📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
చాణక్య నీతి - పఞ్చదశోఽధ్యాయః
Chanakya Niti - Panchadasho'dhyayah
Telugu
యస్య చిత్తం ద్రవీభూతం కృపయా సర్వజన్తుషు ।
తస్య జ్ఞానేన మోక్షేణ కిం జటాభస్మలేపనైః ॥ 01 ॥
ఏకమప్యక్షరం యస్తు గురుః శిష్యం ప్రబోధయేత్ ।
పృథివ్యాం నాస్తి తద్ద్రవ్యం యద్దత్త్వా సోఽనృణీ భవేత్ ॥ 02 ॥
ఖలానాం కణ్టకానాం చ ద్వివిధైవ ప్రతిక్రియా ।
ఉపానన్ముఖభఙ్గో వా దూరతో వా విసర్జనమ్ ॥ 02 ॥
కుచైలినం దన్తమలోపధారిణం
బహ్వాశినం నిష్ఠురభాషిణం చ ।
సూర్యోదయే చాస్తమితే శయానం
విముఞ్చతి శ్రీర్యది చక్రపాణిః ॥ 04 ॥
త్యజన్తి మిత్రాణి ధనైర్విహీనం
పుత్రాశ్చ దారాశ్చ సుహృజ్జనాశ్చ ।
తమర్థవన్తం పునరాశ్రయన్తి
అర్థో హి లోకే మనుష్యస్య బన్ధుః ॥ 05 ॥
అన్యాయోపార్జితం ద్రవ్యం దశ వర్షాణి తిష్ఠతి ।
ప్రాప్తే చైకాదశే వర్షే సమూలం తద్వినశ్యతి ॥ 06 ॥
అయుక్తం స్వామినో యుక్తం యుక్తం నీచస్య దూషణమ్ ।
అమృతం రాహవే మృత్యుర్విషం శఙ్కరభూషణమ్ ॥ 07 ॥
తద్భోజనం యద్ద్విజభుక్తశేషం
తత్సౌహృదం యత్క్రియతే పరస్మిన్ ।
సా ప్రాజ్ఞతా యా న కరోతి పాపం
దమ్భం వినా యః క్రియతే స ధర్మః ॥ 08 ॥
మణిర్లుణ్ఠతి పాదాగ్రే కాచః శిరసి ధార్యతే ।
క్రయవిక్రయవేలాయాం కాచః కాచో మణిర్మణిః ॥ 09 ॥
అనన్తశాస్త్రం బహులాశ్చ విద్యాః
స్వల్పశ్చ కాలో బహువిఘ్నతా చ ।
యత్సారభూతం తదుపాసనీయాం
హంసో యథా క్షీరమివామ్బుమధ్యాత్ ॥ 10 ॥
దూరాగతం పథి శ్రాన్తం వృథా చ గృహమాగతమ్ ।
అనర్చయిత్వా యో భుఙ్క్తే స వై చాణ్డాల ఉచ్యతే ॥ 11 ॥
పఠన్తి చతురో వేదాన్ధర్మశాస్త్రాణ్యనేకశః ।
ఆత్మానం నైవ జానన్తి దర్వీ పాకరసం యథా ॥ 12 ॥
ధన్యా ద్విజమయీ నౌకా విపరీతా భవార్ణవే ।
తరన్త్యధోగతాః సర్వే ఉపరిష్ఠాః పతన్త్యధః ॥ 13 ॥
అయమమృతనిధానం నాయకోఽప్యోషధీనామ్
అమృతమయశరీరః కాన్తియుక్తోఽపి చన్ద్రః ।
భవతివిగతరశ్మిర్మణ్డలం ప్రాప్య భానోః
పరసదననివిష్టః కో లఘుత్వం న యాతి ॥ 14 ॥
అలిరయం నలినీదలమధ్యగః
కమలినీమకరన్దమదాలసః ।
విధివశాత్పరదేశముపాగతః
కుటజపుష్పరసం బహు మన్యతే ॥ 15 ॥
పీతః క్రుద్ధేన తాతశ్చరణతలహతో వల్లభో యేన రోషా
దాబాల్యాద్విప్రవర్యైః స్వవదనవివరే ధార్యతే వైరిణీ మే ।
గేహం మే ఛేదయన్తి ప్రతిదివసముమాకాన్తపూజానిమిత్తం
తస్మాత్ఖిన్నా సదాహం ద్విజకులనిలయం నాథ యుక్తం త్యజామి ॥ 16 ॥
బన్ధనాని ఖలు సన్తి బహూని
ప్రేమరజ్జుకృతబన్ధనమన్యత్ ।
దారుభేదనిపుణోఽపి షడఙ్ఘ్రి-
ర్నిష్క్రియో భవతి పఙ్కజకోశేః ॥ 17 ॥
ఛిన్నోఽపి చన్దన తరుర్న జహాతి గన్ధం
వృద్ధోఽపి వారణపతి-ర్నజహాతి లీలామ్ ।
హన్త్రార్పితో మధురతాం న జహాతి చేక్షుః
క్షీణోఽపి న త్యజతి శిలగుణాన్ కులీనః ॥ 18 ॥
Roman (IAST) Transliteration
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||