📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
చాణక్య నీతి - చతుర్థోఽధ్యాయః
Chanakya Niti - Chaturtho'dhyayah
Chanakya Telugu
ఆయుః కర్మ చ విత్తం చ విద్యా నిధనమేవ చ ।
పఞ్చైతాని హి సృజ్యన్తే గర్భస్థస్యైవ దేహినః ॥ 01 ॥
సాధుభ్యస్తే నివర్తన్తే పుత్రమిత్రాణి బాన్ధవాః ।
యే చ తైః సహ గన్తారస్తద్ధర్మాత్సుకృతం కులమ్ ॥ 02 ॥
దర్శనధ్యానసంస్పర్శైర్మత్సీ కూర్మీ చ పక్షిణీ ।
శిశుం పాలయతే నిత్యం తథా సజ్జన-సఙ్గతిః ॥ 03 ॥
యావత్స్వస్థో హ్యయం దేహో యావన్మృత్యుశ్చ దూరతః ।
తావదాత్మహితం కుర్యాత్ప్రాణాన్తే కిం కరిష్యతి ॥ 04 ॥
కామధేనుగుణా విద్యా హ్యకాలే ఫలదాయినీ ।
ప్రవాసే మాతృసదృశీ విద్యా గుప్తం ధనం స్మృతమ్ ॥ 05 ॥
ఏకోఽపి గుణవాన్పుత్రో నిర్గుణేన శతేన కిమ్ ।
ఏకశ్చన్ద్రస్తమో హన్తి న చ తారాః సహస్రశః ॥ 06 ॥
మూర్ఖశ్చిరాయుర్జాతోఽపి తస్మాజ్జాతమృతో వరః ।
మృతః స చాల్పదుఃఖాయ యావజ్జీవం జడో దహేత్ ॥ 07 ॥
కుగ్రామవాసః కులహీనసేవా
కుభోజనం క్రోధముఖీ చ భార్యా ।
పుత్రశ్చ మూర్ఖో విధవా చ కన్యా
వినాగ్నినా షట్ప్రదహన్తి కాయమ్ ॥ 08 ॥
కిం తయా క్రియతే ధేన్వా యా న దోగ్ధ్రీ న గర్భిణీ ।
కోఽర్థః పుత్రేణ జాతేన యో న విద్వాన్ న భక్తిమాన్ ॥ 09 ॥
సంసారతాపదగ్ధానాం త్రయో విశ్రాన్తిహేతవః ।
అపత్యం చ కలత్రం చ సతాం సఙ్గతిరేవ చ ॥ 10 ॥
సకృజ్జల్పన్తి రాజానః సకృజ్జల్పన్తి పణ్డితాః ।
సకృత్కన్యాః ప్రదీయన్తే త్రీణ్యేతాని సకృత్సకృత్ ॥ 11 ॥
ఏకాకినా తపో ద్వాభ్యాం పఠనం గాయనం త్రిభిః ।
చతుర్భిర్గమనం క్షేత్రం పఞ్చభిర్బహుభీ రణః ॥ 12 ॥
సా భార్యా యా శుచిర్దక్షా సా భార్యా యా పతివ్రతా ।
సా భార్యా యా పతిప్రీతా సా భార్యా సత్యవాదినీ ॥ 13 ॥
అపుత్రస్య గృహం శూన్యం దిశః శూన్యాస్త్వబాన్ధవాః ।
మూర్ఖస్య హృదయం శూన్యం సర్వశూన్యా దరిద్రతా ॥ 14 ॥
అనభ్యాసే విషం శాస్త్రమజీర్ణే భోజనం విషమ్ ।
దరిద్రస్య విషం గోష్ఠీ వృద్ధస్య తరుణీ విషమ్ ॥ 15 ॥
త్యజేద్ధర్మం దయాహీనం విద్యాహీనం గురుం త్యజేత్ ।
త్యజేత్క్రోధముఖీం భార్యాం నిఃస్నేహాన్బాన్ధవాంస్త్యజేత్ ॥ 16 ॥
అధ్వా జరా దేహవతాం పర్వతానాం జలం జరా ।
అమైథునం జరా స్త్రీణాం వస్త్రాణామాతపో జరా ॥ 17 ॥
కః కాలః కాని మిత్రాణి కో దేశః కౌ వ్యయాగమౌ ।
కశ్చాహం కా చ మే శక్తిరితి చిన్త్యం ముహుర్ముహుః ॥ 18 ॥
అగ్నిర్దేవో ద్విజాతీనాం మునీనాం హృది దైవతమ్ ।
ప్రతిమా స్వల్పబుద్ధీనాం సర్వత్ర సమదర్శినః ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 01 ||
sādhubhyaste nivartante putramitrāṇi bāndhavāḥ |
ye ca taiḥ saha gantārastaddharmātsukṛtaṃ kulam || 02 ||
darśanadhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī |
śiśuṃ pālayate nityaṃ tathā sajjana-saṅgatiḥ || 03 ||
yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ |
tāvadātmahitaṃ kuryātprāṇānte kiṃ kariṣyati || 04 ||
kāmadhenuguṇā vidyā hyakāle phaladāyinī |
pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam || 05 ||
eko'pi guṇavānputro nirguṇena śatena kim |
ekaścandrastamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ || 06 ||
mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ |
mṛtaḥ sa cālpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍo dahet || 07 ||
kugrāmavāsaḥ kulahīnasevā
kubhojanaṃ krodhamukhī ca bhāryā |
putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā
vināgninā ṣaṭpradahanti kāyam || 08 ||
kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī |
ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvān na bhaktimān || 09 ||
saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntihetavaḥ |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 10 ||
sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ |
sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt || 11 ||
ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ |
caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ pañcabhirbahubhī raṇaḥ || 12 ||
sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā |
sā bhāryā yā patiprītā sā bhāryā satyavādinī || 13 ||
aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śūnyāstvabāndhavāḥ |
mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā || 14 ||
anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam |
daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛddhasya taruṇī viṣam || 15 ||
tyajeddharmaṃ dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet |
tyajetkrodhamukhīṃ bhāryāṃ niḥsnehānbāndhavāṃstyajet || 16 ||
adhvā jarā dehavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā |
amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapo jarā || 17 ||
kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau |
kaścāhaṃ kā ca me śaktiriti cintyaṃ muhurmuhuḥ || 18 ||
agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam |
pratimā svalpabuddhīnāṃ sarvatra samadarśinaḥ || 19 ||