Shivasankalpopanishat (shiva Sankalpamastu) — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ શિવસંકલ્પોપનિષદમાં મનને શિવ સંકલ્પવાળું થવાની પુનરાવર્તિત પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે. તેમાં મન, પ્રાણ, વાણી અને સમસ્ત જગતને વ્યાપ્ત કરતા તે પરમ તત્ત્વનું વર્ણન છે, જે અચિંત્ય, અપ્રમેય અને વ્યક્ત-અવ્યક્તથી પર છે. ઋચા, સામ અને યજુષ જેમાં પ્રતિષ્ઠિત છે તેવા તે તત્ત્વને ઓળખીને મનને શિવસંકલ્પ તરફ વાળવાની યાચના છે. અંતે રુદ્રને નમસ્કાર અને પ્રાણીઓની રક્ષા માટેની પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે, અને જે બ્રાહ્મણો આ શિવસંકલ્પનું સદા ધ્યાન કરે છે તેઓ પરમ મોક્ષને પામશે એમ કહેવામાં આવ્યું છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 1

યેનેદં ભૂતં ભુવનં ભવિષ્યત્ પરિગૃહીતમમૃતેન સર્વમ્ ।
યેન યજ્ઞસ્તાયતે સપ્તહોતા તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 1॥

yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyat parigṛhītamamṛtena sarvam |
yena yajñastāyate saptahotā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 1||

જેના દ્વારા આ ભૂત, ભવન અને ભવિષ્યત્ સર્વ અમૃતથી પરિગૃહીત છે, જેના દ્વારા સપ્તહોતા યજ્ઞ વિસ્તાર પામે છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 2

યેન કર્માણિ પ્રચરન્તિ ધીરા યતો વાચા મનસા ચારુ યન્તિ ।
યત્સમ્મિતમનુ સંયન્તિ પ્રાણિનસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 2॥

yena karmāṇi pracaranti dhīrā yato vācā manasā cāru yanti |
yatsammitamanu saṃyanti prāṇinastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 2||

જેના દ્વારા ધીર પુરુષો કર્મોનું આચરણ કરે છે, જેનાથી વાણી અને મનથી સુંદર રીતે પ્રવૃત્ત થાય છે, જેના દ્વારા પ્રાણીઓ સમ્યક્ રીતે નિયંત્રિત થાય છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 3

યેન કર્માણ્યપસો મનીષિણો યજ્ઞે કૃણ્વન્તિ વિદથેષુ ધીરાઃ ।
યદપૂર્વં યક્ષમન્તઃ પ્રજાનાં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 3॥

yena karmāṇyapaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ |
yadapūrvaṃ yakṣamantaḥ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 3||

જેના દ્વારા મનીષી અને ધીર પુરુષો યજ્ઞમાં વિદથોમાં કર્મો કરે છે, જે પ્રજાઓના અંતઃકરણમાં અપૂર્વ યક્ષ છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 4

યત્પ્રજ્ઞાનમુત ચેતો ધૃતિશ્ચ યજ્જ્યોતિરન્તરમૃતં પ્રજાસુ ।
યસ્માન્ન ઋતે કિઞ્ચન કર્મ ક્રિયતે તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 4॥

yatprajñānamuta ceto dhṛtiśca yajjyotirantaramṛtaṃ prajāsu |
yasmānna ṛte kiñcana karma kriyate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 4||

જે પ્રજ્ઞાન, ચેતના અને ધૃતિ છે, જે પ્રજાઓમાં અંતરનું અમૃત જ્યોતિ છે, જેના વિના કોઈ પણ કર્મ કરવામાં આવતું નથી, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 5

સુષારથિરશ્વાનિવ યન્મનુષ્યાન્નેનીયતેઽભીશુભિર્વાજિન ઇવ ।
હૃત્પ્રતિષ્ઠં યદજિરં જવિષ્ઠં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 5॥

suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyānnenīyate'bhīśubhirvājina iva |
hṛtpratiṣṭhaṃ yadajiraṃ javiṣṭhaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 5||

જે સારથિ અશ્વોની જેમ મનુષ્યોને લગામથી દોરે છે, જે હૃદયમાં પ્રતિષ્ઠિત છે, જે શીઘ્રગામી અને અત્યંત વેગવાન છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 6

યસ્મિન્નૃચઃ સામ યજૂષિ યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતા રથનાભાવિવારાઃ ।
યસ્મિંશ્ચિત્તં સર્વમોતં પ્રજાનાં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 6॥

yasminnṛcaḥ sāma yajūṣi yasmin pratiṣṭhitā rathanābhāvivārāḥ |
yasmiṃścittaṃ sarvamotaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 6||

જેમાં ઋચાઓ, સામ અને યજૂંષિ રથનાભમાં અરાઓની જેમ પ્રતિષ્ઠિત છે, જેમાં પ્રજાઓનું સર્વ ચિત્ત ઓતપ્રોત છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 7

યદત્ર ષષ્ઠં ત્રિશતં સુવીરં યજ્ઞસ્ય ગુહ્યં નવનાવમાય્યં (?) ।
દશ પઞ્ચ ત્રિંશતં યત્પરં ચ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 7॥

yadatra ṣaṣṭhaṃ triśataṃ suvīraṃ yajñasya guhyaṃ navanāvamāyyaṃ (?) |
daśa pañca triṃśataṃ yatparaṃ ca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 7||

જે અહીં છઠ્ઠું, ત્રણસો, સુવીર, યજ્ઞનું ગુહ્ય, નવનાવમ્ આય્ય (?) છે, જે દશ પંચ ત્રીસથી પર છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 8

યજ્જાગ્રતો દૂરમુદૈતિ દૈવં તદુ સુપ્તસ્ય તથૈવૈતિ ।
દૂરઙ્ગમં જ્યોતિષાં જ્યોતિરેકં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 8॥

yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ tadu suptasya tathaivaiti |
dūraṅgamaṃ jyotiṣāṃ jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 8||

જે જાગ્રત પુરુષથી દૂર જાય છે, તે દૈવ સૂતેલાનેય તેમ જ જાય છે, જે દૂરંગમ અને જ્યોતિષાં જ્યોતિ એક છે, તે મારું મન શિવ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 9

યેન દ્યૌઃ પૃથિવી ચાન્તરિક્ષં ચ યે પર્વતાઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ ।
યેનેદં જગદ્વ્યાપ્તં પ્રજાનાં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 9॥

yena dyauḥ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca ye parvatāḥ pradiśo diśaśca |
yenedaṃ jagadvyāptaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 9||

જેના વડે આકાશ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ, જે પર્વતો, દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ છે, જેના વડે આ સમગ્ર જગત પ્રજાઓથી વ્યાપ્ત છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 10

યેનેદં વિશ્વં જગતો બભૂવ યે દેવા અપિ મહતો જાતવેદાઃ ।
તદેવાગ્નિસ્તમસો જ્યોતિરેકં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 10॥

yenedaṃ viśvaṃ jagato babhūva ye devā api mahato jātavedāḥ |
tadevāgnistamaso jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 10||

જેના વડે આ સમગ્ર વિશ્વ અને જગત ઉત્પન્ન થયું, જે દેવો પણ છે અને મહાન જાતવેદા (અગ્નિ) છે — તે જ અગ્નિ છે, અંધકારથી પરનું એક જ જ્યોતિ છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 11

યે મનો હૃદયં યે ચ દેવા યે દિવ્યા આપો યે સૂર્યરશ્મિઃ ।
તે શ્રોત્રે ચક્ષુષી સઞ્ચરન્તં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 11॥

ye mano hṛdayaṃ ye ca devā ye divyā āpo ye sūryaraśmiḥ |
te śrotre cakṣuṣī sañcarantaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 11||

જે મન છે, જે હૃદય છે, જે દેવો છે, જે દિવ્ય જળ છે, જે સૂર્યની કિરણ છે — તે કાન, આંખોમાં સંચરણ કરતા (પ્રવેશ કરતા) — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 12

અચિન્ત્યં ચાપ્રમેયં ચ વ્યક્તાવ્યક્તપરં ચ યત ।
સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતરં જ્ઞેયં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 12॥

acintyaṃ cāprameyaṃ ca vyaktāvyaktaparaṃ ca yata |
sūkṣmātsūkṣmataraṃ jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 12||

જે અચિંત્ય છે, અપ્રમેય છે, અને વ્યક્ત-અવ્યક્તથી પર છે, જે સૂક્ષ્મથી પણ સૂક્ષ્મતર છે અને જ્ઞેય છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 13

એકા ચ દશ શતં ચ સહસ્રં ચાયુતં ચ
નિયુતં ચ પ્રયુતં ચાર્બુદં ચ ન્યર્બુદં ચ ।
સમુદ્રશ્ચ મધ્યં ચાન્તશ્ચ પરાર્ધશ્ચ
તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 13॥

ekā ca daśa śataṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ ca
niyutaṃ ca prayutaṃ cārbudaṃ ca nyarbudaṃ ca |
samudraśca madhyaṃ cāntaśca parārdhaśca
tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 13||

એક, દશ, શત (સો), સહસ્ર (હજાર), અયુત (દશ હજાર), નિયુત (લાખ), પ્રયુત (દશ લાખ), અર્બુદ (કરોડ), ન્યર્બુદ (દશ કરોડ), સમુદ્ર, મધ્ય અને અંત, અને પરાર્ધ — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 14

યે પઞ્ચ પઞ્ચદશ શતં સહસ્રમયુતં ન્યર્બુદં ચ ।
તેઽગ્નિચિત્યેષ્ટકાસ્તં શરીરં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 14॥

ye pañca pañcadaśa śataṃ sahasramayutaṃ nyarbudaṃ ca |
te'gnicityeṣṭakāstaṃ śarīraṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 14||

જે પાંચ, પંદર, શત (સો), સહસ્ર (હજાર), અયુત (દશ હજાર) અને ન્યર્બુદ (દશ કરોડ) છે — તે અગ્નિચિત્યની ઇષ્ટકાઓ છે, તે શરીર છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 16

વેદાહમેતં પુરુષં મહાન્તમાદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ।
યસ્ય યોનિં પરિપશ્યન્તિ ધીરાસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥
યસ્યેદં ધીરાઃ પુનન્તિ કવયો બ્રહ્માણમેતં ત્વા વૃણુત ઇન્દુમ્ ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં દ્યૌરાકાશં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 16॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |
yasya yoniṃ paripaśyanti dhīrāstanme manaḥ śivasaṅkalpamastu ||
yasyedaṃ dhīrāḥ punanti kavayo brahmāṇametaṃ tvā vṛṇuta indum |
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ dyaurākāśaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 16||

હું તે મહાન પુરુષને જાણું છું, જે આદિત્યવર્ણ છે અને અંધકારથી પર છે; જેની યોનિ (ઉત્પત્તિસ્થાન)ને ધીર પુરુષો જુએ છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. જેનું આ (જગત) છે, જેને ધીર કવિઓ પવિત્ર કરે છે, તે બ્રહ્માને, તે ઇન્દુને તું વરણ કર — સ્થાવર, જંગમ, દ્યુ (આકાશ) અને આકાશ — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 17

પરાત્ પરતરં ચૈવ યત્પરાચ્ચૈવ યત્પરમ્ ।
યત્પરાત્ પરતો જ્ઞેયં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 17॥

parāt parataraṃ caiva yatparāccaiva yatparam |
yatparāt parato jñeyaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 17||

જે પરથી પરતર છે અને જે પરથી પણ પર છે, જે પરથી પરતર જ્ઞેય છે — તે મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 18

પરાત્ પરતરો બ્રહ્મા તત્પરાત્ પરતો હરિઃ ।
તત્પરાત્ પરતોઽધીશસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 18॥

parāt parataro brahmā tatparāt parato hariḥ |
tatparāt parato'dhīśastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 18||

બ્રહ્મા પરાથી પણ પર છે, તેમના પર જે પર છે તે હરિ છે, અને તે પરાથી પણ પર જે છે તે અધીશ છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 19

યા વેદાદિષુ ગાયત્રી સર્વવ્યાપી મહેશ્વરી ।
ઋગ્યજુસ્સામાથર્વૈશ્ચ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 19॥

yā vedādiṣu gāyatrī sarvavyāpī maheśvarī |
ṛgyajussāmātharvaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 19||

જે વેદાદિમાં ગાયત્રી છે, જે સર્વવ્યાપી મહેશ્વરી છે, જે ઋગ્, યજુઃ, સામ અને અથર્વ વેદોમાં છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 20

યો વૈ દેવં મહાદેવં પ્રણવં પુરુષોત્તમમ્ ।
યઃ સર્વે સર્વવેદૈશ્ચ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 20॥

yo vai devaṃ mahādevaṃ praṇavaṃ puruṣottamam |
yaḥ sarve sarvavedaiśca tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 20||

જે મહાદેવને દેવ તરીકે, પ્રણવ તરીકે અને પુરુષોત્તમ તરીકે જાણે છે, જે સર્વ છે અને સર્વ વેદોમાં છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 21

પ્રયતઃ પ્રણવોઙ્કારં પ્રણવં પુરુષોત્તમમ્ ।
ઓઙ્કારં પ્રણવાત્માનં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 21॥

prayataḥ praṇavoṅkāraṃ praṇavaṃ puruṣottamam |
oṅkāraṃ praṇavātmānaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 21||

શુદ્ધ થયેલું પ્રણવ ઓંકાર છે, પ્રણવ પુરુષોત્તમ છે, ઓંકાર પ્રણવાત્મા છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 22

યોઽસૌ સર્વેષુ વેદેષુ પઠ્યતે હ્યજ ઇશ્વરઃ ।
અકાયો નિર્ગુણો હ્યાત્મા તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 22॥

yo'sau sarveṣu vedeṣu paṭhyate hyaja iśvaraḥ |
akāyo nirguṇo hyātmā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 22||

જે સર્વ વેદોમાં અજ અને ઈશ્વર તરીકે પઠન કરવામાં આવે છે, જે અકાય (શરીરરહિત), નિર્ગુણ અને આત્મા છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 23

ગોભિર્જુષ્ટં ધનેન હ્યાયુષા ચ બલેન ચ ।
પ્રજયા પશુભિઃ પુષ્કરાક્ષં તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 23॥

gobhirjuṣṭaṃ dhanena hyāyuṣā ca balena ca |
prajayā paśubhiḥ puṣkarākṣaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 23||

ગાયોથી સેવિત, ધનથી, આયુષ્યથી અને બળથી, પ્રજાથી અને પશુઓથી યુક્ત, કમળ જેવા નેત્રવાળા તેમને; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 24

ત્રિયમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય
માઽમૃતાત્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 24॥

triyambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam |
urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya
mā'mṛtāttanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 24||

ત્રિનેત્રવાળા શિવનું અમે પૂજન કરીએ છીએ, જે સુગંધિત છે અને પુષ્ટિને વધારનારા છે; જેમ ખરબૂજું બંધનથી મુક્ત થાય છે તેમ મૃત્યુથી મુક્ત થઈએ, અમૃતથી નહીં; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 25

કૈલાસશિખરે રમ્યે શઙ્કરસ્ય શિવાલયે ।
દેવતાસ્તત્ર મોદન્તે તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 25॥

kailāsaśikhare ramye śaṅkarasya śivālaye |
devatāstatra modante tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 25||

કૈલાસ શિખર પરના રમણીય શંકરના શિવાલયમાં દેવતાઓ આનંદ પામે છે; મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 26

વિશ્વતશ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોહસ્ત ઉત વિશ્વતસ્પાત્ ।
સમ્બાહુભ્યાં નમતિ સમ્પતત્રૈર્દ્યાવાપૃથિવી
જનયન્ દેવ એકસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 26॥

viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt |
sambāhubhyāṃ namati sampatatrairdyāvāpṛthivī
janayan deva ekastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 26||

જેના નેત્રો સર્વત્ર છે, જેનું મુખ સર્વત્ર છે, જેના હાથ સર્વત્ર છે અને જેના પગ સર્વત્ર છે; જે પોતાના બાહુઓથી અને પાંખોથી આકાશ અને પૃથ્વીને નમાવે છે (ઉત્પન્ન કરે છે), તે એક જ દેવ છે — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 27

ચતુરો વેદાનધીયીત સર્વશાસ્યમયં વિદુઃ ।
ઇતિહાસપુરાણાનાં તન્મે મન શિવસઙ્કન્લ્પમસ્તુ ॥ 27॥

caturo vedānadhīyīta sarvaśāsyamayaṃ viduḥ |
itihāsapurāṇānāṃ tanme mana śivasaṅkanlpamastu || 27||

ચાર વેદોનો અભ્યાસ કરે છે અને જેને સર્વ શાસ્ત્રમય જાણે છે, તે ઇતિહાસ અને પુરાણોનું — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 28

મા નો મહાન્તમુત મા નો અર્ભકં મા ન ઉક્ષન્તમુત મા ન ઉક્ષિતમ્ ।
મા નો વધીઃ પિતરં મોત માતરં પ્રિયા મા નઃ
તનુવો રુદ્ર રીરિષસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 28॥

mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam |
mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā naḥ
tanuvo rudra rīriṣastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 28||

હે રુદ્ર, અમારા મોટાને ન માર, નાનાને ન માર, વૃદ્ધિ પામતાને ન માર અને વૃદ્ધ થયેલાને ન માર; અમારા પિતાને ન માર અને માતાને ન માર; અમારા પ્રિય શરીરોને નુકસાન ન પહોંચાડ — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 29

મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા નો અશ્વેષુ રીરિષઃ ।
વીરાન્મા નો રુદ્ર ભામિતો વધીર્હવિષ્મન્તઃ
નમસા વિધેમ તે તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 29॥

mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ |
vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmantaḥ
namasā vidhema te tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 29||

હે રુદ્ર, અમારા સંતાનને, પુત્રને, આયુષ્યને, ગાયોને અને ઘોડાઓને નુકસાન ન પહોંચાડ; અમારા વીરોને ક્રોધથી ન માર; અમે હવિષ્યવાળા થઈને નમસ્કારથી તમારી ઉપાસના કરીએ — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 30

ઋતં સત્યં પરં બ્રહ્મ પુરુષં કૃષ્ણપિઙ્ગલમ્ ।
ઊર્ધ્વરેતં વિરૂપાક્ષં વિશ્વરૂપાય વૈ નમો નમઃ
તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 30॥

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam |
ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ
tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 30||

ઋત (સત્ય નિયમ), સત્ય, પરબ્રહ્મ, પુરુષ, કૃષ્ણપિંગળ (કાળા-પીળા વર્ણવાળા), ઊર્ધ્વરેતા, વિરૂપાક્ષ, વિશ્વરૂપને વારંવાર નમસ્કાર — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 31

કદ્રુદ્રાય પ્રચેતસે મીઢુષ્ટમાય તવ્યસે ।
વોચેમ શન્તમં હૃદે । સર્વો હ્યેષ રુદ્રસ્તસ્મૈ રુદ્રાય
નમો અસ્તુ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 31॥

kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase |
vocema śantamaṃ hṛde | sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya
namo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 31||

જ્ઞાની, પ્રચેતા (જાગૃત), અત્યંત દાનશીલ અને બળવાન રુદ્રને અમે હૃદય માટે અત્યંત શાંતિપ્રદ વચન કહીએ; આ સર્વ રુદ્ર જ છે, તે રુદ્રને નમસ્કાર હો — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 32

બ્રહ્મ જજ્ઞાનં પ્રથમં પુરસ્તાત્ વિ સીમતઃ સુરુચો વેન આવઃ ।
સ બુધ્નિયા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠાઃ સતશ્ચ યોનિં
અસતશ્ચ વિવસ્તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 32॥

brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastāt vi sīmataḥ suruco vena āvaḥ |
sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yoniṃ
asataśca vivastanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 32||

બ્રહ્મ પ્રથમ પૂર્વમાં પ્રકટ થયું; તેણે શોભાયમાન દેવોને પ્રકાશ આપ્યો; તે પોતાના મૂળ સ્વરૂપે અને ઉપમાઓમાં સ્થિત છે; તે સત્ (અસ્તિત્વ)નું અને અસત્ (અવિદ્યમાન)નું ઉદ્ગમ છે — મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 33

યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈક ઇદ્રાજા જગતો બભૂવ ।
ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય
હવિષા વિધેમ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 33॥

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva |
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya
haviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 33||

જે પ્રાણવાળા અને પલક ઝીપતા જીવો પર પોતાની મહિમાથી એક જ રાજા તરીકે જગતમાં પ્રકટ થયો છે; જે આ દ્વિપદ (મનુષ્ય) અને ચતુષ્પદ (પશુ) પર ઈશ્વર છે — તે કયા દેવને અમે હવિષ્યથી અર્પણ કરીએ? મારું મન શિવસંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 34

ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વે ઉપાસતે પ્રશિષં યસ્ય દેવાઃ ।
યસ્ય છાયાઽમૃતં યસ્ય મૃત્યુઃ કસ્મૈ દેવાય
હવિષા વિધેમ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 34॥

ya ātmadā baladā yasya viśve upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ |
yasya chāyā'mṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya
haviṣā vidhema tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 34||

જે આત્માને આપનાર છે, બળને આપનાર છે, જેની આજ્ઞાનું સમસ્ત વિશ્વ પાલન કરે છે, જેની પાસે દેવો ઉપાસના કરે છે, જેની છાયા અમૃત છે અને જેની છાયા મૃત્યુ છે — તે દેવને આપણે હવિષ્યથી અર્પણ કરીએ; મારું મન શુભ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 35

યો રુદ્રો અગ્નૌ યો અપ્સુ ય ઓષધીષુ યો રુદ્રો વિશ્વા ભુવનાઽઽવિવેશ ।
તસ્મૈ રુદ્રાય નમો અસ્તુ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 35॥

yo rudro agnau yo apsu ya oṣadhīṣu yo rudro viśvā bhuvanā''viveśa |
tasmai rudrāya namo astu tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 35||

જે રુદ્ર અગ્નિમાં છે, જે જળમાં છે, જે ઔષધિઓમાં છે, જે રુદ્ર સમસ્ત ભુવનોમાં પ્રવેશ્યો છે — તે રુદ્રને નમસ્કાર હો; મારું મન શુભ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 36

ગન્ધદ્વારાં દુરાધર્ષાં નિત્યપુષ્ટાં કરીષિણીમ્ ।
ઈશ્વરીં સર્વભૂતાનાં તામિહોપહ્વયે શ્રિયં
તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 36॥

gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm |
īśvarīṃ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyaṃ
tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 36||

જેનું દ્વાર ગંધ છે, જેને જીતવી દુષ્કર છે, જે નિત્ય પુષ્ટ છે, જે કરી (ખાતર/ધાન)વાળી છે, જે સર્વ પ્રાણીઓની ઈશ્વરી છે — તે લક્ષ્મીને હું અહીં આહ્વાન કરું છું; મારું મન શુભ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

Verse 37

ય ઇદં શિવસઙ્કલ્પં સદા ધ્યાયન્તિ બ્રાહ્મણાઃ ।
તે પરં મોક્ષં ગમિષ્યન્તિ તન્મે મનઃ શિવસઙ્કલ્પમસ્તુ ॥ 37॥

ya idaṃ śivasaṅkalpaṃ sadā dhyāyanti brāhmaṇāḥ |
te paraṃ mokṣaṃ gamiṣyanti tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 37||

જે બ્રાહ્મણો આ શિવસંકલ્પનું સદા ધ્યાન કરે છે, તેઓ પરમ મોક્ષને પામશે; મારું મન શુભ સંકલ્પવાળું થાઓ. ^AI

ઇતિ શિવસઙ્કલ્પમન્ત્રાઃ સમાપ્તાઃ ।
(શૈવ-ઉપનિષદઃ)
ઇતિ શિવસઙ્કલ્પોપનિષત્ સમાપ્ત ।

Sanskrit — Devanagari (original)

येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत् परिगृहीतममृतेन सर्वम् ।

येन यज्ञस्तायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 1॥

येन कर्माणि प्रचरन्ति धीरा यतो वाचा मनसा चारु यन्ति ।

यत्सम्मितमनु संयन्ति प्राणिनस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 2॥

येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः ।

यदपूर्वं यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 3॥

यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु ।

यस्मान्न ऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 4॥

सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव ।

हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 5॥

यस्मिन्नृचः साम यजूषि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः ।

यस्मिंश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 6॥

यदत्र षष्ठं त्रिशतं सुवीरं यज्ञस्य गुह्यं नवनावमाय्यं (?) ।

दश पञ्च त्रिंशतं यत्परं च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 7॥

यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तदु सुप्तस्य तथैवैति ।

दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 8॥

येन द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षं च ये पर्वताः प्रदिशो दिशश्च ।

येनेदं जगद्व्याप्तं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 9॥

येनेदं विश्वं जगतो बभूव ये देवा अपि महतो जातवेदाः ।

तदेवाग्निस्तमसो ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 10॥

ये मनो हृदयं ये च देवा ये दिव्या आपो ये सूर्यरश्मिः ।

ते श्रोत्रे चक्षुषी सञ्चरन्तं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 11॥

अचिन्त्यं चाप्रमेयं च व्यक्ताव्यक्तपरं च यत ।

सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं ज्ञेयं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 12॥

एका च दश शतं च सहस्रं चायुतं च

नियुतं च प्रयुतं चार्बुदं च न्यर्बुदं च ।

समुद्रश्च मध्यं चान्तश्च परार्धश्च

तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 13॥

ये पञ्च पञ्चदश शतं सहस्रमयुतं न्यर्बुदं च ।

तेऽग्निचित्येष्टकास्तं शरीरं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 14॥

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।

यस्य योनिं परिपश्यन्ति धीरास्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥

यस्येदं धीराः पुनन्ति कवयो ब्रह्माणमेतं त्वा वृणुत इन्दुम् ।

स्थावरं जङ्गमं द्यौराकाशं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 16॥

परात् परतरं चैव यत्पराच्चैव यत्परम् ।

यत्परात् परतो ज्ञेयं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 17॥

परात् परतरो ब्रह्मा तत्परात् परतो हरिः ।

तत्परात् परतोऽधीशस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 18॥

या वेदादिषु गायत्री सर्वव्यापी महेश्वरी ।

ऋग्यजुस्सामाथर्वैश्च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 19॥

यो वै देवं महादेवं प्रणवं पुरुषोत्तमम् ।

यः सर्वे सर्ववेदैश्च तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 20॥

प्रयतः प्रणवोङ्कारं प्रणवं पुरुषोत्तमम् ।

ओङ्कारं प्रणवात्मानं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 21॥

योऽसौ सर्वेषु वेदेषु पठ्यते ह्यज इश्वरः ।

अकायो निर्गुणो ह्यात्मा तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 22॥

गोभिर्जुष्टं धनेन ह्यायुषा च बलेन च ।

प्रजया पशुभिः पुष्कराक्षं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 23॥

त्रियम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ।

उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय

माऽमृतात्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 24॥

कैलासशिखरे रम्ये शङ्करस्य शिवालये ।

देवतास्तत्र मोदन्ते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 25॥

विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोहस्त उत विश्वतस्पात् ।

सम्बाहुभ्यां नमति सम्पतत्रैर्द्यावापृथिवी

जनयन् देव एकस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 26॥

चतुरो वेदानधीयीत सर्वशास्यमयं विदुः ।

इतिहासपुराणानां तन्मे मन शिवसङ्कन्ल्पमस्तु ॥ 27॥

मा नो महान्तमुत मा नो अर्भकं मा न उक्षन्तमुत मा न उक्षितम् ।

मा नो वधीः पितरं मोत मातरं प्रिया मा नः

तनुवो रुद्र रीरिषस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 28॥

मा नस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः ।

वीरान्मा नो रुद्र भामितो वधीर्हविष्मन्तः

नमसा विधेम ते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 29॥

ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् ।

ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपाय वै नमो नमः

तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 30॥

कद्रुद्राय प्रचेतसे मीढुष्टमाय तव्यसे ।

वोचेम शन्तमं हृदे । सर्वो ह्येष रुद्रस्तस्मै रुद्राय

नमो अस्तु तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 31॥

ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्तात् वि सीमतः सुरुचो वेन आवः ।

स बुध्निया उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिं

असतश्च विवस्तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 32॥

यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव ।

य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय

हविषा विधेम तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 33॥

य आत्मदा बलदा यस्य विश्वे उपासते प्रशिषं यस्य देवाः ।

यस्य छायाऽमृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवाय

हविषा विधेम तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 34॥

यो रुद्रो अग्नौ यो अप्सु य ओषधीषु यो रुद्रो विश्वा भुवनाऽऽविवेश ।

तस्मै रुद्राय नमो अस्तु तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 35॥

गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् ।

ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियं

तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 36॥

य इदं शिवसङ्कल्पं सदा ध्यायन्ति ब्राह्मणाः ।

ते परं मोक्षं गमिष्यन्ति तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ 37॥

इति शिवसङ्कल्पमन्त्राः समाप्ताः ।

(शैव-उपनिषदः)

इति शिवसङ्कल्पोपनिषत् समाप्त ।

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

શિવસઙ્કલ્પોપનિષત્ (શિવ સઙ્કલ્પમસ્તુ)