📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
చాణక్య నీతి - ద్వాదశోఽధ్యాయః
Chanakya Niti - Dvadasho'dhyayah
Telugu
సానన్దం సదనం సుతాస్తు సుధియః కాన్తా ప్రియాలాపినీ
ఇచ్ఛాపూర్తిధనం స్వయోషితి రతిః స్వాజ్ఞాపరాః సేవకాః ।
ఆతిథ్యం శివపూజనం ప్రతిదినం మిష్టాన్నపానం గృహే
సాధోః సఙ్గముపాసతే చ సతతం ధన్యో గృహస్థాశ్రమః ॥ 01 ॥
ఆర్తేషు విప్రేషు దయాన్వితశ్చ
యచ్ఛ్రద్ధయా స్వల్పముపైతి దానమ్ ।
అనన్తపారముపైతి రాజన్
యద్దీయతే తన్న లభేద్ద్విజేభ్యః ॥ 02 ॥
దాక్షిణ్యం స్వజనే దయా పరజనే శాఠ్యం సదా దుర్జనే
ప్రీతిః సాధుజనే స్మయః ఖలజనే విద్వజ్జనే చార్జవమ్ ।
శౌర్యం శత్రుజనే క్షమా గురుజనే నారీజనే ధూర్తతా
ఇత్థం యే పురుషా కలాసు కుశలాస్తేష్వేవ లోకస్థితిః ॥ 03 ॥
హస్తౌ దానవివర్జితౌ శ్రుతిపుటౌ సారస్వతద్రోహిణౌ
నేత్రే సాధువిలోకనేన రహితే పాదౌ న తీర్థం గతౌ ।
అన్యాయార్జితవిత్తపూర్ణముదరం గర్వేణ తుఙ్గం శిరో
రే రే జమ్బుక ముఞ్చ ముఞ్చ సహసా నీచం సునిన్ద్యం వపుః ॥ 04 ॥
యేషాం శ్రీమద్యశోదాసుతపదకమలే నాస్తి భక్తిర్నరాణాం
యేషామాభీరకన్యాప్రియగుణకథనే నానురక్తా రసజ్ఞా ।
యేషాం శ్రీకృష్ణలీలాలలితరసకథాసాదరౌ నైవ కర్ణౌ
ధిక్ తాన్ ధిక్ తాన్ ధిగేతాన్ కథయతి సతతం కీర్తనస్థో మృదఙ్గః ॥ 05 ॥
పత్రం నైవ యదా కరీలవిటపే దోషో వసన్తస్య కిం
నోలూకోఽప్యవలోకతే యది దివా సూర్యస్య కిం దూషణమ్ ।
వర్షా నైవ పతన్తి చాతకముఖే మేఘస్య కిం దూషణం
యత్పూర్వం విధినా లలాటలిఖితం తన్మార్జితుం కః క్షమః ॥ 06 ॥
సత్సఙ్గాద్భవతి హి సాధునా ఖలానాం
సాధూనాం న హి ఖలసఙ్గతః ఖలత్వమ్ ।
ఆమోదం కుసుమభవం మృదేవ ధత్తే
మృద్గన్ధం నహి కుసుమాని ధారయన్తి ॥ 07 ॥
సాధూనాం దర్శనం పుణ్యం తీర్థభూతా హి సాధవః ।
కాలేన ఫలతే తీర్థం సద్యః సాధుసమాగమః ॥ 08 ॥
విప్రాస్మిన్నగరే మహాన్కథయ కస్తాలద్రుమాణాం గణః
కో దాతా రజకో దదాతి వసనం ప్రాతర్గృహీత్వా నిశి ।
కో దక్షః పరవిత్తదారహరణే సర్వోఽపి దక్షో జనః
కస్మాజ్జీవసి హే సఖే విషకృమిన్యాయేన జీవామ్యహమ్ ॥ 09 ॥
న విప్రపాదోదకకర్దమాణి
న వేదశాస్త్రధ్వనిగర్జితాని ।
స్వాహాస్వధాకారవివర్జితాని
శ్మశానతుల్యాని గృహాణి తాని ॥ 10 ॥
సత్యం మాతా పితా జ్ఞానం ధర్మో భ్రాతా దయా సఖా ।
శాన్తిః పత్నీ క్షమా పుత్రః షడేతే మమ బాన్ధవాః ॥ 11 ॥
అనిత్యాని శరీరాణి విభవో నైవ శాశ్వతః ।
నిత్యం సన్నిహితో మృత్యుః కర్తవ్యో ధర్మసఙ్గ్రహః ॥ 12 ॥
నిమన్త్రోత్సవా విప్రా గావో నవతృణోత్సవాః ।
పత్యుత్సాహయుతా భార్యా అహం కృష్ణచరణోత్సవః ॥ 13 ॥
మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్ట్రవత్ ।
ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పణ్డితః ॥ 14 ॥
ధర్మే తత్పరతా ముఖే మధురతా దానే సముత్సాహతా
మిత్రేఽవఞ్చకతా గురౌ వినయతా చిత్తేఽతిమభీరతా ।
ఆచారే శుచితా గుణే రసికతా శాస్త్రేషు విజ్ఞానతా
రూపే సున్దరతా శివే భజనతా త్వయ్యస్తి భో రాఘవ ॥ 15 ॥
కాష్ఠం కల్పతరుః సుమేరుచలశ్చిన్తామణిః ప్రస్తరః
సూర్యాస్తీవ్రకరః శశీ క్షయకరః క్షారో హి వారాం నిధిః ।
కామో నష్టతనుర్వలిర్దితిసుతో నిత్యం పశుః కామగౌ-
ర్నైతాంస్తే తులయామి భో రఘుపతే కస్యోపమా దీయతే ॥ 16 ॥
విద్యా మిత్రం ప్రవాసే చ భార్యా మిత్రం గృహేషు చ ।
వ్యాధితస్యౌషధం మిత్రం ధర్మో మిత్రం మృతస్య చ ॥ 17 ॥
వినయం రాజపుత్రేభ్యః పణ్డితేభ్యః సుభాషితమ్ ।
అనృతం ద్యూతకారేభ్యః స్త్రీభ్యః శిక్షేత కైతవమ్ ॥ 18 ॥
అనాలోక్య వ్యయం కర్తా అనాథః కలహప్రియః ।
ఆతురః సర్వక్షేత్రేషు నరః శీఘ్రం వినశ్యతి ॥ 19 ॥
నాహారం చిన్తయేత్ప్రాజ్ఞో ధర్మమేకం హి చిన్తయేత్ ।
ఆహారో హి మనుష్యాణాం జన్మనా సహ జాయతే ॥ 20 ॥
ధనధాన్యప్రయోగేషు విద్యాసఙ్గ్రహణే తథా ।
ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్తలజ్జః సుఖీ భవేత్ ॥ 21 ॥
జలబిన్దునిపాతేన క్రమశః పూర్యతే ఘటః ।
స హేతుః సర్వవిద్యానాం ధర్మస్య చ ధనస్య చ ॥ 22 ॥
వయసః పరిణామేఽపి యః ఖలః ఖల ఏవ సః ।
సమ్పక్వమపి మాధుర్యం నోపయాతీన్ద్రవారుణమ్ ॥ 23 ॥
Roman (IAST) Transliteration
sānandaṃ sadanaṃ sutāstu sudhiyaḥ kāntā priyālāpinī
icchāpūrtidhanaṃ svayoṣiti ratiḥ svājñāparāḥ sevakāḥ |
ātithyaṃ śivapūjanaṃ pratidinaṃ miṣṭānnapānaṃ gṛhe
sādhoḥ saṅgamupāsate ca satataṃ dhanyo gṛhasthāśramaḥ || 01 ||
ārteṣu vipreṣu dayānvitaśca
yacchraddhayā svalpamupaiti dānam |
anantapāramupaiti rājan
yaddīyate tanna labheddvijebhyaḥ || 02 ||
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane
prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam |
śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā
itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 03 ||
hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau
netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau |
anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro
re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ || 04 ||
yeṣāṃ śrīmadyaśodāsutapadakamale nāsti bhaktirnarāṇāṃ
yeṣāmābhīrakanyāpriyaguṇakathane nānuraktā rasajñā |
yeṣāṃ śrīkṛṣṇalīlālalitarasakathāsādarau naiva karṇau
dhik tān dhik tān dhigetān kathayati satataṃ kīrtanastho mṛdaṅgaḥ || 05 ||
patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ
nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |
varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ
yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 06 ||
satsaṅgādbhavati hi sādhunā khalānāṃ
sādhūnāṃ na hi khalasaṅgataḥ khalatvam |
āmodaṃ kusumabhavaṃ mṛdeva dhatte
mṛdgandhaṃ nahi kusumāni dhārayanti || 07 ||
sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ |
kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ || 08 ||
viprāsminnagare mahānkathaya kastāladrumāṇāṃ gaṇaḥ
ko dātā rajako dadāti vasanaṃ prātargṛhītvā niśi |
ko dakṣaḥ paravittadāraharaṇe sarvo'pi dakṣo janaḥ
kasmājjīvasi he sakhe viṣakṛminyāyena jīvāmyaham || 09 ||
na viprapādodakakardamāṇi
na vedaśāstradhvanigarjitāni |
svāhāsvadhākāravivarjitāni
śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni || 10 ||
satyaṃ mātā pitā jñānaṃ dharmo bhrātā dayā sakhā |
śāntiḥ patnī kṣamā putraḥ ṣaḍete mama bāndhavāḥ || 11 ||
anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṅgrahaḥ || 12 ||
nimantrotsavā viprā gāvo navatṛṇotsavāḥ |
patyutsāhayutā bhāryā ahaṃ kṛṣṇacaraṇotsavaḥ || 13 ||
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat |
ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ || 14 ||
dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā
mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā |
ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā
rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava || 15 ||
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumerucalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ
sūryāstīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ |
kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-
rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate || 16 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 17 ||
vinayaṃ rājaputrebhyaḥ paṇḍitebhyaḥ subhāṣitam |
anṛtaṃ dyūtakārebhyaḥ strībhyaḥ śikṣeta kaitavam || 18 ||
anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ |
āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||
nāhāraṃ cintayetprājño dharmamekaṃ hi cintayet |
āhāro hi manuṣyāṇāṃ janmanā saha jāyate || 20 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 21 ||
jalabindunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ |
sa hetuḥ sarvavidyānāṃ dharmasya ca dhanasya ca || 22 ||
vayasaḥ pariṇāme'pi yaḥ khalaḥ khala eva saḥ |
sampakvamapi mādhuryaṃ nopayātīndravāruṇam || 23 ||