📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ప్రశ్నోపనిషద్ - చతుర్థః ప్రశ్నః
Prashnopanishad - Chaturthah Prashnah
Telugu
చతుర్థః ప్రశ్నః
అథ హైనం సౌర్యాయణి గార్గ్యః పప్రచ్ఛ।
భగవన్నేతస్మి-న్పురుషే కాని స్వపన్తి కాన్యస్మిఞ్జాగ్రతి కతర ఏష దేవ-స్స్వప్నా-న్పశ్యతి కస్యైతత్సుఖ-మ్భవతి కస్మిన్ను సర్వే సమ్ప్రతిష్ఠితా భవన్తీతి ॥1॥
తస్మై స హోవాచ। యథ గార్గ్య మరీచయో-ఽర్కస్యాస్త-ఙ్గచ్ఛత-స్సర్వా ఏతస్మింస్తేజోమణ్డల ఏకీభవన్తి।
తాః పునః పునరుదయతః ప్రచరన్త్యేవం హ వై త-థ్సర్వ-మ్పరే దేవే మనస్యేకీభవతి।
తేన తర్​హ్యేష పురుషో న శృణోతి న పశ్యతి న జిఘ్రతి న రసయతే న స్పృశతే నాభివదతే నాదత్తే నానన్దయతే న విసృజతే నేయాయతే స్వపితీత్యాచక్షతే ॥2॥
ప్రాణాగ్రయ ఏవైతస్మి-న్పురే జాగ్రతి।
గార్​హపత్యో హ వా ఏషో-ఽపానో వ్యానో-ఽన్వాహార్యపచనో యద్ గార్​హపత్యా-త్ప్రణీయతే ప్రణయనాదాహవనీయః ప్రాణః ॥3॥
యదుచ్ఛ్వాసనిస్శ్వాసావేతావాహుతీ సమ-న్నయతీతి స సమానః।
మనో హ వావ యజమానః ఇష్టఫలమేవోదాన-స్స ఏనం-యఁజమానమహరహర్బ్రహ్మ గమయతి ॥4॥
అత్రైష దేవ-స్స్వప్నే మహిమానమనుభవతి।
యద్ దృష్ట-న్దృష్టమనుపశ్యతి శ్రుతం శ్రుతమేవార్థమనుశృణోతి దేశదిగన్తరైశ్చ ప్రత్యనుభూత-మ్పునః పునః ప్రత్యనుభవతి దృష్ట-ఞ్చాదృష్ట-ఞ్చ శ్రుత-ఞ్చాశ్రుత-ఞ్చానుభూత-ఞ్చాననుభూత-ఞ్చ సచ్చాసచ్చ సర్వ-మ్పశ్యతి సర్వః పస్యతి ॥5॥
స యదా తేజసాభిభూతో భవత్యత్రైష దేవ-స్స్వప్నా-న్న పశ్యత్యథ యదైతస్మిఞ్శరీరే ఏతత్సుఖ-మ్భవతి ॥6॥
స యథా సోభ్య వయాంసి వసోవృక్షం సమ్ప్రతిష్ఠన్తే ఏవం హ వై త-థ్సర్వ-మ్పర ఆత్మని సమ్ప్రతిష్ఠతే ॥7॥
పృథివీ చ పృథివీమాత్రా చాపశ్చాపోమాత్రా చ తేజశ్చ తేజోమాత్రా చ వాయుశ్చ వాయుమాత్రా చాకాశశ్చాకాశమాత్రా చ చక్షుశ్చ ద్రష్టవ్య-ఞ్చ శ్రోత్ర-ఞ్చ శ్రోతవ్య-ఞ్చ ఘ్రాణ-ఞ్చ ఘ్రాతవ్య-ఞ్చ రసశ్చ రసయితవ్య-ఞ్చ త్వక్చ స్పర్​శయితవ్య-ఞ్చ వాక్చ వక్తవ్య-ఞ్చ హస్తౌ చాదాతవ్య-ఞ్చోపస్థశ్చానన్దయితవ్య-ఞ్చ పాయుశ్చ విసర్జయితవ్య-ఞ్చ యాదౌ చ గన్తవ్య-ఞ్చ మనశ్చ మన్తవ్య-ఞ్చ బుద్ధిశ్చ బోద్ధవ్య-ఞ్చాహఙ్కారశ్చాహఙ్కర్తవ్య-ఞ్చ చిత్త-ఞ్చ చేతయితవ్య-ఞ్చ తేజశ్చ విద్యోతయితవ్య-ఞ్చ ప్రాణశ్చ విద్యారయితవ్య-ఞ్చ ॥8॥
ఏష హి ద్రష్ట స్ప్రష్టా శ్రోతా ఘ్రాతా రసయితా మన్తా బోద్ధా కర్తా విజ్ఞానాత్మా పురుషః।
స పరే-ఽక్షర ఆత్మని సమ్ప్రతిష్ఠతే ॥9॥
పరమేవాక్షర-మ్ప్రతిపద్యతే స యో హ వై తదచ్ఛాయమశరీరమ్లోహితం శుభ్రమక్షరం-వేఁదయతే యస్తు సోమ్య స సర్వజ్ఞ-స్సర్వో భవతి తదేష శ్లోకః ॥10॥
విజ్ఞానాత్మా సహ దేవైశ్చ సర్వైః ప్రాణా భుతాని సమ్ప్రతిష్ఠన్తి యత్ర।
తదక్షరం-వేఁదయతే యస్తు సోమ్య స సర్వజ్ఞ-స్సర్వమేవావివేశేతి ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
caturthaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|
bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||
tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|
tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|
tena tar​hyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||
prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|
gār​hapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gār​hapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||
yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|
mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||
atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|
yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||
sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||
sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||
pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca spar​śayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||
eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|
sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||
paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|
tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||