(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)
vyāsa uvāca |
puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |
padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||
daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |
tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||
madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |
nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||
pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |
samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||
svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |
śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||
trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |
surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||
vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |
prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||
sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |
devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||
trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |
lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |
gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||
agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |
anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||
anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |
kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||
satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |
udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||
jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |
jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||
pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |
iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||
cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |
daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||
piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |
śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||
ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |
śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||
kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |
sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||
rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||
śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||
padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |
daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||
bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |
gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||
pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |
gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||
tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |
nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||
pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |
gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||
svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |
krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||
vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |
ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||
senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |
tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||
rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |
sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |
vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||
rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |
kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |
niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |
nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||
ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |
yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||
parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |
gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||
daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |
kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||
sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |
gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||
vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |
dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||
tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |
ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||
tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |
kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||
kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |
nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||
nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |
dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||
kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |
kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||
puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |
nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||
nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |
devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||
etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||
anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |
tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||
tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||
vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |
raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||
dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |
kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||
aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |
sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||
vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |
daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||
vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |
vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||
vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |
vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||
tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |
nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||
pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |
aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||
brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |
jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||
tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |
sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||
dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |
haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||
tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |
pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||
koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |
nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||
vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |
daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||
tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |
vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||
tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |
ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||
tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |
sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |
karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||
śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |
śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||
nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |
samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||
senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||
brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |
nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||
etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |
indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||
muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |
madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |
tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||
samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |
devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||
kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |
devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||
nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |
prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |
anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||
anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||
śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |
pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||
viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |
muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||
sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |
nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |
ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||
pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |
kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||
tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |
vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||
smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |
ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||
vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |
rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||
sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |
ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||
sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |
vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||
mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |
ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||
gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |
catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||
te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |
agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||
dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |
nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||
devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |
vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |
śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||
īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |
pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||
vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |
tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |
ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||
mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |
pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |
tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||
hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |
mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||
pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |
devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||
pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |
bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||
tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |
navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||
śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |
mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||
nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |
sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||
saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |
navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||
tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |
sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||
vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |
yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |