যামুনার্যসুধাম্ভোধিমবগাহ্য যথামতি ।
আদায ভক্তিযোগাখ্যং রত্নং সন্দর্শযাম্যহম্ ॥
স্বাধীন ত্রিবিধচেতনাচেতনস্বরূপস্থিতি প্রবৃত্তিভেদং, ক্লেশ কর্মাদ্যশেষদোষাসংস্পৃষ্টং, স্বাভাবিকানবধিকাতিশয জ্ঞানবলৈশ্বর্যবীর্যশক্তিতেজঃ প্রভৃত্যসঙ্খ্যেয কল্যাণগুণগণৌঘ মহার্ণবং, পরমপুরুষং, ভগবন্তং, নারাযণং, স্বামিত্বেন সুহৃত্বেন গুরুত্বেন চ পরিগৃহ্য ঐকান্তিকাত্যন্তিক তত্পাদাম্বুজদ্বয পরিচর্যৈকমনোরথঃ, তত্প্রাপ্তযে চ তত্পাদাম্বুজদ্বয প্রপত্তেরন্যন্ন মে কল্পকোটিসহস্রেণাপি সাধনমস্তীতি মন্বানঃ, তস্যৈব ভগবতো নারাযণস্য অখিলসত্ত্বদযৈকসাগরস্য অনালোচিত গুণগুণাখণ্ড জনানুকূলামর্যাদ শীলবতঃ, স্বাভাবিকানবধিকাতিশয গুণবত্তযা দেবতির্যঙ্মনুষ্যাদ্যখিলজন হৃদযানন্দনস্য আশ্রিতবাত্সল্যৈকজলধেঃ ভক্তজনসংশ্লেষৈকভোগস্য নিত্যজ্ঞানক্রিযৈশ্বর্যাদি ভোগসামগ্রীসমৃদ্ধস্য, মহাবিভূতেঃ, শ্রীমচ্চরণারবিন্দযুগলং অনন্যাত্মসঞ্জীবনেন তদ্গতসর্বভাবেন শরণমনুব্রজেত্ । ততশ্চ প্রত্যহমাত্মোজ্জীবনাযৈবমনুস্মরেত্ । চতুর্দশভুবনাত্মকং অণ্ডং, দশগুণিতোত্তরং চ আবরণসপ্তকং, সমস্তং কার্যকারণ(জাত)মতীত্য, বর্তমানে পরমব্যোমশব্দাভিধেযে, ব্রহ্মাদীনাং বাঙ্মনসাঽগোচরে, শ্রীমতি বৈকুণ্ঠে দিব্যলোকে, সনকবিধিশিবাদিভিরপি অচিন্ত্যস্বভাবৈশ্বর্যৈঃ, নিত্যসিদ্ধৈরনন্তৈর্ভগবদানুকূল্যৈক ভোগৈর্দিব্যপুরুষৈঃ মহাত্মভিঃ আপূরিতে, তেষামপি ইযত্পরিমাণং, ইযদৈশ্বর্যং, ঈদৃশস্বভাবমিতি পরিচ্ছেত্তুমযোগ্যে, দিব্যাবরণশতসহস্রাবৃতে, দিব্যকল্পকতরূপশোভিতে, দিব্যোদ্যান শতসহস্রকোটিভিরাবৃতে, অতিপ্রমাণে দিব্যাযতনে, কস্মিংশ্চিদ্বিচিত্র দিব্যরত্নময দিব্যাস্থানমণ্ডপে, দিব্যরত্নস্তম্ভ শতসহস্রকোটিভিরুপশোভিতে,
দিব্যনানারত্নকৃতস্থল বিচিত্রিতে, দিব্যালঙ্কারালঙ্কৃতে, পরিতঃ পতিতৈঃ পতমানৈঃ পাদপস্থৈশ্চ নানাগন্ধবর্ণৈর্দিব্যপুষ্পৈঃ শোভমানৈর্দিব্যপুষ্পোপবনৈরুপশোভিতে, সঙ্কীর্ণপারিজাতাদি কল্পদ্রুমোপশোভিতৈঃ, অসঙ্কীর্ণৈশ্চ কৈশ্চিদন্তস্স্থপুষ্পরত্নাদিনির্মিত দিব্যলীলামণ্ডপ শতসহস্রোপশোভিতৈঃ, সর্বদাঽনুভূযমানৈরপ্যপূর্ববদাশ্চর্যমাবহদ্ভিঃ ক্রীডাশৈল শতসহস্রৈরলঙ্কৃতৈঃ, কৈশ্চিন্নারাযণদিব্যলীলাঽসাধারণৈঃ, কৈশ্চিত্পদ্মবনালযা দিব্যলীলাঽসাধারণৈঃ, সাধারণৈশ্চ কৈশ্চিত্ শুকশারিকামযূরকোকিলাদিভিঃ কোমলকূজিতৈরাকুলৈঃ, দিব্যোদ্যান শতসহস্রৈরাবৃতে, মণিমুক্তাপ্রবাল কৃতসোপানৈঃ, দিব্যামলামৃতরসোদকৈঃ, দিব্যাণ্ডজবরৈঃ, অতিরমণীযদর্শনৈঃ অতিমনোহরমধুরস্বরৈঃ আকুলৈঃ, অন্তস্থ মুক্তাময দিব্যক্রীডাস্থানোপশোভিতৈঃ দিব্যসৌগন্ধিকবাপীশতসহস্রৈঃ, দিব্যরাজহংসাবলীবিরাজিতৈরাবৃতে, নিরস্তাতিশযানন্দৈকরসতযা চানন্ত্যাচ্চ প্রবিষ্টানুন্মাদযদ্ভিঃ ক্রীডোদ্দেশৈর্বিরাজিতে, তত্র তত্র কৃত দিব্যপুষ্পপর্যঙ্কোপশোভিতে, নানাপুষ্পাসবাস্বাদ মত্তভৃঙ্গাবলীভিঃ উদ্গীযমান দিব্যগান্ধর্বেণাপূরিতে, চন্দনাগরুকর্পূর দিব্যপুষ্পাবগাহি মন্দানিলাসেব্যমানে, মধ্যে পুষ্পসঞ্চয বিচিত্রিতে, মহতি দিব্যযোগপর্যঙ্কে অনন্তভোগিনি, শ্রীমদ্বৈকুণ্ঠৈশ্বর্যাদি দিব্যলোকং আত্মকান্ত্যা বিশ্বমাপ্যাযযন্ত্যা শেষ শেষাশনাদি সর্বপরিজনং ভগবতস্তত্তদবস্থোচিত পরিচর্যাযাং আজ্ঞাপযন্ত্যা, শীলরূপগুণ বিলাসাদিভিঃ আত্মানুরূপযা শ্রিযা সহাসীনং, প্রত্যগ্রোন্মীলিত সরসিজসদৃশ নযনযুগলং, স্বচ্ছনীলজীমূতসঙ্কাশং, অত্যুজ্জ্বলপীতবাসসং, স্বযা প্রভযাঽতিনির্মলযা অতিশীতলযা অতিকোমলযা স্বচ্ছমাণিক্যাভযা কৃত্স্নং জগদ্ভাসযন্তং,
অচিন্ত্যদিব্যাদ্ভুত নিত্যযৌবন স্বভাবলাবণ্যমযামৃতসাগরং, অতিসৌকুমার্যাদি ঈষত্ প্রস্বিন্নবদালক্ষ্যমাণ ললাটফলক দিব্যালকাবলীবিরাজিতং, প্রবুদ্ধমুগ্ধাম্বুজ চারুলোচনং, সবিভ্রমভ্রূলতং, উজ্জ্বলাধরং, শুচিস্মিতং, কোমলগণ্ডং, উন্নসং, উদগ্রপীনাংস বিলম্বিকুণ্ডলালকাবলী বন্ধুর কম্বুকন্ধরং, প্রিযাবতংসোত্পল কর্ণভূষণশ্লথালকাবন্ধ বিমর্দশংসিভিঃ চতুর্ভিরাজানুবিলম্বিভির্ভুজৈর্বিরাজিতং, অতিকোমল দিব্যরেখালঙ্কৃতাতাম্রকরতলং, দিব্যাঙ্গুলীযকবিরাজিতং, অতিকোমল দিব্যনখাবলীবিরাজিতং, অতিরক্তাঙ্গুলীভিরলঙ্কৃতং, তত্ক্ষণোন্মীলিত পুণ্ডরীক সদৃশচরণযুগলং, অতিমনোহর কিরীটমকুট চূডাবতংস মকরকুণ্ডল গ্রৈবেযক হার কেযূর কটক শ্রীবত্স কৌস্তুভ মুক্তাদামোদরবন্ধন পীতাম্বর কাঞ্চীগুণ নূপুরাদিভিরত্যন্ত সুখস্পর্শৈঃ দিব্যগন্ধৈর্ভূষণৈর্ভূষিতং, শ্রীমত্যা বৈজযন্ত্যা বনমালযা বিরাজিতং, শঙ্খচক্রগদাঽসি শার্ঙ্গাদি দিব্যাযুধৈঃ সেব্যমানং, স্বসঙ্কল্পমাত্রাবক্লুপ্ত জগজ্জন্মস্থিতিধ্বংসাদিকে শ্রীমতি বিষ্বক্সেনে ন্যস্ত সমস্তাত্মৈশ্বর্যং, বৈনতেযাদিভিঃ স্বভাবতো নিরস্ত সমস্ত সাংসারিক স্বভাবৈঃ ভগবত্পরিচর্যাকরণ যোগ্যৈর্ভগবত্পরিচর্যৈকভোগৈ-র্নিত্যসিদ্ধৈরনন্তৈঃ যথা যোগং সেব্যমানং, আত্মভোগেন অননুসংহিতপরাদিকাল দিব্যামল কোমলাবলোকনেন বিশ্বমাহ্লাদযন্তং, ঈষদুন্মীলিত মুখাম্বুজোদরবিনির্গতেন দিব্যাননারবিন্দ শোভাজননেন দিব্যগাম্ভীর্যৌদার্য সৌন্দর্য মাধুর্যাদ্যনবধিক গুণগণবিভূষিতেন, অতিমনোহর দিব্যভাবগর্ভেণ দিব্যলীলাঽঽলাপামৃতেন অখিলজন হৃদযান্তরাণ্যাপূরযন্তং ভগবন্তং নারাযণং ধ্যানযোগেন দৃষ্ট্বা, ততো ভগবতো নিত্যস্বাম্যমাত্মনো নিত্যদাস্যং চ যথাবস্থিতমনুসন্ধায, কদাঽহং ভগবন্তং নারাযণং, মম কুলনাথং, মম কুলদৈবতং, মম কুলধনং, মম ভোগ্যং, মম মাতরং, মম পিতরং, মম সর্বং সাক্ষাত্করবাণি চক্ষুষা ।
কদাঽহং ভগবত্পাদাম্বুজদ্বযং শিরসা সঙ্গ্রহীষ্যামি । কদাঽহং ভগবত্পাদাম্বুজদ্বয পরিচর্যাঽঽশযা নিরস্তসমস্তেতর ভোগাশঃ, অপগত সমস্ত সাংসারিকস্বভাবঃ তত্পাদাম্বুজদ্বযং প্রবেক্ষ্যামি । কদাঽহং ভগবত্পাদাম্বুজদ্বয পরিচর্যাকরণযোগ্য-স্তদেকভোগস্তত্পাদৌ পরিচরিষ্যামি । কদা মাং ভগবান্ স্বকীযযা অতিশীতলযা দৃশা অবলোক্য, স্নিগ্ধগম্ভীরমধুরযা গিরা পরিচর্যাযাং আজ্ঞাপযিষ্যতি, ইতি ভগবত্পরিচর্যাযামাশাং বর্ধযিত্বা তযৈবাঽশযা তত্প্রসাদোপবৃংহিতযা ভগবন্তমুপেত্য, দূরাদেব ভগবন্তং শেষভোগে শ্রিযা সহাসীনং বৈনতেযাদিভিঃ সেব্যমানং, সমস্তপরিবারায শ্রীমতে নারাযণায নমঃ, ইতি প্রণম্য উত্থাযোত্থায পুনঃ পুনঃ প্রণম্য অত্যন্ত সাধ্বসবিনযাবনতো ভূত্বা, ভগবত্পারিষদগণনাযকৈর্দ্বারপালৈঃ কৃপযা স্নেহগর্ভযা দৃশাঽবলোকিতঃ সম্যগভিবন্দিতৈস্তৈস্তৈরেবানুমতো ভগবন্তমুপেত্য, শ্রীমতা মূলমন্ত্রেণ মামৈকান্তিকাত্যন্তিক পরিচর্যাকরণায পরিগৃহ্ণীষ্ব ইতি যাচমানঃ প্রণম্যাত্মানং ভগবতে নিবেদযেত্ ।
ততো ভগবতা স্বযমেবাত্মসঞ্জীবনেন অমর্যাদশীলবতা অতিপ্রেমান্বিতেন অবলোকনেনাবলোক্য সর্বদেশ সর্বকাল সর্বাবস্থোচিতাত্যন্তশেষভাবায স্বীকৃতোঽনুজ্ঞাতশ্চ অত্যন্তসাধ্বসবিনযাবনতঃ কিঙ্কুর্বাণঃ কৃতাঞ্জলিপুটো ভগবন্তমুপাসীত । ততশ্চানুভূযমান ভাববিশেষঃ নিরতিশযপ্রীত্যাঽন্যত্কিঞ্চিত্কর্তুং দ্রষ্টুং স্মর্তুমশক্তঃ পুনরপি শেষভাবমেব যাচমানো ভগবন্তমেবাবিচ্ছিন্নস্রোতোরূপেণাবলোকনেন অবলোকযন্নাসীত । ততো ভগবতা স্বযমেবাত্মসঞ্জীবনেনাবলোকনেনাবলোক্য সস্মিতমাহূয সমস্তক্লেশাপহং নিরতিশযসুখাবহমাত্মীযং, শ্রীমত্পাদারবিন্দযুগলং শিরসি কৃতং ধ্যাত্বা, অমৃতসাগরান্তর্নিমগ্নসর্বাবযবঃ সুখমাসীত ।
লক্ষ্মীপতের্যতিপতেশ্চ দযৈকধাম্নোঃ
যোঽসৌ পুরা সমজনিষ্ট জগদ্ধিতার্থম্ ।
প্রাপ্যং প্রকাশযতু নঃ পরমং রহস্যং
সংবাদ এষ শরণাগতি মন্ত্রসারঃ ॥
ইতি শ্রীভগবদ্রামানুজবিরচিতে শ্রীবৈকুণ্ঠগদ্যম্ ।
Roman (IAST) Transliteration
yāmunāryasudhāmbhodhimavagāhya yathāmati |
ādāya bhaktiyogākhyaṃ ratnaṃ sandarśayāmyaham ||
svādhīna trividhacetanācetanasvarūpasthiti pravṛttibhedaṃ, kleśa karmādyaśeṣadoṣāsaṃspṛṣṭaṃ, svābhāvikānavadhikātiśaya jñānabalaiśvaryavīryaśaktitejaḥ prabhṛtyasaṅkhyeya kalyāṇaguṇagaṇaugha mahārṇavaṃ, paramapuruṣaṃ, bhagavantaṃ, nārāyaṇaṃ, svāmitvena suhṛtvena gurutvena ca parigṛhya aikāntikātyantika tatpādāmbujadvaya paricaryaikamanorathaḥ, tatprāptaye ca tatpādāmbujadvaya prapatteranyanna me kalpakoṭisahasreṇāpi sādhanamastīti manvānaḥ, tasyaiva bhagavato nārāyaṇasya akhilasattvadayaikasāgarasya anālocita guṇaguṇākhaṇḍa janānukūlāmaryāda śīlavataḥ, svābhāvikānavadhikātiśaya guṇavattayā devatiryaṅmanuṣyādyakhilajana hṛdayānandanasya āśritavātsalyaikajaladheḥ bhaktajanasaṃśleṣaikabhogasya nityajñānakriyaiśvaryādi bhogasāmagrīsamṛddhasya, mahāvibhūteḥ, śrīmaccaraṇāravindayugalaṃ ananyātmasañjīvanena tadgatasarvabhāvena śaraṇamanuvrajet | tataśca pratyahamātmojjīvanāyaivamanusmaret | caturdaśabhuvanātmakaṃ aṇḍaṃ, daśaguṇitottaraṃ ca āvaraṇasaptakaṃ, samastaṃ kāryakāraṇa(jāta)matītya, vartamāne paramavyomaśabdābhidheye, brahmādīnāṃ vāṅmanasā'gocare, śrīmati vaikuṇṭhe divyaloke, sanakavidhiśivādibhirapi acintyasvabhāvaiśvaryaiḥ, nityasiddhairanantairbhagavadānukūlyaika bhogairdivyapuruṣaiḥ mahātmabhiḥ āpūrite, teṣāmapi iyatparimāṇaṃ, iyadaiśvaryaṃ, īdṛśasvabhāvamiti paricchettumayogye, divyāvaraṇaśatasahasrāvṛte, divyakalpakatarūpaśobhite, divyodyāna śatasahasrakoṭibhirāvṛte, atipramāṇe divyāyatane, kasmiṃścidvicitra divyaratnamaya divyāsthānamaṇḍape, divyaratnastambha śatasahasrakoṭibhirupaśobhite,
divyanānāratnakṛtasthala vicitrite, divyālaṅkārālaṅkṛte, paritaḥ patitaiḥ patamānaiḥ pādapasthaiśca nānāgandhavarṇairdivyapuṣpaiḥ śobhamānairdivyapuṣpopavanairupaśobhite, saṅkīrṇapārijātādi kalpadrumopaśobhitaiḥ, asaṅkīrṇaiśca kaiścidantassthapuṣparatnādinirmita divyalīlāmaṇḍapa śatasahasropaśobhitaiḥ, sarvadā'nubhūyamānairapyapūrvavadāścaryamāvahadbhiḥ krīḍāśaila śatasahasrairalaṅkṛtaiḥ, kaiścinnārāyaṇadivyalīlā'sādhāraṇaiḥ, kaiścitpadmavanālayā divyalīlā'sādhāraṇaiḥ, sādhāraṇaiśca kaiścit śukaśārikāmayūrakokilādibhiḥ komalakūjitairākulaiḥ, divyodyāna śatasahasrairāvṛte, maṇimuktāpravāla kṛtasopānaiḥ, divyāmalāmṛtarasodakaiḥ, divyāṇḍajavaraiḥ, atiramaṇīyadarśanaiḥ atimanoharamadhurasvaraiḥ ākulaiḥ, antastha muktāmaya divyakrīḍāsthānopaśobhitaiḥ divyasaugandhikavāpīśatasahasraiḥ, divyarājahaṃsāvalīvirājitairāvṛte, nirastātiśayānandaikarasatayā cānantyācca praviṣṭānunmādayadbhiḥ krīḍoddeśairvirājite, tatra tatra kṛta divyapuṣpaparyaṅkopaśobhite, nānāpuṣpāsavāsvāda mattabhṛṅgāvalībhiḥ udgīyamāna divyagāndharveṇāpūrite, candanāgarukarpūra divyapuṣpāvagāhi mandānilāsevyamāne, madhye puṣpasañcaya vicitrite, mahati divyayogaparyaṅke anantabhogini, śrīmadvaikuṇṭhaiśvaryādi divyalokaṃ ātmakāntyā viśvamāpyāyayantyā śeṣa śeṣāśanādi sarvaparijanaṃ bhagavatastattadavasthocita paricaryāyāṃ ājñāpayantyā, śīlarūpaguṇa vilāsādibhiḥ ātmānurūpayā śriyā sahāsīnaṃ, pratyagronmīlita sarasijasadṛśa nayanayugalaṃ, svacchanīlajīmūtasaṅkāśaṃ, atyujjvalapītavāsasaṃ, svayā prabhayā'tinirmalayā atiśītalayā atikomalayā svacchamāṇikyābhayā kṛtsnaṃ jagadbhāsayantaṃ,
acintyadivyādbhuta nityayauvana svabhāvalāvaṇyamayāmṛtasāgaraṃ, atisaukumāryādi īṣat prasvinnavadālakṣyamāṇa lalāṭaphalaka divyālakāvalīvirājitaṃ, prabuddhamugdhāmbuja cārulocanaṃ, savibhramabhrūlataṃ, ujjvalādharaṃ, śucismitaṃ, komalagaṇḍaṃ, unnasaṃ, udagrapīnāṃsa vilambikuṇḍalālakāvalī bandhura kambukandharaṃ, priyāvataṃsotpala karṇabhūṣaṇaślathālakābandha vimardaśaṃsibhiḥ caturbhirājānuvilambibhirbhujairvirājitaṃ, atikomala divyarekhālaṅkṛtātāmrakaratalaṃ, divyāṅgulīyakavirājitaṃ, atikomala divyanakhāvalīvirājitaṃ, atiraktāṅgulībhiralaṅkṛtaṃ, tatkṣaṇonmīlita puṇḍarīka sadṛśacaraṇayugalaṃ, atimanohara kirīṭamakuṭa cūḍāvataṃsa makarakuṇḍala graiveyaka hāra keyūra kaṭaka śrīvatsa kaustubha muktādāmodarabandhana pītāmbara kāñcīguṇa nūpurādibhiratyanta sukhasparśaiḥ divyagandhairbhūṣaṇairbhūṣitaṃ, śrīmatyā vaijayantyā vanamālayā virājitaṃ, śaṅkhacakragadā'si śārṅgādi divyāyudhaiḥ sevyamānaṃ, svasaṅkalpamātrāvaklupta jagajjanmasthitidhvaṃsādike śrīmati viṣvaksene nyasta samastātmaiśvaryaṃ, vainateyādibhiḥ svabhāvato nirasta samasta sāṃsārika svabhāvaiḥ bhagavatparicaryākaraṇa yogyairbhagavatparicaryaikabhogai-rnityasiddhairanantaiḥ yathā yogaṃ sevyamānaṃ, ātmabhogena ananusaṃhitaparādikāla divyāmala komalāvalokanena viśvamāhlādayantaṃ, īṣadunmīlita mukhāmbujodaravinirgatena divyānanāravinda śobhājananena divyagāmbhīryaudārya saundarya mādhuryādyanavadhika guṇagaṇavibhūṣitena, atimanohara divyabhāvagarbheṇa divyalīlā''lāpāmṛtena akhilajana hṛdayāntarāṇyāpūrayantaṃ bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ dhyānayogena dṛṣṭvā, tato bhagavato nityasvāmyamātmano nityadāsyaṃ ca yathāvasthitamanusandhāya, kadā'haṃ bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ, mama kulanāthaṃ, mama kuladaivataṃ, mama kuladhanaṃ, mama bhogyaṃ, mama mātaraṃ, mama pitaraṃ, mama sarvaṃ sākṣātkaravāṇi cakṣuṣā |
kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvayaṃ śirasā saṅgrahīṣyāmi | kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvaya paricaryā''śayā nirastasamastetara bhogāśaḥ, apagata samasta sāṃsārikasvabhāvaḥ tatpādāmbujadvayaṃ pravekṣyāmi | kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvaya paricaryākaraṇayogya-stadekabhogastatpādau paricariṣyāmi | kadā māṃ bhagavān svakīyayā atiśītalayā dṛśā avalokya, snigdhagambhīramadhurayā girā paricaryāyāṃ ājñāpayiṣyati, iti bhagavatparicaryāyāmāśāṃ vardhayitvā tayaivā'śayā tatprasādopabṛṃhitayā bhagavantamupetya, dūrādeva bhagavantaṃ śeṣabhoge śriyā sahāsīnaṃ vainateyādibhiḥ sevyamānaṃ, samastaparivārāya śrīmate nārāyaṇāya namaḥ, iti praṇamya utthāyotthāya punaḥ punaḥ praṇamya atyanta sādhvasavinayāvanato bhūtvā, bhagavatpāriṣadagaṇanāyakairdvārapālaiḥ kṛpayā snehagarbhayā dṛśā'valokitaḥ samyagabhivanditaistaistairevānumato bhagavantamupetya, śrīmatā mūlamantreṇa māmaikāntikātyantika paricaryākaraṇāya parigṛhṇīṣva iti yācamānaḥ praṇamyātmānaṃ bhagavate nivedayet |
tato bhagavatā svayamevātmasañjīvanena amaryādaśīlavatā atipremānvitena avalokanenāvalokya sarvadeśa sarvakāla sarvāvasthocitātyantaśeṣabhāvāya svīkṛto'nujñātaśca atyantasādhvasavinayāvanataḥ kiṅkurvāṇaḥ kṛtāñjalipuṭo bhagavantamupāsīta | tataścānubhūyamāna bhāvaviśeṣaḥ niratiśayaprītyā'nyatkiñcitkartuṃ draṣṭuṃ smartumaśaktaḥ punarapi śeṣabhāvameva yācamāno bhagavantamevāvicchinnasrotorūpeṇāvalokanena avalokayannāsīta | tato bhagavatā svayamevātmasañjīvanenāvalokanenāvalokya sasmitamāhūya samastakleśāpahaṃ niratiśayasukhāvahamātmīyaṃ, śrīmatpādāravindayugalaṃ śirasi kṛtaṃ dhyātvā, amṛtasāgarāntarnimagnasarvāvayavaḥ sukhamāsīta |
lakṣmīpateryatipateśca dayaikadhāmnoḥ
yo'sau purā samajaniṣṭa jagaddhitārtham |
prāpyaṃ prakāśayatu naḥ paramaṃ rahasyaṃ
saṃvāda eṣa śaraṇāgati mantrasāraḥ ||
iti śrībhagavadrāmānujaviracite śrīvaikuṇṭhagadyam |
Sanskrit — Devanagari (original)
यामुनार्यसुधाम्भोधिमवगाह्य यथामति ।
आदाय भक्तियोगाख्यं रत्नं सन्दर्शयाम्यहम् ॥
स्वाधीन त्रिविधचेतनाचेतनस्वरूपस्थिति प्रवृत्तिभेदं, क्लेश कर्माद्यशेषदोषासंस्पृष्टं, स्वाभाविकानवधिकातिशय ज्ञानबलैश्वर्यवीर्यशक्तितेजः प्रभृत्यसङ्ख्येय कल्याणगुणगणौघ महार्णवं, परमपुरुषं, भगवन्तं, नारायणं, स्वामित्वेन सुहृत्वेन गुरुत्वेन च परिगृह्य ऐकान्तिकात्यन्तिक तत्पादाम्बुजद्वय परिचर्यैकमनोरथः, तत्प्राप्तये च तत्पादाम्बुजद्वय प्रपत्तेरन्यन्न मे कल्पकोटिसहस्रेणापि साधनमस्तीति मन्वानः, तस्यैव भगवतो नारायणस्य अखिलसत्त्वदयैकसागरस्य अनालोचित गुणगुणाखण्ड जनानुकूलामर्याद शीलवतः, स्वाभाविकानवधिकातिशय गुणवत्तया देवतिर्यङ्मनुष्याद्यखिलजन हृदयानन्दनस्य आश्रितवात्सल्यैकजलधेः भक्तजनसंश्लेषैकभोगस्य नित्यज्ञानक्रियैश्वर्यादि भोगसामग्रीसमृद्धस्य, महाविभूतेः, श्रीमच्चरणारविन्दयुगलं अनन्यात्मसञ्जीवनेन तद्गतसर्वभावेन शरणमनुव्रजेत् । ततश्च प्रत्यहमात्मोज्जीवनायैवमनुस्मरेत् । चतुर्दशभुवनात्मकं अण्डं, दशगुणितोत्तरं च आवरणसप्तकं, समस्तं कार्यकारण(जात)मतीत्य, वर्तमाने परमव्योमशब्दाभिधेये, ब्रह्मादीनां वाङ्मनसाऽगोचरे, श्रीमति वैकुण्ठे दिव्यलोके, सनकविधिशिवादिभिरपि अचिन्त्यस्वभावैश्वर्यैः, नित्यसिद्धैरनन्तैर्भगवदानुकूल्यैक भोगैर्दिव्यपुरुषैः महात्मभिः आपूरिते, तेषामपि इयत्परिमाणं, इयदैश्वर्यं, ईदृशस्वभावमिति परिच्छेत्तुमयोग्ये, दिव्यावरणशतसहस्रावृते, दिव्यकल्पकतरूपशोभिते, दिव्योद्यान शतसहस्रकोटिभिरावृते, अतिप्रमाणे दिव्यायतने, कस्मिंश्चिद्विचित्र दिव्यरत्नमय दिव्यास्थानमण्डपे, दिव्यरत्नस्तम्भ शतसहस्रकोटिभिरुपशोभिते,
दिव्यनानारत्नकृतस्थल विचित्रिते, दिव्यालङ्कारालङ्कृते, परितः पतितैः पतमानैः पादपस्थैश्च नानागन्धवर्णैर्दिव्यपुष्पैः शोभमानैर्दिव्यपुष्पोपवनैरुपशोभिते, सङ्कीर्णपारिजातादि कल्पद्रुमोपशोभितैः, असङ्कीर्णैश्च कैश्चिदन्तस्स्थपुष्परत्नादिनिर्मित दिव्यलीलामण्डप शतसहस्रोपशोभितैः, सर्वदाऽनुभूयमानैरप्यपूर्ववदाश्चर्यमावहद्भिः क्रीडाशैल शतसहस्रैरलङ्कृतैः, कैश्चिन्नारायणदिव्यलीलाऽसाधारणैः, कैश्चित्पद्मवनालया दिव्यलीलाऽसाधारणैः, साधारणैश्च कैश्चित् शुकशारिकामयूरकोकिलादिभिः कोमलकूजितैराकुलैः, दिव्योद्यान शतसहस्रैरावृते, मणिमुक्ताप्रवाल कृतसोपानैः, दिव्यामलामृतरसोदकैः, दिव्याण्डजवरैः, अतिरमणीयदर्शनैः अतिमनोहरमधुरस्वरैः आकुलैः, अन्तस्थ मुक्तामय दिव्यक्रीडास्थानोपशोभितैः दिव्यसौगन्धिकवापीशतसहस्रैः, दिव्यराजहंसावलीविराजितैरावृते, निरस्तातिशयानन्दैकरसतया चानन्त्याच्च प्रविष्टानुन्मादयद्भिः क्रीडोद्देशैर्विराजिते, तत्र तत्र कृत दिव्यपुष्पपर्यङ्कोपशोभिते, नानापुष्पासवास्वाद मत्तभृङ्गावलीभिः उद्गीयमान दिव्यगान्धर्वेणापूरिते, चन्दनागरुकर्पूर दिव्यपुष्पावगाहि मन्दानिलासेव्यमाने, मध्ये पुष्पसञ्चय विचित्रिते, महति दिव्ययोगपर्यङ्के अनन्तभोगिनि, श्रीमद्वैकुण्ठैश्वर्यादि दिव्यलोकं आत्मकान्त्या विश्वमाप्याययन्त्या शेष शेषाशनादि सर्वपरिजनं भगवतस्तत्तदवस्थोचित परिचर्यायां आज्ञापयन्त्या, शीलरूपगुण विलासादिभिः आत्मानुरूपया श्रिया सहासीनं, प्रत्यग्रोन्मीलित सरसिजसदृश नयनयुगलं, स्वच्छनीलजीमूतसङ्काशं, अत्युज्ज्वलपीतवाससं, स्वया प्रभयाऽतिनिर्मलया अतिशीतलया अतिकोमलया स्वच्छमाणिक्याभया कृत्स्नं जगद्भासयन्तं,
अचिन्त्यदिव्याद्भुत नित्ययौवन स्वभावलावण्यमयामृतसागरं, अतिसौकुमार्यादि ईषत् प्रस्विन्नवदालक्ष्यमाण ललाटफलक दिव्यालकावलीविराजितं, प्रबुद्धमुग्धाम्बुज चारुलोचनं, सविभ्रमभ्रूलतं, उज्ज्वलाधरं, शुचिस्मितं, कोमलगण्डं, उन्नसं, उदग्रपीनांस विलम्बिकुण्डलालकावली बन्धुर कम्बुकन्धरं, प्रियावतंसोत्पल कर्णभूषणश्लथालकाबन्ध विमर्दशंसिभिः चतुर्भिराजानुविलम्बिभिर्भुजैर्विराजितं, अतिकोमल दिव्यरेखालङ्कृताताम्रकरतलं, दिव्याङ्गुलीयकविराजितं, अतिकोमल दिव्यनखावलीविराजितं, अतिरक्ताङ्गुलीभिरलङ्कृतं, तत्क्षणोन्मीलित पुण्डरीक सदृशचरणयुगलं, अतिमनोहर किरीटमकुट चूडावतंस मकरकुण्डल ग्रैवेयक हार केयूर कटक श्रीवत्स कौस्तुभ मुक्तादामोदरबन्धन पीताम्बर काञ्चीगुण नूपुरादिभिरत्यन्त सुखस्पर्शैः दिव्यगन्धैर्भूषणैर्भूषितं, श्रीमत्या वैजयन्त्या वनमालया विराजितं, शङ्खचक्रगदाऽसि शार्ङ्गादि दिव्यायुधैः सेव्यमानं, स्वसङ्कल्पमात्रावक्लुप्त जगज्जन्मस्थितिध्वंसादिके श्रीमति विष्वक्सेने न्यस्त समस्तात्मैश्वर्यं, वैनतेयादिभिः स्वभावतो निरस्त समस्त सांसारिक स्वभावैः भगवत्परिचर्याकरण योग्यैर्भगवत्परिचर्यैकभोगै-र्नित्यसिद्धैरनन्तैः यथा योगं सेव्यमानं, आत्मभोगेन अननुसंहितपरादिकाल दिव्यामल कोमलावलोकनेन विश्वमाह्लादयन्तं, ईषदुन्मीलित मुखाम्बुजोदरविनिर्गतेन दिव्याननारविन्द शोभाजननेन दिव्यगाम्भीर्यौदार्य सौन्दर्य माधुर्याद्यनवधिक गुणगणविभूषितेन, अतिमनोहर दिव्यभावगर्भेण दिव्यलीलाऽऽलापामृतेन अखिलजन हृदयान्तराण्यापूरयन्तं भगवन्तं नारायणं ध्यानयोगेन दृष्ट्वा, ततो भगवतो नित्यस्वाम्यमात्मनो नित्यदास्यं च यथावस्थितमनुसन्धाय, कदाऽहं भगवन्तं नारायणं, मम कुलनाथं, मम कुलदैवतं, मम कुलधनं, मम भोग्यं, मम मातरं, मम पितरं, मम सर्वं साक्षात्करवाणि चक्षुषा ।
कदाऽहं भगवत्पादाम्बुजद्वयं शिरसा सङ्ग्रहीष्यामि । कदाऽहं भगवत्पादाम्बुजद्वय परिचर्याऽऽशया निरस्तसमस्तेतर भोगाशः, अपगत समस्त सांसारिकस्वभावः तत्पादाम्बुजद्वयं प्रवेक्ष्यामि । कदाऽहं भगवत्पादाम्बुजद्वय परिचर्याकरणयोग्य-स्तदेकभोगस्तत्पादौ परिचरिष्यामि । कदा मां भगवान् स्वकीयया अतिशीतलया दृशा अवलोक्य, स्निग्धगम्भीरमधुरया गिरा परिचर्यायां आज्ञापयिष्यति, इति भगवत्परिचर्यायामाशां वर्धयित्वा तयैवाऽशया तत्प्रसादोपबृंहितया भगवन्तमुपेत्य, दूरादेव भगवन्तं शेषभोगे श्रिया सहासीनं वैनतेयादिभिः सेव्यमानं, समस्तपरिवाराय श्रीमते नारायणाय नमः, इति प्रणम्य उत्थायोत्थाय पुनः पुनः प्रणम्य अत्यन्त साध्वसविनयावनतो भूत्वा, भगवत्पारिषदगणनायकैर्द्वारपालैः कृपया स्नेहगर्भया दृशाऽवलोकितः सम्यगभिवन्दितैस्तैस्तैरेवानुमतो भगवन्तमुपेत्य, श्रीमता मूलमन्त्रेण मामैकान्तिकात्यन्तिक परिचर्याकरणाय परिगृह्णीष्व इति याचमानः प्रणम्यात्मानं भगवते निवेदयेत् ।
ततो भगवता स्वयमेवात्मसञ्जीवनेन अमर्यादशीलवता अतिप्रेमान्वितेन अवलोकनेनावलोक्य सर्वदेश सर्वकाल सर्वावस्थोचितात्यन्तशेषभावाय स्वीकृतोऽनुज्ञातश्च अत्यन्तसाध्वसविनयावनतः किङ्कुर्वाणः कृताञ्जलिपुटो भगवन्तमुपासीत । ततश्चानुभूयमान भावविशेषः निरतिशयप्रीत्याऽन्यत्किञ्चित्कर्तुं द्रष्टुं स्मर्तुमशक्तः पुनरपि शेषभावमेव याचमानो भगवन्तमेवाविच्छिन्नस्रोतोरूपेणावलोकनेन अवलोकयन्नासीत । ततो भगवता स्वयमेवात्मसञ्जीवनेनावलोकनेनावलोक्य सस्मितमाहूय समस्तक्लेशापहं निरतिशयसुखावहमात्मीयं, श्रीमत्पादारविन्दयुगलं शिरसि कृतं ध्यात्वा, अमृतसागरान्तर्निमग्नसर्वावयवः सुखमासीत ।
लक्ष्मीपतेर्यतिपतेश्च दयैकधाम्नोः
योऽसौ पुरा समजनिष्ट जगद्धितार्थम् ।
प्राप्यं प्रकाशयतु नः परमं रहस्यं
संवाद एष शरणागति मन्त्रसारः ॥
इति श्रीभगवद्रामानुजविरचिते श्रीवैकुण्ठगद्यम् ।
yāmunāryasudhāmbhodhimavagāhya yathāmati |
ādāya bhaktiyogākhyaṃ ratnaṃ sandarśayāmyaham ||
svādhīna trividhacetanācetanasvarūpasthiti pravṛttibhedaṃ, kleśa karmādyaśeṣadoṣāsaṃspṛṣṭaṃ, svābhāvikānavadhikātiśaya jñānabalaiśvaryavīryaśaktitejaḥ prabhṛtyasaṅkhyeya kalyāṇaguṇagaṇaugha mahārṇavaṃ, paramapuruṣaṃ, bhagavantaṃ, nārāyaṇaṃ, svāmitvena suhṛtvena gurutvena ca parigṛhya aikāntikātyantika tatpādāmbujadvaya paricaryaikamanorathaḥ, tatprāptaye ca tatpādāmbujadvaya prapatteranyanna me kalpakoṭisahasreṇāpi sādhanamastīti manvānaḥ, tasyaiva bhagavato nārāyaṇasya akhilasattvadayaikasāgarasya anālocita guṇaguṇākhaṇḍa janānukūlāmaryāda śīlavataḥ, svābhāvikānavadhikātiśaya guṇavattayā devatiryaṅmanuṣyādyakhilajana hṛdayānandanasya āśritavātsalyaikajaladheḥ bhaktajanasaṃśleṣaikabhogasya nityajñānakriyaiśvaryādi bhogasāmagrīsamṛddhasya, mahāvibhūteḥ, śrīmaccaraṇāravindayugalaṃ ananyātmasañjīvanena tadgatasarvabhāvena śaraṇamanuvrajet | tataśca pratyahamātmojjīvanāyaivamanusmaret | caturdaśabhuvanātmakaṃ aṇḍaṃ, daśaguṇitottaraṃ ca āvaraṇasaptakaṃ, samastaṃ kāryakāraṇa(jāta)matītya, vartamāne paramavyomaśabdābhidheye, brahmādīnāṃ vāṅmanasā'gocare, śrīmati vaikuṇṭhe divyaloke, sanakavidhiśivādibhirapi acintyasvabhāvaiśvaryaiḥ, nityasiddhairanantairbhagavadānukūlyaika bhogairdivyapuruṣaiḥ mahātmabhiḥ āpūrite, teṣāmapi iyatparimāṇaṃ, iyadaiśvaryaṃ, īdṛśasvabhāvamiti paricchettumayogye, divyāvaraṇaśatasahasrāvṛte, divyakalpakatarūpaśobhite, divyodyāna śatasahasrakoṭibhirāvṛte, atipramāṇe divyāyatane, kasmiṃścidvicitra divyaratnamaya divyāsthānamaṇḍape, divyaratnastambha śatasahasrakoṭibhirupaśobhite,
divyanānāratnakṛtasthala vicitrite, divyālaṅkārālaṅkṛte, paritaḥ patitaiḥ patamānaiḥ pādapasthaiśca nānāgandhavarṇairdivyapuṣpaiḥ śobhamānairdivyapuṣpopavanairupaśobhite, saṅkīrṇapārijātādi kalpadrumopaśobhitaiḥ, asaṅkīrṇaiśca kaiścidantassthapuṣparatnādinirmita divyalīlāmaṇḍapa śatasahasropaśobhitaiḥ, sarvadā'nubhūyamānairapyapūrvavadāścaryamāvahadbhiḥ krīḍāśaila śatasahasrairalaṅkṛtaiḥ, kaiścinnārāyaṇadivyalīlā'sādhāraṇaiḥ, kaiścitpadmavanālayā divyalīlā'sādhāraṇaiḥ, sādhāraṇaiśca kaiścit śukaśārikāmayūrakokilādibhiḥ komalakūjitairākulaiḥ, divyodyāna śatasahasrairāvṛte, maṇimuktāpravāla kṛtasopānaiḥ, divyāmalāmṛtarasodakaiḥ, divyāṇḍajavaraiḥ, atiramaṇīyadarśanaiḥ atimanoharamadhurasvaraiḥ ākulaiḥ, antastha muktāmaya divyakrīḍāsthānopaśobhitaiḥ divyasaugandhikavāpīśatasahasraiḥ, divyarājahaṃsāvalīvirājitairāvṛte, nirastātiśayānandaikarasatayā cānantyācca praviṣṭānunmādayadbhiḥ krīḍoddeśairvirājite, tatra tatra kṛta divyapuṣpaparyaṅkopaśobhite, nānāpuṣpāsavāsvāda mattabhṛṅgāvalībhiḥ udgīyamāna divyagāndharveṇāpūrite, candanāgarukarpūra divyapuṣpāvagāhi mandānilāsevyamāne, madhye puṣpasañcaya vicitrite, mahati divyayogaparyaṅke anantabhogini, śrīmadvaikuṇṭhaiśvaryādi divyalokaṃ ātmakāntyā viśvamāpyāyayantyā śeṣa śeṣāśanādi sarvaparijanaṃ bhagavatastattadavasthocita paricaryāyāṃ ājñāpayantyā, śīlarūpaguṇa vilāsādibhiḥ ātmānurūpayā śriyā sahāsīnaṃ, pratyagronmīlita sarasijasadṛśa nayanayugalaṃ, svacchanīlajīmūtasaṅkāśaṃ, atyujjvalapītavāsasaṃ, svayā prabhayā'tinirmalayā atiśītalayā atikomalayā svacchamāṇikyābhayā kṛtsnaṃ jagadbhāsayantaṃ,
acintyadivyādbhuta nityayauvana svabhāvalāvaṇyamayāmṛtasāgaraṃ, atisaukumāryādi īṣat prasvinnavadālakṣyamāṇa lalāṭaphalaka divyālakāvalīvirājitaṃ, prabuddhamugdhāmbuja cārulocanaṃ, savibhramabhrūlataṃ, ujjvalādharaṃ, śucismitaṃ, komalagaṇḍaṃ, unnasaṃ, udagrapīnāṃsa vilambikuṇḍalālakāvalī bandhura kambukandharaṃ, priyāvataṃsotpala karṇabhūṣaṇaślathālakābandha vimardaśaṃsibhiḥ caturbhirājānuvilambibhirbhujairvirājitaṃ, atikomala divyarekhālaṅkṛtātāmrakaratalaṃ, divyāṅgulīyakavirājitaṃ, atikomala divyanakhāvalīvirājitaṃ, atiraktāṅgulībhiralaṅkṛtaṃ, tatkṣaṇonmīlita puṇḍarīka sadṛśacaraṇayugalaṃ, atimanohara kirīṭamakuṭa cūḍāvataṃsa makarakuṇḍala graiveyaka hāra keyūra kaṭaka śrīvatsa kaustubha muktādāmodarabandhana pītāmbara kāñcīguṇa nūpurādibhiratyanta sukhasparśaiḥ divyagandhairbhūṣaṇairbhūṣitaṃ, śrīmatyā vaijayantyā vanamālayā virājitaṃ, śaṅkhacakragadā'si śārṅgādi divyāyudhaiḥ sevyamānaṃ, svasaṅkalpamātrāvaklupta jagajjanmasthitidhvaṃsādike śrīmati viṣvaksene nyasta samastātmaiśvaryaṃ, vainateyādibhiḥ svabhāvato nirasta samasta sāṃsārika svabhāvaiḥ bhagavatparicaryākaraṇa yogyairbhagavatparicaryaikabhogai-rnityasiddhairanantaiḥ yathā yogaṃ sevyamānaṃ, ātmabhogena ananusaṃhitaparādikāla divyāmala komalāvalokanena viśvamāhlādayantaṃ, īṣadunmīlita mukhāmbujodaravinirgatena divyānanāravinda śobhājananena divyagāmbhīryaudārya saundarya mādhuryādyanavadhika guṇagaṇavibhūṣitena, atimanohara divyabhāvagarbheṇa divyalīlā''lāpāmṛtena akhilajana hṛdayāntarāṇyāpūrayantaṃ bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ dhyānayogena dṛṣṭvā, tato bhagavato nityasvāmyamātmano nityadāsyaṃ ca yathāvasthitamanusandhāya, kadā'haṃ bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ, mama kulanāthaṃ, mama kuladaivataṃ, mama kuladhanaṃ, mama bhogyaṃ, mama mātaraṃ, mama pitaraṃ, mama sarvaṃ sākṣātkaravāṇi cakṣuṣā |
kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvayaṃ śirasā saṅgrahīṣyāmi | kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvaya paricaryā''śayā nirastasamastetara bhogāśaḥ, apagata samasta sāṃsārikasvabhāvaḥ tatpādāmbujadvayaṃ pravekṣyāmi | kadā'haṃ bhagavatpādāmbujadvaya paricaryākaraṇayogya-stadekabhogastatpādau paricariṣyāmi | kadā māṃ bhagavān svakīyayā atiśītalayā dṛśā avalokya, snigdhagambhīramadhurayā girā paricaryāyāṃ ājñāpayiṣyati, iti bhagavatparicaryāyāmāśāṃ vardhayitvā tayaivā'śayā tatprasādopabṛṃhitayā bhagavantamupetya, dūrādeva bhagavantaṃ śeṣabhoge śriyā sahāsīnaṃ vainateyādibhiḥ sevyamānaṃ, samastaparivārāya śrīmate nārāyaṇāya namaḥ, iti praṇamya utthāyotthāya punaḥ punaḥ praṇamya atyanta sādhvasavinayāvanato bhūtvā, bhagavatpāriṣadagaṇanāyakairdvārapālaiḥ kṛpayā snehagarbhayā dṛśā'valokitaḥ samyagabhivanditaistaistairevānumato bhagavantamupetya, śrīmatā mūlamantreṇa māmaikāntikātyantika paricaryākaraṇāya parigṛhṇīṣva iti yācamānaḥ praṇamyātmānaṃ bhagavate nivedayet |
tato bhagavatā svayamevātmasañjīvanena amaryādaśīlavatā atipremānvitena avalokanenāvalokya sarvadeśa sarvakāla sarvāvasthocitātyantaśeṣabhāvāya svīkṛto'nujñātaśca atyantasādhvasavinayāvanataḥ kiṅkurvāṇaḥ kṛtāñjalipuṭo bhagavantamupāsīta | tataścānubhūyamāna bhāvaviśeṣaḥ niratiśayaprītyā'nyatkiñcitkartuṃ draṣṭuṃ smartumaśaktaḥ punarapi śeṣabhāvameva yācamāno bhagavantamevāvicchinnasrotorūpeṇāvalokanena avalokayannāsīta | tato bhagavatā svayamevātmasañjīvanenāvalokanenāvalokya sasmitamāhūya samastakleśāpahaṃ niratiśayasukhāvahamātmīyaṃ, śrīmatpādāravindayugalaṃ śirasi kṛtaṃ dhyātvā, amṛtasāgarāntarnimagnasarvāvayavaḥ sukhamāsīta |
lakṣmīpateryatipateśca dayaikadhāmnoḥ
yo'sau purā samajaniṣṭa jagaddhitārtham |
prāpyaṃ prakāśayatu naḥ paramaṃ rahasyaṃ
saṃvāda eṣa śaraṇāgati mantrasāraḥ ||
iti śrībhagavadrāmānujaviracite śrīvaikuṇṭhagadyam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.