📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వమ్, అధ్యాయః 35
Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 35
Vyasa Telugu
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురహితవాక్యే పఞ్చత్రింశోఽధ్యాయః ॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
బ్రూహి భూయో మహాబుద్ధే ధర్మార్థసహితం వచః ।
శ‍ఋణ్వతో నాస్తి మే తృప్తిర్విచిత్రాణీహ భాషసే ॥ 1॥
విదుర ఉవాచ ।
సర్వతీర్థేషు వా స్నానం సర్వభూతేషు చార్జవమ్ ।
ఉభే ఏతే సమే స్యాతామార్జవం వా విశిష్యతే ॥ 2॥
ఆర్జవం ప్రతిపద్యస్వ పుత్రేషు సతతం విభో ।
ఇహ కీర్తిం పరాం ప్రాప్య ప్రేత్య స్వర్గమవాప్స్యసి ॥ 3॥
యావత్కీర్తిర్మనుష్యస్య పుణ్యా లోకేషు గీయతే ।
తావత్స పురుషవ్యాఘ్ర స్వర్గలోకే మహీయతే ॥ 4॥
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ ।
విరోచనస్య సంవాదం కేశిన్యర్థే సుధన్వనా ॥ 5॥
కేశిన్యువాచ ।
కిం బ్రాహ్మణాః స్విచ్ఛ్రేయాంసో దితిజాః స్విద్విరోచన ।
అథ కేన స్మ పర్యఙ్కం సుధన్వా నాధిరోహతి ॥ 6॥
విరోచన ఉవాచ ।
ప్రాజాపత్యా హి వై శ్రేష్ఠా వయం కేశిని సత్తమాః ।
అస్మాకం ఖల్విమే లోకాః కే దేవాః కే ద్విజాతయః ॥ 7॥
కేశిన్యువాచ ।
ఇహైవాస్స్వ ప్రతీక్షావ ఉపస్థానే విరోచన ।
సుధన్వా ప్రాతరాగన్తా పశ్యేయం వాం సమాగతౌ ॥ 8॥
విరోచన ఉవాచ ।
తథా భద్రే కరిష్యామి యథా త్వం భీరు భాషసే ।
సుధన్వానం చ మాం చైవ ప్రాతర్ద్రష్టాసి సఙ్గతౌ ॥ 9॥
విదుర ఉవాచ ।
అన్వాలభే హిరణ్మయం ప్రాహ్రాదేఽహం తవాసనమ్ ।
ఏకత్వముపసమ్పన్నో న త్వాసేయం త్వయా సహ ॥ 10॥
విరోచన ఉవాచ ।
అన్వాహరన్తు ఫలకం కూర్చం వాప్యథ వా బృసీమ్ ।
సుధన్వన్న త్వమర్హోఽసి మయా సహ సమాసనమ్ ॥ 11॥
సుధన్వోవాచ ।
పితాపి తే సమాసీనముపాసీతైవ మామధః ।
బాలః సుఖైధితో గేహే న త్వం కిం చన బుధ్యసే ॥ 12॥
విరోచన ఉవాచ ।
హిరణ్యం చ గవాశ్వం చ యద్విత్తమసురేషు నః ।
సుధన్వన్విపణే తేన ప్రశ్నం పృచ్ఛావ యే విదుః ॥ 13॥
సుధన్వోవాచ ।
హిరణ్యం చ గవాశ్వం చ తవైవాస్తు విరోచన ।
ప్రాణయోస్తు పణం కృత్వా ప్రశ్నం పృచ్ఛావ యే విదుః ॥ 14॥
విరోచన ఉవాచ ।
ఆవాం కుత్ర గమిష్యావః ప్రాణయోర్విపణే కృతే ।
న హి దేవేష్వహం స్థాతా న మనుష్యేషు కర్హి చిత్ ॥ 15॥
సుధన్వోవాచ ।
పితరం తే గమిష్యావః ప్రాణయోర్విపణే కృతే ।
పుత్రస్యాపి స హేతోర్హి ప్రహ్రాదో నానృతం వదేత్ ॥ 16॥
ప్రహ్లాద ఉవాచ ।
ఇమౌ తౌ సమ్ప్రదృశ్యేతే యాభ్యాం న చరితం సహ ।
ఆశీవిషావివ క్రుద్ధావేకమార్గమిహాగతౌ ॥ 17॥
కిం వై సహైవ చరతో న పురా చరతః సహ ।
విరోచనైతత్పృచ్ఛామి కిం తే సఖ్యం సుధన్వనా ॥ 18॥
విరోచన ఉవాచ ।
న మే సుధన్వనా సఖ్యం ప్రాణయోర్విపణావహే ।
ప్రహ్రాద తత్త్వామృప్చ్ఛామి మా ప్రశ్నమనృతం వదీః ॥ 19॥
ప్రహ్లాద ఉవాచ ।
ఉదకం మధుపర్కం చాప్యానయన్తు సుధన్వనే ।
బ్రహ్మన్నభ్యర్చనీయోఽసి శ్వేతా గౌః పీవరీ కృతా ॥ 20॥
సుధన్వోవాచ ।
ఉదకం మధుపర్కం చ పథ ఏవార్పితం మమ ।
ప్రహ్రాద త్వం తు నౌ ప్రశ్నం తథ్యం ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతోః ॥ 21॥
ప్రహ్లాద ఉవాచ ।
పుర్తో వాన్యో భవాన్బ్రహ్మన్సాక్ష్యే చైవ భవేత్స్థితః ।
తయోర్వివదతోః ప్రశ్నం కథమస్మద్విభో వదేత్ ॥ 22॥
అథ యో నైవ ప్రబ్రూయాత్సత్యం వా యది వానృతమ్ ।
ఏతత్సుధన్వన్పృచ్ఛామి దుర్వివక్తా స్మ కిం వసేత్ ॥ 23॥
సుధన్వోవాచ ।
యాం రాత్రిమధివిన్నా స్త్రీ యాం చైవాక్ష పరాజితః ।
యాం చ భారాభితప్తాఙ్గో దుర్వివక్తా స్మ తాం వసేత్ ॥ 24॥
నగరే ప్రతిరుద్ధః సన్బహిర్ద్వారే బుభుక్షితః ।
అమిత్రాన్భూయసః పశ్యన్దుర్వివక్తా స్మ తాం వసేత్ ॥ 25॥
పఞ్చ పశ్వనృతే హన్తి దశ హన్తి గవానృతే ।
శతమశ్వానృతే హన్తి సహస్రం పురుషానృతే ॥ 26॥
హన్తి జాతానజాతాంశ్చ హిరణ్యార్థోఽనృతం వదన్ ।
సర్వం భూమ్యనృతే హన్తి మా స్మ భూమ్యనృతం వదీః ॥ 27॥
ప్రహ్లాద ఉవాచ ।
మత్తః శ్రేయానఙ్గిరా వై సుధన్వా త్వద్విరోచన ।
మాతాస్య శ్రేయసీ మాతుస్తస్మాత్త్వం తేన వై జితః ॥ 28॥
విరోచన సుధన్వాయం ప్రాణానామీశ్వరస్తవ ।
సుధన్వన్పునరిచ్ఛామి త్వయా దత్తం విరోచనమ్ ॥ 29॥
సుధన్వోవాచ ।
యద్ధర్మమవృణీథాస్త్వం న కామాదనృతం వదీః ।
పునర్దదామి తే తస్మాత్పుత్రం ప్రహ్రాద దుర్లభమ్ ॥ 30॥
ఏష ప్రహ్రాద పుత్రస్తే మయా దత్తో విరోచనః ।
పాదప్రక్షాలనం కుర్యాత్కుమార్యాః సన్నిధౌ మమ ॥ 31॥
విదుర ఉవాచ ।
తస్మాద్రాజేన్ద్ర భూమ్యర్థే నానృతం వక్తుమర్హసి ।
మా గమః స సుతామాత్యోఽత్యయం పుత్రాననుభ్రమన్ ॥ 32॥
న దేవా యష్టిమాదాయ రక్షన్తి పశుపాలవత్ ।
యం తు రక్షితుమిచ్ఛన్తి బుద్ధ్యా సంవిభజన్తి తమ్ ॥ 33॥
యథా యథా హి పురుషః కల్యాణే కురుతే మనః ।
తథా తథాస్య సర్వార్థాః సిధ్యన్తే నాత్ర సంశయః ॥ 34॥
న ఛన్దాంసి వృజినాత్తారయన్తి
ఆయావినం మాయయా వర్తమానమ్ ।
నీడం శకున్తా ఇవ జాతపక్షాశ్
ఛన్దాంస్యేనం ప్రజహత్యన్తకాలే ॥ 35॥
మత్తాపానం కలహం పూగవైరం
భార్యాపత్యోరన్తరం జ్ఞాతిభేదమ్ ।
రాజద్విష్టం స్త్రీపుమాంసోర్వివాదం
వర్జ్యాన్యాహుర్యశ్చ పన్థాః ప్రదుష్ఠః ॥ 36॥
సాముద్రికం వణిజం చోరపూర్వం
శలాక ధూర్తం చ చికిత్సకం చ ।
అరిం చ మిత్రం చ కుశీలవం చ
నైతాన్సాఖ్యేష్వధికుర్వీత సప్త ॥ 37॥
మానాగ్నిహోత్రముత మానమౌనం
మానేనాధీతముత మానయజ్ఞః ।
ఏతాని చత్వార్యభయఙ్కరాణి
భయం ప్రయచ్ఛన్త్యయథా కృతాని ॥ 38॥
అగార దాహీ గరదః కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ ।
పర్వ కారశ్చ సూచీ చ మిత్ర ధ్రుక్పారదారికః ॥ 39॥
భ్రూణహా గురు తల్పీ చ యశ్చ స్యాత్పానపో ద్విజః ।
అతితీక్ష్ణశ్చ కాకశ్చ నాస్తికో వేద నిన్దకః ॥ 40॥
స్రువ ప్రగ్రహణో వ్రాత్యః కీనాశశ్చార్థవానపి ।
రక్షేత్యుక్తశ్చ యో హింస్యాత్సర్వే బ్రహ్మణ్హణైః సమాః ॥ 41॥
తృణోక్లయా జ్ఞాయతే జాతరూపం
యుగే భద్రో వ్యవహారేణ సాధుః ।
శూరో భయేష్వర్థకృచ్ఛ్రేషు ధీరః
కృచ్ఛ్రాస్వాపత్సు సుహృదశ్చారయశ్ చ ॥ 42॥
జరా రూపం హరతి హి ధైర్యమాశా
మృత్యుః ప్రాణాన్ధర్మచర్యామసూయా ।
క్రోధః శ్రియం శీలమనార్య సేవా
హ్రియం కామః సర్వమేవాభిమానః ॥ 43॥
శ్రీర్మఙ్గలాత్ప్రభవతి ప్రాగల్భ్యాత్సమ్ప్రవర్ధతే ।
దాక్ష్యాత్తు కురుతే మూలం సంయమాత్ప్రతితిష్ఠతి ॥ 44॥
అష్టౌ గుణాః పురుషం దీపయన్తి
ప్రజ్ఞా చ కౌల్యం చ దమః శ్రుతం చ ।
పరాక్రమశ్చాబహు భాషితా చ
దానం యథాశక్తి కృతజ్ఞతా చ ॥ 45॥
ఏతాన్గుణాంస్తాత మహానుభావాన్
ఏకో గుణః సంశ్రయతే ప్రసహ్య ।
రాజా యదా సత్కురుతే మనుష్యం
సర్వాన్గుణానేష గుణోఽతిభాతి ॥ 46॥
అష్టౌ నృపేమాని మనుష్యలోకే
స్వర్గస్య లోకస్య నిదర్శనాని ।
చత్వార్యేషామన్వవేతాని సద్భిశ్
చత్వార్యేషామన్వవయన్తి సన్తః ॥ 47॥
యజ్ఞో దానమధ్యయనం తపశ్ చ
చత్వార్యేతాన్యన్వవేతాని సద్భిః ।
దమః సత్యమార్జవమానృశంస్యం
చత్వార్యేతాన్యన్వవయన్తి సన్తః ॥ 48॥
న సా సభా యత్ర న సన్తి వృద్ధా
న తే వృద్ధా యే న వదన్తి ధర్మమ్ ।
నాసౌ హర్మో యతన సత్యమస్తి
న తత్సత్యం యచ్ఛలేనానువిద్ధమ్ ॥ 49॥
సత్యం రూపం శ్రుతం విద్యా కౌల్యం శీలం బలం ధనమ్ ।
శౌర్యం చ చిరభాష్యం చ దశః సంసర్గయోనయః ॥ 50॥
పాపం కుర్వన్పాపకీర్తిః పాపమేవాశ్నుతే ఫలమ్ ।
పుణ్యం కుర్వన్పుణ్యకీర్తిః పుణ్యమేవాశ్నుతే ఫలమ్ ॥ 51॥
పాపం ప్రజ్ఞాం నాశయతి క్రియమాణం పునః పునః ।
నష్టప్రజ్ఞః పాపమేవ నిత్యమారభతే నరః ॥ 52॥
పుణ్యం ప్రజ్ఞాం వర్ధయతి క్రియమాణం పునః పునః ।
వృద్ధప్రజ్ఞః పుణ్యమేవ నిత్యమారభతే నరః ॥ 53॥
అసూయకో దన్ద శూకో నిష్ఠురో వైరకృన్నరః ।
స కృచ్ఛ్రం మహదాప్నోతో నచిరాత్పాపమాచరన్ ॥ 54॥
అనసూయః కృతప్రజ్ఞః శోభనాన్యాచరన్సదా ।
అకృచ్ఛ్రాత్సుఖమాప్నోతి సర్వత్ర చ విరాజతే ॥ 55॥
ప్రజ్ఞామేవాగమయతి యః ప్రాజ్ఞేభ్యః స పణ్డితః ।
ప్రాజ్ఞో హ్యవాప్య ధర్మార్థౌ శక్నోతి సుఖమేధితుమ్ ॥ 56॥
దివసేనైవ తత్కుర్యాద్యేన రాతౌ సుఖం వసేత్ ।
అష్ట మాసేన తత్కుర్యాద్యేన వర్షాః సుఖం వసేత్ ॥ 57॥
పూర్వే వయసి తత్కుర్యాద్యేన వృద్ధసుఖం వసేత్ ।
యావజ్జీవేన తత్కుర్యాద్యేన ప్రేత్య సుఖం వసేత్ ॥ 58॥
జీర్ణమన్నం ప్రశంసన్తి భార్యం చ గతయౌవనామ్ ।
శూరం విగతసఙ్గ్రామం గతపారం తపస్వినమ్ ॥ 59॥
ధనేనాధర్మలబ్ధేన యచ్ఛిద్రమపిధీయతే ।
అసంవృతం తద్భవతి తతోఽన్యదవదీర్యతే ॥ 60॥
గురురాత్మవతాం శాస్తా శాసా రాజా దురాత్మనామ్ ।
అథ ప్రచ్ఛన్నపాపానాం శాస్తా వైవస్వతో యమః ॥ 61॥
ఋషీణాం చ నదీనాం చ కులానాం చ మహామనామ్ ।
ప్రభవో నాధిగన్తవ్యః స్త్రీణాం దుశ్చరితస్య చ ॥ 62॥
ద్విజాతిపూజాభిరతో దాతా జ్ఞాతిషు చార్జవీ ।
క్షత్రియః స్వర్గభాగ్రాజంశ్చిరం పాలయతే మహీమ్ ॥ 63॥
సువర్ణపుష్పాం పృథివీం చిన్వన్తి పురుషాస్త్రయః ।
శూరశ్చ కృతవిద్యశ్చ యశ్చ జానాతి సేవితుమ్ ॥ 64॥
బుద్ధిశ్రేష్ఠాని కర్మాణి బాహుమధ్యాని భారత ।
తాని జఙ్ఘా జఘన్యాని భారప్రత్యవరాణి చ ॥ 65॥
దుర్యోధనే చ శకునౌ మూఢే దుఃశాసనే తథా ।
కర్ణే చైశ్వర్యమాధాయ కథం త్వం భూతిమిచ్ఛసి ॥ 66॥
సర్వైర్గుణైరుపేతాశ్చ పాణ్డవా భరతర్షభ ।
పితృవత్త్వయి వర్తన్తే తేషు వర్తస్వ పుత్రవత్ ॥ 67॥
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురహితవాక్యే పఞ్చత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 35॥
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākye pañcatriṃśo'dhyāyaḥ ||
dhṛtarāṣṭra uvāca |
brūhi bhūyo mahābuddhe dharmārthasahitaṃ vacaḥ |
śa‍ṛṇvato nāsti me tṛptirvicitrāṇīha bhāṣase || 1||
vidura uvāca |
sarvatīrtheṣu vā snānaṃ sarvabhūteṣu cārjavam |
ubhe ete same syātāmārjavaṃ vā viśiṣyate || 2||
ārjavaṃ pratipadyasva putreṣu satataṃ vibho |
iha kīrtiṃ parāṃ prāpya pretya svargamavāpsyasi || 3||
yāvatkīrtirmanuṣyasya puṇyā lokeṣu gīyate |
tāvatsa puruṣavyāghra svargaloke mahīyate || 4||
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
virocanasya saṃvādaṃ keśinyarthe sudhanvanā || 5||
keśinyuvāca |
kiṃ brāhmaṇāḥ svicchreyāṃso ditijāḥ svidvirocana |
atha kena sma paryaṅkaṃ sudhanvā nādhirohati || 6||
virocana uvāca |
prājāpatyā hi vai śreṣṭhā vayaṃ keśini sattamāḥ |
asmākaṃ khalvime lokāḥ ke devāḥ ke dvijātayaḥ || 7||
keśinyuvāca |
ihaivāssva pratīkṣāva upasthāne virocana |
sudhanvā prātarāgantā paśyeyaṃ vāṃ samāgatau || 8||
virocana uvāca |
tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣase |
sudhanvānaṃ ca māṃ caiva prātardraṣṭāsi saṅgatau || 9||
vidura uvāca |
anvālabhe hiraṇmayaṃ prāhrāde'haṃ tavāsanam |
ekatvamupasampanno na tvāseyaṃ tvayā saha || 10||
virocana uvāca |
anvāharantu phalakaṃ kūrcaṃ vāpyatha vā bṛsīm |
sudhanvanna tvamarho'si mayā saha samāsanam || 11||
sudhanvovāca |
pitāpi te samāsīnamupāsītaiva māmadhaḥ |
bālaḥ sukhaidhito gehe na tvaṃ kiṃ cana budhyase || 12||
virocana uvāca |
hiraṇyaṃ ca gavāśvaṃ ca yadvittamasureṣu naḥ |
sudhanvanvipaṇe tena praśnaṃ pṛcchāva ye viduḥ || 13||
sudhanvovāca |
hiraṇyaṃ ca gavāśvaṃ ca tavaivāstu virocana |
prāṇayostu paṇaṃ kṛtvā praśnaṃ pṛcchāva ye viduḥ || 14||
virocana uvāca |
āvāṃ kutra gamiṣyāvaḥ prāṇayorvipaṇe kṛte |
na hi deveṣvahaṃ sthātā na manuṣyeṣu karhi cit || 15||
sudhanvovāca |
pitaraṃ te gamiṣyāvaḥ prāṇayorvipaṇe kṛte |
putrasyāpi sa hetorhi prahrādo nānṛtaṃ vadet || 16||
prahlāda uvāca |
imau tau sampradṛśyete yābhyāṃ na caritaṃ saha |
āśīviṣāviva kruddhāvekamārgamihāgatau || 17||
kiṃ vai sahaiva carato na purā carataḥ saha |
virocanaitatpṛcchāmi kiṃ te sakhyaṃ sudhanvanā || 18||
virocana uvāca |
na me sudhanvanā sakhyaṃ prāṇayorvipaṇāvahe |
prahrāda tattvāmṛpcchāmi mā praśnamanṛtaṃ vadīḥ || 19||
prahlāda uvāca |
udakaṃ madhuparkaṃ cāpyānayantu sudhanvane |
brahmannabhyarcanīyo'si śvetā gauḥ pīvarī kṛtā || 20||
sudhanvovāca |
udakaṃ madhuparkaṃ ca patha evārpitaṃ mama |
prahrāda tvaṃ tu nau praśnaṃ tathyaṃ prabrūhi pṛcchatoḥ || 21||
prahlāda uvāca |
purto vānyo bhavānbrahmansākṣye caiva bhavetsthitaḥ |
tayorvivadatoḥ praśnaṃ kathamasmadvibho vadet || 22||
atha yo naiva prabrūyātsatyaṃ vā yadi vānṛtam |
etatsudhanvanpṛcchāmi durvivaktā sma kiṃ vaset || 23||
sudhanvovāca |
yāṃ rātrimadhivinnā strī yāṃ caivākṣa parājitaḥ |
yāṃ ca bhārābhitaptāṅgo durvivaktā sma tāṃ vaset || 24||
nagare pratiruddhaḥ sanbahirdvāre bubhukṣitaḥ |
amitrānbhūyasaḥ paśyandurvivaktā sma tāṃ vaset || 25||
pañca paśvanṛte hanti daśa hanti gavānṛte |
śatamaśvānṛte hanti sahasraṃ puruṣānṛte || 26||
hanti jātānajātāṃśca hiraṇyārtho'nṛtaṃ vadan |
sarvaṃ bhūmyanṛte hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ || 27||
prahlāda uvāca |
mattaḥ śreyānaṅgirā vai sudhanvā tvadvirocana |
mātāsya śreyasī mātustasmāttvaṃ tena vai jitaḥ || 28||
virocana sudhanvāyaṃ prāṇānāmīśvarastava |
sudhanvanpunaricchāmi tvayā dattaṃ virocanam || 29||
sudhanvovāca |
yaddharmamavṛṇīthāstvaṃ na kāmādanṛtaṃ vadīḥ |
punardadāmi te tasmātputraṃ prahrāda durlabham || 30||
eṣa prahrāda putraste mayā datto virocanaḥ |
pādaprakṣālanaṃ kuryātkumāryāḥ sannidhau mama || 31||
vidura uvāca |
tasmādrājendra bhūmyarthe nānṛtaṃ vaktumarhasi |
mā gamaḥ sa sutāmātyo'tyayaṃ putrānanubhraman || 32||
na devā yaṣṭimādāya rakṣanti paśupālavat |
yaṃ tu rakṣitumicchanti buddhyā saṃvibhajanti tam || 33||
yathā yathā hi puruṣaḥ kalyāṇe kurute manaḥ |
tathā tathāsya sarvārthāḥ sidhyante nātra saṃśayaḥ || 34||
na chandāṃsi vṛjināttārayanti
āyāvinaṃ māyayā vartamānam |
nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāś
chandāṃsyenaṃ prajahatyantakāle || 35||
mattāpānaṃ kalahaṃ pūgavairaṃ
bhāryāpatyorantaraṃ jñātibhedam |
rājadviṣṭaṃ strīpumāṃsorvivādaṃ
varjyānyāhuryaśca panthāḥ praduṣṭhaḥ || 36||
sāmudrikaṃ vaṇijaṃ corapūrvaṃ
śalāka dhūrtaṃ ca cikitsakaṃ ca |
ariṃ ca mitraṃ ca kuśīlavaṃ ca
naitānsākhyeṣvadhikurvīta sapta || 37||
mānāgnihotramuta mānamaunaṃ
mānenādhītamuta mānayajñaḥ |
etāni catvāryabhayaṅkarāṇi
bhayaṃ prayacchantyayathā kṛtāni || 38||
agāra dāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī |
parva kāraśca sūcī ca mitra dhrukpāradārikaḥ || 39||
bhrūṇahā guru talpī ca yaśca syātpānapo dvijaḥ |
atitīkṣṇaśca kākaśca nāstiko veda nindakaḥ || 40||
sruva pragrahaṇo vrātyaḥ kīnāśaścārthavānapi |
rakṣetyuktaśca yo hiṃsyātsarve brahmaṇhaṇaiḥ samāḥ || 41||
tṛṇoklayā jñāyate jātarūpaṃ
yuge bhadro vyavahāreṇa sādhuḥ |
śūro bhayeṣvarthakṛcchreṣu dhīraḥ
kṛcchrāsvāpatsu suhṛdaścārayaś ca || 42||
jarā rūpaṃ harati hi dhairyamāśā
mṛtyuḥ prāṇāndharmacaryāmasūyā |
krodhaḥ śriyaṃ śīlamanārya sevā
hriyaṃ kāmaḥ sarvamevābhimānaḥ || 43||
śrīrmaṅgalātprabhavati prāgalbhyātsampravardhate |
dākṣyāttu kurute mūlaṃ saṃyamātpratitiṣṭhati || 44||
aṣṭau guṇāḥ puruṣaṃ dīpayanti
prajñā ca kaulyaṃ ca damaḥ śrutaṃ ca |
parākramaścābahu bhāṣitā ca
dānaṃ yathāśakti kṛtajñatā ca || 45||
etānguṇāṃstāta mahānubhāvān
eko guṇaḥ saṃśrayate prasahya |
rājā yadā satkurute manuṣyaṃ
sarvānguṇāneṣa guṇo'tibhāti || 46||
aṣṭau nṛpemāni manuṣyaloke
svargasya lokasya nidarśanāni |
catvāryeṣāmanvavetāni sadbhiś
catvāryeṣāmanvavayanti santaḥ || 47||
yajño dānamadhyayanaṃ tapaś ca
catvāryetānyanvavetāni sadbhiḥ |
damaḥ satyamārjavamānṛśaṃsyaṃ
catvāryetānyanvavayanti santaḥ || 48||
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā
na te vṛddhā ye na vadanti dharmam |
nāsau harmo yatana satyamasti
na tatsatyaṃ yacchalenānuviddham || 49||
satyaṃ rūpaṃ śrutaṃ vidyā kaulyaṃ śīlaṃ balaṃ dhanam |
śauryaṃ ca cirabhāṣyaṃ ca daśaḥ saṃsargayonayaḥ || 50||
pāpaṃ kurvanpāpakīrtiḥ pāpamevāśnute phalam |
puṇyaṃ kurvanpuṇyakīrtiḥ puṇyamevāśnute phalam || 51||
pāpaṃ prajñāṃ nāśayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ |
naṣṭaprajñaḥ pāpameva nityamārabhate naraḥ || 52||
puṇyaṃ prajñāṃ vardhayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ |
vṛddhaprajñaḥ puṇyameva nityamārabhate naraḥ || 53||
asūyako danda śūko niṣṭhuro vairakṛnnaraḥ |
sa kṛcchraṃ mahadāpnoto nacirātpāpamācaran || 54||
anasūyaḥ kṛtaprajñaḥ śobhanānyācaransadā |
akṛcchrātsukhamāpnoti sarvatra ca virājate || 55||
prajñāmevāgamayati yaḥ prājñebhyaḥ sa paṇḍitaḥ |
prājño hyavāpya dharmārthau śaknoti sukhamedhitum || 56||
divasenaiva tatkuryādyena rātau sukhaṃ vaset |
aṣṭa māsena tatkuryādyena varṣāḥ sukhaṃ vaset || 57||
pūrve vayasi tatkuryādyena vṛddhasukhaṃ vaset |
yāvajjīvena tatkuryādyena pretya sukhaṃ vaset || 58||
jīrṇamannaṃ praśaṃsanti bhāryaṃ ca gatayauvanām |
śūraṃ vigatasaṅgrāmaṃ gatapāraṃ tapasvinam || 59||
dhanenādharmalabdhena yacchidramapidhīyate |
asaṃvṛtaṃ tadbhavati tato'nyadavadīryate || 60||
gururātmavatāṃ śāstā śāsā rājā durātmanām |
atha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ || 61||
ṛṣīṇāṃ ca nadīnāṃ ca kulānāṃ ca mahāmanām |
prabhavo nādhigantavyaḥ strīṇāṃ duścaritasya ca || 62||
dvijātipūjābhirato dātā jñātiṣu cārjavī |
kṣatriyaḥ svargabhāgrājaṃściraṃ pālayate mahīm || 63||
suvarṇapuṣpāṃ pṛthivīṃ cinvanti puruṣāstrayaḥ |
śūraśca kṛtavidyaśca yaśca jānāti sevitum || 64||
buddhiśreṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhārata |
tāni jaṅghā jaghanyāni bhārapratyavarāṇi ca || 65||
duryodhane ca śakunau mūḍhe duḥśāsane tathā |
karṇe caiśvaryamādhāya kathaṃ tvaṃ bhūtimicchasi || 66||
sarvairguṇairupetāśca pāṇḍavā bharatarṣabha |
pitṛvattvayi vartante teṣu vartasva putravat || 67||
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākye pañcatriṃśo'dhyāyaḥ || 35||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever