📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
చాణక్య నీతి - ప్రథమోఽధ్యాయః
Chanakya Niti - Prathamo'dhyayah
Chanakya Telugu
ప్రణమ్య శిరసా విష్ణుం త్రైలోక్యాధిపతిం ప్రభుమ్ ।
నానాశాస్త్రోద్ధృతం వక్ష్యే రాజనీతిసముచ్చయమ్ ॥ 01 ॥
అధీత్యేదం యథాశాస్త్రం నరో జానాతి సత్తమః ।
ధర్మోపదేశవిఖ్యాతం కార్యాకార్యం శుభాశుభమ్ ॥ 02 ॥
తదహం సమ్ప్రవక్ష్యామి లోకానాం హితకామ్యయా ।
యేన విజ్ఞాతమాత్రేణ సర్వజ్ఞాత్వం ప్రపద్యతే ॥ 03 ॥
మూర్ఖశిష్యోపదేశేన దుష్టస్త్రీభరణేన చ ।
దుఃఖితైః సమ్ప్రయోగేణ పణ్డితోఽప్యవసీదతి ॥ 04 ॥
దుష్టా భార్యా శఠం మిత్రం భృత్యశ్చోత్తరదాయకః ।
ససర్పే చ గృహే వాసో మృత్యురేవ న సంశయః ॥ 05 ॥
ఆపదర్థే ధనం రక్షేద్దారాన్ రక్షేద్ధనైరపి ।
ఆత్మానం సతతం రక్షేద్దారైరపి ధనైరపి ॥ 06 ॥
ఆపదర్థే ధనం రక్షేచ్ఛ్రీమతాం కుత ఆపదః ।
కదాచిచ్చలతే లక్ష్మీః సఞ్చితోఽపి వినశ్యతి ॥ 07 ॥
యస్మిన్దేశే న సమ్మానో న వృత్తిర్న చ బాన్ధవాః ।
న చ విద్యాగమోఽప్యస్తి వాసం తత్ర న కారయేత్ ॥ 08 ॥
ధనికః శ్రోత్రియో రాజా నదీ వైద్యస్తు పఞ్చమః ।
పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న తత్ర దివసం వసేత్ ॥ 09 ॥
లోకయాత్రా భయం లజ్జా దాక్షిణ్యం త్యాగశీలతా ।
పఞ్చ యత్ర న విద్యన్తే న కుర్యాత్తత్ర సంస్థితిమ్ ॥ 10 ॥
జానీయాత్ప్రేషణే భృత్యాన్బాన్ధవాన్ వ్యసనాగమే ।
మిత్రం చాపత్తికాలేషు భార్యాం చ విభవక్షయే ॥ 11 ॥
ఆతురే వ్యసనే ప్రాప్తే దుర్భిక్షే శత్రుసఙ్కటే ।
రాజద్వారే శ్మశానే చ యస్తిష్ఠతి స బాన్ధవః ॥ 12 ॥
యో ధ్రువాణి పరిత్యజ్య అధ్రువం పరిషేవతే ।
ధ్రువాణి తస్య నశ్యన్తి చాధ్రువం నష్టమేవ హి ॥ 13 ॥
వరయేత్కులజాం ప్రాజ్ఞో విరూపామపి కన్యకామ్ ।
రూపశీలాం న నీచస్య వివాహః సదృశే కులే ॥ 14 ॥
నదీనాం శస్త్రపాణీనాన్నఖీనాం శ‍ఋఙ్గిణాం తథా ।
విశ్వాసో నైవ కర్తవ్యః స్త్రీషు రాజకులేషు చ ॥ 15 ॥
విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాఞ్చనమ్ ।
అమిత్రాదపి సద్వృత్తం బాలాదపి సుభాషితమ్ ॥ 16 ॥
స్త్రీణాం ద్విగుణ ఆహారో లజ్జా చాపి చతుర్గుణా ।
సాహసం షడ్గుణం చైవ కామశ్చాష్టగుణః స్మృతః ॥ 17 ॥
Roman (IAST) Transliteration
praṇamya śirasā viṣṇuṃ trailokyādhipatiṃ prabhum |
nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam || 01 ||
adhītyedaṃ yathāśāstraṃ naro jānāti sattamaḥ |
dharmopadeśavikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham || 02 ||
tadahaṃ sampravakṣyāmi lokānāṃ hitakāmyayā |
yena vijñātamātreṇa sarvajñātvaṃ prapadyate || 03 ||
mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭastrībharaṇena ca |
duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito'pyavasīdati || 04 ||
duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ |
sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ || 05 ||
āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārān rakṣeddhanairapi |
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 06 ||
āpadarthe dhanaṃ rakṣecchrīmatāṃ kuta āpadaḥ |
kadāciccalate lakṣmīḥ sañcito'pi vinaśyati || 07 ||
yasmindeśe na sammāno na vṛttirna ca bāndhavāḥ |
na ca vidyāgamo'pyasti vāsaṃ tatra na kārayet || 08 ||
dhanikaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ |
pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset || 09 ||
lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ tyāgaśīlatā |
pañca yatra na vidyante na kuryāttatra saṃsthitim || 10 ||
jānīyātpreṣaṇe bhṛtyānbāndhavān vyasanāgame |
mitraṃ cāpattikāleṣu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye || 11 ||
āture vyasane prāpte durbhikṣe śatrusaṅkaṭe |
rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ || 12 ||
yo dhruvāṇi parityajya adhruvaṃ pariṣevate |
dhruvāṇi tasya naśyanti cādhruvaṃ naṣṭameva hi || 13 ||
varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām |
rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadṛśe kule || 14 ||
nadīnāṃ śastrapāṇīnānnakhīnāṃ śa‍ṛṅgiṇāṃ tathā |
viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca || 15 ||
viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam |
amitrādapi sadvṛttaṃ bālādapi subhāṣitam || 16 ||
strīṇāṃ dviguṇa āhāro lajjā cāpi caturguṇā |
sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ || 17 ||