śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||