Chanakya Niti - Dvitiyo'dhyayah

ॐ

చాణక్య నీతి - ద్వితీయోఽధ్యాయః

Telugu

అనృతం సాహసం మాయా మూర్ఖత్వమతిలోభితా ।

అశౌచత్వం నిర్దయత్వం స్త్రీణాం దోషాః స్వభావజాః ॥ 01 ॥

భోజ్యం భోజనశక్తిశ్చ రతిశక్తిర్వరాఙ్గనా ।

విభవో దానశక్తిశ్చ నాల్పస్య తపసః ఫలమ్ ॥ 02 ॥

యస్య పుత్రో వశీభూతో భార్యా ఛన్దానుగామినీ ।

విభవే యశ్చ సన్తుష్టస్తస్య స్వర్గ ఇహైవ హి ॥ 03 ॥

తే పుత్రా యే పితుర్భక్తాః స పితా యస్తు పోషకః ।

తన్మిత్రం యత్ర విశ్వాసః సా భార్యా యత్ర నిర్వృతిః ॥ 04 ॥

పరోక్షే కార్యహన్తారం ప్రత్యక్షే ప్రియవాదినమ్ ।

వర్జయేత్తాదృశం మిత్రం విషకుమ్భం పయోముఖమ్ ॥ 05 ॥

న విశ్వసేత్కుమిత్రే చ మిత్రే చాపి న విశ్వసేత్ ।

కదాచిత్కుపితం మిత్రం సర్వం గుహ్యం ప్రకాశయేత్ ॥ 06 ॥

మనసా చిన్తితం కార్యం వాచా నైవ ప్రకాశయేత్ ।

మన్త్రేణ రక్షయేద్గూఢం కార్యే చాపి నియోజయేత్ ॥ 07 ॥

కష్టం చ ఖలు మూర్ఖత్వం కష్టం చ ఖలు యౌవనమ్ ।

కష్టాత్కష్టతరం చైవ పరగేహనివాసనమ్ ॥ 08 ॥

శైలే శైలే చ మాణిక్యం మౌక్తికం న గజే గజే ।

సాధవో న హి సర్వత్ర చన్దనం న వనే వనే ॥ 09 ॥

పుత్రాశ్చ వివిధైః శీలైర్నియోజ్యాః సతతం బుధైః ।

నీతిజ్ఞాః శీలసమ్పన్నా భవన్తి కులపూజితాః ॥ 10 ॥

మాతా శత్రుః పితా వైరీ యాభ్యాం బాలా న పాఠితాః ।

సభామధ్యే న శోభన్తే హంసమధ్యే బకో యథా ॥ 11 ॥

లాలనాద్బహవో దోషాస్తాడనే బహవో గుణాః ।

తస్మాత్పుత్రం చ శిష్యం చ తాడయేన్న తు లాలయేత్ ॥ 12 ॥

శ్లోకేన వా తదర్ధేన తదర్ధార్ధాక్షరేణ వా ।

అబన్ధ్యం దివసం కుర్యాద్దానాధ్యయనకర్మభిః ॥ 13 ॥

కాన్తావియోగః స్వజనాపమానం

ఋణస్య శేషం కునృపస్య సేవా ।

దారిద్ర్యభావాద్విముఖం చ మిత్రం

వినాగ్నినా పఞ్చ దహన్తి కాయమ్ ॥ 14 ॥

నదీతీరే చ యే వృక్షాః పరగేహేషు కామినీ ।

మన్త్రహీనాశ్చ రాజానః శీఘ్రం నశ్యన్త్యసంశయమ్ ॥ 15 ॥

బలం విద్యా చ విప్రాణాం రాజ్ఞాం సైన్యం బలం తథా ।

బలం విత్తం చ వైశ్యానాం శూద్రాణాం పారిచర్యకమ్ ॥ 16 ॥

నిర్ధనం పురుషం వేశ్యా ప్రజా భగ్నం నృపం త్యజేత్ ।

ఖగా వీతఫలం వృక్షం భుక్త్వా చాభ్యాగతో గృహమ్ ॥ 17 ॥

గృహీత్వా దక్షిణాం విప్రాస్త్యజన్తి యజమానకమ్ ।

ప్రాప్తవిద్యా గురుం శిష్యా దగ్ధారణ్యం మృగాస్తథా ॥ 18 ॥

దురాచారీ దురాదృష్టిర్దురావాసీ చ దుర్జనః ।

యన్మైత్రీ క్రియతే పుమ్భిర్నరః శీఘ్రం వినశ్యతి ॥ 19 ॥

సమానే శోభతే ప్రీతిః రాజ్ఞి సేవా చ శోభతే ।

వాణిజ్యం వ్యవహారేషు దివ్యా స్త్రీ శోభతే గృహే ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

anṛtaṃ sāhasaṃ māyā mūrkhatvamatilobhitā |

aśaucatvaṃ nirdayatvaṃ strīṇāṃ doṣāḥ svabhāvajāḥ || 01 ||

bhojyaṃ bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarāṅganā |

vibhavo dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam || 02 ||

yasya putro vaśībhūto bhāryā chandānugāminī |

vibhave yaśca santuṣṭastasya svarga ihaiva hi || 03 ||

te putrā ye piturbhaktāḥ sa pitā yastu poṣakaḥ |

tanmitraṃ yatra viśvāsaḥ sā bhāryā yatra nirvṛtiḥ || 04 ||

parokṣe kāryahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam |

varjayettādṛśaṃ mitraṃ viṣakumbhaṃ payomukham || 05 ||

na viśvasetkumitre ca mitre cāpi na viśvaset |

kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaṃ guhyaṃ prakāśayet || 06 ||

manasā cintitaṃ kāryaṃ vācā naiva prakāśayet |

mantreṇa rakṣayedgūḍhaṃ kārye cāpi niyojayet || 07 ||

kaṣṭaṃ ca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam |

kaṣṭātkaṣṭataraṃ caiva paragehanivāsanam || 08 ||

śaile śaile ca māṇikyaṃ mauktikaṃ na gaje gaje |

sādhavo na hi sarvatra candanaṃ na vane vane || 09 ||

putrāśca vividhaiḥ śīlairniyojyāḥ satataṃ budhaiḥ |

nītijñāḥ śīlasampannā bhavanti kulapūjitāḥ || 10 ||

mātā śatruḥ pitā vairī yābhyāṃ bālā na pāṭhitāḥ |

sabhāmadhye na śobhante haṃsamadhye bako yathā || 11 ||

lālanādbahavo doṣāstāḍane bahavo guṇāḥ |

tasmātputraṃ ca śiṣyaṃ ca tāḍayenna tu lālayet || 12 ||

ślokena vā tadardhena tadardhārdhākṣareṇa vā |

abandhyaṃ divasaṃ kuryāddānādhyayanakarmabhiḥ || 13 ||

kāntāviyogaḥ svajanāpamānaṃ

ṛṇasya śeṣaṃ kunṛpasya sevā |

dāridryabhāvādvimukhaṃ ca mitraṃ

vināgninā pañca dahanti kāyam || 14 ||

nadītīre ca ye vṛkṣāḥ parageheṣu kāminī |

mantrahīnāśca rājānaḥ śīghraṃ naśyantyasaṃśayam || 15 ||

balaṃ vidyā ca viprāṇāṃ rājñāṃ sainyaṃ balaṃ tathā |

balaṃ vittaṃ ca vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ pāricaryakam || 16 ||

nirdhanaṃ puruṣaṃ veśyā prajā bhagnaṃ nṛpaṃ tyajet |

khagā vītaphalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cābhyāgato gṛham || 17 ||

gṛhītvā dakṣiṇāṃ viprāstyajanti yajamānakam |

prāptavidyā guruṃ śiṣyā dagdhāraṇyaṃ mṛgāstathā || 18 ||

durācārī durādṛṣṭirdurāvāsī ca durjanaḥ |

yanmaitrī kriyate pumbhirnaraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||

samāne śobhate prītiḥ rājñi sevā ca śobhate |

vāṇijyaṃ vyavahāreṣu divyā strī śobhate gṛhe || 20 ||