📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.36 అయోధ్యాకాణ్డ - షట్త్రింశ సర్గః
2.36 Ayodhyakanda - Shattrimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షట్త్రింశస్సర్గః ।
తతస్సుమన్త్రమైక్ష్వాకః పీడితోఽత్ర ప్రతిజ్ఞయా ।
సబాష్పమతినిశ్శ్వశ్య జగాదేదం పునః పునః ॥ 1 ॥
సూత రత్నసుసమ్పూర్ణా చతుర్విధబలా చమూః ।
రాఘవస్యానుయాత్రార్థం క్షిప్రం ప్రతివిధీయతామ్ ॥ 2 ॥
రూపాజీవాశ్చ వాదిన్యో వణిజశ్చ మహాధనాః ।
శోభయన్తు కుమారస్య వాహినీం సుప్రసారితాః ॥ 3 ॥
ఆయుధాని చ ముఖ్యాని నాగరా శ్శకటాని చ ।
అనుగచ్ఛన్తు కాకుత్స్థం వ్యాధాశ్చారణ్య గోచరాః ॥ 4 ॥
నిఘ్నన్ మృగాన్ కుఞ్జరాంశ్చ పిబంశ్చారణ్యకం మధు ।
నదీశ్చ వివిధాః పశ్యన్న రాజ్యస్య స్మరిష్యతి ॥ 5 ॥
ధాన్యకోశశ్చ యః కశ్చిద్ధనకోశశ్చ మామకః ।
తౌ రామమనుగచ్ఛేతాం వసన్తం నిర్జనే వనే ॥ 6 ॥
యజన్ పుణ్యేషు దేశేషు విసృజం శ్చాప్తదక్షిణాః ।
ఋషిభిశ్చ సమాగమ్య ప్రవత్స్యతి సుఖం వనే ॥ 7 ॥
భరతశ్చ మహాబాహురయోధ్యాం పాలయిష్యతి ।
సర్వకామైః సహ శ్రీమాన్ రామః సంసాధ్యతామితి ॥ 8 ॥
ఏవం బ్రువతి కాకుత్స్థే కైకేయ్యా భయ మాగతమ్ ।
ముఖం చాప్యగమచ్ఛోషం స్వరశ్చాపి న్యరుధ్యత ॥ 9 ॥
సా విషణ్ణా చ సన్త్రస్తా ముఖేన పరిశుష్యతా ।
రాజానమేవాభిముఖీ కైకేయీ వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 10 ॥
రాజ్యం గతజనం సాధో పీతమణ్డాం సురామివ ।
నిరాస్వాద్యతమం శూన్యం భరతో నాభిపత్స్యతే ॥ 11 ॥
కైకేయ్యాం ముక్తలజ్జాయాం వదన్త్యామతిదారుణామ్ ।
రాజా దశరథో వాక్యమువాచాయతలోచనామ్ ॥ 12 ॥
వహన్తం కిం తుదసి మాం నియుజ్య ధురి మాఽహితే ।
అనార్యే కృత్యమారబ్ధం కిం న పూర్వముపారుధః ॥ 13 ॥
తస్యైతత్క్రోధసంయుక్తముక్తం శ్రుత్వా వరాఙ్గనా ।
కైకేయీ ద్విగుణం క్రుద్ధా రాజానమిదమబ్రవీత్ ॥ 14 ॥
వైవ వంశే సగరో జ్యేష్ఠం పుత్రముపారుధత్ ।
అసమఞ్జ ఇతి ఖ్యాతం తథాయం గన్తుమర్హతి ॥ 15 ॥
ఏవముక్తో ధిగిత్యేవ రాజా దశరథోఽబ్రవీత్ ।
వ్రీడితశ్చ జనస్సర్వ స్సా చ తం నావబుధ్యత ॥ 16 ॥
అసమఞ్జో గృహీత్వా తు క్రీడతః పథి బాలకాన్ ।
సరయ్వాః ప్రక్షిపన్నప్సు రమతే తేన దుర్మతిః ॥ 17 ॥
తం దృష్ట్వా నాగరా స్సర్వే కృద్ధా రాజానమబ్రువన్ ।
అసమఞ్జం వృణీష్వైకమస్మాన్వా రాష్ట్రవర్ధన ॥ 18 ॥
తానువాచ తతో రాజా కిన్నిమిత్తమిదం భయమ్ ।
తాశ్చాపి రాజ్ఞా సమ్పృష్టా వాక్యం ప్రకృతయోఽబ్రువన్ ॥ 19 ॥
డక్రీడతస్త్వేష నః పుత్రాన్ బాలానుద్భ్రాన్తచేతనః ।
సరయ్వాం ప్రక్షిపన్మౌర్ఖ్యాదతులాం ప్రీతిమశ్నుతే ॥ 20 ॥
స తాసాం వచనం శ్రుత్వా ప్రకృతీనాం నరాధిపః ।
తం తత్యాజాహితం పుత్రం తేషాం ప్రియచికీర్షయా ॥ 21 ॥
తం యానం శీఘ్రమారోప్య సభార్యం సపరిచ్ఛదమ్ ।
యావజ్జీవం వివాస్యోఽయమితి స్వానన్వశాత్పితా ॥ 22 ॥
స ఫాలపిటకం గృహ్య గిరిదుర్గాణ్యలోడయత్ ।
దిశ స్సర్వాస్త్వనుచరన్ స యథా పాపకర్మకృత్ ॥ 23 ॥
ఇత్యేనమత్యజద్రాజా సగరో వై సుధార్మికః ।
రామః కిమకరోత్పాపం యేనైవముపరుధ్యతే ॥ 24 ॥
న హి కఞ్చన పశ్యామో రాఘవస్యాగుణం వయమ్ ।
దుర్లభో హ్యస్య నిరయ శ్శశాఙ్కస్యేవ కల్మషమ్ ॥ 25 ॥
అథవా దేవి దోషం త్వం కఞ్చిత్పశ్యసి రాఘవే ।
తమద్య బ్రూహి తత్వేన తదా రామో వివాస్యతామ్ ॥ 26 ॥
అదుష్టస్య హి సన్త్యాగః సత్పథే నిరతస్య చ ।
నిర్దహేదపి శక్రస్య ద్యుతిం ధర్మనిరోధనాత్ ॥ 27 ॥
తదలం దేవి రామస్య శ్రియా విహతయా త్వయా ।
లోకతోఽపి హి తే రక్ష్యః పరివాదః శుభాననే ॥ 28 ॥
శ్రుత్వా తు సిద్ధార్థవచో రాజా శ్రాన్తతరస్వనః ।
శోకోపహతయా వాచా కైకేయీమిదమబ్రవీత్ ॥ 29 ॥
ఏతద్వచో నేచ్ఛసి పాపవృత్తే హితం న జానాసి మమాత్మనో వా ।
ఆస్థాయ మార్గం కృపణం కుచేష్టా చేష్టా హి తే సాధుపథాదపేతా ॥ 30 ॥
అనువ్రజిష్యామ్యహమద్య రామం రాజ్యం పరిత్యజ్య సుఖం ధనం చ ।
సహైవ రాజ్ఞా భరతేన చ త్వం యథాసుఖం భుఙ్క్ష్వ చిరాయ రాజ్యమ్ ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్త్రింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
tatassumantramaikṣvākaḥ pīḍito'tra pratijñayā |
sabāṣpamatiniśśvaśya jagādedaṃ punaḥ punaḥ || 1 ||
sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ |
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām || 2 ||
rūpājīvāśca vādinyo vaṇijaśca mahādhanāḥ |
śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ || 3 ||
āyudhāni ca mukhyāni nāgarā śśakaṭāni ca |
anugacchantu kākutsthaṃ vyādhāścāraṇya gocarāḥ || 4 ||
nighnan mṛgān kuñjarāṃśca pibaṃścāraṇyakaṃ madhu |
nadīśca vividhāḥ paśyanna rājyasya smariṣyati || 5 ||
dhānyakośaśca yaḥ kaściddhanakośaśca māmakaḥ |
tau rāmamanugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane || 6 ||
yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃ ścāptadakṣiṇāḥ |
ṛṣibhiśca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane || 7 ||
bharataśca mahābāhurayodhyāṃ pālayiṣyati |
sarvakāmaiḥ saha śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatāmiti || 8 ||
evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhaya māgatam |
mukhaṃ cāpyagamacchoṣaṃ svaraścāpi nyarudhyata || 9 ||
sā viṣaṇṇā ca santrastā mukhena pariśuṣyatā |
rājānamevābhimukhī kaikeyī vākyamabravīt || 10 ||
rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surāmiva |
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate || 11 ||
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇām |
rājā daśaratho vākyamuvācāyatalocanām || 12 ||
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri mā'hite |
anārye kṛtyamārabdhaṃ kiṃ na pūrvamupārudhaḥ || 13 ||
tasyaitatkrodhasaṃyuktamuktaṃ śrutvā varāṅganā |
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt || 14 ||
vaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat |
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati || 15 ||
evamukto dhigityeva rājā daśaratho'bravīt |
vrīḍitaśca janassarva ssā ca taṃ nāvabudhyata || 16 ||
asamañjo gṛhītvā tu krīḍataḥ pathi bālakān |
sarayvāḥ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ || 17 ||
taṃ dṛṣṭvā nāgarā ssarve kṛddhā rājānamabruvan |
asamañjaṃ vṛṇīṣvaikamasmānvā rāṣṭravardhana || 18 ||
tānuvāca tato rājā kinnimittamidaṃ bhayam |
tāścāpi rājñā sampṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo'bruvan || 19 ||
ḍakrīḍatastveṣa naḥ putrān bālānudbhrāntacetanaḥ |
sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnute || 20 ||
sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipaḥ |
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ teṣāṃ priyacikīrṣayā || 21 ||
taṃ yānaṃ śīghramāropya sabhāryaṃ saparicchadam |
yāvajjīvaṃ vivāsyo'yamiti svānanvaśātpitā || 22 ||
sa phālapiṭakaṃ gṛhya giridurgāṇyaloḍayat |
diśa ssarvāstvanucaran sa yathā pāpakarmakṛt || 23 ||
ityenamatyajadrājā sagaro vai sudhārmikaḥ |
rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate || 24 ||
na hi kañcana paśyāmo rāghavasyāguṇaṃ vayam |
durlabho hyasya niraya śśaśāṅkasyeva kalmaṣam || 25 ||
athavā devi doṣaṃ tvaṃ kañcitpaśyasi rāghave |
tamadya brūhi tatvena tadā rāmo vivāsyatām || 26 ||
aduṣṭasya hi santyāgaḥ satpathe niratasya ca |
nirdahedapi śakrasya dyutiṃ dharmanirodhanāt || 27 ||
tadalaṃ devi rāmasya śriyā vihatayā tvayā |
lokato'pi hi te rakṣyaḥ parivādaḥ śubhānane || 28 ||
śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ |
śokopahatayā vācā kaikeyīmidamabravīt || 29 ||
etadvaco necchasi pāpavṛtte hitaṃ na jānāsi mamātmano vā |
āsthāya mārgaṃ kṛpaṇaṃ kuceṣṭā ceṣṭā hi te sādhupathādapetā || 30 ||
anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca |
sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||