇo bhṷ̄yāt | dyaura॒ṣṭaho̭tā | so̭-'nādhṛ॒ṣyaḥ || 9 ||
sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | a॒nā॒dhṛ॒ṣyaśca̭ bhūyāsam | ā॒di॒tyo nava̭hotā | sa tḙja॒svī | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | te॒ja॒svī ca̭ bhūyāsam | pra॒jāpa̭ti॒rdaśa̭hotā | sa i॒dagṃ sarva᳚m | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | sarva̭-ñca me bhūyāt || 10 ||
pra॒ti॒ṣṭhā prā॒ṇaśca̭ me bhūyādanādhṛ॒ṣyassarva-ñca me bhūyāt ||
brā॒hma॒ṇo ya॒jño᳚-'gnirbha॒rtā pṛ̭thi॒vī pra̭ti॒ṣṭhā-'ntari̭kṣaṃ-vi~॒ṣṭhā vā॒yuḥ prā॒ṇaśca॒ndramā̭ sa ṛ॒tūnanna॒gṃ॒ sa prā॒ṇasya̭ prā॒ṇo dyaura̭nādhṛ॒ṣya ā̭di॒tyassa tḙja॒svī pra॒jāpa̭ti॒-ssa i॒dagṃ sarva॒gṃ॒ sarva̭-ñca me bhūyāt ||
a॒gniryajṷrbhiḥ | sa॒vi॒tā stomaiḥ᳚ | indra̭ ukthāma॒daiḥ | mi॒trāvarṷṇāvā॒śiṣā᳚ | aṅgi̭raso॒ dhiṣṇi̭yaira॒gnibhiḥ̭ | ma॒ruta̭ssadohavirdhā॒nābhyā᳚m | āpaḥ॒ prokṣa̭ṇībhiḥ | oṣa̭dhayo ba॒rhiṣā᳚ | adi̭ti॒rvedyā᳚ | somo̭ dī॒kṣayā᳚ || 11 ||
tvaṣṭe॒dhmena̭ | viṣṇṷrya॒jñena̭ | vasa̭va॒ ājyḙna | ā॒di॒tyā dakṣi̭ṇābhiḥ | viśvḙ de॒vā ū॒rjā | pū॒ṣā sva̭gākā॒reṇa̭ | bṛha॒spatiḥ̭ puro॒dhayā᳚ | pra॒jāpa̭tirudgī॒thena̭ | a॒ntari̭kṣa-mpa॒vitrḙṇa | vā॒yuḥ pātraiḥ᳚ | a॒haggṃ śra॒ddhayā᳚ || 12 ||
dī॒kṣayā॒ pātrai॒reka̭-ñca || 8 ||
senendra̭sya | dhenā॒ bṛha॒spateḥ᳚ | pa॒thyā̭ pū॒ṣṇaḥ | vāgvā॒yoḥ | dī॒kṣā soma̭sya | pṛ॒thi॒vya̭gneḥ | vasṷ̄nā-ṅgāya॒trī | ru॒drāṇā᳚-ntri॒ṣṭuk | ā॒di॒tyānā॒-ñjaga̭tī | viṣṇo̭ranu॒ṣṭuk || 13 ||
varṷṇasya vi॒rāṭ | ya॒jñasya̭ pa॒ṅktiḥ | pra॒jāpa̭te॒ranṷmatiḥ | mi॒trasya̭ śra॒ddhā | sa॒vi॒tuḥ prasṷ̄tiḥ | sūrya̭sya॒ marī̭ciḥ | ca॒ndrama̭so rohi॒ṇī | ṛṣī̭ṇāmarundha॒tī | pa॒rjanya̭sya vi॒dyut | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | cata̭sro-'vāntaradi॒śāḥ | aha̭śca॒ rātri̭śca | kṛ॒ṣiśca॒ vṛṣṭi̭śca | tviṣi॒ścāpa̭citiśca | āpa॒ścauṣa̭dhayaśca | ūrkca̭ sū॒nṛtā̭ ca de॒vānā॒-mpatna̭yaḥ || 14 ||
a॒nu॒ṣṭugdiśa॒ṣṣaṭca̭ || 9 ||
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve | a॒śvino᳚rbā॒hubhyā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒-mprati̭gṛhṇāmi | rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇyam | tenā̭mṛta॒tvama̭śyām | vayo̭ dā॒tre | mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tre | ka i॒da-ṅkasmā̭ adāt | kāmaḥ॒ kāmā̭ya | kāmo̭ dā॒tā || 15 ||
kāmaḥ̭ pratigrahī॒tā | kāmagṃ̭ samu॒dramāvi̭śa | kāmḙna tvā॒ prati̭gṛhṇāmi | kāmai॒tatte᳚ | e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi̭ṇā | u॒ttā॒nastvā᳚-''ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇātu | somā̭ya॒ vāsaḥ̭ | ru॒drāya॒ gām | varṷṇā॒yāśva᳚m | pra॒jāpa̭taye॒ purṷṣam || 16 ||
mana̭ve॒ talpa᳚m | tvaṣṭre॒-'jām | pū॒ṣṇe-'vi᳚m | nir-ṛ̭tyā aśvataragarda॒bhau | hi॒mava̭to ha॒stina᳚m | ga॒ndha॒rvā॒psa॒rābhya̭ssragalaṅkara॒ṇe | viśve᳚bhyo de॒vebhyo̭ dhā॒nyam | vā॒ce-'nna᳚m | brahma̭ṇa oda॒nam | sa॒mu॒drāyāpaḥ̭ || 17 ||
u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyānaḥ̭ | vai॒śvā॒na॒rāya॒ ratha᳚m | vai॒śvā॒na॒raḥ pra॒tnathā॒ nāka॒mārṷhat | di॒vaḥ pṛ॒ṣṭha-mbhanda̭mānassu॒manma̭bhiḥ | sa pū᳚rva॒vajja॒naya̭jja॒ntave॒ dhana᳚m | sa॒mā॒nama̭jmā॒ pari̭yāti॒ jāgṛ̭viḥ | rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe vaiśvāna॒rāya॒ ratha᳚m | tenā̭mṛta॒tvama̭śyām | vayo̭ dā॒tre | mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tre || 18 ||
ka i॒da-ṅkasmā̭ adāt | kāmaḥ॒ kāmā̭ya | kāmo̭ dā॒tā | kāmaḥ̭ pratigrahī॒tā | kāmagṃ̭ samu॒dramāvi̭śa | kāmḙna tvā॒ prati̭gṛhṇāmi | kāmai॒tatte᳚ | e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi̭ṇā | u॒ttā॒nastvā᳚-''ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇātu || 19 ||
dā॒tā purṷṣa॒māpaḥ̭ pratigrahī॒tre nava̭ ca || 10 ||
su॒varṇa̭-ṅgha॒rma-mpari̭veda ve॒nam | indra̭syā॒-''tmāna̭-ndaśa॒dhā cara̭ntam | a॒ntassa̭mu॒dre mana̭sā॒ cara̭ntam | brahmā-'nva̭vinda॒ddaśa̭hotāra॒marṇe᳚ | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭaśśā॒stā janā̭nām | eka॒ssanba̭hu॒dhā vi̭cāraḥ | śa॒tagṃ śu॒krāṇi॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sarve॒ vedā॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sarve॒ hotā̭ro॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sa॒ māna̭sīna ā॒tmā janā̭nām || 20 ||
a॒ntaḥ pravi̭ṣṭaśśā॒stā janā̭nā॒gṃ॒ sarvā᳚tmā | sarvāḥ᳚ pra॒jā yatraika॒-mbhava̭nti | catṷrhotāro॒ yatra̭ sa॒mpada॒-ṅgaccha̭nti de॒vaiḥ | sa॒ māna̭sīna ā॒tmā janā̭nām | brahmendra̭ma॒gni-ñjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | di॒va ā॒tmānagṃ̭ savi॒tāra॒-mbṛha॒spati᳚m | catṷrhotāra-mpra॒diśo-'nṷklṛ॒ptam | vā॒co vī॒rya̭-ntapa॒sā-'nva̭vindat | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | tvaṣṭā̭ragṃ rū॒pāṇi̭ viku॒rvantaṃ̭-vi~pa॒ścim || 21 ||
a॒mṛta̭sya prā॒ṇaṃ-ya~॒jñame॒tam | catṷrhotṛṇāmā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | de॒vānā॒-mbandhu॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭su | a॒mṛtḙna klṛ॒ptaṃ-ya~॒jñame॒tam | catṷrhotṛṇāmā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | śa॒ta-nni॒yutaḥ॒ pari̭veda॒ viśvā̭ vi॒śvavā̭raḥ | viśva̭mi॒daṃ-vṛ~̭ṇāti | indra̭syā॒-''tmā nihi̭taḥ॒ pañca̭hotā | a॒mṛta̭-nde॒vānā॒māyuḥ̭ pra॒jānā᳚m || 22 ||
indra॒gṃ॒ rājā̭nagṃ savi॒tāra̭me॒tam | vā॒yorā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | ra॒śmigṃ ra̭śmī॒nā-mmadhye॒ tapa̭ntam | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | ya ā᳚ṇḍako॒śe bhuva̭na-mbi॒bharti̭ | ani̭rbhiṇṇa॒ssannatha̭ lo॒kān vi॒caṣṭe᳚ | yasyā᳚ṇḍako॒śagṃ śuṣma̭mā॒huḥ prā॒ṇamulba᳚m | tena̭ klṛ॒pto̭-'mṛtḙnā॒hama̭smi | su॒varṇa॒-ṅkośa॒gṃ॒ raja̭sā॒ parī̭vṛtam | de॒vānāṃ᳚-va~su॒dhānīṃ᳚-vi~॒rāja᳚m || 23 ||
a॒mṛta̭sya pū॒rṇā-ntāmṷ ka॒lāṃ-vi~ca̭kṣate | pāda॒gṃ॒ ṣaḍḍho̭tu॒rna kilā̭-''vivitse | yena॒rtavaḥ̭ pañca॒dhota klṛ॒ptāḥ | u॒ta vā̭ ṣa॒ḍdhā mana॒sota klṛ॒ptāḥ | tagṃ ṣaḍḍho̭tāramṛ॒tubhiḥ॒ kalpa̭mānam | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | a॒ntaśca॒ndrama̭si॒ mana̭sā॒ cara̭ntam | sa॒haiva santa॒-nna vijā̭nanti de॒vāḥ | indra̭syā॒-''tmānagṃ̭ śata॒dhā cara̭ntam || 24 ||
indro॒ rājā॒ jaga̭to॒ ya īśe᳚ | sa॒ptaho̭tā sapta॒dhā viklṛ̭ptaḥ | parḙṇa॒ tantṷ-mpariṣi॒cyamā̭nam | a॒ntarā̭di॒tye mana̭sā॒ cara̭ntam | de॒vānā॒gṃ॒ hṛda̭ya॒-mbrahmā-'nva̭vindat | brahmai॒tadbrahma̭ṇa॒ ujja̭bhāra | a॒rkaggṃ ścota̭ntagṃ sari॒rasya॒ madhye᳚ | ā yasmi̭nthsa॒pta pera̭vaḥ | meha̭nti bahu॒lāgṃ śriya᳚m | ba॒hva॒śvāmi̭ndra॒ goma̭tīm || 25 ||
acyṷtā-mbahu॒lāgṃ śriya᳚m | sa hari̭rvasu॒vitta̭maḥ | pe॒rurindrā̭ya pinvate | ba॒hva॒śvāmi̭ndra॒ goma̭tīm | acyṷtā-mbahu॒lāgṃ śriya᳚m | mahya॒mindro॒ niya̭cchatu | śa॒tagṃ śa॒tā a̭sya yu॒ktā harī̭ṇām | a॒rvāṅā yā̭tu॒ vasṷbhī ra॒śmirindraḥ̭ | pramagṃha̭ māṇo bahu॒lāgṃ śriya᳚m | ra॒śmirindra̭ssavi॒tā me॒ niya̭cchatu || 26 ||
ghṛ॒ta-ntejo॒ madhṷmadindri॒yam | mayya॒yama॒gnirda̭dhātu | hariḥ̭ pata॒ṅgaḥ pa̭ṭa॒rī sṷpa॒rṇaḥ | di॒vi॒kṣayo॒ nabha̭sā॒ ya eti̭ | sa na॒ indraḥ̭ kāmava॒ra-nda̭dātu | pañcā̭ra-ñca॒kra-mpari̭vartate pṛ॒thu | hira̭ṇyajyotissari॒rasya॒ madhye᳚ | aja̭sra॒-ñjyoti॒rnabha̭sā॒ sarpa̭deti | sa na॒ indraḥ̭ kāmava॒ra-nda̭dātu | sa॒pta yṷñjanti॒ ratha॒meka̭cakram || 27 ||
eko॒ aśvo̭ vahati saptanā॒mā | tri॒nābhi̭ ca॒krama॒jara॒mana̭rvam | yene॒mā viśvā॒ bhuva̭nāni tasthuḥ | bha॒dra-mpaśya̭nta॒ upa̭sedu॒ragre᳚ | tapo̭ dī॒kṣāmṛṣa̭yassuva॒rvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣa॒ttra-mbala॒moja̭śca jā॒tam | tada॒smai de॒vā a॒bhisa-nna̭mantu | śve॒tagṃ ra॒śmi-mbo̭bhu॒jyamā̭nam | a॒pā-nne॒tāra॒-mbhuva̭nasya go॒pām | indra॒-nnici̭kyuḥ para॒me vyo̭mann || 28 ||
rohi̭ṇīḥ piṅga॒lā eka̭rūpāḥ | kṣara̭ntīḥ piṅga॒lā eka̭rūpāḥ | śa॒tagṃ sa॒hasrā̭ṇi pra॒yutā̭ni॒ nāvyā̭nām | a॒yaṃ-ya~śśve॒to ra॒śmiḥ | pari॒ sarva̭mi॒da-ñjaga̭t | pra॒jā-mpa॒śūndhanā̭ni | a॒smāka̭-ndadātu | śve॒to ra॒śmiḥ pari॒ sarva̭-mbabhūva | suva॒nmahya̭-mpa॒śūn vi॒śvarṷ̄pān | pa॒ta॒ṅgama॒ktamasṷrasya mā॒yayā᳚ || 29 ||
hṛ॒dā pa̭śyanti॒ mana̭sā manī॒ṣiṇaḥ̭ | sa॒mu॒dre a॒ntaḥ ka॒vayo॒ vica̭kṣate | marī̭cīnā-mpa॒dami̭cchanti ve॒dhasaḥ̭ | pa॒ta॒ṅgo vāca॒-mmana̭sā bibharti | tā-ṅga̭ndha॒rvo̭-'vada॒dgarbhḙ a॒ntaḥ | tā-ndyota̭mānāgṃ sva॒rya̭-mmanī॒ṣām | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | ye grā॒myāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | a॒gnistāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ || 30 ||
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ | vī॒taggṃ stṷke stuke | yu॒vama॒smāsu॒ niya̭cchatam | pra pra̭ ya॒jñapa̭ti-ntira | ye grā॒myāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | teṣāgṃ̭ saptā॒nāmi॒ha ranti̭rastu | rā॒yaspoṣā̭ya suprajā॒stvāya̭ su॒vīryā̭ya | ya ā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | vā॒yustāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ | iḍā̭yai sṛ॒pta-ṅghṛ॒tava̭ccarāca॒ram | de॒vā anva̭vinda॒nguhā̭ hi॒tam | ya ā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | teṣāgṃ̭ saptā॒nāmi॒ha ranti̭rastu | rā॒yaspoṣā̭ya suprajā॒stvāya̭ su॒vīryā̭ya || 31 ||
ā॒tmā janā̭nāṃ-vi~ku॒rvantaṃ̭-vi~pa॒ści-mpra॒jānāṃ᳚-va~su॒dhānīṃ᳚-vi~॒rāja॒-ñcara̭nta॒-ṅgoma̭tī-mme॒ niya̭ccha॒tveka̭cakraṃ॒-vyo~̭manmā॒yayā̭ de॒va eka̭rūpā a॒ṣṭau ca̭ || 11 ||
sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣassa॒hasra̭pāt |
sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭhaddaśāṅgu॒lam |
purṷṣa e॒vedagṃ sarva᳚m | yadbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavya᳚m |
u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnāti॒roha̭ti | e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāgṃ̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 32,33 ||
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒mṛta̭-ndi॒vi |
tri॒pādū॒rdhva udai॒tpurṷṣaḥ | pādo᳚-'sye॒hābha̭vā॒tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣva॒ṅvya̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi |
tasmā᳚dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścādbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 34,35 ||
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata |
va॒sa॒nto a̭syā-''sī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒dhmaśśa॒raddha॒viḥ |
sa॒ptāsyā̭-''sanpari॒dhayaḥ̭ | trissa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ |
de॒vā yadya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒npurṷṣa-mpa॒śum |
taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣaṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 34,35 ||
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒dhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam |
pa॒śūgstāgśca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyāngrā॒myāśca॒ ye |
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭dajāyata || 35,36 ||
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kā vū॒rū pādā̭vucyete |
brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 36,37 ||
ū॒rū tada̭sya॒ yadvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata |
ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒ssūryo̭ ajāyata |
mukhā॒dindra̭ścā॒gniśca̭ | prā॒ṇādvā॒yura̭jāyata |
nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyaussama̭vartata |
pa॒dbhyā-mbhūmi॒rdiśa॒-śśrotrā᳚t |
tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 37,38 ||
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m |
ā॒di॒tyava̭rṇaṃ॒ tama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ |
nāmā̭ni kṛ॒tvā-'bhi॒vada॒n yadāste᳚ |
dhā॒tā pu॒rastā॒dyamṷdāja॒hāra̭ |
śa॒kraḥ pravi॒dvānpra॒diśa॒ścata̭sraḥ |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati |
nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate |
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ |
tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann |
te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭ssacante |
yatra॒ pūrvḙ sā॒dhyāssanti̭ de॒vāḥ || 38,39 ||
purṷṣaḥ pu॒ro᳚-'gra॒to̭-'jāyata kṛ॒to̭-'kalpayannāsa॒ndve ca̭ || 12 ||
jyāyā॒nadhi॒ pūrṷṣaḥ | anyatra॒ purṷṣaḥ ||
a॒dbhyassambhṷ̄taḥ pṛthi॒vyai rasā᳚cca |
vi॒śvaka̭rmaṇa॒ssama̭varta॒tādhi̭ |
tasya॒ tvaṣṭā̭ vi॒dadha̭drū॒pamḙti |
tatpurṷṣasya॒ viśva॒mājā̭na॒magre᳚ |
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m |
ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭saḥ॒ para̭stāt |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati |
nānyaḥ panthā̭ vidya॒te-'ya̭nāya |
pra॒jāpa̭tiścarati॒ garbhḙ a॒ntaḥ |
a॒jāya̭māno bahu॒dhā vijā̭yate || 39,40 ||
tasya॒ dhīrāḥ॒ pari̭jānanti॒ yoni᳚m | marī̭cīnā-mpa॒dami̭cchanti ve॒dhasaḥ̭ | yo de॒vebhya॒ āta̭pati | yo de॒vānā᳚-mpu॒rohi̭taḥ |
pūrvo॒ yo de॒vebhyo̭ jā॒taḥ | namo̭ ru॒cāya॒ brāhma̭ye | ruca̭-mbrā॒hma-ñja॒naya̭ntaḥ | de॒vā agre॒ tada̭bruvann | yastvai॒va-mbrā᳚hma॒ṇo vi॒dyāt | tasya̭ de॒vā asa॒nvaśe᳚ | hrīśca̭ te la॒kṣmīśca॒ patnyau᳚ | a॒ho॒rā॒tre pā॒rśve | nakṣa̭trāṇi rū॒pam | a॒śvinau॒ vyātta᳚m | i॒ṣṭa-mma̭niṣāṇa | a॒mu-mma̭niṣāṇa | sarva̭-mmaniṣāṇa || 40,41 ||
jā॒ya॒te॒ vaśḙ sa॒pta ca̭ || 13 ||
bha॒rtā sanbhri॒yamā̭ṇo bibharti | eko̭ de॒vo ba̭hu॒dhā nivi̭ṣṭaḥ | ya॒dā bhā॒ra-nta॒ndraya̭te॒ sa bhartu᳚m | ni॒dhāya̭ bhā॒ra-mpuna॒rasta̭meti | tame॒va mṛ॒tyuma॒mṛta॒-ntamā̭huḥ | ta-mbha॒rtāra॒-ntamṷ go॒ptāra̭māhuḥ | sa bhṛ॒to bhri॒yamā̭ṇo bibharti | ya ḙnaṃ॒-ve~da̭ sa॒tyena॒ bhartu᳚m | sa॒dyo jā॒tamu॒ta ja̭hātye॒ṣaḥ | u॒to jara̭nta॒-nna ja̭hā॒tyeka᳚m || 41,42 ||
u॒to ba॒hūneka॒maha̭rjahāra | ata̭ndro de॒vassada̭me॒va prārthaḥ̭ | yastadveda॒ yata̭ āba॒bhūva̭ | sa॒ndhā-ñca॒ yāgṃ sa̭nda॒dhe brahma̭ṇai॒ṣaḥ | rama̭te॒ tasmi᳚nnu॒ta jī॒rṇe śayā̭ne | naina̭-ñjahā॒tyaha̭ssu pū॒rvyeṣṷ | tvāmāpo॒ anu॒ sarvā᳚ścaranti jāna॒tīḥ | va॒thsa-mpaya̭sā punā॒nāḥ | tvama॒gnigṃ ha̭vya॒vāha॒gṃ॒ sami̭nthse | tva-mbha॒rtā mā̭ta॒riśvā᳚ pra॒jānā᳚m || 42,43 ||
tvaṃ-ya~॒jñastvamṷve॒vāsi॒ somaḥ̭ | tava̭ de॒vā hava॒māya̭nti॒ sarve᳚ | tvameko̭-'si ba॒hūnanu॒pravi̭ṣṭaḥ | nama̭ste astu su॒havo̭ ma edhi | namo̭ vāmastu śṛṇu॒tagṃ hava̭-mme | prāṇā̭pānāvaji॒ragṃ sa॒ñcara̭ntau | hvayā̭mi vā॒-mbrahma̭ṇā tū॒rtameta᳚m | yo mā-ndveṣṭi॒ ta-ñja̭hitaṃ-yu~vānā | prāṇā̭pānau saṃvi~dā॒nau ja̭hitam | a॒muṣyāsṷnā॒ mā saṅga̭sāthām || 43 ||
ta-mmḙ devā॒ brahma̭ṇā saṃvi~dā॒nau | va॒dhāya̭ datta॒-ntama॒hagṃ ha̭nāmi | asa̭jjajāna sa॒ta āba̭bhūva | yaṃ-ya~̭-ñja॒jāna॒ sa ṷ go॒po a̭sya | ya॒dā bhā॒ra-nta॒ndraya̭te॒ sa bhartu᳚m | pa॒rāsya̭ bhā॒ra-mpuna॒rasta̭meti | tadvai tva-mprā॒ṇo a̭bhavaḥ | ma॒hānbhogaḥ̭ pra॒jāpa̭teḥ | bhujaḥ̭ kari॒ṣyamā̭ṇaḥ | yadde॒vānprāṇa̭yo॒ nava̭ || 44 ||
eka̭-mpra॒jānā᳚-ṅgasāthā॒-nnava̭ || 14 ||
hari॒gṃ॒ hara̭nta॒manṷyanti de॒vāḥ | viśva॒syeśā̭naṃ-vṛ~ṣa॒bha-mma̭tī॒nām | brahma॒ sarṷ̄pa॒manṷme॒damāgā᳚t | aya̭na॒-mmā viva̭dhī॒rvikra̭masva | mā chi̭do mṛtyo॒ mā va̭dhīḥ | mā me॒ balaṃ॒-vi~vṛ̭ho॒ mā pramo̭ṣīḥ | pra॒jā-mmā mḙ rīriṣa॒ āyṷrugra | nṛ॒cakṣa̭sa-ntvā ha॒viṣā̭ vidhema | sa॒dyaśca̭kamā॒nāya̭ | pra॒ve॒pā॒nāya̭ mṛ॒tyave᳚ || 45 ||
prāsmā॒ āśā̭ aśṛṇvann | kāmḙnājanaya॒npunaḥ̭ | kāmḙna me॒ kāma॒ āgā᳚t | hṛda̭yā॒ddhṛda̭ya-mmṛ॒tyoḥ | yada॒mīṣā̭ma॒daḥ pri॒yam | tadaitūpa॒māma॒bhi | para̭-mmṛtyo॒ anu॒ parḙhi॒ panthā᳚m | yaste॒ sva ita̭ro deva॒yānā᳚t | cakṣṷṣmate śṛṇva॒te te᳚ bravīmi | mā naḥ̭ pra॒jāgṃ rī̭riṣo॒ mota vī॒rān | pra pū॒rvya-mmana̭sā॒ vanda̭mānaḥ | nādha̭māno vṛṣa॒bha-ñca̭rṣaṇī॒nām | yaḥ pra॒jānā̭meka॒rāṇmānṷṣīṇām | mṛ॒tyuṃ-ya~̭je prathama॒jāmṛ॒tasya̭ || 46 ||
mṛ॒tyavḙ vī॒rāgṃśca॒tvāri̭ ca || 15 ||
ta॒raṇi̭rvi॒śvada̭rśato jyoti॒ṣkṛda̭si sūrya | viśva॒mā bhā̭si roca॒nam | u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si॒ sūryā̭ya tvā॒ bhrāja̭svata e॒ṣa te॒ yoni॒ssūryā̭ya tvā॒ bhrāja̭svate || 47 || 16 ||
āpyā̭yasva madintama॒ soma॒ viśvā̭bhirū॒tibhiḥ̭ | bhavā̭ nassa॒pratha̭stamaḥ || (48) || 17 ||
ī॒yuṣṭe ye pūrva̭tarā॒mapa̭śyan vyu॒cchantī̭mu॒ṣasa॒-mmartyā̭saḥ | a॒smābhi̭rū॒ nu pra̭ti॒cakṣyā̭-'bhū॒do te ya̭nti॒ ye a̭pa॒rīṣu॒ paśyāṋ || 49 || 18 ||
jyoti̭ṣmatī-ntvā sādayāmi jyoti॒ṣkṛta̭-ntvā sādayāmi jyoti॒rvida̭-ntvā sādayāmi॒ bhāsva̭tī-ntvā sādayāmi॒ jvala̭ntī-ntvā sādayāmi malmalā॒bhava̭ntī-ntvā sādayāmi॒ dīpya̭mānā-ntvā sādayāmi॒ roca̭mānā-ntvā sādayā॒myaja̭srā-ntvā sādayāmi bṛ॒hajjyo̭tiṣa-ntvā sādayāmi bo॒dhaya̭ntī-ntvā sādayāmi॒ jāgra̭tī-ntvā sādayāmi || 50 || 19 ||
pra॒yā॒sāya॒ svāhā̭-''yā॒sāya॒ svāhā̭ viyā॒sāya॒ svāhā̭ saṃyā~॒sāya॒ svāho᳚dyā॒sāya॒ svāhā̭-'vayā॒sāya॒ svāhā̭ śu॒ce svāhā॒ śokā̭ya॒ svāhā̭ tapya॒tvai svāhā॒ tapa̭te॒ svāhā᳚ brahmaha॒tyāyai॒ svāhā॒ sarva̭smai॒ svāhā᳚ || 51 || 20 ||
ci॒ttagṃ sa̭ntā॒nena̭ bha॒vaṃ-ya~॒knā ru॒dra-ntani̭mnā paśu॒patiggṃ̭ sthūlahṛda॒yenā॒gnigṃ hṛda̭yena ru॒draṃ-lo~hi̭tena śa॒rva-mmata̭snābhyā-mmahāde॒vama॒ntaḥ pā᳚rśvenauṣiṣṭha॒hanagṃ̭ śiṅgīniko॒śyā᳚bhyām || 52 || 21 ||
ci॒ttiḥ̭ pṛthi॒vya̭gni॒ssūrya̭-nte॒ cakṣṷrma॒hāha̭vi॒rhotā॒ vāghotā᳚ brāhma॒ṇa eka̭hotā॒-'gniryajṷrbhi॒ssenendra̭sya de॒vasya̭ su॒varṇa̭-ṅgha॒rmagṃ sa॒hasra̭śīrṣā॒-'dbhyo bha॒rtā hari̭-nta॒raṇi॒rāpyā̭yasve॒yuṣṭe ye jyoti̭ṣmatī-mprayā॒sāya̭ ci॒ttameka̭vigṃśatiḥ || 21 ||
citti̭ra॒gniryajṷrbhira॒ntaḥ pravi̭ṣṭaḥ pra॒jāpa̭tirbha॒rtāsanprayā॒sāya॒ dvipa̭ñcā॒śat || 52 ||
citti̭ra॒gniryajṷrbhira॒ntaḥ pravi̭ṣṭaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒nastasya॒ dhīrā॒ jyoti̭ṣmatī॒-ntripa̭ñcā॒śat || 53 ||
tacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ |
gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(कृष्णयजुर्वेदीय तैत्तिरीयारण्यके तृतीय प्रपाठकः)
हरिः ओम् । तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ ।
गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः ।
स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् ।
श-न्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । श-ञ्चतु॑ष्पदे ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
ओ-ञ्चित्ति॒स्स्रुक् । चि॒त्तमाज्य᳚म् । वाग्वेदिः॑ । आधी॑त-म्ब॒र्हिः । केतो॑ अ॒ग्निः । विज्ञा॑तम॒ग्निः । वाक्प॑ति॒र्होता᳚ । मन॑ उपव॒क्ता । प्रा॒णो ह॒विः । सामा᳚ध्व॒र्युः । वाच॑स्पते विधे नामन्न् । वि॒धेम॑ ते॒ नाम॑ । वि॒धेस्त्वम॒स्माक॒-न्नाम॑ । वा॒चस्पति॒स्सोम॑-म्पिबतु । आ-ऽस्मासु॑ नृ॒म्ण-न्धा॒त्स्वाहा᳚ ॥ 1 ॥
अ॒ध्व॒र्युः पञ्च॑ च ॥ 1 ॥
पृ॒थि॒वी होता᳚ । द्यौर॑ध्व॒र्युः । रु॒द्रो᳚-ऽग्नीत् । बृह॒स्पति॑रुपव॒क्ता । वाच॑स्पते वा॒चो वी॒र्ये॑ण । सम्भृ॑ततमे॒ना-ऽऽय॑क्ष्यसे । यज॑मानाय॒ वार्य᳚म् । आ सुव॒स्कर॑स्मै । वा॒चस्पति॒स्सोम॑-म्पिबति । ज॒जन॒दिन्द्र॑मिन्द्रि॒याय॒ स्वाहा᳚ ॥ 2 ॥
पृ॒थि॒वी होता॒ दश॑ ॥ 2 ॥
अ॒ग्निर्होता᳚ । अ॒श्विना᳚-ऽध्व॒र्यू । त्वष्टा॒-ऽग्नीत् । मि॒त्र उ॑पव॒क्ता । सोम॒स्सोम॑स्य पुरो॒गाः । शु॒क्रस्शु॒क्रस्य॑ पुरो॒गाः । श्रा॒तास्त॑ इन्द्र॒ सोमाः᳚ । वाता॑पेर्हवन॒श्रुत॒स्स्वाहा᳚ ॥ 3 ॥
अ॒ग्निर्होता॒-ऽष्टौ ॥ 3 ॥
सूर्य॑-न्ते॒ चक्षुः॑ । वात॑-म्प्रा॒णः । द्या-म्पृ॒ष्ठम् । अ॒न्तरि॑क्षमा॒त्मा । अङ्गै᳚र्य॒ज्ञम् । पृ॒थि॒वीग्ं शरी॑रैः । वाच॑स्प॒ते-ऽच्छि॑द्रया वा॒चा । अच्छि॑द्रया जु॒ह्वा᳚ । दि॒वि दे॑वा॒वृध॒ग्ं॒ होत्रा॒ मेर॑यस्व॒ स्वाहा᳚ ॥ 4 ॥
सूर्य॑-न्ते॒ नव॑ ॥ 4 ॥
म॒हाह॑वि॒र्होता᳚ । स॒त्यह॑विरध्व॒र्युः । अच्यु॑तपाजा अ॒ग्नीत् । अच्यु॑तमना उपव॒क्ता । अ॒ना॒धृ॒ष्यश्चा᳚प्रतिधृ॒ष्यश्च॑ य॒ज्ञस्या॑भिग॒रौ । अ॒यास्य॑ उद्गा॒ता । वाच॑स्पते हृद्विधे नामन्न् । वि॒धेम॑ ते॒ नाम॑ । वि॒धेस्त्वम॒स्माक॒-न्नाम॑ । वा॒चस्पति॒स्सोम॑मपात् । मा दैव्य॒स्तन्तु॒श्छेदि॒ मा म॑नु॒ष्यः॑ । नमो॑ दि॒वे । नमः॑ पृथि॒व्यै स्वाहा᳚ ॥ 5 ॥
अ॒पा॒त्त्रीणि॑ च ॥ 5 ॥
वाघोता᳚ । दी॒क्षा पत्नी᳚ । वातो᳚-ऽध्व॒र्युः । आपो॑-ऽभिग॒रः । मनो॑ ह॒विः । तप॑सि जुहोमि । भूर्भुव॒स्सुवः॑ । ब्रह्म॑ स्वय॒म्भु । ब्रह्म॑णे स्वय॒म्भुवे॒ स्वाहा᳚ ॥ 6 ॥
वाघोता॒ नव॑ ॥ 6 ॥
ब्रा॒ह्म॒ण एक॑होता । स य॒ज्ञः । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । य॒ज्ञश्च॑ मे भूयात् । अ॒ग्निर्द्विहो॑ता । स भ॒र्ता । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । भ॒र्ता च॑ मे भूयात् । पृ॒थि॒वी त्रिहो॑ता । स प्र॑ति॒ष्ठा ॥ 7 ॥
स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । प्र॒ति॒ष्ठा च॑ मे भूयात् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-ञ्चतु॑र्होता । स वि॒ष्ठाः । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । वि॒ष्ठाश्च॑ मे भूयात् । वा॒युः पञ्च॑होता । स प्रा॒णः । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । प्रा॒णश्च॑ मे भूयात् ॥ 8 ॥
च॒न्द्रमा॒-ष्षड्ढो॑ता । स ऋ॒तून्क॑ल्पयाति । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । ऋ॒तव॑श्च मे कल्पन्ताम् । अन्नग्ं॑ स॒प्तहो॑ता । स प्रा॒णस्य॑ प्रा॒णः । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । प्रा॒णस्य॑ च मे प्रा॒णो भू॑यात् । द्यौर॒ष्टहो॑ता । सो॑-ऽनाधृ॒ष्यः ॥ 9 ॥
स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । अ॒ना॒धृ॒ष्यश्च॑ भूयासम् । आ॒दि॒त्यो नव॑होता । स ते॑ज॒स्वी । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । ते॒ज॒स्वी च॑ भूयासम् । प्र॒जाप॑ति॒र्दश॑होता । स इ॒दग्ं सर्व᳚म् । स मे॑ ददातु प्र॒जा-म्प॒शून्पुष्टिं॒-यँशः॑ । सर्व॑-ञ्च मे भूयात् ॥ 10 ॥
प्र॒ति॒ष्ठा प्रा॒णश्च॑ मे भूयादनाधृ॒ष्यस्सर्व-ञ्च मे भूयात् ॥
ब्रा॒ह्म॒णो य॒ज्ञो᳚-ऽग्निर्भ॒र्ता पृ॑थि॒वी प्र॑ति॒ष्ठा-ऽन्तरि॑क्षं-विँ॒ष्ठा वा॒युः प्रा॒णश्च॒न्द्रमा॑ स ऋ॒तूनन्न॒ग्ं॒ स प्रा॒णस्य॑ प्रा॒णो द्यौर॑नाधृ॒ष्य आ॑दि॒त्यस्स ते॑ज॒स्वी प्र॒जाप॑ति॒-स्स इ॒दग्ं सर्व॒ग्ं॒ सर्व॑-ञ्च मे भूयात् ॥
अ॒ग्निर्यजु॑र्भिः । स॒वि॒ता स्तोमैः᳚ । इन्द्र॑ उक्थाम॒दैः । मि॒त्रावरु॑णावा॒शिषा᳚ । अङ्गि॑रसो॒ धिष्णि॑यैर॒ग्निभिः॑ । म॒रुत॑स्सदोहविर्धा॒नाभ्या᳚म् । आपः॒ प्रोक्ष॑णीभिः । ओष॑धयो ब॒र्हिषा᳚ । अदि॑ति॒र्वेद्या᳚ । सोमो॑ दी॒क्षया᳚ ॥ 11 ॥
त्वष्टे॒ध्मेन॑ । विष्णु॑र्य॒ज्ञेन॑ । वस॑व॒ आज्ये॑न । आ॒दि॒त्या दक्षि॑णाभिः । विश्वे॑ दे॒वा ऊ॒र्जा । पू॒षा स्व॑गाका॒रेण॑ । बृह॒स्पतिः॑ पुरो॒धया᳚ । प्र॒जाप॑तिरुद्गी॒थेन॑ । अ॒न्तरि॑क्ष-म्प॒वित्रे॑ण । वा॒युः पात्रैः᳚ । अ॒हग्ग्ं श्र॒द्धया᳚ ॥ 12 ॥
दी॒क्षया॒ पात्रै॒रेक॑-ञ्च ॥ 8 ॥
सेनेन्द्र॑स्य । धेना॒ बृह॒स्पतेः᳚ । प॒थ्या॑ पू॒ष्णः । वाग्वा॒योः । दी॒क्षा सोम॑स्य । पृ॒थि॒व्य॑ग्नेः । वसू॑ना-ङ्गाय॒त्री । रु॒द्राणा᳚-न्त्रि॒ष्टुक् । आ॒दि॒त्याना॒-ञ्जग॑ती । विष्णो॑रनु॒ष्टुक् ॥ 13 ॥
वरु॑णस्य वि॒राट् । य॒ज्ञस्य॑ प॒ङ्क्तिः । प्र॒जाप॑ते॒रनु॑मतिः । मि॒त्रस्य॑ श्र॒द्धा । स॒वि॒तुः प्रसू॑तिः । सूर्य॑स्य॒ मरी॑चिः । च॒न्द्रम॑सो रोहि॒णी । ऋषी॑णामरुन्ध॒ती । प॒र्जन्य॑स्य वि॒द्युत् । चत॑स्रो॒ दिशः॑ । चत॑स्रो-ऽवान्तरदि॒शाः । अह॑श्च॒ रात्रि॑श्च । कृ॒षिश्च॒ वृष्टि॑श्च । त्विषि॒श्चाप॑चितिश्च । आप॒श्चौष॑धयश्च । ऊर्क्च॑ सू॒नृता॑ च दे॒वाना॒-म्पत्न॑यः ॥ 14 ॥
अ॒नु॒ष्टुग्दिश॒ष्षट्च॑ ॥ 9 ॥
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे । अ॒श्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚म् । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒-म्प्रति॑गृह्णामि । राजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे॒-ऽग्नये॒ हिर॑ण्यम् । तेना॑मृत॒त्वम॑श्याम् । वयो॑ दा॒त्रे । मयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्रे । क इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदात् । कामः॒ कामा॑य । कामो॑ दा॒ता ॥ 15 ॥
कामः॑ प्रतिग्रही॒ता । कामग्ं॑ समु॒द्रमावि॑श । कामे॑न त्वा॒ प्रति॑गृह्णामि । कामै॒तत्ते᳚ । ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॑णा । उ॒त्ता॒नस्त्वा᳚-ऽऽङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णातु । सोमा॑य॒ वासः॑ । रु॒द्राय॒ गाम् । वरु॑णा॒याश्व᳚म् । प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षम् ॥ 16 ॥
मन॑वे॒ तल्प᳚म् । त्वष्ट्रे॒-ऽजाम् । पू॒ष्णे-ऽवि᳚म् । निर्-ऋ॑त्या अश्वतरगर्द॒भौ । हि॒मव॑तो ह॒स्तिन᳚म् । ग॒न्ध॒र्वा॒प्स॒राभ्य॑स्स्रगलङ्कर॒णे । विश्वे᳚भ्यो दे॒वेभ्यो॑ धा॒न्यम् । वा॒चे-ऽन्न᳚म् । ब्रह्म॑ण ओद॒नम् । स॒मु॒द्रायापः॑ ॥ 17 ॥
उ॒त्ता॒नाया᳚ङ्गीर॒सायानः॑ । वै॒श्वा॒न॒राय॒ रथ᳚म् । वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हत् । दि॒वः पृ॒ष्ठ-म्भन्द॑मानस्सु॒मन्म॑भिः । स पू᳚र्व॒वज्ज॒नय॑ज्ज॒न्तवे॒ धन᳚म् । स॒मा॒नम॑ज्मा॒ परि॑याति॒ जागृ॑विः । राजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे वैश्वान॒राय॒ रथ᳚म् । तेना॑मृत॒त्वम॑श्याम् । वयो॑ दा॒त्रे । मयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्रे ॥ 18 ॥
क इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदात् । कामः॒ कामा॑य । कामो॑ दा॒ता । कामः॑ प्रतिग्रही॒ता । कामग्ं॑ समु॒द्रमावि॑श । कामे॑न त्वा॒ प्रति॑गृह्णामि । कामै॒तत्ते᳚ । ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॑णा । उ॒त्ता॒नस्त्वा᳚-ऽऽङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णातु ॥ 19 ॥
दा॒ता पुरु॑ष॒मापः॑ प्रतिग्रही॒त्रे नव॑ च ॥ 10 ॥
सु॒वर्ण॑-ङ्घ॒र्म-म्परि॑वेद वे॒नम् । इन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मान॑-न्दश॒धा चर॑न्तम् । अ॒न्तस्स॑मु॒द्रे मन॑सा॒ चर॑न्तम् । ब्रह्मा-ऽन्व॑विन्द॒द्दश॑होतार॒मर्णे᳚ । अ॒न्तः प्रवि॑ष्टश्शा॒स्ता जना॑नाम् । एक॒स्सन्ब॑हु॒धा वि॑चारः । श॒तग्ं शु॒क्राणि॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्ति । सर्वे॒ वेदा॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्ति । सर्वे॒ होता॑रो॒ यत्रैक॒-म्भव॑न्ति । स॒ मान॑सीन आ॒त्मा जना॑नाम् ॥ 20 ॥
अ॒न्तः प्रवि॑ष्टश्शा॒स्ता जना॑ना॒ग्ं॒ सर्वा᳚त्मा । सर्वाः᳚ प्र॒जा यत्रैक॒-म्भव॑न्ति । चतु॑र्होतारो॒ यत्र॑ स॒म्पद॒-ङ्गच्छ॑न्ति दे॒वैः । स॒ मान॑सीन आ॒त्मा जना॑नाम् । ब्रह्मेन्द्र॑म॒ग्नि-ञ्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम् । दि॒व आ॒त्मानग्ं॑ सवि॒तार॒-म्बृह॒स्पति᳚म् । चतु॑र्होतार-म्प्र॒दिशो-ऽनु॑क्लृ॒प्तम् । वा॒चो वी॒र्य॑-न्तप॒सा-ऽन्व॑विन्दत् । अ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम् । त्वष्टा॑रग्ं रू॒पाणि॑ विकु॒र्वन्तं॑-विँप॒श्चिम् ॥ 21 ॥
अ॒मृत॑स्य प्रा॒णं-यँ॒ज्ञमे॒तम् । चतु॑र्होतृणामा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युः । अ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम् । दे॒वाना॒-म्बन्धु॒ निहि॑त॒-ङ्गुहा॑सु । अ॒मृते॑न क्लृ॒प्तं-यँ॒ज्ञमे॒तम् । चतु॑र्होतृणामा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युः । श॒त-न्नि॒युतः॒ परि॑वेद॒ विश्वा॑ वि॒श्ववा॑रः । विश्व॑मि॒दं-वृँ॑णाति । इन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मा निहि॑तः॒ पञ्च॑होता । अ॒मृत॑-न्दे॒वाना॒मायुः॑ प्र॒जाना᳚म् ॥ 22 ॥
इन्द्र॒ग्ं॒ राजा॑नग्ं सवि॒तार॑मे॒तम् । वा॒योरा॒त्मान॑-ङ्क॒वयो॒ निचि॑क्युः । र॒श्मिग्ं र॑श्मी॒ना-म्मध्ये॒ तप॑न्तम् । ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्ति । य आ᳚ण्डको॒शे भुव॑न-म्बि॒भर्ति॑ । अनि॑र्भिण्ण॒स्सन्नथ॑ लो॒कान् वि॒चष्टे᳚ । यस्या᳚ण्डको॒शग्ं शुष्म॑मा॒हुः प्रा॒णमुल्ब᳚म् । तेन॑ क्लृ॒प्तो॑-ऽमृते॑ना॒हम॑स्मि । सु॒वर्ण॒-ङ्कोश॒ग्ं॒ रज॑सा॒ परी॑वृतम् । दे॒वानां᳚-वँसु॒धानीं᳚-विँ॒राज᳚म् ॥ 23 ॥
अ॒मृत॑स्य पू॒र्णा-न्तामु॑ क॒लां-विँच॑क्षते । पाद॒ग्ं॒ षड्ढो॑तु॒र्न किला॑-ऽऽविवित्से । येन॒र्तवः॑ पञ्च॒धोत क्लृ॒प्ताः । उ॒त वा॑ ष॒ड्धा मन॒सोत क्लृ॒प्ताः । तग्ं षड्ढो॑तारमृ॒तुभिः॒ कल्प॑मानम् । ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्ति । अ॒न्तः प्रवि॑ष्ट-ङ्क॒र्तार॑मे॒तम् । अ॒न्तश्च॒न्द्रम॑सि॒ मन॑सा॒ चर॑न्तम् । स॒हैव सन्त॒-न्न विजा॑नन्ति दे॒वाः । इन्द्र॑स्या॒-ऽऽत्मानग्ं॑ शत॒धा चर॑न्तम् ॥ 24 ॥
इन्द्रो॒ राजा॒ जग॑तो॒ य ईशे᳚ । स॒प्तहो॑ता सप्त॒धा विक्लृ॑प्तः । परे॑ण॒ तन्तु॑-म्परिषि॒च्यमा॑नम् । अ॒न्तरा॑दि॒त्ये मन॑सा॒ चर॑न्तम् । दे॒वाना॒ग्ं॒ हृद॑य॒-म्ब्रह्मा-ऽन्व॑विन्दत् । ब्रह्मै॒तद्ब्रह्म॑ण॒ उज्ज॑भार । अ॒र्कग्ग्ं श्चोत॑न्तग्ं सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚ । आ यस्मि॑न्थ्स॒प्त पेर॑वः । मेह॑न्ति बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म् । ब॒ह्व॒श्वामि॑न्द्र॒ गोम॑तीम् ॥ 25 ॥
अच्यु॑ता-म्बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म् । स हरि॑र्वसु॒वित्त॑मः । पे॒रुरिन्द्रा॑य पिन्वते । ब॒ह्व॒श्वामि॑न्द्र॒ गोम॑तीम् । अच्यु॑ता-म्बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म् । मह्य॒मिन्द्रो॒ निय॑च्छतु । श॒तग्ं श॒ता अ॑स्य यु॒क्ता हरी॑णाम् । अ॒र्वाङा या॑तु॒ वसु॑भी र॒श्मिरिन्द्रः॑ । प्रमग्ंह॑ माणो बहु॒लाग्ं श्रिय᳚म् । र॒श्मिरिन्द्र॑स्सवि॒ता मे॒ निय॑च्छतु ॥ 26 ॥
घृ॒त-न्तेजो॒ मधु॑मदिन्द्रि॒यम् । मय्य॒यम॒ग्निर्द॑धातु । हरिः॑ पत॒ङ्गः प॑ट॒री सु॑प॒र्णः । दि॒वि॒क्षयो॒ नभ॑सा॒ य एति॑ । स न॒ इन्द्रः॑ कामव॒र-न्द॑दातु । पञ्चा॑र-ञ्च॒क्र-म्परि॑वर्तते पृ॒थु । हिर॑ण्यज्योतिस्सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚ । अज॑स्र॒-ञ्ज्योति॒र्नभ॑सा॒ सर्प॑देति । स न॒ इन्द्रः॑ कामव॒र-न्द॑दातु । स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्रम् ॥ 27 ॥
एको॒ अश्वो॑ वहति सप्तना॒मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॒मन॑र्वम् । येने॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि तस्थुः । भ॒द्र-म्पश्य॑न्त॒ उप॑सेदु॒रग्रे᳚ । तपो॑ दी॒क्षामृष॑यस्सुव॒र्विदः॑ । ततः॑ क्ष॒त्त्र-म्बल॒मोज॑श्च जा॒तम् । तद॒स्मै दे॒वा अ॒भिस-न्न॑मन्तु । श्वे॒तग्ं र॒श्मि-म्बो॑भु॒ज्यमा॑नम् । अ॒पा-न्ने॒तार॒-म्भुव॑नस्य गो॒पाम् । इन्द्र॒-न्निचि॑क्युः पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ 28 ॥
रोहि॑णीः पिङ्ग॒ला एक॑रूपाः । क्षर॑न्तीः पिङ्ग॒ला एक॑रूपाः । श॒तग्ं स॒हस्रा॑णि प्र॒युता॑नि॒ नाव्या॑नाम् । अ॒यं-यँश्श्वे॒तो र॒श्मिः । परि॒ सर्व॑मि॒द-ञ्जग॑त् । प्र॒जा-म्प॒शून्धना॑नि । अ॒स्माक॑-न्ददातु । श्वे॒तो र॒श्मिः परि॒ सर्व॑-म्बभूव । सुव॒न्मह्य॑-म्प॒शून् वि॒श्वरू॑पान् । प॒त॒ङ्गम॒क्तमसु॑रस्य मा॒यया᳚ ॥ 29 ॥
हृ॒दा प॑श्यन्ति॒ मन॑सा मनी॒षिणः॑ । स॒मु॒द्रे अ॒न्तः क॒वयो॒ विच॑क्षते । मरी॑चीना-म्प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑ । प॒त॒ङ्गो वाच॒-म्मन॑सा बिभर्ति । ता-ङ्ग॑न्ध॒र्वो॑-ऽवद॒द्गर्भे॑ अ॒न्तः । ता-न्द्योत॑मानाग्ं स्व॒र्य॑-म्मनी॒षाम् । ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒वयो॒ निपा᳚न्ति । ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाः । विरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । अ॒ग्निस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः ॥ 30 ॥
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः । वी॒तग्ग्ं स्तु॑के स्तुके । यु॒वम॒स्मासु॒ निय॑च्छतम् । प्र प्र॑ य॒ज्ञप॑ति-न्तिर । ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाः । विरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । तेषाग्ं॑ सप्ता॒नामि॒ह रन्ति॑रस्तु । रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य । य आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाः । विरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । वा॒युस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः । इडा॑यै सृ॒प्त-ङ्घृ॒तव॑च्चराच॒रम् । दे॒वा अन्व॑विन्द॒न्गुहा॑ हि॒तम् । य आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाः । विरू॑पा॒स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । तेषाग्ं॑ सप्ता॒नामि॒ह रन्ति॑रस्तु । रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य ॥ 31 ॥
आ॒त्मा जना॑नां-विँकु॒र्वन्तं॑-विँप॒श्चि-म्प्र॒जानां᳚-वँसु॒धानीं᳚-विँ॒राज॒-ञ्चर॑न्त॒-ङ्गोम॑ती-म्मे॒ निय॑च्छ॒त्वेक॑चक्रं॒-व्योँ॑मन्मा॒यया॑ दे॒व एक॑रूपा अ॒ष्टौ च॑ ॥ 11 ॥
स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्षस्स॒हस्र॑पात् ।
स भूमिं॑-विँ॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम् ।
पुरु॑ष ए॒वेदग्ं सर्व᳚म् । यद्भू॒तं-यँच्च॒ भव्य᳚म् ।
उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नः । यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति । ए॒तावा॑नस्य महि॒मा । अतो॒ ज्यायाग्ं॑श्च॒ पूरु॑षः ॥ 32,33 ॥
पादो᳚-ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । त्रि॒पाद॑स्या॒मृत॑-न्दि॒वि ।
त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षः । पादो᳚-ऽस्ये॒हाभ॑वा॒त्पुनः॑ ।
ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत् । सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भि ।
तस्मा᳚द्वि॒राड॑जायत । वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत । प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥ 34,35 ॥
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा᳚ । दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत ।
व॒स॒न्तो अ॑स्या-ऽऽसी॒दाज्य᳚म् । ग्री॒ष्म इ॒ध्मश्श॒रद्ध॒विः ।
स॒प्तास्या॑-ऽऽसन्परि॒धयः॑ । त्रिस्स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः ।
दे॒वा यद्य॒ज्ञ-न्त॑न्वा॒नाः । अब॑ध्न॒न्पुरु॑ष-म्प॒शुम् ।
तं-यँ॒ज्ञ-म्ब॒र्हिषि॒ प्रौक्षन्॑ । पुरु॑ष-ञ्जा॒तम॑ग्र॒तः ॥ 34,35 ॥
तेन॑ दे॒वा अय॑जन्त । सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ।
तस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑ । सम्भृ॑त-म्पृषदा॒ज्यम् ।
प॒शूग्स्ताग्श्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑ । आ॒र॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ ये ।
तस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑ । ऋच॒स्सामा॑नि जज्ञिरे ।
छन्दाग्ं॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । यजु॒स्तस्मा॑दजायत ॥ 35,36 ॥
तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त । ये के चो॑भ॒याद॑तः ।
गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । तस्मा᳚ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ।
यत्पुरु॑षं॒-व्यँ॑दधुः । क॒ति॒धा व्य॑कल्पयन्न् ।
मुख॒-ङ्किम॑स्य॒ कौ बा॒हू । का वू॒रू पादा॑वुच्येते ।
ब्रा॒ह्म॒णो᳚-ऽस्य॒ मुख॑मासीत् । बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ॥ 36,37 ॥
ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ । प॒द्भ्याग्ं शू॒द्रो अ॑जायत ।
च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तः । चक्षो॒स्सूर्यो॑ अजायत ।
मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ । प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ।
नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षम् । शी॒र्ष्णो द्यौस्सम॑वर्तत ।
प॒द्भ्या-म्भूमि॒र्दिश॒-श्श्रोत्रा᳚त् ।
तथा॑ लो॒काग्ं अ॑कल्पयन्न् ॥ 37,38 ॥
वेदा॒हमे॒त-म्पुरु॑ष-म्म॒हान्त᳚म् ।
आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑स॒स्तु पा॒रे ।
सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ ।
नामा॑नि कृ॒त्वा-ऽभि॒वद॒न् यदास्ते᳚ ।
धा॒ता पु॒रस्ता॒द्यमु॑दाज॒हार॑ ।
श॒क्रः प्रवि॒द्वान्प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति ।
नान्यः पन्था॒ अय॑नाय विद्यते ।
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वाः ।
तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्न् ।
ते ह॒ नाक॑-म्महि॒मान॑स्सचन्ते ।
यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्यास्सन्ति॑ दे॒वाः ॥ 38,39 ॥
पुरु॑षः पु॒रो᳚-ऽग्र॒तो॑-ऽजायत कृ॒तो॑-ऽकल्पयन्नास॒न्द्वे च॑ ॥ 12 ॥
ज्याया॒नधि॒ पूरु॑षः । अन्यत्र॒ पुरु॑षः ॥
अ॒द्भ्यस्सम्भू॑तः पृथि॒व्यै रसा᳚च्च ।
वि॒श्वक॑र्मण॒स्सम॑वर्त॒ताधि॑ ।
तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति ।
तत्पुरु॑षस्य॒ विश्व॒माजा॑न॒मग्रे᳚ ।
वेदा॒हमे॒त-म्पुरु॑ष-म्म॒हान्त᳚म् ।
आ॒दि॒त्यव॑र्ण॒-न्तम॑सः॒ पर॑स्तात् ।
तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति ।
नान्यः पन्था॑ विद्य॒ते-ऽय॑नाय ।
प्र॒जाप॑तिश्चरति॒ गर्भे॑ अ॒न्तः ।
अ॒जाय॑मानो बहु॒धा विजा॑यते ॥ 39,40 ॥
तस्य॒ धीराः॒ परि॑जानन्ति॒ योनि᳚म् । मरी॑चीना-म्प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑ । यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पति । यो दे॒वाना᳚-म्पु॒रोहि॑तः ।
पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तः । नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये । रुच॑-म्ब्रा॒ह्म-ञ्ज॒नय॑न्तः । दे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन्न् । यस्त्वै॒व-म्ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्यात् । तस्य॑ दे॒वा अस॒न्वशे᳚ । ह्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्यौ᳚ । अ॒हो॒रा॒त्रे पा॒र्श्वे । नक्ष॑त्राणि रू॒पम् । अ॒श्विनौ॒ व्यात्त᳚म् । इ॒ष्ट-म्म॑निषाण । अ॒मु-म्म॑निषाण । सर्व॑-म्मनिषाण ॥ 40,41 ॥
जा॒य॒ते॒ वशे॑ स॒प्त च॑ ॥ 13 ॥
भ॒र्ता सन्भ्रि॒यमा॑णो बिभर्ति । एको॑ दे॒वो ब॑हु॒धा निवि॑ष्टः । य॒दा भा॒र-न्त॒न्द्रय॑ते॒ स भर्तु᳚म् । नि॒धाय॑ भा॒र-म्पुन॒रस्त॑मेति । तमे॒व मृ॒त्युम॒मृत॒-न्तमा॑हुः । त-म्भ॒र्तार॒-न्तमु॑ गो॒प्तार॑माहुः । स भृ॒तो भ्रि॒यमा॑णो बिभर्ति । य ए॑नं॒-वेँद॑ स॒त्येन॒ भर्तु᳚म् । स॒द्यो जा॒तमु॒त ज॑हात्ये॒षः । उ॒तो जर॑न्त॒-न्न ज॑हा॒त्येक᳚म् ॥ 41,42 ॥
उ॒तो ब॒हूनेक॒मह॑र्जहार । अत॑न्द्रो दे॒वस्सद॑मे॒व प्रार्थः॑ । यस्तद्वेद॒ यत॑ आब॒भूव॑ । स॒न्धा-ञ्च॒ याग्ं स॑न्द॒धे ब्रह्म॑णै॒षः । रम॑ते॒ तस्मि᳚न्नु॒त जी॒र्णे शया॑ने । नैन॑-ञ्जहा॒त्यह॑स्सु पू॒र्व्येषु॑ । त्वामापो॒ अनु॒ सर्वा᳚श्चरन्ति जान॒तीः । व॒थ्स-म्पय॑सा पुना॒नाः । त्वम॒ग्निग्ं ह॑व्य॒वाह॒ग्ं॒ समि॑न्थ्से । त्व-म्भ॒र्ता मा॑त॒रिश्वा᳚ प्र॒जाना᳚म् ॥ 42,43 ॥
त्वं-यँ॒ज्ञस्त्वमु॑वे॒वासि॒ सोमः॑ । तव॑ दे॒वा हव॒माय॑न्ति॒ सर्वे᳚ । त्वमेको॑-ऽसि ब॒हूननु॒प्रवि॑ष्टः । नम॑स्ते अस्तु सु॒हवो॑ म एधि । नमो॑ वामस्तु शृणु॒तग्ं हव॑-म्मे । प्राणा॑पानावजि॒रग्ं स॒ञ्चर॑न्तौ । ह्वया॑मि वा॒-म्ब्रह्म॑णा तू॒र्तमेत᳚म् । यो मा-न्द्वेष्टि॒ त-ञ्ज॑हितं-युँवाना । प्राणा॑पानौ संविँदा॒नौ ज॑हितम् । अ॒मुष्यासु॑ना॒ मा सङ्ग॑साथाम् ॥ 43 ॥
त-म्मे॑ देवा॒ ब्रह्म॑णा संविँदा॒नौ । व॒धाय॑ दत्त॒-न्तम॒हग्ं ह॑नामि । अस॑ज्जजान स॒त आब॑भूव । यं-यँ॑-ञ्ज॒जान॒ स उ॑ गो॒पो अ॑स्य । य॒दा भा॒र-न्त॒न्द्रय॑ते॒ स भर्तु᳚म् । प॒रास्य॑ भा॒र-म्पुन॒रस्त॑मेति । तद्वै त्व-म्प्रा॒णो अ॑भवः । म॒हान्भोगः॑ प्र॒जाप॑तेः । भुजः॑ करि॒ष्यमा॑णः । यद्दे॒वान्प्राण॑यो॒ नव॑ ॥ 44 ॥
एक॑-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गसाथा॒-न्नव॑ ॥ 14 ॥
हरि॒ग्ं॒ हर॑न्त॒मनु॑यन्ति दे॒वाः । विश्व॒स्येशा॑नं-वृँष॒भ-म्म॑ती॒नाम् । ब्रह्म॒ सरू॑प॒मनु॑मे॒दमागा᳚त् । अय॑न॒-म्मा विव॑धी॒र्विक्र॑मस्व । मा छि॑दो मृत्यो॒ मा व॑धीः । मा मे॒ बलं॒-विँवृ॑हो॒ मा प्रमो॑षीः । प्र॒जा-म्मा मे॑ रीरिष॒ आयु॑रुग्र । नृ॒चक्ष॑स-न्त्वा ह॒विषा॑ विधेम । स॒द्यश्च॑कमा॒नाय॑ । प्र॒वे॒पा॒नाय॑ मृ॒त्यवे᳚ ॥ 45 ॥
प्रास्मा॒ आशा॑ अशृण्वन्न् । कामे॑नाजनय॒न्पुनः॑ । कामे॑न मे॒ काम॒ आगा᳚त् । हृद॑या॒द्धृद॑य-म्मृ॒त्योः । यद॒मीषा॑म॒दः प्रि॒यम् । तदैतूप॒माम॒भि । पर॑-म्मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्था᳚म् । यस्ते॒ स्व इत॑रो देव॒याना᳚त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते᳚ ब्रवीमि । मा नः॑ प्र॒जाग्ं री॑रिषो॒ मोत वी॒रान् । प्र पू॒र्व्य-म्मन॑सा॒ वन्द॑मानः । नाध॑मानो वृष॒भ-ञ्च॑र्षणी॒नाम् । यः प्र॒जाना॑मेक॒राण्मानु॑षीणाम् । मृ॒त्युं-यँ॑जे प्रथम॒जामृ॒तस्य॑ ॥ 46 ॥
मृ॒त्यवे॑ वी॒राग्ंश्च॒त्वारि॑ च ॥ 15 ॥
त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोच॒नम् । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो-ऽसि॒ सूर्या॑य त्वा॒ भ्राज॑स्वत ए॒ष ते॒ योनि॒स्सूर्या॑य त्वा॒ भ्राज॑स्वते ॥ 47 ॥ 16 ॥
आप्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वा॑भिरू॒तिभिः॑ । भवा॑ नस्स॒प्रथ॑स्तमः ॥ (48) ॥ 17 ॥
ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन् व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षस॒-म्मर्त्या॑सः । अ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑-ऽभू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्यान्॑ ॥ 49 ॥ 18 ॥
ज्योति॑ष्मती-न्त्वा सादयामि ज्योति॒ष्कृत॑-न्त्वा सादयामि ज्योति॒र्विद॑-न्त्वा सादयामि॒ भास्व॑ती-न्त्वा सादयामि॒ ज्वल॑न्ती-न्त्वा सादयामि मल्मला॒भव॑न्ती-न्त्वा सादयामि॒ दीप्य॑माना-न्त्वा सादयामि॒ रोच॑माना-न्त्वा सादया॒म्यज॑स्रा-न्त्वा सादयामि बृ॒हज्ज्यो॑तिष-न्त्वा सादयामि बो॒धय॑न्ती-न्त्वा सादयामि॒ जाग्र॑ती-न्त्वा सादयामि ॥ 50 ॥ 19 ॥
प्र॒या॒साय॒ स्वाहा॑-ऽऽया॒साय॒ स्वाहा॑ विया॒साय॒ स्वाहा॑ संयाँ॒साय॒ स्वाहो᳚द्या॒साय॒ स्वाहा॑-ऽवया॒साय॒ स्वाहा॑ शु॒चे स्वाहा॒ शोका॑य॒ स्वाहा॑ तप्य॒त्वै स्वाहा॒ तप॑ते॒ स्वाहा᳚ ब्रह्मह॒त्यायै॒ स्वाहा॒ सर्व॑स्मै॒ स्वाहा᳚ ॥ 51 ॥ 20 ॥
चि॒त्तग्ं स॑न्ता॒नेन॑ भ॒वं-यँ॒क्ना रु॒द्र-न्तनि॑म्ना पशु॒पतिग्ग्ं॑ स्थूलहृद॒येना॒ग्निग्ं हृद॑येन रु॒द्रं-लोँहि॑तेन श॒र्व-म्मत॑स्नाभ्या-म्महादे॒वम॒न्तः पा᳚र्श्वेनौषिष्ठ॒हनग्ं॑ शिङ्गीनिको॒श्या᳚भ्याम् ॥ 52 ॥ 21 ॥
चि॒त्तिः॑ पृथि॒व्य॑ग्नि॒स्सूर्य॑-न्ते॒ चक्षु॑र्म॒हाह॑वि॒र्होता॒ वाघोता᳚ ब्राह्म॒ण एक॑होता॒-ऽग्निर्यजु॑र्भि॒स्सेनेन्द्र॑स्य दे॒वस्य॑ सु॒वर्ण॑-ङ्घ॒र्मग्ं स॒हस्र॑शीर्षा॒-ऽद्भ्यो भ॒र्ता हरि॑-न्त॒रणि॒राप्या॑यस्वे॒युष्टे ये ज्योति॑ष्मती-म्प्रया॒साय॑ चि॒त्तमेक॑विग्ंशतिः ॥ 21 ॥
चित्ति॑र॒ग्निर्यजु॑र्भिर॒न्तः प्रवि॑ष्टः प्र॒जाप॑तिर्भ॒र्तासन्प्रया॒साय॒ द्विप॑ञ्चा॒शत् ॥ 52 ॥
चित्ति॑र॒ग्निर्यजु॑र्भिर॒न्तः प्रवि॑ष्टः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नस्तस्य॒ धीरा॒ ज्योति॑ष्मती॒-न्त्रिप॑ञ्चा॒शत् ॥ 53 ॥
तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहे । गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ ।
गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः ।
स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्व-ञ्जि॑गातु भेष॒जम् ।
श-न्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । श-ञ्चतु॑ष्पदे ॥
ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥
(kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake tṛtīya prapāṭhakaḥ)
hariḥ om | tacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ |
gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
o-ñcitti॒ssruk | ci॒ttamājya᳚m | vāgvediḥ̭ | ādhī̭ta-mba॒rhiḥ | keto̭ a॒gniḥ | vijñā̭tama॒gniḥ | vākpa̭ti॒rhotā᳚ | mana̭ upava॒ktā | prā॒ṇo ha॒viḥ | sāmā᳚dhva॒ryuḥ | vāca̭spate vidhe nāmann | vi॒dhema̭ te॒ nāma̭ | vi॒dhestvama॒smāka॒-nnāma̭ | vā॒caspati॒ssoma̭-mpibatu | ā-'smāsṷ nṛ॒mṇa-ndhā॒tsvāhā᳚ || 1 ||
a॒dhva॒ryuḥ pañca̭ ca || 1 ||
pṛ॒thi॒vī hotā᳚ | dyaura̭dhva॒ryuḥ | ru॒dro᳚-'gnīt | bṛha॒spati̭rupava॒ktā | vāca̭spate vā॒co vī॒ryḙṇa | sambhṛ̭tatame॒nā-''ya̭kṣyase | yaja̭mānāya॒ vārya᳚m | ā suva॒skara̭smai | vā॒caspati॒ssoma̭-mpibati | ja॒jana॒dindra̭mindri॒yāya॒ svāhā᳚ || 2 ||
pṛ॒thi॒vī hotā॒ daśa̭ || 2 ||
a॒gnirhotā᳚ | a॒śvinā᳚-'dhva॒ryū | tvaṣṭā॒-'gnīt | mi॒tra ṷpava॒ktā | soma॒ssoma̭sya puro॒gāḥ | śu॒krasśu॒krasya̭ puro॒gāḥ | śrā॒tāsta̭ indra॒ somāḥ᳚ | vātā̭perhavana॒śruta॒ssvāhā᳚ || 3 ||
a॒gnirhotā॒-'ṣṭau || 3 ||
sūrya̭-nte॒ cakṣuḥ̭ | vāta̭-mprā॒ṇaḥ | dyā-mpṛ॒ṣṭham | a॒ntari̭kṣamā॒tmā | aṅgai᳚rya॒jñam | pṛ॒thi॒vīgṃ śarī̭raiḥ | vāca̭spa॒te-'cchi̭drayā vā॒cā | acchi̭drayā ju॒hvā᳚ | di॒vi dḙvā॒vṛdha॒gṃ॒ hotrā॒ mera̭yasva॒ svāhā᳚ || 4 ||
sūrya̭-nte॒ nava̭ || 4 ||
ma॒hāha̭vi॒rhotā᳚ | sa॒tyaha̭viradhva॒ryuḥ | acyṷtapājā a॒gnīt | acyṷtamanā upava॒ktā | a॒nā॒dhṛ॒ṣyaścā᳚pratidhṛ॒ṣyaśca̭ ya॒jñasyā̭bhiga॒rau | a॒yāsya̭ udgā॒tā | vāca̭spate hṛdvidhe nāmann | vi॒dhema̭ te॒ nāma̭ | vi॒dhestvama॒smāka॒-nnāma̭ | vā॒caspati॒ssoma̭mapāt | mā daivya॒stantu॒śchedi॒ mā ma̭nu॒ṣyaḥ̭ | namo̭ di॒ve | namaḥ̭ pṛthi॒vyai svāhā᳚ || 5 ||
a॒pā॒ttrīṇi̭ ca || 5 ||
vāghotā᳚ | dī॒kṣā patnī᳚ | vāto᳚-'dhva॒ryuḥ | āpo̭-'bhiga॒raḥ | mano̭ ha॒viḥ | tapa̭si juhomi | bhūrbhuva॒ssuvaḥ̭ | brahma̭ svaya॒mbhu | brahma̭ṇe svaya॒mbhuve॒ svāhā᳚ || 6 ||
vāghotā॒ nava̭ || 6 ||
brā॒hma॒ṇa eka̭hotā | sa ya॒jñaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | ya॒jñaśca̭ me bhūyāt | a॒gnirdviho̭tā | sa bha॒rtā | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | bha॒rtā ca̭ me bhūyāt | pṛ॒thi॒vī triho̭tā | sa pra̭ti॒ṣṭhā || 7 ||
sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | pra॒ti॒ṣṭhā ca̭ me bhūyāt | a॒ntari̭kṣa॒-ñcatṷrhotā | sa vi॒ṣṭhāḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | vi॒ṣṭhāśca̭ me bhūyāt | vā॒yuḥ pañca̭hotā | sa prā॒ṇaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | prā॒ṇaśca̭ me bhūyāt || 8 ||
ca॒ndramā॒-ṣṣaḍḍho̭tā | sa ṛ॒tūnka̭lpayāti | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | ṛ॒tava̭śca me kalpantām | annagṃ̭ sa॒ptaho̭tā | sa prā॒ṇasya̭ prā॒ṇaḥ | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | prā॒ṇasya̭ ca me prā॒ṇo bhṷ̄yāt | dyaura॒ṣṭaho̭tā | so̭-'nādhṛ॒ṣyaḥ || 9 ||
sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | a॒nā॒dhṛ॒ṣyaśca̭ bhūyāsam | ā॒di॒tyo nava̭hotā | sa tḙja॒svī | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | te॒ja॒svī ca̭ bhūyāsam | pra॒jāpa̭ti॒rdaśa̭hotā | sa i॒dagṃ sarva᳚m | sa mḙ dadātu pra॒jā-mpa॒śūnpuṣṭiṃ॒-ya~śaḥ̭ | sarva̭-ñca me bhūyāt || 10 ||
pra॒ti॒ṣṭhā prā॒ṇaśca̭ me bhūyādanādhṛ॒ṣyassarva-ñca me bhūyāt ||
brā॒hma॒ṇo ya॒jño᳚-'gnirbha॒rtā pṛ̭thi॒vī pra̭ti॒ṣṭhā-'ntari̭kṣaṃ-vi~॒ṣṭhā vā॒yuḥ prā॒ṇaśca॒ndramā̭ sa ṛ॒tūnanna॒gṃ॒ sa prā॒ṇasya̭ prā॒ṇo dyaura̭nādhṛ॒ṣya ā̭di॒tyassa tḙja॒svī pra॒jāpa̭ti॒-ssa i॒dagṃ sarva॒gṃ॒ sarva̭-ñca me bhūyāt ||
a॒gniryajṷrbhiḥ | sa॒vi॒tā stomaiḥ᳚ | indra̭ ukthāma॒daiḥ | mi॒trāvarṷṇāvā॒śiṣā᳚ | aṅgi̭raso॒ dhiṣṇi̭yaira॒gnibhiḥ̭ | ma॒ruta̭ssadohavirdhā॒nābhyā᳚m | āpaḥ॒ prokṣa̭ṇībhiḥ | oṣa̭dhayo ba॒rhiṣā᳚ | adi̭ti॒rvedyā᳚ | somo̭ dī॒kṣayā᳚ || 11 ||
tvaṣṭe॒dhmena̭ | viṣṇṷrya॒jñena̭ | vasa̭va॒ ājyḙna | ā॒di॒tyā dakṣi̭ṇābhiḥ | viśvḙ de॒vā ū॒rjā | pū॒ṣā sva̭gākā॒reṇa̭ | bṛha॒spatiḥ̭ puro॒dhayā᳚ | pra॒jāpa̭tirudgī॒thena̭ | a॒ntari̭kṣa-mpa॒vitrḙṇa | vā॒yuḥ pātraiḥ᳚ | a॒haggṃ śra॒ddhayā᳚ || 12 ||
dī॒kṣayā॒ pātrai॒reka̭-ñca || 8 ||
senendra̭sya | dhenā॒ bṛha॒spateḥ᳚ | pa॒thyā̭ pū॒ṣṇaḥ | vāgvā॒yoḥ | dī॒kṣā soma̭sya | pṛ॒thi॒vya̭gneḥ | vasṷ̄nā-ṅgāya॒trī | ru॒drāṇā᳚-ntri॒ṣṭuk | ā॒di॒tyānā॒-ñjaga̭tī | viṣṇo̭ranu॒ṣṭuk || 13 ||
varṷṇasya vi॒rāṭ | ya॒jñasya̭ pa॒ṅktiḥ | pra॒jāpa̭te॒ranṷmatiḥ | mi॒trasya̭ śra॒ddhā | sa॒vi॒tuḥ prasṷ̄tiḥ | sūrya̭sya॒ marī̭ciḥ | ca॒ndrama̭so rohi॒ṇī | ṛṣī̭ṇāmarundha॒tī | pa॒rjanya̭sya vi॒dyut | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | cata̭sro-'vāntaradi॒śāḥ | aha̭śca॒ rātri̭śca | kṛ॒ṣiśca॒ vṛṣṭi̭śca | tviṣi॒ścāpa̭citiśca | āpa॒ścauṣa̭dhayaśca | ūrkca̭ sū॒nṛtā̭ ca de॒vānā॒-mpatna̭yaḥ || 14 ||
a॒nu॒ṣṭugdiśa॒ṣṣaṭca̭ || 9 ||
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve | a॒śvino᳚rbā॒hubhyā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒-mprati̭gṛhṇāmi | rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇyam | tenā̭mṛta॒tvama̭śyām | vayo̭ dā॒tre | mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tre | ka i॒da-ṅkasmā̭ adāt | kāmaḥ॒ kāmā̭ya | kāmo̭ dā॒tā || 15 ||
kāmaḥ̭ pratigrahī॒tā | kāmagṃ̭ samu॒dramāvi̭śa | kāmḙna tvā॒ prati̭gṛhṇāmi | kāmai॒tatte᳚ | e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi̭ṇā | u॒ttā॒nastvā᳚-''ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇātu | somā̭ya॒ vāsaḥ̭ | ru॒drāya॒ gām | varṷṇā॒yāśva᳚m | pra॒jāpa̭taye॒ purṷṣam || 16 ||
mana̭ve॒ talpa᳚m | tvaṣṭre॒-'jām | pū॒ṣṇe-'vi᳚m | nir-ṛ̭tyā aśvataragarda॒bhau | hi॒mava̭to ha॒stina᳚m | ga॒ndha॒rvā॒psa॒rābhya̭ssragalaṅkara॒ṇe | viśve᳚bhyo de॒vebhyo̭ dhā॒nyam | vā॒ce-'nna᳚m | brahma̭ṇa oda॒nam | sa॒mu॒drāyāpaḥ̭ || 17 ||
u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyānaḥ̭ | vai॒śvā॒na॒rāya॒ ratha᳚m | vai॒śvā॒na॒raḥ pra॒tnathā॒ nāka॒mārṷhat | di॒vaḥ pṛ॒ṣṭha-mbhanda̭mānassu॒manma̭bhiḥ | sa pū᳚rva॒vajja॒naya̭jja॒ntave॒ dhana᳚m | sa॒mā॒nama̭jmā॒ pari̭yāti॒ jāgṛ̭viḥ | rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe vaiśvāna॒rāya॒ ratha᳚m | tenā̭mṛta॒tvama̭śyām | vayo̭ dā॒tre | mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tre || 18 ||
ka i॒da-ṅkasmā̭ adāt | kāmaḥ॒ kāmā̭ya | kāmo̭ dā॒tā | kāmaḥ̭ pratigrahī॒tā | kāmagṃ̭ samu॒dramāvi̭śa | kāmḙna tvā॒ prati̭gṛhṇāmi | kāmai॒tatte᳚ | e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi̭ṇā | u॒ttā॒nastvā᳚-''ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇātu || 19 ||
dā॒tā purṷṣa॒māpaḥ̭ pratigrahī॒tre nava̭ ca || 10 ||
su॒varṇa̭-ṅgha॒rma-mpari̭veda ve॒nam | indra̭syā॒-''tmāna̭-ndaśa॒dhā cara̭ntam | a॒ntassa̭mu॒dre mana̭sā॒ cara̭ntam | brahmā-'nva̭vinda॒ddaśa̭hotāra॒marṇe᳚ | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭaśśā॒stā janā̭nām | eka॒ssanba̭hu॒dhā vi̭cāraḥ | śa॒tagṃ śu॒krāṇi॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sarve॒ vedā॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sarve॒ hotā̭ro॒ yatraika॒-mbhava̭nti | sa॒ māna̭sīna ā॒tmā janā̭nām || 20 ||
a॒ntaḥ pravi̭ṣṭaśśā॒stā janā̭nā॒gṃ॒ sarvā᳚tmā | sarvāḥ᳚ pra॒jā yatraika॒-mbhava̭nti | catṷrhotāro॒ yatra̭ sa॒mpada॒-ṅgaccha̭nti de॒vaiḥ | sa॒ māna̭sīna ā॒tmā janā̭nām | brahmendra̭ma॒gni-ñjaga̭taḥ prati॒ṣṭhām | di॒va ā॒tmānagṃ̭ savi॒tāra॒-mbṛha॒spati᳚m | catṷrhotāra-mpra॒diśo-'nṷklṛ॒ptam | vā॒co vī॒rya̭-ntapa॒sā-'nva̭vindat | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | tvaṣṭā̭ragṃ rū॒pāṇi̭ viku॒rvantaṃ̭-vi~pa॒ścim || 21 ||
a॒mṛta̭sya prā॒ṇaṃ-ya~॒jñame॒tam | catṷrhotṛṇāmā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | de॒vānā॒-mbandhu॒ nihi̭ta॒-ṅguhā̭su | a॒mṛtḙna klṛ॒ptaṃ-ya~॒jñame॒tam | catṷrhotṛṇāmā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | śa॒ta-nni॒yutaḥ॒ pari̭veda॒ viśvā̭ vi॒śvavā̭raḥ | viśva̭mi॒daṃ-vṛ~̭ṇāti | indra̭syā॒-''tmā nihi̭taḥ॒ pañca̭hotā | a॒mṛta̭-nde॒vānā॒māyuḥ̭ pra॒jānā᳚m || 22 ||
indra॒gṃ॒ rājā̭nagṃ savi॒tāra̭me॒tam | vā॒yorā॒tmāna̭-ṅka॒vayo॒ nici̭kyuḥ | ra॒śmigṃ ra̭śmī॒nā-mmadhye॒ tapa̭ntam | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | ya ā᳚ṇḍako॒śe bhuva̭na-mbi॒bharti̭ | ani̭rbhiṇṇa॒ssannatha̭ lo॒kān vi॒caṣṭe᳚ | yasyā᳚ṇḍako॒śagṃ śuṣma̭mā॒huḥ prā॒ṇamulba᳚m | tena̭ klṛ॒pto̭-'mṛtḙnā॒hama̭smi | su॒varṇa॒-ṅkośa॒gṃ॒ raja̭sā॒ parī̭vṛtam | de॒vānāṃ᳚-va~su॒dhānīṃ᳚-vi~॒rāja᳚m || 23 ||
a॒mṛta̭sya pū॒rṇā-ntāmṷ ka॒lāṃ-vi~ca̭kṣate | pāda॒gṃ॒ ṣaḍḍho̭tu॒rna kilā̭-''vivitse | yena॒rtavaḥ̭ pañca॒dhota klṛ॒ptāḥ | u॒ta vā̭ ṣa॒ḍdhā mana॒sota klṛ॒ptāḥ | tagṃ ṣaḍḍho̭tāramṛ॒tubhiḥ॒ kalpa̭mānam | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | a॒ntaḥ pravi̭ṣṭa-ṅka॒rtāra̭me॒tam | a॒ntaśca॒ndrama̭si॒ mana̭sā॒ cara̭ntam | sa॒haiva santa॒-nna vijā̭nanti de॒vāḥ | indra̭syā॒-''tmānagṃ̭ śata॒dhā cara̭ntam || 24 ||
indro॒ rājā॒ jaga̭to॒ ya īśe᳚ | sa॒ptaho̭tā sapta॒dhā viklṛ̭ptaḥ | parḙṇa॒ tantṷ-mpariṣi॒cyamā̭nam | a॒ntarā̭di॒tye mana̭sā॒ cara̭ntam | de॒vānā॒gṃ॒ hṛda̭ya॒-mbrahmā-'nva̭vindat | brahmai॒tadbrahma̭ṇa॒ ujja̭bhāra | a॒rkaggṃ ścota̭ntagṃ sari॒rasya॒ madhye᳚ | ā yasmi̭nthsa॒pta pera̭vaḥ | meha̭nti bahu॒lāgṃ śriya᳚m | ba॒hva॒śvāmi̭ndra॒ goma̭tīm || 25 ||
acyṷtā-mbahu॒lāgṃ śriya᳚m | sa hari̭rvasu॒vitta̭maḥ | pe॒rurindrā̭ya pinvate | ba॒hva॒śvāmi̭ndra॒ goma̭tīm | acyṷtā-mbahu॒lāgṃ śriya᳚m | mahya॒mindro॒ niya̭cchatu | śa॒tagṃ śa॒tā a̭sya yu॒ktā harī̭ṇām | a॒rvāṅā yā̭tu॒ vasṷbhī ra॒śmirindraḥ̭ | pramagṃha̭ māṇo bahu॒lāgṃ śriya᳚m | ra॒śmirindra̭ssavi॒tā me॒ niya̭cchatu || 26 ||
ghṛ॒ta-ntejo॒ madhṷmadindri॒yam | mayya॒yama॒gnirda̭dhātu | hariḥ̭ pata॒ṅgaḥ pa̭ṭa॒rī sṷpa॒rṇaḥ | di॒vi॒kṣayo॒ nabha̭sā॒ ya eti̭ | sa na॒ indraḥ̭ kāmava॒ra-nda̭dātu | pañcā̭ra-ñca॒kra-mpari̭vartate pṛ॒thu | hira̭ṇyajyotissari॒rasya॒ madhye᳚ | aja̭sra॒-ñjyoti॒rnabha̭sā॒ sarpa̭deti | sa na॒ indraḥ̭ kāmava॒ra-nda̭dātu | sa॒pta yṷñjanti॒ ratha॒meka̭cakram || 27 ||
eko॒ aśvo̭ vahati saptanā॒mā | tri॒nābhi̭ ca॒krama॒jara॒mana̭rvam | yene॒mā viśvā॒ bhuva̭nāni tasthuḥ | bha॒dra-mpaśya̭nta॒ upa̭sedu॒ragre᳚ | tapo̭ dī॒kṣāmṛṣa̭yassuva॒rvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣa॒ttra-mbala॒moja̭śca jā॒tam | tada॒smai de॒vā a॒bhisa-nna̭mantu | śve॒tagṃ ra॒śmi-mbo̭bhu॒jyamā̭nam | a॒pā-nne॒tāra॒-mbhuva̭nasya go॒pām | indra॒-nnici̭kyuḥ para॒me vyo̭mann || 28 ||
rohi̭ṇīḥ piṅga॒lā eka̭rūpāḥ | kṣara̭ntīḥ piṅga॒lā eka̭rūpāḥ | śa॒tagṃ sa॒hasrā̭ṇi pra॒yutā̭ni॒ nāvyā̭nām | a॒yaṃ-ya~śśve॒to ra॒śmiḥ | pari॒ sarva̭mi॒da-ñjaga̭t | pra॒jā-mpa॒śūndhanā̭ni | a॒smāka̭-ndadātu | śve॒to ra॒śmiḥ pari॒ sarva̭-mbabhūva | suva॒nmahya̭-mpa॒śūn vi॒śvarṷ̄pān | pa॒ta॒ṅgama॒ktamasṷrasya mā॒yayā᳚ || 29 ||
hṛ॒dā pa̭śyanti॒ mana̭sā manī॒ṣiṇaḥ̭ | sa॒mu॒dre a॒ntaḥ ka॒vayo॒ vica̭kṣate | marī̭cīnā-mpa॒dami̭cchanti ve॒dhasaḥ̭ | pa॒ta॒ṅgo vāca॒-mmana̭sā bibharti | tā-ṅga̭ndha॒rvo̭-'vada॒dgarbhḙ a॒ntaḥ | tā-ndyota̭mānāgṃ sva॒rya̭-mmanī॒ṣām | ṛ॒tasya̭ pa॒de ka॒vayo॒ nipā᳚nti | ye grā॒myāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | a॒gnistāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ || 30 ||
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ | vī॒taggṃ stṷke stuke | yu॒vama॒smāsu॒ niya̭cchatam | pra pra̭ ya॒jñapa̭ti-ntira | ye grā॒myāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | teṣāgṃ̭ saptā॒nāmi॒ha ranti̭rastu | rā॒yaspoṣā̭ya suprajā॒stvāya̭ su॒vīryā̭ya | ya ā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | vā॒yustāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ | iḍā̭yai sṛ॒pta-ṅghṛ॒tava̭ccarāca॒ram | de॒vā anva̭vinda॒nguhā̭ hi॒tam | ya ā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā॒ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | teṣāgṃ̭ saptā॒nāmi॒ha ranti̭rastu | rā॒yaspoṣā̭ya suprajā॒stvāya̭ su॒vīryā̭ya || 31 ||
ā॒tmā janā̭nāṃ-vi~ku॒rvantaṃ̭-vi~pa॒ści-mpra॒jānāṃ᳚-va~su॒dhānīṃ᳚-vi~॒rāja॒-ñcara̭nta॒-ṅgoma̭tī-mme॒ niya̭ccha॒tveka̭cakraṃ॒-vyo~̭manmā॒yayā̭ de॒va eka̭rūpā a॒ṣṭau ca̭ || 11 ||
sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣassa॒hasra̭pāt |
sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭhaddaśāṅgu॒lam |
purṷṣa e॒vedagṃ sarva᳚m | yadbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavya᳚m |
u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnāti॒roha̭ti | e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāgṃ̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 32,33 ||
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒mṛta̭-ndi॒vi |
tri॒pādū॒rdhva udai॒tpurṷṣaḥ | pādo᳚-'sye॒hābha̭vā॒tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣva॒ṅvya̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi |
tasmā᳚dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścādbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 34,35 ||
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata |
va॒sa॒nto a̭syā-''sī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒dhmaśśa॒raddha॒viḥ |
sa॒ptāsyā̭-''sanpari॒dhayaḥ̭ | trissa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ |
de॒vā yadya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒npurṷṣa-mpa॒śum |
taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣaṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 34,35 ||
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒dhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam |
pa॒śūgstāgśca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyāngrā॒myāśca॒ ye |
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭dajāyata || 35,36 ||
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kā vū॒rū pādā̭vucyete |
brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 36,37 ||
ū॒rū tada̭sya॒ yadvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata |
ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒ssūryo̭ ajāyata |
mukhā॒dindra̭ścā॒gniśca̭ | prā॒ṇādvā॒yura̭jāyata |
nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyaussama̭vartata |
pa॒dbhyā-mbhūmi॒rdiśa॒-śśrotrā᳚t |
tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 37,38 ||
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m |
ā॒di॒tyava̭rṇaṃ॒ tama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ |
nāmā̭ni kṛ॒tvā-'bhi॒vada॒n yadāste᳚ |
dhā॒tā pu॒rastā॒dyamṷdāja॒hāra̭ |
śa॒kraḥ pravi॒dvānpra॒diśa॒ścata̭sraḥ |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati |
nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate |
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ |
tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann |
te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭ssacante |
yatra॒ pūrvḙ sā॒dhyāssanti̭ de॒vāḥ || 38,39 ||
purṷṣaḥ pu॒ro᳚-'gra॒to̭-'jāyata kṛ॒to̭-'kalpayannāsa॒ndve ca̭ || 12 ||
jyāyā॒nadhi॒ pūrṷṣaḥ | anyatra॒ purṷṣaḥ ||
a॒dbhyassambhṷ̄taḥ pṛthi॒vyai rasā᳚cca |
vi॒śvaka̭rmaṇa॒ssama̭varta॒tādhi̭ |
tasya॒ tvaṣṭā̭ vi॒dadha̭drū॒pamḙti |
tatpurṷṣasya॒ viśva॒mājā̭na॒magre᳚ |
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m |
ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭saḥ॒ para̭stāt |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati |
nānyaḥ panthā̭ vidya॒te-'ya̭nāya |
pra॒jāpa̭tiścarati॒ garbhḙ a॒ntaḥ |
a॒jāya̭māno bahu॒dhā vijā̭yate || 39,40 ||
tasya॒ dhīrāḥ॒ pari̭jānanti॒ yoni᳚m | marī̭cīnā-mpa॒dami̭cchanti ve॒dhasaḥ̭ | yo de॒vebhya॒ āta̭pati | yo de॒vānā᳚-mpu॒rohi̭taḥ |
pūrvo॒ yo de॒vebhyo̭ jā॒taḥ | namo̭ ru॒cāya॒ brāhma̭ye | ruca̭-mbrā॒hma-ñja॒naya̭ntaḥ | de॒vā agre॒ tada̭bruvann | yastvai॒va-mbrā᳚hma॒ṇo vi॒dyāt | tasya̭ de॒vā asa॒nvaśe᳚ | hrīśca̭ te la॒kṣmīśca॒ patnyau᳚ | a॒ho॒rā॒tre pā॒rśve | nakṣa̭trāṇi rū॒pam | a॒śvinau॒ vyātta᳚m | i॒ṣṭa-mma̭niṣāṇa | a॒mu-mma̭niṣāṇa | sarva̭-mmaniṣāṇa || 40,41 ||
jā॒ya॒te॒ vaśḙ sa॒pta ca̭ || 13 ||
bha॒rtā sanbhri॒yamā̭ṇo bibharti | eko̭ de॒vo ba̭hu॒dhā nivi̭ṣṭaḥ | ya॒dā bhā॒ra-nta॒ndraya̭te॒ sa bhartu᳚m | ni॒dhāya̭ bhā॒ra-mpuna॒rasta̭meti | tame॒va mṛ॒tyuma॒mṛta॒-ntamā̭huḥ | ta-mbha॒rtāra॒-ntamṷ go॒ptāra̭māhuḥ | sa bhṛ॒to bhri॒yamā̭ṇo bibharti | ya ḙnaṃ॒-ve~da̭ sa॒tyena॒ bhartu᳚m | sa॒dyo jā॒tamu॒ta ja̭hātye॒ṣaḥ | u॒to jara̭nta॒-nna ja̭hā॒tyeka᳚m || 41,42 ||
u॒to ba॒hūneka॒maha̭rjahāra | ata̭ndro de॒vassada̭me॒va prārthaḥ̭ | yastadveda॒ yata̭ āba॒bhūva̭ | sa॒ndhā-ñca॒ yāgṃ sa̭nda॒dhe brahma̭ṇai॒ṣaḥ | rama̭te॒ tasmi᳚nnu॒ta jī॒rṇe śayā̭ne | naina̭-ñjahā॒tyaha̭ssu pū॒rvyeṣṷ | tvāmāpo॒ anu॒ sarvā᳚ścaranti jāna॒tīḥ | va॒thsa-mpaya̭sā punā॒nāḥ | tvama॒gnigṃ ha̭vya॒vāha॒gṃ॒ sami̭nthse | tva-mbha॒rtā mā̭ta॒riśvā᳚ pra॒jānā᳚m || 42,43 ||
tvaṃ-ya~॒jñastvamṷve॒vāsi॒ somaḥ̭ | tava̭ de॒vā hava॒māya̭nti॒ sarve᳚ | tvameko̭-'si ba॒hūnanu॒pravi̭ṣṭaḥ | nama̭ste astu su॒havo̭ ma edhi | namo̭ vāmastu śṛṇu॒tagṃ hava̭-mme | prāṇā̭pānāvaji॒ragṃ sa॒ñcara̭ntau | hvayā̭mi vā॒-mbrahma̭ṇā tū॒rtameta᳚m | yo mā-ndveṣṭi॒ ta-ñja̭hitaṃ-yu~vānā | prāṇā̭pānau saṃvi~dā॒nau ja̭hitam | a॒muṣyāsṷnā॒ mā saṅga̭sāthām || 43 ||
ta-mmḙ devā॒ brahma̭ṇā saṃvi~dā॒nau | va॒dhāya̭ datta॒-ntama॒hagṃ ha̭nāmi | asa̭jjajāna sa॒ta āba̭bhūva | yaṃ-ya~̭-ñja॒jāna॒ sa ṷ go॒po a̭sya | ya॒dā bhā॒ra-nta॒ndraya̭te॒ sa bhartu᳚m | pa॒rāsya̭ bhā॒ra-mpuna॒rasta̭meti | tadvai tva-mprā॒ṇo a̭bhavaḥ | ma॒hānbhogaḥ̭ pra॒jāpa̭teḥ | bhujaḥ̭ kari॒ṣyamā̭ṇaḥ | yadde॒vānprāṇa̭yo॒ nava̭ || 44 ||
eka̭-mpra॒jānā᳚-ṅgasāthā॒-nnava̭ || 14 ||
hari॒gṃ॒ hara̭nta॒manṷyanti de॒vāḥ | viśva॒syeśā̭naṃ-vṛ~ṣa॒bha-mma̭tī॒nām | brahma॒ sarṷ̄pa॒manṷme॒damāgā᳚t | aya̭na॒-mmā viva̭dhī॒rvikra̭masva | mā chi̭do mṛtyo॒ mā va̭dhīḥ | mā me॒ balaṃ॒-vi~vṛ̭ho॒ mā pramo̭ṣīḥ | pra॒jā-mmā mḙ rīriṣa॒ āyṷrugra | nṛ॒cakṣa̭sa-ntvā ha॒viṣā̭ vidhema | sa॒dyaśca̭kamā॒nāya̭ | pra॒ve॒pā॒nāya̭ mṛ॒tyave᳚ || 45 ||
prāsmā॒ āśā̭ aśṛṇvann | kāmḙnājanaya॒npunaḥ̭ | kāmḙna me॒ kāma॒ āgā᳚t | hṛda̭yā॒ddhṛda̭ya-mmṛ॒tyoḥ | yada॒mīṣā̭ma॒daḥ pri॒yam | tadaitūpa॒māma॒bhi | para̭-mmṛtyo॒ anu॒ parḙhi॒ panthā᳚m | yaste॒ sva ita̭ro deva॒yānā᳚t | cakṣṷṣmate śṛṇva॒te te᳚ bravīmi | mā naḥ̭ pra॒jāgṃ rī̭riṣo॒ mota vī॒rān | pra pū॒rvya-mmana̭sā॒ vanda̭mānaḥ | nādha̭māno vṛṣa॒bha-ñca̭rṣaṇī॒nām | yaḥ pra॒jānā̭meka॒rāṇmānṷṣīṇām | mṛ॒tyuṃ-ya~̭je prathama॒jāmṛ॒tasya̭ || 46 ||
mṛ॒tyavḙ vī॒rāgṃśca॒tvāri̭ ca || 15 ||
ta॒raṇi̭rvi॒śvada̭rśato jyoti॒ṣkṛda̭si sūrya | viśva॒mā bhā̭si roca॒nam | u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si॒ sūryā̭ya tvā॒ bhrāja̭svata e॒ṣa te॒ yoni॒ssūryā̭ya tvā॒ bhrāja̭svate || 47 || 16 ||
āpyā̭yasva madintama॒ soma॒ viśvā̭bhirū॒tibhiḥ̭ | bhavā̭ nassa॒pratha̭stamaḥ || (48) || 17 ||
ī॒yuṣṭe ye pūrva̭tarā॒mapa̭śyan vyu॒cchantī̭mu॒ṣasa॒-mmartyā̭saḥ | a॒smābhi̭rū॒ nu pra̭ti॒cakṣyā̭-'bhū॒do te ya̭nti॒ ye a̭pa॒rīṣu॒ paśyāṋ || 49 || 18 ||
jyoti̭ṣmatī-ntvā sādayāmi jyoti॒ṣkṛta̭-ntvā sādayāmi jyoti॒rvida̭-ntvā sādayāmi॒ bhāsva̭tī-ntvā sādayāmi॒ jvala̭ntī-ntvā sādayāmi malmalā॒bhava̭ntī-ntvā sādayāmi॒ dīpya̭mānā-ntvā sādayāmi॒ roca̭mānā-ntvā sādayā॒myaja̭srā-ntvā sādayāmi bṛ॒hajjyo̭tiṣa-ntvā sādayāmi bo॒dhaya̭ntī-ntvā sādayāmi॒ jāgra̭tī-ntvā sādayāmi || 50 || 19 ||
pra॒yā॒sāya॒ svāhā̭-''yā॒sāya॒ svāhā̭ viyā॒sāya॒ svāhā̭ saṃyā~॒sāya॒ svāho᳚dyā॒sāya॒ svāhā̭-'vayā॒sāya॒ svāhā̭ śu॒ce svāhā॒ śokā̭ya॒ svāhā̭ tapya॒tvai svāhā॒ tapa̭te॒ svāhā᳚ brahmaha॒tyāyai॒ svāhā॒ sarva̭smai॒ svāhā᳚ || 51 || 20 ||
ci॒ttagṃ sa̭ntā॒nena̭ bha॒vaṃ-ya~॒knā ru॒dra-ntani̭mnā paśu॒patiggṃ̭ sthūlahṛda॒yenā॒gnigṃ hṛda̭yena ru॒draṃ-lo~hi̭tena śa॒rva-mmata̭snābhyā-mmahāde॒vama॒ntaḥ pā᳚rśvenauṣiṣṭha॒hanagṃ̭ śiṅgīniko॒śyā᳚bhyām || 52 || 21 ||
ci॒ttiḥ̭ pṛthi॒vya̭gni॒ssūrya̭-nte॒ cakṣṷrma॒hāha̭vi॒rhotā॒ vāghotā᳚ brāhma॒ṇa eka̭hotā॒-'gniryajṷrbhi॒ssenendra̭sya de॒vasya̭ su॒varṇa̭-ṅgha॒rmagṃ sa॒hasra̭śīrṣā॒-'dbhyo bha॒rtā hari̭-nta॒raṇi॒rāpyā̭yasve॒yuṣṭe ye jyoti̭ṣmatī-mprayā॒sāya̭ ci॒ttameka̭vigṃśatiḥ || 21 ||
citti̭ra॒gniryajṷrbhira॒ntaḥ pravi̭ṣṭaḥ pra॒jāpa̭tirbha॒rtāsanprayā॒sāya॒ dvipa̭ñcā॒śat || 52 ||
citti̭ra॒gniryajṷrbhira॒ntaḥ pravi̭ṣṭaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒nastasya॒ dhīrā॒ jyoti̭ṣmatī॒-ntripa̭ñcā॒śat || 53 ||
tacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ |
gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ |
sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam |
śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.