𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌬𑌾𑌲𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌥 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌤𑌾𑌨𑍃𑌷𑍀𑌨𑍍 ।
𑌅𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌨𑍍𑌨𑌰𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑌿𑌨𑌃 ॥ 1 ॥
𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌘𑍍𑌨𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑌾𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍋 𑌦𑌿𑌶𑌮𑍍 ।
𑌦𑌿𑌶𑌮𑌨𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌪𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌤𑌪𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌤𑌪𑌃 ॥ 2 ॥
𑌪𑌶𑍍𑌚𑌿𑌮𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌤𑌪𑌶𑍍𑌚𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌃 𑌪𑌰𑌂 𑌤𑌦𑍍𑌧𑌿 𑌤𑌪𑍋𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌮𑌹𑌾𑌮𑍁𑌨𑌿𑌃 ।
𑌤𑌪 𑌉𑌗𑍍𑌰𑌂 𑌦𑍁𑌰𑌾𑌧𑌰𑍍𑌷𑌂 𑌤𑍇𑌪𑍇 𑌮𑍂𑌲𑌫𑌲𑌾𑌶𑌨𑌃 ॥ 4 ॥
𑌏𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍇𑌵 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌤𑍁 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌧𑌿𑌪𑌤𑌿𑌰𑍍𑌨𑍃𑌪𑌃 ।
𑌅𑌮𑍍𑌬𑌰𑍀𑌷 𑌇𑌤𑌿 𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑍋 𑌯𑌷𑍍𑌟𑍁𑌂 𑌸𑌮𑍁𑌪𑌚𑌕𑍍𑌰𑌮𑍇 ॥ 5 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌵𑍈 𑌯𑌜𑌮𑌾𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌶𑍁𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍋 𑌜𑌹𑌾𑌰 𑌹 ।
𑌪𑍍𑌰𑌣𑌷𑍍𑌟𑍇 𑌤𑍁 𑌪𑌶𑍗 𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑌿𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 6 ॥
𑌪𑌶𑍁𑌰𑌦𑍍𑌯 𑌹𑍃𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌷𑍍𑌟𑌸𑍍𑌤𑌵 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌨𑌯𑌾𑌤𑍍 ।
𑌅𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌂 𑌘𑍍𑌨𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍋𑌷𑌾 𑌨𑌰𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰 ॥ 7 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌹𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑍇𑌤𑌨𑍍𑌨𑌰𑌂 𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌰𑍍𑌷𑌭 ।
𑌆𑌨𑌯𑌸𑍍𑌵 𑌪𑌶𑍁𑌂 𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌂 𑌯𑌾𑌵𑌤𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 ॥ 8 ॥
𑌉𑌪𑌾𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌵𑌚𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌰𑍍𑌷𑌭 ।
𑌅𑌨𑍍𑌵𑌿𑌯𑍇𑌷 𑌮𑌹𑌾𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌃 𑌪𑌶𑍁𑌂 𑌗𑍋𑌭𑌿𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌶𑌃 ॥ 9 ॥
𑌦𑍇𑌶𑌾𑌨𑍍 𑌜𑌨𑌪𑌦𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌨𑌗𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌵𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌆𑌶𑍍𑌰𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌚 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌮𑌾𑌣𑍋 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑌿𑌃 ॥ 10 ॥
𑌸 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌸𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌤𑌾𑌤 𑌸𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ।
𑌭𑍃𑌗𑍁𑌤𑍁𑌨𑍍𑌦𑍇 𑌸𑌮𑌾𑌸𑍀𑌨𑌮𑍃𑌚𑍀𑌕𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌹 ॥ 11 ॥
𑌤𑌮𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌮𑍍𑌯𑌾𑌭𑌿𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌚 ।
𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌰𑍍𑌷𑌿𑌂 𑌤𑌪𑌸𑌾 𑌦𑍀𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑌿𑌰𑌮𑌿𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌃 ॥ 12 ॥
𑌪𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌮𑍃𑌚𑍀𑌕𑌂 𑌤𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌵𑌚𑌃 ।
𑌗𑌵𑌾𑌂 𑌶𑌤𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍀𑌣𑍀𑌷𑍇 𑌸𑍁𑌤𑌂 𑌯𑌦𑌿 ॥ 13 ॥
𑌪𑌶𑍋𑌰𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗 𑌕𑍃𑌤𑌕𑍃𑌤𑍍𑌯𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌗𑌵 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌪𑌰𑌿𑌸𑍃𑌤𑌾 𑌦𑍇𑌶𑌾 𑌯𑌾𑌜𑍍𑌞𑍀𑌯𑌂 𑌨 𑌲𑌭𑍇 𑌪𑌶𑍁𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌦𑌾𑌤𑍁𑌮𑌰𑍍𑌹𑌸𑌿 𑌮𑍂𑌲𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌸𑍁𑌤𑌮𑍇𑌕𑌮𑌿𑌤𑍋 𑌮𑌮 ।
4 𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌋𑌚𑍀𑌕𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍍𑌵𑌚𑌃 ॥ 15 ॥
𑌨𑌾𑌹𑌂 𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌨𑌰𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍀𑌣𑍀𑌯𑌾𑌂 𑌕𑌥𑌞𑍍𑌚𑌨 ।
𑌋𑌚𑍀𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌚𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌨𑌰𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌮𑌮𑍍𑌬𑌰𑍀𑌷𑌂 𑌤𑌪𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ।
𑌅𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍇𑌯𑌂 𑌸𑍁𑌤𑌂 𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌭𑌗𑌵𑌾𑌨𑌾𑌹 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌗𑌵𑌃 ॥ 17 ॥
𑌮𑌮𑌾𑌪𑌿 𑌦𑌯𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿 𑌕𑌨𑌿𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌶𑍁𑌨𑌕𑌂 𑌨𑍃𑌪 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌕𑌨𑍀𑌯𑌸𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌨 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑍇 𑌤𑌵 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵 ॥ 18 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑍇𑌣 𑌹𑌿 𑌨𑌰𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠 𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌾𑌃 𑌪𑌿𑌤𑍃𑌷𑍁 𑌵𑌲𑍍𑌲𑌭𑌾𑌃 ।
𑌮𑌾𑌤𑍃𑌣𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌕𑌨𑍀𑌯𑌾𑌂𑌸𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍇 𑌕𑌨𑍀𑌯𑌸𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌉𑌕𑍍𑌤𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇 𑌮𑍁𑌨𑍗 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌪𑌤𑍍𑌨𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ।
𑌶𑍁𑌨𑌶𑍍𑌶𑍇𑌫𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌰𑌾𑌮 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌮𑍋 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 20 ॥
𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍇𑌯𑌂 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌚𑌾𑌹 𑌕𑌨𑍀𑌯𑌸𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍀𑌤𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌮𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌨𑌯𑌸𑍍𑌵 𑌮𑌾𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌗𑌵𑌾𑌂 𑌶𑌤𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌶𑍁𑌨𑌶𑍍𑌶𑍇𑌫𑌂 𑌨𑌰𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌰𑌮𑌪𑍍𑌰𑍀𑌤𑍋 𑌜𑌗𑌾𑌮 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ॥ 22 ॥
𑌅𑌮𑍍𑌬𑌰𑍀𑌷𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑍀 𑌰𑌥𑌮𑌾𑌰𑍋𑌪𑍍𑌯 𑌸𑌤𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌶𑍁𑌨𑌶𑍍𑌶𑍇𑌫𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌜𑌗𑌾𑌮𑌾𑌶𑍁 𑌮𑌹𑌾𑌯𑌶𑌾𑌃 ॥ 23 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌬𑌾𑌲𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
viśvāmitro mahātmātha prasthitān prekṣya tānṛṣīn |
abravīnnaraśārdūlassarvāṃstānvanavāsinaḥ || 1 ||
mahānvighnaḥ pravṛtto'yaṃ dakṣiṇāmāsthito diśam |
diśamanyāṃ prapatsyāmastatra tapsyāmahe tapaḥ || 2 ||
paścimāyāṃ viśālāyāṃ puṣkareṣu mahātmanaḥ |
sukhaṃ tapaścariṣyāmaḥ paraṃ taddhi tapovanam || 3 ||
evamuktvā mahātejāḥ puṣkareṣu mahāmuniḥ |
tapa ugraṃ durādharṣaṃ tepe mūlaphalāśanaḥ || 4 ||
etasminneva kāle tu ayodhyādhipatirnṛpaḥ |
ambarīṣa iti khyāto yaṣṭuṃ samupacakrame || 5 ||
tasya vai yajamānasya paśumindro jahāra ha |
praṇaṣṭe tu paśau vipro rājānamidamabravīt || 6 ||
paśuradya hṛto rājan praṇaṣṭastava durnayāt |
arakṣitāraṃ rājānaṃ ghnanti doṣā nareśvara || 7 ||
prāyaścittaṃ mahaddhyetannaraṃ vā puruṣarṣabha |
ānayasva paśuṃ śīghraṃ yāvatkarma pravartate || 8 ||
upādhyāyavacaśśrutvā sa rājā puruṣarṣabha |
anviyeṣa mahābuddhiḥ paśuṃ gobhissahasraśaḥ || 9 ||
deśān janapadāṃstāṃ stānnagarāṇi vanāni ca |
āśramāṇi ca puṇyāni mārgamāṇo mahīpatiḥ || 10 ||
sa putrasahitaṃ tāta sabhāryaṃ raghunandana |
bhṛgutunde samāsīnamṛcīkaṃ sandadarśa ha || 11 ||
tamuvāca mahātejāḥ praṇamyābhiprasādya ca |
brahmarṣiṃ tapasā dīptaṃ rājarṣiramitaprabhaḥ || 12 ||
pṛṣṭvā sarvatra kuśalamṛcīkaṃ tamidaṃ vacaḥ |
gavāṃ śatasahasreṇa vikrīṇīṣe sutaṃ yadi || 13 ||
paśorarthe mahābhāga kṛtakṛtyo'smi bhārgava |
sarve parisṛtā deśā yājñīyaṃ na labhe paśum || 14 ||
dātumarhasi mūlyena sutamekamito mama |
4 evamukto mahātejā ṛcīkastvabravīdvacaḥ || 15 ||
nāhaṃ jyeṣṭhaṃ naraśreṣṭha vikrīṇīyāṃ kathañcana |
ṛcīkasya vacaśśrutvā teṣāṃ mātā mahātmanām || 16 ||
uvāca naraśārdūlamambarīṣaṃ tapasvinī |
avikreyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ bhagavānāha bhārgavaḥ || 17 ||
mamāpi dayitaṃ viddhi kaniṣṭhaṃ śunakaṃ nṛpa |
tasmātkanīyasaṃ putraṃ na dāsye tava pārthiva || 18 ||
prāyeṇa hi naraśreṣṭha jyeṣṭhāḥ pitṛṣu vallabhāḥ |
mātṛṇāṃ tu kanīyāṃsastasmādrakṣe kanīyasam || 19 ||
uktavākye munau tasmin munipatnyāṃ tathaiva ca |
śunaśśephassvayaṃ rāma madhyamo vākyamabravīt || 20 ||
pitā jyeṣṭhamavikreyaṃ mātā cāha kanīyasam |
vikrītaṃ madhyamaṃ manye rājan putraṃ nayasva mām || 21 ||
gavāṃ śatasahasreṇa śunaśśephaṃ nareśvaraḥ |
gṛhītvā paramaprīto jagāma raghunandana || 22 ||
ambarīṣastu rājarṣī rathamāropya satvaraḥ |
śunaśśephaṃ mahātejā jagāmāśu mahāyaśāḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान् प्रेक्ष्य तानृषीन् ।
अब्रवीन्नरशार्दूलस्सर्वांस्तान्वनवासिनः ॥ 1 ॥
महान्विघ्नः प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम् ।
दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तपः ॥ 2 ॥
पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मनः ।
सुखं तपश्चरिष्यामः परं तद्धि तपोवनम् ॥ 3 ॥
एवमुक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः ।
तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशनः ॥ 4 ॥
एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृपः ।
अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ 5 ॥
तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह ।
प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
पशुरद्य हृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात् ।
अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥ 7 ॥
प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ ।
आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते ॥ 8 ॥
उपाध्यायवचश्श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ ।
अन्वियेष महाबुद्धिः पशुं गोभिस्सहस्रशः ॥ 9 ॥
देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च ।
आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥ 10 ॥
स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।
भृगुतुन्दे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह ॥ 11 ॥
तमुवाच महातेजाः प्रणम्याभिप्रसाद्य च ।
ब्रह्मर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभः ॥ 12 ॥
पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वचः ।
गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि ॥ 13 ॥
पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव ।
सर्वे परिसृता देशा याज्ञीयं न लभे पशुम् ॥ 14 ॥
दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम ।
4 एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वचः ॥ 15 ॥
नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन ।
ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम् ॥ 16 ॥
उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी ।
अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गवः ॥ 17 ॥
ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप ।
तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ॥ 18 ॥
प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः ।
मातृणां तु कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ॥ 19 ॥
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च ।
शुनश्शेफस्स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत् ॥ 20 ॥
पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम् ।
विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन् पुत्रं नयस्व माम् ॥ 21 ॥
गवां शतसहस्रेण शुनश्शेफं नरेश्वरः ।
गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ॥ 22 ॥
अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वरः ।
शुनश्शेफं महातेजा जगामाशु महायशाः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
viśvāmitro mahātmātha prasthitān prekṣya tānṛṣīn |
abravīnnaraśārdūlassarvāṃstānvanavāsinaḥ || 1 ||
mahānvighnaḥ pravṛtto'yaṃ dakṣiṇāmāsthito diśam |
diśamanyāṃ prapatsyāmastatra tapsyāmahe tapaḥ || 2 ||
paścimāyāṃ viśālāyāṃ puṣkareṣu mahātmanaḥ |
sukhaṃ tapaścariṣyāmaḥ paraṃ taddhi tapovanam || 3 ||
evamuktvā mahātejāḥ puṣkareṣu mahāmuniḥ |
tapa ugraṃ durādharṣaṃ tepe mūlaphalāśanaḥ || 4 ||
etasminneva kāle tu ayodhyādhipatirnṛpaḥ |
ambarīṣa iti khyāto yaṣṭuṃ samupacakrame || 5 ||
tasya vai yajamānasya paśumindro jahāra ha |
praṇaṣṭe tu paśau vipro rājānamidamabravīt || 6 ||
paśuradya hṛto rājan praṇaṣṭastava durnayāt |
arakṣitāraṃ rājānaṃ ghnanti doṣā nareśvara || 7 ||
prāyaścittaṃ mahaddhyetannaraṃ vā puruṣarṣabha |
ānayasva paśuṃ śīghraṃ yāvatkarma pravartate || 8 ||
upādhyāyavacaśśrutvā sa rājā puruṣarṣabha |
anviyeṣa mahābuddhiḥ paśuṃ gobhissahasraśaḥ || 9 ||
deśān janapadāṃstāṃ stānnagarāṇi vanāni ca |
āśramāṇi ca puṇyāni mārgamāṇo mahīpatiḥ || 10 ||
sa putrasahitaṃ tāta sabhāryaṃ raghunandana |
bhṛgutunde samāsīnamṛcīkaṃ sandadarśa ha || 11 ||
tamuvāca mahātejāḥ praṇamyābhiprasādya ca |
brahmarṣiṃ tapasā dīptaṃ rājarṣiramitaprabhaḥ || 12 ||
pṛṣṭvā sarvatra kuśalamṛcīkaṃ tamidaṃ vacaḥ |
gavāṃ śatasahasreṇa vikrīṇīṣe sutaṃ yadi || 13 ||
paśorarthe mahābhāga kṛtakṛtyo'smi bhārgava |
sarve parisṛtā deśā yājñīyaṃ na labhe paśum || 14 ||
dātumarhasi mūlyena sutamekamito mama |
4 evamukto mahātejā ṛcīkastvabravīdvacaḥ || 15 ||
nāhaṃ jyeṣṭhaṃ naraśreṣṭha vikrīṇīyāṃ kathañcana |
ṛcīkasya vacaśśrutvā teṣāṃ mātā mahātmanām || 16 ||
uvāca naraśārdūlamambarīṣaṃ tapasvinī |
avikreyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ bhagavānāha bhārgavaḥ || 17 ||
mamāpi dayitaṃ viddhi kaniṣṭhaṃ śunakaṃ nṛpa |
tasmātkanīyasaṃ putraṃ na dāsye tava pārthiva || 18 ||
prāyeṇa hi naraśreṣṭha jyeṣṭhāḥ pitṛṣu vallabhāḥ |
mātṛṇāṃ tu kanīyāṃsastasmādrakṣe kanīyasam || 19 ||
uktavākye munau tasmin munipatnyāṃ tathaiva ca |
śunaśśephassvayaṃ rāma madhyamo vākyamabravīt || 20 ||
pitā jyeṣṭhamavikreyaṃ mātā cāha kanīyasam |
vikrītaṃ madhyamaṃ manye rājan putraṃ nayasva mām || 21 ||
gavāṃ śatasahasreṇa śunaśśephaṃ nareśvaraḥ |
gṛhītvā paramaprīto jagāma raghunandana || 22 ||
ambarīṣastu rājarṣī rathamāropya satvaraḥ |
śunaśśephaṃ mahātejā jagāmāśu mahāyaśāḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.