Summary — Hindi
AI-generated · not yet verified
The Hindi meaning of each verse is shown below the verse.
tasmā॒dā na॒dyo̭ nāma̭ stha॒ tā vo॒ nāmā̭ni sindhavaḥ || 1
हे जलों, जब तुम साथ-साथ बहती हुई उस स्थान पर पहुँचीं जहाँ वह मारा गया, तब से तुम नदियाँ कहलाती हो; हे सिंधुओ, वे तुम्हारे नाम हैं। AI
tadā̭pno॒dindro̭ vo ya॒tīstasmā॒dāpo॒ anṷsthana || 2
जब वरुण द्वारा प्रेरित तुम जल बहते हुए शीघ्र ही साथ-साथ उछलने लगीं, तब इंद्र ने तुम बहती हुई जलधाराओं को प्राप्त किया; इसी कारण हे जलों, तुम 'अनुस्थान' कहलाती हो। AI
indro̭ va॒śśakti̭bhirdevī॒stasmā॒dvārṇāma̭ vo hi॒tam || 3
हे जलों, तुम्हारी इच्छा से बहती हुईं तुमने उसे ढँक दिया; इंद्र ने अपनी शक्तियों से तुम देवियों को प्रकट किया; इसी कारण हे जलों, तुम्हारा नाम 'वार्ण' हितकर है। AI
udā̭niṣurma॒hīriti॒ tasmā̭duda॒kamṷcyate || 4
हे जलों, तुम्हारा एक ही देव इंद्र तुम्हारे साथ खड़ा रहा, जब तुम अपनी इच्छा से बह रही थीं; तुम महान ध्वनि के साथ ऊपर उठीं; इसी कारण तुम्हें 'उदक' कहा जाता है। AI
tī॒vro raso̭ madhu॒pṛcāṃ̭ a॒ra॒ṅga॒ma ā mā̭ prā॒ṇena̭ sa॒ha varca̭sāgann || 5
जल कल्याणकारी हैं, वे ही घृत हैं; वे ही अग्नि और सोम को धारण करती हैं; वे ही तीव्र रस वाली, मधु से युक्त और अरंगम हैं; वे मुझे प्राण और वर्चस के साथ प्राप्त हों। AI
manyḙ bhejā॒no a॒mṛta̭sya॒ tarhi॒ hira̭ṇyavarṇā॒ atṛ̭paṃ-ya~॒dā vaḥ̭ || 6
तब मैं देखता हूँ और सुनता भी हूँ; उन जलों की वाणी का घोष मुझ तक पहुँचता है; मैं मानता हूँ कि उस समय अमृत का भागी होकर, हे स्वर्णवर्ण जलों, मैं तुम्हारे पान से तृप्त नहीं हुआ। AI
ma॒heraṇā̭ya॒ cakṣa̭se |
yo vaḥ̭ śi॒vata̭mo rasa॒stasya̭ bhājayate॒ ha naḥ̭ |
u॒śa॒tīri̭va mā॒ta̭raḥ |
tasmā॒ ara̭ṅgamāmavo॒ yasya॒ kṣayā̭ya॒ jinva̭tha |
āpo̭ ja॒naya̭thā ca naḥ |
śrī bhavānīśaṅkarāsvāmine namaḥ | śuddhodakena snapayāmi |
āpo॒ vā i॒dagṃ sarvaṃ॒-vi~śvā̭ bhū॒tānyāpaḥ̭ prā॒ṇā vā āpaḥ̭
pa॒śava॒ āpo-'nna॒māpo-'mṛ̭ta॒māpaḥ̭ sa॒mrāḍāpo̭ vi॒rāḍāpaḥ̭
sva॒rāḍāpa॒śchandā॒gṃ॒syāpo॒ jyotī॒gṃ॒ṣyāpo॒
yajū॒gṃ॒ṣyāpa̭ssa॒tyamāpa॒ssarvā̭ de॒vatā॒ āpo॒
bhūrbhuva॒ssuva॒rāpa॒ om ||
a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhāvā āpaḥ̭ |
śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati |
a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ |
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati
a॒paḥ praṇa̭yati | va॒jro vā āpaḥ̭ |
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ prahṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati |
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai |
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā̭-mpri॒yandhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒yandhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati |
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ̭ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati |
जल अत्यंत सुखकारी हैं, वे हमें ऊर्जा के लिए धारण करें, महान दृष्टि के लिए। हे जलों, तुम्हारा जो अत्यंत शिव रस है, उसका हमें भागी बनाओ, जैसे कामना करती हुई माताएँ। हे जलों, जिसके निवास के लिए तुम प्रसन्न करते हो, उसके लिए हमें अरंगम करो, और हमें उत्पन्न करो। श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। शुद्ध जल से स्नान कराता हूँ। जल ही यह सब कुछ है, सभी प्राणी जल हैं, प्राण जल हैं, पशु जल हैं, अन्न जल है, अमृत जल है, सम्राट जल है, विराट जल है, स्वराट जल है, छंद जल हैं, ज्योतियाँ जल हैं, यजुः जल हैं, सत्य जल है, सभी देवता जल हैं, भूः भुवः स्वः जल हैं, ॐ। जल को आगे बढ़ाता है। श्रद्धा ही जल है। श्रद्धा को आरंभ करके आगे बढ़ाकर कार्य करता है। जल को आगे बढ़ाता है। यज्ञ ही जल है। यज्ञ को आरंभ करके आगे बढ़ाकर कार्य करता है। जल को आगे बढ़ाता है। वज्र ही जल है। वज्र को शत्रुओं पर प्रहार करके आगे बढ़ाकर कार्य करता है। जल को आगे बढ़ाता है। जल राक्षसों का नाश करने वाले हैं। राक्षसों के विनाश के लिए। जल को आगे बढ़ाता है। जल देवताओं का प्रिय धाम है। देवताओं के प्रिय धाम को आगे बढ़ाकर कार्य करता है। जल को आगे बढ़ाता है। जल ही सभी देवता हैं। देवताओं को आरंभ करके आगे बढ़ाकर कार्य करता है। AI
śrīrudrapraśnaḥ – namakam ||
śrīrudrapraśnaḥ – camakam ||
puruṣa sūktam ||
śrī sūktam ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine nama-śśuddhodaka snānaṃ samarpayāmi |
snānānantaraṃ ācamanīyaṃ samarpayāmi |
vastraṃ – (o-ñjye॒ṣṭhāya॒ namaḥ)
namo nāgavibhūṣāya nāradādi stutāya ca |
vastrayugma-mpradāsyāmi pārthiveśvara svīkuru ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ vastrayugmaṃ samarpayāmi |
श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। मल-अपकर्षण स्नान समर्पित करता हूँ। श्रीरुद्रप्रश्नः – नमकम्॥ श्रीरुद्रप्रश्नः – चमकम्॥ पुरुष सूक्तम्॥ श्री सूक्तम्॥ ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामी को नमस्कार, शुद्धोदक स्नान समर्पित करता हूँ। स्नान के अनन्तर आचमनीय समर्पित करता हूँ। वस्त्र – (ॐ ज्येष्ठाय नमः) नागों के आभूषण से युक्त, नारद आदि द्वारा स्तुत किए गए, हे पार्थिवेश्वर, मैं वस्त्र-युग्म प्रदान करता हूँ, स्वीकार करें॥ ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामी को नमस्कार, वस्त्र-युग्म समर्पित करता हूँ। AI
yajñeśa yajñavidhvaṃsa sarvadeva namaskṛta |
yajñasūtra-mpradāsyāmi śobhana-ñcottarīyakam ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ yajñopavītaṃ samarpayāmi |
यज्ञोपवीत – (ॐ श्रेष्ठाय नमः) हे यज्ञेश, यज्ञ का विध्वंस करने वाले, सब देवताओं द्वारा नमस्कृत, मैं यज्ञसूत्र और सुन्दर उत्तरीय वस्त्र प्रदान करता हूँ॥ ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामी को नमस्कार, यज्ञोपवीत समर्पित करता हूँ। AI
nāgābharaṇa viśveśa candrārdhakṛtamastaka |
pārthiveśvara maddatta-ṅgṛhāṇābharaṇaṃ-vi~bho ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ ābharaṇaṃ samarpayāmi |
gandhaṃ – (o-ṅkālā̭ya॒ namaḥ̭)
śrī gandha-nte prayacchāmi gṛhāṇa parameśvara |
kastūri kuṅkumopetaṃ śivāśliṣṭa bhujadvaya ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine nama-śśrīgandhādi parimala dravyaṃ samarpayāmi |
akṣatān – (o-ṅkala̭vikaraṇāya॒ namaḥ)
akṣatā-ndhavalā-ndivyān śāli tuṇḍula miśritān |
akṣatosi svabhāvena svīkuruṣva maheśvara ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ dhavalākṣatān samarpayāmi |
puṣpaṃ – (o-mbala̭ vikaraṇāya॒ namaḥ)
sugandhīni supuṣpāṇi jājībilvārka campakaiḥ |
nirmita-mpuṣpamālañca nīlakaṇṭha gṛhāṇa bho ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ puṣpa bilvadalāni samarpayāmi |
athāṅga pūjā
o-mmaheśvarāya namaḥ – pādau pūjayāmi |
oṃ īśvarāya namaḥ – jaṅghau pūjayāmi |
o-ṅkāmarūpāya namaḥ – jānunī pūjayāmi |
oṃ harāya namaḥ – ūrū pūjayāmi |
o-ntripurāntakāya namaḥ – guhya-mpūjayāmi |
o-mbhavāya namaḥ – kaṭi-mpūjayāmi |
oṃ-vyā~ghracarmāmbaradharāya namaḥ – nābhi-mpūjayāmi |
o-ṅkukṣistha brahāṇḍāya namaḥ – udara-mpūjayāmi |
o-ṅgaurī manaḥ priyāya namaḥ – hṛdaya-mpūjayāmi |
o-mpinākine namaḥ – hastau pūjayāmi |
o-nnāgāvṛtabhujadaṇḍāya namaḥ – bhujau pūjayāmi |
oṃ śrīkaṇṭhāya namaḥ – kaṇṭha-mpūjayāmi |
oṃ-vi~rūpākṣāya namaḥ – mukha-mpūjayāmi |
o-ntrinetrāya namaḥ – netrāṇi pūjayāmi |
oṃ rudrāya namaḥ – lalāṭa-mpūjayāmi |
oṃ śarvāya namaḥ – śiraḥ pūjayāmi |
o-ñcandramaulaye namaḥ – mauli-mpūjayāmi |
oṃ ardhanārīśvarāya namaḥ – tanu-mpūjayāmi |
oṃ śrī umāmaheśvarāya namaḥ – sarvāṇyaṅgāni pūjayāmi |
aṣṭottaraśatanāma pūjā
oṃ śivāya namaḥ
o-mmaheśvarāya namaḥ
oṃ śambhave namaḥ
o-mpinākine namaḥ
oṃ śaśiśekharāya namaḥ
oṃ-vā~madevāya namaḥ
oṃ-vi~rūpākṣāya namaḥ
o-ṅkapardine namaḥ
o-nnīlalohitāya namaḥ
oṃ śaṅkarāya namaḥ (10)
oṃ śūlapāṇaye namaḥ
o-ṅkhaṭvāṅgine namaḥ
oṃ-vi~ṣṇuvallabhāya namaḥ
oṃ śipiviṣṭāya namaḥ
oṃ ambikānāthāya namaḥ
oṃ śrīkaṇṭhāya namaḥ
o-mbhaktavatsalāya namaḥ
o-mbhavāya namaḥ
oṃ śarvāya namaḥ
o-ntrilokeśāya namaḥ (20)
oṃ śitikaṇṭhāya namaḥ
oṃ śivāpriyāya namaḥ
oṃ ugrāya namaḥ
o-ṅkapāline namaḥ
o-ṅkāmāraye namaḥ
oṃ andhakāsura sūdanāya namaḥ
o-ṅgaṅgādharāya namaḥ
oṃ-la~lāṭākṣāya namaḥ
o-ṅkālakālāya namaḥ
o-ṅkṛpānidhaye namaḥ (30)
o-mbhīmāya namaḥ
o-mparaśuhastāya namaḥ
o-mmṛgapāṇaye namaḥ
o-ñjaṭādharāya namaḥ
o-ṅkailāsavāsine namaḥ
o-ṅkavacine namaḥ
o-ṅkaṭhorāya namaḥ
o-ntripurāntakāya namaḥ
oṃ-vṛ~ṣāṅkāya namaḥ
oṃ-vṛ~ṣabhārūḍhāya namaḥ (40)
o-mbhasmoddhūlita vigrahāya namaḥ
oṃ sāmapriyāya namaḥ
oṃ svaramayāya namaḥ
o-ntrayīmūrtaye namaḥ
oṃ anīśvarāya namaḥ
oṃ sarvajñāya namaḥ
o-mparamātmane namaḥ
oṃ somasūryāgni locanāya namaḥ
oṃ haviṣe namaḥ
oṃ-ya~jñamayāya namaḥ (50)
oṃ somāya namaḥ
o-mpañcavaktrāya namaḥ
oṃ sadāśivāya namaḥ
oṃ-vi~śveśvarāya namaḥ
oṃ-vī~rabhadrāya namaḥ
o-ṅgaṇanāthāya namaḥ
o-mprajāpataye namaḥ
oṃ hiraṇyaretase namaḥ
o-ndurdharṣāya namaḥ
o-ṅgirīśāya namaḥ (60)
o-ṅgiriśāya namaḥ
oṃ anaghāya namaḥ
o-mbhujaṅga bhūṣaṇāya namaḥ
o-mbhargāya namaḥ
o-ṅgiridhanvane namaḥ
o-ṅgiripriyāya namaḥ
o-ṅkṛttivāsase namaḥ
o-mpurārātaye namaḥ
o-mbhagavate namaḥ
o-mpramathādhipāya namaḥ (70)
o-mmṛtyuñjayāya namaḥ
oṃ sūkṣmatanave namaḥ
o-ñjagadvyāpine namaḥ
o-ñjagadgurave namaḥ
oṃ-vyo~makeśāya namaḥ
o-mmahāsena janakāya namaḥ
o-ñcāruvikramāya namaḥ
oṃ rudrāya namaḥ
o-mbhūtapataye namaḥ
oṃ sthāṇave namaḥ (80)
oṃ ahirbudhnyāya namaḥ
o-ndigambarāya namaḥ
oṃ aṣṭamūrtaye namaḥ
oṃ anekātmane namaḥ
oṃ sāttvikāya namaḥ
oṃ śuddhavigrahāya namaḥ
oṃ śāśvatāya namaḥ
o-ṅkhaṇḍaparaśave namaḥ
oṃ ajāya namaḥ
o-mpāśavimocakāya namaḥ (90)
o-mmṛḍāya namaḥ
o-mpaśupataye namaḥ
o-ndevāya namaḥ
o-mmahādevāya namaḥ
oṃ avyayāya namaḥ
oṃ haraye namaḥ
o-mpūṣadantabhide namaḥ
oṃ avyagrāya namaḥ
o-ndakṣādhvaraharāya namaḥ
oṃ harāya namaḥ (100)
o-mbhaganetrabhide namaḥ
oṃ avyaktāya namaḥ
oṃ sahasrākṣāya namaḥ
oṃ sahasrapāde namaḥ
oṃ apavargapradāya namaḥ
oṃ anantāya namaḥ
o-ntārakāya namaḥ
o-mparameśvarāya namaḥ (108)
o-nnidha̭napataye॒ namaḥ | o-nnidha̭napatāntikāya॒ namaḥ |
oṃ ūrdhvāya॒ namaḥ | oṃ ūrdhvaliṅgāya॒ namaḥ |
oṃ hiraṇyāya॒ namaḥ | oṃ hiraṇyaliṅgāya॒ namaḥ |
oṃ suvarṇāya॒ namaḥ | oṃ suvarṇaliṅgāya॒ namaḥ |
o-ndivyāya॒ namaḥ | o-ndivyaliṅgāya॒ namaḥ |
o-mbhavāya॒ namaḥ | o-mbhavaliṅgāya॒ namaḥ |
oṃ śarvāya॒ namaḥ | oṃ śarvaliṅgāya॒ namaḥ |
oṃ śivāya॒ namaḥ | oṃ śivaliṅgāya॒ namaḥ |
o-ñjvalāya॒ namaḥ | o-ñjvalaliṅgāya॒ namaḥ |
oṃ ātmāya॒ namaḥ | oṃ ātmaliṅgāya॒ namaḥ |
o-mparamāya॒ namaḥ | o-mparamaliṅgāya॒ namaḥ |
o-mbha॒vāya̭ de॒vāya॒ namaḥ
– o-mbha॒vasya̭ de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
oṃ śa॒rvāya̭ de॒vāya॒ namaḥ
– oṃ śa॒rvasya̭ de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
oṃ īśā̭nāya de॒vāya॒ namaḥ
– oṃ īśā̭nasya de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
o-mpaśu॒pata̭ye de॒vāya॒ namaḥ
– o-mpaśu॒pate᳚rde॒vasya patnyai॒ namaḥ̭ |
oṃ ru॒drāya̭ de॒vāya॒ namaḥ
– oṃ ru॒drasya̭ de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
oṃ u॒grāya̭ de॒vāya॒ namaḥ
– oṃ u॒grasya̭ de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
o-mbhī॒māya̭ de॒vāya॒ namaḥ
– o-mbhī॒masya̭ de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
o-mmaha̭te de॒vāya॒ namaḥ
– o-mmaha̭to de॒vasya॒ patnyai॒ namaḥ̭ |
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ nānā vidha parimala patra puṣpākṣatān samarpayāmi |
dhūpaṃ – (o-mbalā̭ya॒ namaḥ)
dhūra̭si॒ dhūrva॒ dhūrva̭nta॒-ndhūrva॒taṃ-yo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒yaṃ-va~॒yaṃ
dhūrvā̭ma॒stva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tamaṃ
deva॒hūta̭ma॒-mahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-ndṛgṃ ha̭sva॒ māhvā᳚ rmi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒
prekṣe॒ mā bhermā saṃvi~̭ktā॒ mā tvā̭ higṃsiṣam |
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ | dhūpamāghrāpayāmi |
dīpaṃ – (o-mbala̭ pramathanāya॒ namaḥ)
uddī᳚pyasva jātavedo-'pa॒ghna-nniṛ̭ti॒-mmama̭ | pa॒śuggśca॒ mahya॒māva̭ha॒ jīva̭na-ñca॒ diśo̭ diśa | māno̭ higṃsī-jjātavedo॒ gāmaśva॒-mpurṷṣa॒-ñjaga̭t | abi̭bhra॒dagna॒ āga̭hi śri॒yā mā॒ pari̭pātaya |
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ | dhūpamāghrāpayāmi |
dhūpa dīpānantaraṃ śuddhācamanīyaṃ samarpayāmi |
naivedyaṃ – (oṃ sarva̭ bhūta damanāya॒ namaḥ)
o-mbhūrbhuva॒ssuvaḥ॒ | tatsa̭vi॒turvare᳚ṇya॒-mbhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi |
dhi॒yo yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t | deva savitaḥ prasuvaḥ |
satya-ntvartena pariṣiñcāmi |
आभूषण – (ॐ रुद्राय नमः) हे नागों के आभूषण से विभूषित विश्वेश, चन्द्रार्ध को मस्तक पर धारण करने वाले, हे पार्थिवेश्वर, हे विभो, मेरे द्वारा दिए गए आभूषण को स्वीकार करें। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामिने नमः, आभूषण समर्पित करता हूँ। गन्ध – (ॐ कालाय नमः) हे परमेश्वर, मैं आपको श्रीगन्ध अर्पित करता हूँ, इसे ग्रहण करें। कस्तूरी और कुंकुम से युक्त, पार्वती से आलिंगित दोनों भुजाओं वाले। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामिने नमः, श्रीगन्ध आदि सुगंधित द्रव्य समर्पित करता हूँ। अक्षत – (ॐ कलविकरणाय नमः) श्वेत, दिव्य, शालि चावल से मिश्रित अक्षत। हे महेश्वर, आप स्वभाव से ही अक्षत हैं, इन्हें स्वीकार करें। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामिने नमः, श्वेत अक्षत समर्पित करता हूँ। पुष्प – (ॐ बलविकरणाय नमः) सुगंधित और सुंदर पुष्प, जाजी, बिल्व, अर्क और चम्पा के फूलों से बनी पुष्पमाला, हे नीलकण्ठ, इसे ग्रहण करें। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामिने नमः, पुष्प और बिल्वपत्र समर्पित करता हूँ। अथ अंग पूजा ॐ महेश्वराय नमः – चरणों की पूजा करता हूँ। ॐ ईश्वराय नमः – पिंडलियों की पूजा करता हूँ। ॐ कामरूपाय नमः – घुटनों की पूजा करता हूँ। ॐ हराय नमः – जंघाओं की पूजा करता हूँ। ॐ त्रिपुरान्तकाय नमः – गुह्य की पूजा करता हूँ। ॐ भवाय नमः – कटि की पूजा करता हूँ। ॐ व्याघ्रचर्माम्बरधराय नमः – नाभि की पूजा करता हूँ। ॐ कुक्षिस्थ ब्रह्माण्डाय नमः – उदर की पूजा करता हूँ। ॐ गौरी मनः प्रियाय नमः – हृदय की पूजा करता हूँ। ॐ पिनाकिने नमः – हाथों की पूजा करता हूँ। ॐ नागावृतभुजदण्डाय नमः – भुजाओं की पूजा करता हूँ। ॐ श्रीकण्ठाय नमः – कण्ठ की पूजा करता हूँ। ॐ विरूपाक्षाय नमः – मुख की पूजा करता हूँ। ॐ त्रिनेत्राय नमः – नेत्रों की पूजा करता हूँ। ॐ रुद्राय नमः – ललाट की पूजा करता हूँ। ॐ शर्वाय नमः – सिर की पूजा करता हूँ। ॐ चन्द्रमौलये नमः – मौलि (शिखा) की पूजा करता हूँ। ॐ अर्धनारीश्वराय नमः – शरीर की पूजा करता हूँ। ॐ श्री उमामहेश्वराय नमः – सभी अंगों की पूजा करता हूँ। अष्टोत्तरशतनाम पूजा ॐ शिवाय नमः ॐ महेश्वराय नमः ॐ शम्भवे नमः ॐ पिनाकिने नमः ॐ शशिशेखराय नमः ॐ वामदेवाय नमः ॐ विरूपाक्षाय नमः ॐ कपर्दिने नमः ॐ नीललोहिताय नमः ॐ शङ्कराय नमः (10) ॐ शूलपाणये नमः ॐ खट्वाङ्गिने नमः ॐ विष्णुवल्लभाय नमः ॐ शिपिविष्टाय नमः ॐ अम्बिकानाथाय नमः ॐ श्रीकण्ठाय नमः ॐ भक्तवत्सलाय नमः ॐ भवाय नमः ॐ शर्वाय नमः ॐ त्रिलोकेशाय नमः (20) ॐ शितिकण्ठाय नमः ॐ शिवाप्रियाय नमः ॐ उग्राय नमः ॐ कपालिने नमः ॐ कामारये नमः ॐ अन्धकासुर सूदनाय नमः ॐ गङ्गाधराय नमः ॐ ललाटाक्षाय नमः ॐ कालकालाय नमः ॐ कृपानिधये नमः (30) ॐ भीमाय नमः ॐ परशुहस्ताय नमः ॐ मृगपाणये नमः ॐ जटाधराय नमः ॐ कैलासवासिने नमः ॐ कवचिने नमः ॐ कठोराय नमः ॐ त्रिपुरान्तकाय नमः ॐ वृषाङ्काय नमः ॐ वृषभारूढाय नमः (40) ॐ भस्मोद्धूलित विग्रहाय नमः ॐ सामप्रियाय नमः ॐ स्वरमयाय नमः ॐ त्रयीमूर्तये नमः ॐ अनीश्वराय नमः ॐ सर्वज्ञाय नमः ॐ परमात्मने नमः ॐ सोमसूर्याग्नि लोचनाय नमः ॐ हविषे नमः ॐ यज्ञमयाय नमः (50) ॐ सोमाय नमः ॐ पञ्चवक्त्राय नमः ॐ सदाशिवाय नमः ॐ विश्वेश्वराय नमः ॐ वीरभद्राय नमः ॐ गणनाथाय नमः ॐ प्रजापतये नमः ॐ हिरण्यरेतसे नमः ॐ दुर्धर्षाय नमः ॐ गिरीशाय नमः (60) ॐ गिरिशाय नमः ॐ अनघाय नमः ॐ भुजङ्ग भूषणाय नमः ॐ भर्गाय नमः ॐ गिरिधन्वने नमः ॐ गिरिप्रियाय नमः ॐ कृत्तिवाससे नमः ॐ पुरारातये नमः ॐ भगवते नमः ॐ प्रमथाधिपाय नमः (70) ॐ मृत्युञ्जयाय नमः ॐ सूक्ष्मतनवे नमः ॐ जगद्व्यापिने नमः ॐ जगद्गुरवे नमः ॐ व्योमकेशाय नमः ॐ महासेन जनकाय नमः ॐ चारुविक्रमाय नमः ॐ रुद्राय नमः ॐ भूतपतये नमः ॐ स्थाणवे नमः (80) ॐ अहिर्बुध्न्याय नमः ॐ दिगम्बराय नमः ॐ अष्टमूर्तये नमः ॐ अनेकात्मने नमः ॐ सात्त्विकाय नमः ॐ शुद्धविग्रहाय नमः ॐ शाश्वताय नमः ॐ खण्डपरशवे नमः ॐ अजाय नमः ॐ पाशविमोचकाय नमः (90) ॐ मृडाय नमः ॐ पशुपतये नमः ॐ देवाय नमः ॐ महादेवाय नमः ॐ अव्ययाय नमः ॐ हरये नमः ॐ पूषदन्तभिदे नमः ॐ अव्यग्राय नमः ॐ दक्षाध्वरहराय नमः ॐ हराय नमः (100) ॐ भगनेत्रभिदे नमः ॐ अव्यक्ताय नमः ॐ सहस्राक्षाय नमः ॐ सहस्रपादे नमः ॐ अपवर्गप्रदाय नमः ॐ अनन्ताय नमः ॐ तारकाय नमः ॐ परमेश्वराय नमः (108) ॐ निधनपतये नमः। ॐ निधनपतान्तिकाय नमः। ॐ ऊर्ध्वाय नमः। ॐ ऊर्ध्वलिङ्गाय नमः। ॐ हिरण्याय नमः। ॐ हिरण्यलिङ्गाय नमः। ॐ सुवर्णाय नमः। ॐ सुवर्णलिङ्गाय नमः। ॐ दिव्याय नमः। ॐ दिव्यलिङ्गाय नमः। ॐ भवाय नमः। ॐ भवलिङ्गाय नमः। ॐ शर्वाय नमः। ॐ शर्वलिङ्गाय नमः। ॐ शिवाय नमः। ॐ शिवलिङ्गाय नमः। ॐ ज्वलाय नमः। ॐ ज्वललिङ्गाय नमः। ॐ आत्माय नमः। ॐ आत्मलिङ्गाय नमः। ॐ परमाय नमः। ॐ परमलिङ्गाय नमः। ॐ भवाय देवाय नमः – ॐ भवस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ शर्वाय देवाय नमः – ॐ शर्वस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ ईशानाय देवाय नमः – ॐ ईशानस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ पशुपतये देवाय नमः – ॐ पशुपतेर्देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ रुद्राय देवाय नमः – ॐ रुद्रस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ उग्राय देवाय नमः – ॐ उग्रस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ भीमाय देवाय नमः – ॐ भीमस्य देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ महते देवाय नमः – ॐ महतो देवस्य पत्न्यै नमः। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामिने नमः, नाना प्रकार के सुगंधित पत्र, पुष्प और अक्षत समर्पित करता हूँ। धूप – (ॐ बलाय नमः) हे धूप, तुम धूर हो, धूर्व करो, धूर्वन्त को धूर्व करो, जो हमें धूर्वता है उसे धूर्व करो, हम उसे धूर्व करते हैं, हम तुम्हें धूर्व करते हैं। तुम देवताओं के लिए सबसे अधिक बलवान, सबसे प्रिय, सबसे सेवित, सबसे वहन करने योग्य, देवताओं को आह्वान करने वाले, अक्षय हो। हविर्धान को देखो, मुझे बुलाओ, मैं मित्र के नेत्र से तुम्हें देखता हूँ। मुझे मत डराओ, मुझे मत बाँधो, मैं तुम्हें हिंसा न करूँ। आह्वानित सभी देवताओं को नमस्कार। धूप सुंघाता हूँ। दीप – (ॐ बल प्रमथनाय नमः) हे जातवेद (अग्नि), तुम प्रज्वलित हो, मेरे निर्ऋति (विनाश) को दूर करो। मुझे पशु और जीवन प्रदान करो, दिशाओं में प्रकाश फैलाओ। हे जातवेद, हमें मत हिंसा करो, गाय, घोड़ा, पुरुष और जगत को मत हिंसा करो। हे अग्नि, सब कुछ धारण करते हुए आओ, मुझे श्री से परिपूर्ण करो। आह्वानित सभी देवताओं को नमस्कार। दीप दिखाता हूँ। धूप और दीप के अनन्तर शुद्ध आचमनीय समर्पित करता हूँ। नैवेद्य – (ॐ सर्व भूत दमनाय नमः) ॐ भूर्भुवः स्वः। उस सविता देव के उत्तम तेज का हम ध्यान करते हैं, जो हमारी बुद्धियों को प्रेरित करे। हे देव सविता, प्रेरित करो। सत्य को ऋत से परिषिञ्चित करता हूँ। AI
o-mprāṇāya svāhāḥ | oṃ apānāya svāhāḥ |
oṃ-vyā~nāya svāhāḥ | oṃ udānāya svāhāḥ |
oṃ samānāya svāhāḥ | o-mbrahmaṇe svāhāḥ |
madhu॒vātā̭ ṛtāya॒te madhṷkṣaranti॒ sindha̭vaḥ |
māddhvī᳚rna-ssa॒ntvoṣa̭dhīḥ | madhu॒nakta̭ mu॒toṣasi॒ madhṷma॒-tpārthi̭va॒gṃ॒ rajaḥ̭ |
madhu॒dyaura̭stu naḥ pi॒tā | madhṷmānno॒ vana॒spati॒ rmadhṷmāgṃ astu॒ sūryaḥ̭ |
mādhvī॒rgāvo̭ bhavantu naḥ || madhu madhu madhu ||
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ |
अमृत हो । तुम अमृत का आच्छादन हो । ॐ प्राण को स्वाहा । ॐ अपान को स्वाहा । ॐ व्यान को स्वाहा । ॐ उदान को स्वाहा । ॐ समान को स्वाहा । ॐ ब्रह्म को स्वाहा । वायु मधुर हो, नदियाँ मधु बहाती हों । हमारी ओषधियाँ मधुर हों । रात और प्रातःकाल मधुर हों, पृथ्वी का रज मधुर हो । हमारे पिता द्युलोक मधुर हों । हमारे लिए वनस्पति मधुर हो, सूर्य मधुर हो । हमारी गौएँ मधुर हों । मधु, मधु, मधु । आवाहित समस्त देवताओं को नमस्कार । AI
madhye madhye pānīyaṃ samarpayāmi |
a॒mṛ॒tā॒pi॒dhā॒nama̭si | uttarāpośanaṃ samarpayāmi |
hastau prakṣālayāmi | pādau prakṣālayāmi |
śuddhācamanīyaṃ samarpayāmi |
tāmbūlaṃ – (o-mma॒nonma̭nāya॒ namaḥ)
pūgīphalasamāyukta-nnāgavallīdalairyutam |
karpūracūrṇa saṃyu~kta-ntāmbūla-mpratigṛhyatām |
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ | tāmbūla-nnivedayāmi |
tāmbūla carvaṇānantaraṃ śuddha ācamanīyaṃ samarpayāmi |
nīrājanaṃ
somo॒ vā e॒tasya̭ rā॒jyamāda̭tte | yo rājā॒sa-nrā॒jyo vā॒ somḙna॒
yaja̭te | de॒va॒ su॒vāme॒tāni̭ ha॒vigṃṣi̭ bhavanti |
e॒tāva̭nto॒ vai de॒vānāgṃ̭ sa॒vāḥ | ta e॒vāsmai̭ sa॒vā-npra̭yacchanti |
ta ḙna-mpu॒na-ssuva̭nte rā॒jyāya̭ | de॒va॒sū rājā̭ bhavati |
rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe |
sa me॒ kāmā॒n kāma॒kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu |
ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ |
a॒ghore᳚bhyo 'tha॒ghore᳚bhyo॒ ghora॒ghora̭tarebhyaḥ |
sarve᳚bhya-ssarva॒śarve᳚bhyo॒ nama̭ste astu ru॒drarṷ̄pebhyaḥ ||
tatpurṷṣāya vi॒dmahḙ mahāde॒vāya̭ dhīmahi |
tanno̭ rudraḥ praco॒dayā᳚t ||
īśāna-ssarva̭vidyā॒nā॒-mīśvara-ssarva̭bhūtā॒nā॒-mbrahmādhi̭pati॒ rbrahma॒ṇo-'dhi̭pati॒ rbrahmā̭ śi॒vo mḙ astu sadāśivom ||
nīrājanamida-ndeva karpūrāmoda saṃyu~tam |
gṛhāṇa paramānanda heramba varadāyaka ||
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ | karpūra nīrājana-ndarśayāmi |
nīrājanānantaraṃ śuddha ācamanīyaṃ samarpayāmi |
mantrapuṣpaṃ
ātmarakṣā
brahmā᳚tma॒n vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ |
ātma॒nnā-tma॒nnityā-ma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot |
sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m |
daśa̭ho॒tetyā ca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 1
ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामी को नमस्कार। महानैवेद्य अर्पित करता हूँ। बीच-बीच में जल अर्पित करता हूँ। तुम अमृत का आवरण हो। उत्तरापोशन अर्पित करता हूँ। हाथ धोता हूँ। पैर धोता हूँ। शुद्ध आचमन अर्पित करता हूँ। ताम्बूल — (ॐ मनोन्मनाय नमः)। सुपारी से युक्त, पान के पत्तों से सहित, कर्पूर चूर्ण से मिश्रित ताम्बूल ग्रहण कीजिए। आवाहित समस्त देवताओं को नमस्कार। ताम्बूल अर्पित करता हूँ। ताम्बूल चर्वण के पश्चात शुद्ध आचमन अर्पित करता हूँ। नीराजन। सोम उसका राज्य छीन लेता है जो राजा होकर राज्य या सोम से यज्ञ नहीं करता। देवता इन हवियों को प्रेरित करते हैं। देवताओं के ये ही सव हैं; वे ही इसे सव प्रदान करते हैं; वे ही इसे पुनः राज्य के लिए प्रेरित करते हैं। देवसू राजा होता है। राजाधिराज को, बलपूर्वक सहने वाले को; हम वैश्रवण को नमस्कार करते हैं। वह मुझ कामकामी को काम प्रदान करे; कामेश्वर वैश्रवण दें। कुबेर को, वैश्रवण को, महाराज को नमस्कार। अघोरों को, अथ अघोरों को, घोर-अघोरतरों को; समस्त सर्व-शर्वों को, रुद्ररूपों को तुम्हें नमस्कार हो। उस पुरुष को हम जानते हैं, महादेव का ध्यान करते हैं; वह रुद्र हमें प्रेरित करे। ईशान समस्त विद्याओं के, ईश्वर समस्त भूतों के, ब्रह्मा के अधिपति, ब्रह्मा के अधिपति ब्रह्मा मेरे लिए शिव हों, सदाशिव ॐ। देव, कर्पूर की सुगंध से युक्त यह नीराजन ग्रहण कीजिए, हे परमानंद, हे वरदायक हेरम्ब। आवाहित समस्त देवताओं को नमस्कार। कर्पूर नीराजन दिखाता हूँ। नीराजन के पश्चात शुद्ध आचमन अर्पित करता हूँ। मन्त्रपुष्प। आत्मरक्षा। ब्रह्मा ने आत्मा में वाक् को सृष्ट किया। उसने कामना की — मैं आत्मा से पद्य से युक्त होऊँ। उसने आत्मा में आत्मा में नित्य मन्त्रण किया। उसके लिए दसवें हूत ने प्रत्युत्तर सुना; वह दशहूत हो गया। दशहूत ही इसका नाम है। उस दशहूत को लोग परोक्ष रूप से दशहोता कहते हैं; क्योंकि देवता परोक्षप्रिय होते हैं। AI
sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyā ca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 2
उसने अपने ही भीतर, अपने आप में, नित्य मंत्र का उच्चारण किया। उससे सातवें पुकारे जाने पर उसने उत्तर दिया। वह सप्तहूत हो गया। वस्तुतः उसका नाम सप्तहूत ही है। उस इस सप्तहूत होते हुए को लोग परोक्ष रूप से सप्तहोता कहते हैं। क्योंकि देवता परोक्ष को प्रिय मानते हैं। AI
sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat | ṣaḍḍhṷ̄to ha॒vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m |
ṣaḍḍho॒tetyā ca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 3
उसने अपने ही भीतर, अपने आप में, नित्य मंत्र का उच्चारण किया। उससे छठे पुकारे जाने पर उसने उत्तर दिया। वह षड्ढूत हो गया। वस्तुतः उसका नाम षड्ढूत ही है। उस इस षड्ढूत होते हुए को लोग परोक्ष रूप से षड्ढोता कहते हैं। क्योंकि देवता परोक्ष को प्रिय मानते हैं। AI
sa pañca̭hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyā ca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 4
उसने अपने ही भीतर, अपने आप में, नित्य मंत्र का उच्चारण किया। उससे पाँचवें पुकारे जाने पर उसने उत्तर दिया। वह पञ्चहूत हो गया। वस्तुतः उसका नाम पञ्चहूत ही है। उस इस पञ्चहूत होते हुए को लोग परोक्ष रूप से पञ्चहोता कहते हैं। क्योंकि देवता परोक्ष को प्रिय मानते हैं। AI
sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒
santa᳚m | catṷrho॒tetyā ca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 5
उसने अपने ही भीतर, अपने आप में, नित्य मंत्र का उच्चारण किया। उससे चौथे पुकारे जाने पर उसने उत्तर दिया। वह चतुर्हूत हो गया। वस्तुतः उसका नाम चतुर्हूत ही है। उस इस चतुर्हूत होते हुए को लोग परोक्ष रूप से चतुर्होता कहते हैं। क्योंकि देवता परोक्ष को प्रिय मानते हैं। AI
tvayai̭ nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnuhai̭nā॒g॒-śca̭tu rhotāra॒ ityāca̭kṣate |
tasmā᳚cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ |
nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 6 (ātmane॒ namaḥ̭)
o-ntatpurṷṣāya vi॒dmahḙ mahāde॒vāya̭ dhīmahi |
tanno̭ rudraḥ praco॒dayā᳚t ||
o-ṅkā॒tyā॒ya॒nāya̭ vi॒dmahḙ kanyaku॒māri̭ dhīmahi |
tanno̭ durgiḥ praco॒dayā᳚t ||
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati |
o᳚-ntadbra॒hma | o᳚-ntadvā॒yuḥ | o᳚-ntadā॒tmā | o᳚-ntathsa॒tyam |
o᳚-ntathsarva᳚m | o᳚-ntatpuro॒rnamaḥ |
antaścarati̭ bhūte॒ṣu॒ guhāyāṃ-vi~̭śvamū॒rtiṣu | tvaṃ-ya~jñastvaṃ-va~ṣaṭkāra stvamindrastvagṃ rudrastvaṃ-vi~ṣṇustva-mbrahmatva̭-mprajā॒patiḥ |
tva-nta̭dāpa॒ āpo॒ jyotī॒raso॒-'mṛta॒-mbrahma॒ bhūrbhuva॒ssuva॒rom |
caturveda pārāyaṇaṃ
oṃ śrī bhavānīśaṅkara svāmine namaḥ ||
ṛgvedapriyaḥ || ṛgvedamavadhāraya ||
ha॒riḥ॒ om || a॒gnimī᳚le pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā᳚raṃ ratna॒ dhāta̭mam |
hariḥ̭ om ||
oṃ śrī bhavānīśaṅkara svāmine namaḥ ||
yajurvedapriyaḥ || yajurvedamavadhāraya ||
ha॒riḥ॒ om || i॒ṣe tvo॒rje tvā̭ vā॒yavaḥ̭ sthopā॒yavaḥ̭ stha de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭yatu॒ śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ā pyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒ga-mūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatīḥ pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā mā vaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭so ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇaktu dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvī-ryaja̭mānasya pa॒śū-npā̭hi ||
hariḥ̭ om ||
oṃ śrī bhavānīśaṅkara svāmine namaḥ ||
sāmavedapriyaḥ || sāmavedamavadhāraya ||
ha॒riḥ॒ om || agna॒ āyā᳚hi vī॒taye᳚ gṛṇā॒no ha॒vya dā᳚taye |
nihotā᳚ sathsi ba॒rhiṣi̭ |
hariḥ̭ om ||
oṃ śrī bhavānīśaṅkara svāmine namaḥ ||
atharvavedapriyaḥ || atharvavedamavadhāraya ||
ha॒riḥ॒ om || śanno̭ de॒vīra॒bhiṣṭa̭ya॒ āpo̭ bhavantu pī॒taye᳚ | śaṃyo~ra॒bhisra̭vantu naḥ ||
hariḥ̭ om ||
oṃ śrī bhavānīśaṅkara svāmine namaḥ ||
upaniṣadpriyaḥ || upaniṣadavadhāraya ||
ha॒riḥ॒ om || a॒hamanna-ma॒hamanna-ma॒hamannam | a॒hamannā॒do(3)-'॒hamannā॒do(3)-'॒hamannā॒daḥ | a॒hagg śloka॒kṛda॒hagg śloka॒kṛda॒hagg śloka॒kṛt | a॒hamasmi prathamajā ṛtā(3) sya॒ | pūrva-ndevebhyo amṛtasya nā(3) bhā॒yi॒ | yo mā dadāti sa ideva mā(3) vāḥ॒ | a॒hamanna॒-manna̭-ma॒danta॒mā(3) dmi॒ | ahaṃ॒-vi~śva॒-mbhuva̭na॒-mabhya̭bha॒vām | suva॒rna jyotīḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ityṷpa॒niṣa̭t ||
āvāhitābhya-ssarvābhyo devatābhyo namaḥ |
pādāravindayoḥ divya suvarṇa mantra puṣpāñjaliṃ samarpayāmi |
pradakṣiṇaṃ
īśāna-ssarva̭vidyā॒nā॒mīśvara-ssarva̭bhūtā॒nāṃ॒
brahmādhi̭pati॒rbrahma॒ṇo-'dhi̭pati॒rbrahmā̭ śi॒vo mḙ astu sadāśi॒vom ||
pade pade sarvatamo nikṛntanaṃ
pade pade sarva śubhapradāyakam |
pradakṣiṇa-mbhaktiyutena cetasā
karomi mṛtyuñjaya rakṣa rakṣa mām ||
oṃ śrī umāmaheśvara svāmine namaḥ ātmapradakṣiṇa namaskārān samarpayāmi |
prārthanā
namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye-'mbikāpataya umāpataye paśupatayḙ namo॒ namaḥ ||
atha tarpaṇaṃ
bhava-ndeva-ntarpayāmi
– bhavasya devasya patnī-ntarpayāmi |
śarva-ndeva-ntarpayāmi
– śarvasya devasya patnī-ntarpayāmi |
īśāna-ndeva-ntarpayāmi
– īśānasya devasya patnī-ntarpayāmi |
paśupati-ndeva-ntarpayāmi
– paśupaterdevasya patnī-ntarpayāmi |
rudra-ndeva-ntarpayāmi
– rudrasya devasya patnī-ntarpayāmi |
ugra-ndeva-ntarpayāmi
– ugrasya devasya patnī-ntarpayāmi |
bhīma-ndeva-ntarpayāmi
– bhīmasya devasya patnī-ntarpayāmi |
mahānta-ndeva-ntarpayāmi
– mahato devasya patnī-ntarpayāmi |
उसने उससे कहा: तुमने ही मेरे निकट बुलाए जाने पर उत्तर दिया। तुम्हारे द्वारा ही यह नाना प्रकार से कहा गया। इसलिए इन्हें चतुर्होता कहा जाता है। इसलिए वह श्रोता, पुत्रों में सबसे प्रिय, अत्यंत निकट, हृदय में सबसे प्रिय होता है। जो इस प्रकार जानता है, वह ब्रह्म का अत्यंत निकट और हृदय में सबसे प्रिय होता है। आत्मने नमः। ॐ उस पुरुष को जानते हैं, महादेव का ध्यान करते हैं। वह रुद्र हमें प्रेरित करे। ॐ उस अत्यायन को जानते हैं, कन्यकुमारी का ध्यान करते हैं। वह दुर्गि हमें प्रेरित करे। जो जल के पुष्प को जानता है, वह पुष्पवान, प्रजावान, पशुमान होता है। चंद्रमा ही जल का पुष्प है। वह पुष्पवान, प्रजावान, पशुमान होता है। ॐ वह ब्रह्म है। ॐ वह वायु है। ॐ वह आत्मा है। ॐ वह सत्य है। ॐ वह सब है। ॐ उस पुरोर को नमः। वह प्राणियों के भीतर गुप्त में, विश्वमूर्तियों में चलता है। तुम यज्ञ हो, तुम वषट्कार हो, तुम इंद्र हो, तुम रुद्र हो, तुम विष्णु हो, तुम ब्रह्म हो, तुम प्रजापति हो। तुम वह जल हो, तुम ज्योति हो, तुम अमृत हो, तुम ब्रह्म हो, भूर्भुवःसुवः ॐ। चारों वेदों का पाठ। ॐ श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। ऋग्वेदप्रिय। ऋग्वेद को धारण करो। हरिः ॐ। अग्नि की स्तुति करता हूँ, जो पुरोहित, यज्ञ का देवता, ऋत्विज, होता और रत्नों का धाता है। हरिः ॐ। ॐ श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। यजुर्वेदप्रिय। यजुर्वेद को धारण करो। हरिः ॐ। अन्न के लिए तुम, ऊर्जा के लिए तुम, वायु हो, उपायु हो, देव सविता तुम्हें श्रेष्ठ कर्म के लिए प्रेरित करें। हे अघ्निया, तुम बढ़ो, देवभाग, ऊर्जस्वती, पयस्वती, प्रजावती, रोगरहित, क्षयरहित। तुम पर चोर का अधिकार न हो, पापी का न हो, रुद्र का अस्त्र तुम्हें छोड़े। तुम इस गोपति में स्थिर रहो, यजमान के बहुत पशुओं की रक्षा करो। हरिः ॐ। ॐ श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। सामवेदप्रिय। सामवेद को धारण करो। हरिः ॐ। हे अग्नि, भोजन के लिए आओ, स्तुति करते हुए, हव्य देने के लिए। होता बनकर बर्हिष पर बैठो। हरिः ॐ। ॐ श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। अथर्ववेदप्रिय। अथर्ववेद को धारण करो। हरिः ॐ। देवियाँ जल हमें कल्याण के लिए हों, पीने के लिए। वे हमें सुखपूर्वक प्रवाहित हों। हरिः ॐ। ॐ श्री भवानीशंकर स्वामी को नमस्कार। उपनिषत्प्रिय। उपनिषद को धारण करो। हरिः ॐ। मैं अन्न हूँ, मैं अन्न हूँ, मैं अन्न हूँ। मैं अन्नाद हूँ, मैं अन्नाद हूँ, मैं अन्नाद हूँ। मैं श्लोककृत हूँ, मैं श्लोककृत हूँ, मैं श्लोककृत हूँ। मैं प्रथमजा ऋत का हूँ। देवों से पूर्व अमृत के नाभि में स्थित हूँ। जो मुझे देता है, वही मुझे बचाता है। मैं अन्न को खाता हूँ, अन्न को खाता हूँ। मैं विश्व भूवन को प्राप्त हुआ। स्वर्ण के समान ज्योति। जो इस प्रकार जानता है। यह उपनिषद है। आवाहित सभी देवताओं को नमस्कार। चरण कमलों पर दिव्य स्वर्ण मंत्र पुष्पांजलि समर्पित करता हूँ। प्रदक्षिणा। ईशान सभी विद्याओं के स्वामी, सभी प्राणियों के ईश्वर, ब्रह्मा के अधिपति, ब्रह्म के अधिपति, ब्रह्मा शिव मेरे लिए हों, सदाशिव ॐ। प्रत्येक पग पर सभी अंधकार का नाश करने वाला, प्रत्येक पग पर सभी शुभ देने वाला। भक्ति से युक्त चित्त से प्रदक्षिणा करता हूँ, हे मृत्युंजय, रक्षा करो, रक्षा करो मेरी। ॐ श्री उमामहेश्वर स्वामी को नमस्कार, आत्मप्रदक्षिणा नमस्कार समर्पित करता हूँ। प्रार्थना। नमो हिरण्यबाहवे, हिरण्यवर्णाय, हिरण्यरूपाय, हिरण्यपतये, अंबिकापतये, उमापतये, पशुपतये नमो नमः। अथ तर्पण। भव देव को तर्पण करता हूँ – भव देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। शर्व देव को तर्पण करता हूँ – शर्व देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। ईशान देव को तर्पण करता हूँ – ईशान देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। पशुपति देव को तर्पण करता हूँ – पशुपति देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। रुद्र देव को तर्पण करता हूँ – रुद्र देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। उग्र देव को तर्पण करता हूँ – उग्र देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। भीम देव को तर्पण करता हूँ – भीम देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। महान देव को तर्पण करता हूँ – महत् देव की पत्नी को तर्पण करता हूँ। AI
oṃ a॒ghore᳚bhyo-'tha॒ ghore᳚bhyo॒ ghora॒ghora̭tarebhyaḥ |
sarve᳚bhya-ssarva॒śarve᳚bhyo॒ nama̭ste astu ru॒drarṷ̄pebhyaḥ ||
tanno̭ rudraḥ praco॒dayā᳚t ||
īśānassa̭rvavidyā॒nā॒mīśvarassarva̭bhūtā॒nā॒-mbrahmā-'dhi̭pati॒rbrahma॒ṇo-'dhi̭pati॒rbrahmā̭ śi॒vo mḙ astu sadāśi॒vom ||
हम उस पुरुष (परमात्मा) का ध्यान करते हैं, महादेव का ध्यान करते हैं। वह रुद्र हमें प्रेरित करें। जो ईशान सभी विद्याओं के स्वामी हैं, सभी प्राणियों के ईश्वर हैं, ब्रह्मा के अधिपति हैं, ब्रह्म के अधिपति हैं, वह ब्रह्मा शिव मेरे लिए सदाशिव हों, ॐ। AI
o-ntatpurṷṣāya vi॒dmahḙ mahāde॒vāya̭ dhīmahi |
tanno̭ rudraḥ praco॒dayā᳚t ||
(tai.brā.3-5-10-4)
āśā᳚ste॒-'yaṃ-ya~ja̭māno॒-'sau | āyu॒rāśā᳚ste |
su॒pra॒jā॒stvamāśā᳚ste | sa॒jā॒ta॒va॒na॒syāmāśā᳚ste |
utta̭rā-ndevaya॒jyāmāśā᳚ste | bhūyo̭ havi॒ṣkara̭ṇa॒māśā᳚ste |
di॒vya-ndhāmāśā᳚ste | viśva̭-mpri॒yamāśā᳚ste |
yada॒nena̭ ha॒viṣā-''śā᳚ste | tada̭syā॒tta॒dṛ̭dhyāt |
tada̭smai de॒vā rā̭santām | tada॒gnirde॒vo de॒vebhyo॒ vana̭te |
va॒yama॒gnermānṷṣāḥ | i॒ṣṭa-ñca̭ vī॒ta-ñca̭ |
u॒bhe ca̭ no॒ dyāvā̭pṛthi॒vī agṃha̭sa-sspātām |
i॒ha gati̭rvā॒masye॒da-ñca̭ | namo̭ de॒vebhyaḥ̭ ||
punaḥ pūjā-ṅkariṣye | chatramācchādayāmi |
cāmarairvījayāmi | nṛtya-ndarśayāmi |
gītaṃ śrāvayāmi | āndolikānārohayāmi |
aśvānārohayāmi | gajānārohayāmi |
samasta rājopacāra devopacāra bhaktyupacāra śaktyupacāra mantropacāra pūjāssamarpayāmi ||
liṅgāṣṭakam ||
bilvāṣṭakam ||
kṣamāprārthana
karacaraṇakṛtaṃ-vā~kkāyaja-ṅkarmajaṃ-vā~
śravaṇanayanajaṃ-vā~ mānasaṃ-vā~-'parādham |
vihitamavihitaṃ-vā~ sarvametatkṣmasva
śiva śiva karuṇābdhe śrīmahādeva śambho || 18||
उपचार पूजाएँ। फिर मैं पूजा करूँगा। छत्र से ढकता हूँ। चँवरों से हवा करता हूँ। नृत्य दिखाता हूँ। गीत सुनाता हूँ। पालकी पर आरोहण कराता हूँ। घोड़ों पर आरोहण कराता हूँ। हाथियों पर आरोहण कराता हूँ। समस्त राजोपचार, देवोपचार, भक्त्युपचार, शक्त्युपचार, मन्त्रोपचार पूजाएँ समर्पित करता हूँ। लिङ्गाष्टकम्। बिल्वाष्टकम्। क्षमा प्रार्थना: हाथों और पैरों से किया गया, वाणी और शरीर से किया गया, कानों और आँखों से किया गया, मन से किया गया अपराध, विहित और अविहित, यह सब क्षमा करें। हे शिव, हे शिव, हे करुणा के सागर, हे श्रीमहादेव, हे शम्भो। ॥ 18॥ AI
nyūnaṃ sampūrṇatāṃ-yā~ti sadyovande maheśvaram ||
mantrahīna-ṅkriyāhīna-mbhaktihīna-mmaheśvara |
yatpūjita-mmayā deva paripūrṇa-ntadastu te ||
anayā sadyojāta vidhinā dhyānāvāhanādi ṣoḍaśopacāra pūjayā bhagavān sarvātmaka-śśrī umāmaheśvarasvāmī suprīta-ssuprasanno varado bhavatu |
etatphalaṃ śrī parameśvarārpaṇamastu ||
uttarataścaṇḍīśvarāya namaḥ nirmālyaṃ-vi~sṛjya ||
tīrthaṃ
akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhi nivāraṇam |
samastapāpakṣayakaraṃ śivapādodaka-mpāvanaṃ śubham ||
जिनका स्मरण और नाम उच्चारण करने से तप, पूजा और क्रियाओं आदि में जो न्यूनता है वह तुरंत पूर्ण हो जाती है, उन महेश्वर को मैं नमन करता हूँ। हे महेश्वर, मन्त्रहीन, क्रियाहीन, भक्तिहीन जो मेरे द्वारा पूजित हुआ, हे देव, वह आपको पूर्ण हो। इस सद्योजात विधि से ध्यान, आवाहन आदि षोडशोपचार पूजा से भगवान सर्वात्मक श्री उमामहेश्वर स्वामी अत्यंत प्रसन्न और संतुष्ट होकर वरदायक हों। यह फल श्री परमेश्वर को समर्पित हो। उत्तर दिशा में चण्डीश्वर को नमस्कार, निर्माल्य विसर्जित करके। तीर्थ: अकाल मृत्यु को हरने वाला, सभी व्याधियों को दूर करने वाला, समस्त पापों का नाश करने वाला, शिव के चरणों का जल पवित्र और शुभ है। AI
oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ ||