Arunaprashnah — InfoLyter.in

ॐ

అరుణప్రశ్నః

Arunaprashnah

Prasnam Vedic Telugu

తైత్తిరీయ ఆరణ్యక 1

హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥

భా॒స్క॒రాయ॑ వి॒ద్మహే॑ మహద్ద్యుతిక॒రాయ॑ ధీమహి ।

తన్నో॑ ఆదిత్యః ప్రచో॒దయా᳚త్ ॥

ఓ-మ్భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః । భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః । స్థి॒రైరఙ్గై᳚స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఁదాయుః॑ । స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః । స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు ॥

ఓం శాన్తి॒-శ్శాన్తి॒-శ్శాన్తిః॑ ॥

అనువాకః 1

భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః । భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః । స్థి॒రైరఙ్గై᳚స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఁదాయుః॑ । స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః । స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు । ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ । అ॒స్మా-ద॒స్మా-ది॒తో-ఽముతః॑ ॥ 1 ॥

అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ । స॒హ స॑ఞ్చ-స్క॒రర్ధి॑యా । వా॒య్వశ్వా॑ రశ్మి॒పత॑యః । మరీ᳚చ్యాత్మానో॒ అద్రు॑హః । దే॒వీ-ర్భు॑వన॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్వాయ॑ మే సుత । మహానామ్నీ-ర్మ॑హామా॒నాః । మ॒హ॒సో మ॑హస॒-స్స్వః॑ । దే॒వీః ప॑ర్జన్య॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒త్వాయ॑ మే సుత ॥ 2 ॥

అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రక్షః॑ । అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రఘ᳚మ్ । అపా᳚ఘ్రా॒మప॑ చా॒వర్తి᳚మ్ । అప॑ దే॒వీరి॒తో హి॑త । వజ్ర॑-న్దే॒వీరజీ॑తాగ్శ్చ । భువ॑న-న్దేవ॒సూవ॑రీః । ఆ॒ది॒త్యానది॑తి-న్దే॒వీమ్ । యోని॑నోర్ధ్వ-ము॒దీష॑త । శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః । సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మా తే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 3 ॥

(అ॒ముతః॑ - సు॒ - తౌష॑ధయో॒ ద్వే చ॑ )

అనువాకః 2

స్మృతిః॑ ప్ర॒త్యక్ష॑-మైతి॒హ్య᳚మ్ । అను॑మాన-శ్చతుష్ట॒యమ్ । ఏ॒తైరాది॑త్య మణ్డలమ్ । సర్వై॑రేవ॒ విధా᳚స్యతే । సూర్యో॒ మరీ॑చి॒మాద॑త్తే । సర్వస్మా᳚-ద్భువ॑నాద॒ధి । తస్యాః పాక వి॑శేషే॒ణ । స్మృ॒త-ఙ్కా॑ల వి॒శేష॑ణమ్ ॥ న॒దీవ॒ ప్రభ॑వా-త్కా॒చిత్ । అ॒క్షయ్యా᳚-థ్స్యన్ద॒తే య॑థా ॥ 4 ॥

తాన్నద్యో-ఽభి స॑మాయ॒న్తి । సో॒రు-స్సతీ॑ న ని॒వర్త॑తే । ఏ॒వన్నా॒నా స॑ముత్థా॒నాః । కా॒లా-స్సం॑వఁథ్స॒రగ్గ్ శ్రి॑తాః । అణుశశ్చ మ॑హశ॒శ్చ । సర్వే॑ సమవ॒యన్త్రి॑ తమ్ । స తై᳚-స్స॒ర్వై-స్స॑మావి॒ష్టః । ఊ॒రు-స్స॑న్న ని॒వర్త॑తే । అధిసంవఁథ్స॑రం-విఁ॒ద్యాత్ । తదేవ॑ లక్ష॒ణే ॥ 5 ॥

అణుభిశ్చ మ॑హద్భి॒శ్చ । స॒మారూ॑ఢః ప్ర॒దృశ్య॑తే । సంవఁథ్సరః ప్ర॑త్యక్షే॒ణ । నా॒ధిస॑వః ప్ర॒దృశ్య॑తే । ప॒టరో॑ విక్లి॑ధః పి॒ఙ్గః । ఏ॒త-ద్వ॑రుణ॒ లక్ష॑ణమ్ । యత్రైత॑-దుప॒దృశ్య॑తే । స॒హస్ర॑-న్తత్ర॒ నీయ॑తే । ఏకగ్ం హి శిరో నా॑నా ము॒ఖే । కృ॒థ్స్న-న్త॑దృత॒ లక్ష॑ణమ్ ॥ 6 ॥

ఉభయత-స్సప్తే᳚న్ద్రియా॒ణి । జ॒ల్పిత॑-న్త్వేవ॒ దిహ్య॑తే । శుక్లకృష్ణే సంవఁ॑థ్సర॒స్య । దక్షిణ వామ॑యోః పా॒ర్శ్వయోః । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ శు॒క్ర-న్తే॑ అ॒న్యద్య॑జ॒త-న్తే॑ అ॒న్యత్ । విషు॑రూపే॒ అహ॑నీ॒ ద్యౌరి॑వాసి । విశ్వా॒ హి మా॒యా అవ॑సి స్వధావః । భ॒ద్రా తే॑ పూషన్ని॒హ రా॒తిర॒స్త్వితి॑ । నాత్ర॒ భువ॑నమ్ । న పూ॒షా । న ప॒శవః॑ । నాదిత్య-స్సంవఁథ్సర ఏవ ప్రత్యక్షేణ ప్రియత॑మం-విఁ॒ద్యాత్ । ఏతద్వై సంవఁథ్సరస్య ప్రియత॑మగ్ం రూ॒పమ్ । యో-ఽస్య మహానర్థ ఉత్పథ్స్యమా॑నో భ॒వతి । ఇద-మ్పుణ్య-ఙ్కు॑రుష్వే॒తి । తమాహర॑ణ-న్ద॒ద్యాత్ ॥ 7 ॥

(య॒థా॒ - ల॒క్ష॒ణ - ఋ॑తు॒లక్ష॑ణం॒ - భువ॑నగ్ం స॒ప్త చ॑)

అనువాకః 3

సా॒క॒ఞ్జానాగ్ం॑ స॒ప్తథ॑మాహు-రేక॒జమ్ । షడు॑ద్య॒మా ఋష॑యో దేవ॒జా ఇతి॑ । తేషా॑మి॒ష్టాని॒ విహి॑తాని ధామ॒శః । స్థా॒త్రే రే॑జన్తే॒ వికృ॑తాని రూప॒శః । కోను॑ మర్యా॒ అమి॑థితః । సఖా॒ సఖా॑యమబ్రవీత్ । జహా॑కో అ॒స్మదీ॑షతే । యస్తి॒త్యాజ॑ సఖి॒విద॒గ్ం॒ సఖా॑యమ్ । న తస్య॑ వా॒చ్యపి॑ భా॒గో అ॑స్తి । యదీగ్ం॑ శృ॒ణోత్య॒లకగ్ం॑ శృణోతి ॥ 8 ॥

న హి ప్ర॒వేద॑ సుకృ॒తస్య॒ పన్థా॒మితి॑ । ఋ॒తుర్-ఋ॑తునా ను॒ద్యమా॑నః । విన॑నాదా॒భిధా॑వః । షష్టిశ్చ త్రిగ్ంశ॑కా వ॒ల్గాః । శు॒క్లకృ॑ష్ణౌ చ॒ షాష్టి॑కౌ । సా॒రా॒గ॒వ॒స్త్రై-ర్జ॒రద॑క్షః । వ॒స॒న్తో వసు॑భి-స్స॒హ । సం॒వఁ॒థ్స॒రస్య॑ సవి॒తుః । ప్రై॒ష॒కృ-త్ప్ర॑థ॒మ-స్స్మృ॑తః । అ॒మూనా॒దయ॑-తేత్య॒న్యాన్ ॥ 9 ॥

అ॒మూగ్శ్చ॑ పరి॒రక్ష॑తః । ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑యుజ్య॒న్తే । యత్రై త॑దుప॒దృశ్య॑తే ॥ ఏ॒తదే॒వ వి॑జానీ॒యాత్ । ప్ర॒మాణ॑-ఙ్కాల॒పర్య॑యే । వి॒శే॒ష॒ణ-న్తు॑ వక్ష్యా॒మః । ఋ॒తూనా᳚-న్తన్ని॒బోధ॑త ॥ శుక్లవాసా॑ రుద్ర॒గణః । గ్రీ॒ష్మేణా॑వర్త॒తే స॑హ । ని॒జహ॑-న్పృథి॑వీగ్ం స॒ర్వామ్ ॥ 10 ॥

జ్యో॒తిషా᳚ ఽప్రతి॒ఖ్యేన॑ సః । వి॒శ్వ॒రూ॒పాణి॑ వాసా॒గ్ం॒సి । ఆ॒ది॒త్యానా᳚-న్ని॒బోధ॑త । సంవఁథ్సరీణ॑-ఙ్కర్మ॒ఫలమ్ । వర్షాభి-ర్ద॑దతా॒గ్ం॒ సహ । అదుఃఖో॑ దుఃఖ చ॑క్షురి॒వ । తద్మా॑ పీత ఇవ॒ దృశ్య॑తే । శీతేనా᳚ వ్యథ॑యన్ని॒వ । రు॒రుద॑క్ష ఇవ॒ దృశ్య॑తే ॥ హ్లాదయతే᳚ జ్వల॑తశ్చై॒వ । శా॒మ్యత॑శ్చాస్య॒ చక్షు॑షీ । యావై ప్రజా భ్ర॑గ్గ్శ్య॒న్తే । సంవఁథ్సరాత్తా భ్ర॑గ్గ్శ్య॒న్తే ॥ యాః॒ ప్రతి॑తిష్ఠ॒న్తి । సంవఁథ్సరే తాః ప్రతి॑తిష్ఠ॒న్తి । వ॒ర్॒షాభ్య॑ ఇత్య॒ర్థః ॥ 11 ॥

(శృ॒ణో॒ - త్య॒న్యాన్థ్ - స॒ర్వా - మే॒వ షట్చ॑)

అనువాకః 4

అక్షి॑దుః॒ఖోత్థి॑తస్యై॒వ । వి॒ప్రస॑న్నే క॒నీని॑కే । ఆఙ్క్తే చాద్గ॑ణ-న్నా॒స్తి । ఋ॒భూణా᳚-న్తన్ని॒బోధ॑త । క॒న॒కా॒భాని॑ వాసా॒గ్ం॒సి । అ॒హతా॑ని ని॒బోధ॑త । అన్నమశ్ర్నీత॑ మృజ్మీ॒త । అ॒హం-వోఁ॑ జీవ॒నప్ర॑దః । ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑యుజ్య॒న్తే । శ॒రద్య॑త్రోప॒ దృశ్య॑తే ॥ 12 ॥

అభిధూన్వన్తో-ఽభిఘ్న॑న్త ఇ॒వ । వా॒తవ॑న్తో మ॒రుద్గ॑ణాః । అముతో జేతుమిషుము॑ఖమి॒వ । సన్నద్ధా-స్సహ ద॑దృశే॒ హ । అపద్ధ్వస్తై-ర్వస్తివ॑ర్ణైరి॒వ । వి॒శి॒ఖాసః॑ కప॒ర్దినః ।అక్రుద్ధస్య యోథ్స్య॑మాన॒స్య । కృ॒ద్ధస్యే॑వ॒ లోహి॑నీ । హేమతశ్చక్షు॑షీ వి॒ద్యాత్ । అ॒క్ష్ణయోః᳚, క్షిప॒ణోరి॑వ ॥ 13 ॥

దుర్భిక్ష-న్దేవ॑లోకే॒షు । మ॒నూనా॑ముద॒క-ఙ్గృ॑హే । ఏ॒తా వా॒చః ప్ర॑వద॒న్తీః । వై॒ద్యుతో॑ యాన్తి॒ శైశి॑రీః । తా అ॒గ్నిః పవ॑మానా॒ అన్వై᳚క్షత । ఇ॒హ జీ॑వి॒కామ-ప॑రిపశ్యన్న్ । తస్యై॒షా భవ॑తి । ఇ॒హేహ వః॑ స్వత॒పసః । మరు॑త॒-స్సూర్య॑త్వచః । శర్మ॑ స॒ప్రథా॒ ఆవృ॑ణే ॥ 14 ॥

(దృశ్య॑త - ఇ॒వా - వృ॑ణే)

అనువాకమ్జ్ 5

అతి॑ తా॒మ్రాణి॑ వాసా॒గ్ం॒సి । అ॒ష్టివ॑జ్రి శ॒తఘ్ని॑ చ । విశ్వే దేవా విప్ర॑హర॒న్తి । అ॒గ్నిజి॑హ్వ అ॒సశ్చ॑త । నైవ దేవో॑ న మ॒ర్త్యః । న రాజా వ॑రుణో॒ విభుః । నాగ్ని-ర్నేన్ద్రో న ప॑వమా॒నః । మా॒తృక్క॑చ్చ న॒ విద్య॑తే । ది॒వ్యస్యైకా॒ ధను॑రార్త్నిః । పృ॒థి॒వ్యామప॑రా శ్రి॒తా ॥ 15 ॥

తస్యేన్ద్రో వమ్రి॑రూపే॒ణ । ధ॒నుర్జ్యా॑-మఛి॒నథ్స్వ॑యమ్ । తది॑న్ద్ర॒ధను॑రిత్య॒జ్యమ్ । అ॒భ్రవ॑ర్ణేషు॒ చక్ష॑తే । ఏతదేవ శంయోఁ-ర్బార్హ॑స్పత్య॒స్య । ఏ॒త-ద్రు॑ద్రస్య॒ ధనుః । రు॒ద్రస్య॑ త్వేవ॒ ధను॑రార్త్నిః । శిర॒ ఉత్పి॑పేష । స ప్ర॑వ॒ర్గ్యో॑-ఽభవత్ । తస్మా॒-ద్య-స్సప్ర॑వ॒ర్గ్యేణ॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑తే । రు॒ద్రస్య॒ స శిరః॒ ప్రతి॑దధాతి । నైనగ్ం॑ రు॒ద్ర ఆరు॑కో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 16 ॥

(శ్రి॒తా - యజ॑తే॒ త్రీణి॑ చ)

అనువాకః 6

అ॒త్యూ॒ర్ధ్వా॒క్షో-ఽతి॑రశ్చాత్ । శిశి॑రః ప్ర॒దృశ్య॑తే । నైవ రూప-న్న॑ వాసా॒గ్ం॒సి । న చక్షుః॑ ప్రతి॒దృశ్య॑తే । అ॒న్యోన్య॒-న్తు న॑ హిగ్గ్స్రా॒తః । స॒త స్త॑-ద్దేవ॒లక్ష॑ణమ్ । లోహితో-ఽక్ష్ణి శా॑రశీ॒ర్ష్ణిః । సూ॒ర్యస్యో॑దయ॒న-మ్ప్ర॑తి । త్వ-ఙ్కరోషి॑ న్యఞ్జ॒లికామ్ । త్వ॒-ఙ్కరో॑షి ని॒జాను॑కామ్ ॥ 17 ॥

నిజానుకామే᳚ న్యఞ్జ॒లికా । అమీ వాచ-ముపాస॑తామి॒తి । తస్మై సర్వ ఋతవో॑ నమ॒న్తే । మర్యాదా కరత్వా-త్ప్ర॑పురో॒ధామ్ । బ్రాహ్మణ॑ ఆప్నో॒తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । స ఖలు సంవఁథ్సర ఏతై-స్సేనానీ॑భి-స్స॒హ । ఇన్ద్రాయ సర్వాన్-కామాన॑భివ॒హతి । స ద్ర॒ఫ్సః । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ 18 ॥

అవ॑ ద్ర॒ఫ్సో అగ్ం॑శ॒మతీ॑మతిష్ఠత్ । ఇ॒యా॒నః కృ॒ష్ణో ద॒శభిః॑ స॒హస్రైః᳚ । ఆవ॒ర్త-మిన్ద్ర॒-శ్శచ్యా॒ ధమ॑న్తమ్ । ఉపస్నుహి త-న్నృమణా-మథ॑ద్రామి॒తి । ఏతయై వేన్ద్ర-స్సలా వృ॑క్యా స॒హ । అసురా-న్ప॑రివృ॒శ్చతి । పృథి॑వ్య॒గ్ం॒ శుమ॑తీ । తామ॒న్వ-వ॑స్థిత-స్సంవఁథ్స॒రో ది॒వఞ్చ॑ । నైవం-విఁదుషా-ఽఽచార్యా᳚-న్తేవా॒సినౌ । అన్యోన్యస్మై᳚ ద్రుహ్యా॒తామ్ । యో ద్రు॒హ్యతి । భ్రశ్యతే స్వ॑ర్గా-ల్లో॒కాత్ । ఇత్యృతు మ॑ణ్డలా॒ని । సూర్య మణ్డలా᳚ న్యాఖ్యా॒యికాః । అత ఊర్ధ్వగ్ంస॑నిర్వ॒చనాః ॥ 19 ॥

(ని॒జాను॑కాం॒ - భవ॑తి - ద్రుహ్యా॒తా-మ్పఞ్చ॑ చ)

అనువాకః 7

ఆరోగో భ్రాజః పటరః॑ పత॒ఙ్గః । స్వర్ణరో జ్యోతిషీమాన్॑. విభా॒సః । తే అస్మై సర్వే దివమా॑తప॒న్తి । ఊర్జ-న్దుహానా అనపస్ఫుర॑న్త ఇ॒తి । కశ్య॑పో-ఽష్ట॒మః । స మహామేరు-న్న॑ జహా॒తి । తస్యై॒షా భవ॑తి । యత్తే॒ శిల్ప॑-ఙ్కశ్యప రోచ॒నావ॑త్ । ఇ॒న్ద్రి॒యావ॑-త్పుష్క॒ల-ఞ్చి॒త్రభా॑ను । యస్మి॒-న్థ్సూర్యా॒ అర్పి॑తా-స్స॒ప్త సా॒కమ్ ॥ 20 ॥

తస్మి-న్రాజాన-మధివిశ్రయే॑మమి॒తి । తే అస్మై సర్వే కశ్యపా-జ్జ్యోతి॑-ర్లభ॒న్తే । తాన్థ్సోమః కశ్యపాదధి॑ నిర్ధ॒మతి । భ్రస్తా కర్మ కృ॑దివై॒వమ్ ॥ ప్రాణో జీవానీన్ద్రియ॑ జీవా॒ని । సప్త శీర్ష॑ణ్యాః ప్రా॒ణాః । సూర్యా ఇ॑త్యాచా॒ర్యాః । అపశ్యమహ మేతాన్-థ్సప్త సూ᳚ర్యాని॒తి । పఞ్చకర్ణో॑ వాథ్స్యా॒యనః । సప్తకర్ణ॑శ్చ ప్లా॒క్షిః ॥ 21 ॥

ఆనుశ్రవిక ఏవ నౌ కశ్య॑ప ఇ॒తి । ఉభౌ॑ వేద॒యితే । న హి శేకుమివ మహామే॑రు-ఙ్గ॒న్తుమ్ । అపశ్యమహమేత-థ్సూర్యమణ్డల-మ్పరివ॑ర్తమా॒నమ్ । గా॒ర్గ్యః ప్రా॑ణత్రా॒తః । గచ్ఛన్త మ॑హామే॒రుమ్ । ఏక॑ఞ్చాజ॒హతమ్ । భ్రాజపటర పత॑ఙ్గా ని॒హనే । తిష్ఠన్నా॑తప॒న్తి । తస్మా॑ది॒హ తప్త్రి॑ తపాః ॥ 22 ॥

అ॒ముత్రే॒తరే । తస్మా॑ది॒హా తప్త్రి॑ తపాః । తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి । స॒ప్త సూర్యా॒ దివ॒-మను॒ ప్రవి॑ష్టాః । తాన॒న్వేతి॑ ప॒థిభి॑-ర్దక్షి॒ణావాన్॑ । తే అస్మై సర్వే ఘృతమా॑తప॒న్తి । ఊర్జ-న్దుహానా అనపస్ఫుర॑న్త ఇ॒తి ॥ సప్తర్త్విజ-స్సూర్యా ఇ॑త్యాచా॒ర్యాః । తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి । స॒ప్త దిశో॒ నానా॑ సూర్యాః ॥ 23 ॥

స॒ప్త హోతా॑ర ఋ॒త్విజః॑ । దేవా ఆదిత్యా॑ యే స॒ప్త । తేభి-స్సోమాభీ రక్ష॑ణ ఇ॒తి । తద॑ప్యామ్నా॒యః । దిగ్భ్రాజ ఋతూ᳚న్ కరో॒తి । ఏత॑యైవా॒వృతా ఽఽసహస్రసూర్యతాయా ఇతి వై॑శమ్పా॒యనః । తస్యై॒షా భవ॑తి । యద్ద్యావ॑ ఇన్ద్ర తే శ॒తగ్ం శ॒త-మ్భూమీః᳚ । ఉ॒త స్యుః । న త్వా॑ వజ్రిన్-థ్స॒హస్ర॒గ్ం॒ సూర్యాః᳚ । 24 ॥

అను న జాతమష్ట రోద॑సీ ఇ॒తి । నానా లిఙ్గత్వా-దృతూనా-న్నానా॑ సూర్య॒త్వమ్ ॥ అష్టౌ తు వ్యవసి॑తా ఇ॒తి । సూర్యమణ్డలా-న్యష్టా॑త ఊ॒ర్ధ్వమ్ । తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి ॥ చి॒త్ర-న్దే॒వానా॒-ముద॑గా॒దనీ॑కమ్ । చక్షు॑-ర్మి॒త్రస్య॒ వరు॑ణస్యా॒గ్నేః । ఆ-ఽప్రా॒ ద్యావా॑ పృథి॒వీ అ॒న్తరి॑క్షమ్ । సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థు॑షశ్చే॒తి ॥ 25 ॥

(సా॒కం - ప్లా॒క్షి - స్తప్త్రి॑తపా॒ - నానా॑సూర్యాః॒ - సూర్యా॒ - +నవ॑ చ)

అనువాకః 8

క్వేదమభ్ర॑-న్నివి॒శతే । క్వాయగ్ం॑ సంవఁథ్స॒రో మి॑థః । క్వాహః క్వేయ-న్దే॑వ రా॒త్రీ । క్వ మాసా ఋ॑తవ॒-శ్శ్రితాః ॥ అర్ధమాసా॑ ముహూ॒ర్తాః । నిమేషాస్తు॑టిభిః॒ (నిమేషాస్త్ర॑టిభిః॒) సహ । క్వేమా ఆపో ని॑విశ॒న్తే । య॒దీతో॑ యాన్తి॒ సమ్ప్ర॑తి ॥ కాలా అఫ్సు ని॑విశ॒న్తే । ఆ॒ప-స్సూర్యే॑ స॒మాహి॑తాః । 26 ।

అభ్రా᳚ణ్య॒పః ప్ర॑పద్య॒న్తే । వి॒ద్యుథ్సూర్యే॑ స॒మాహి॑తా । అనవర్ణే ఇ॑మే భూ॒మీ । ఇ॒యఞ్చా॑సౌ చ॒ రోద॑సీ । కిగ్గ్ స్విదత్రాన్త॑రా భూ॒తమ్ । యే॒నేమే వి॑ధృతే॒ ఉభే । వి॒ష్ణునా॑ విధృ॑తే భూ॒మీ । ఇ॒తి వ॑థ్సస్య॒ వేద॑నా । ఇరా॑వతీ ధేను॒మతీ॒ హి భూ॒తమ్ । సూ॒య॒వ॒సినీ॒ మను॑షే దశ॒స్యే᳚ । 27 ।

వ్య॑ష్టభ్నా॒-ద్రోద॑సీ॒ విష్ణ॑వే॒తే । దా॒ధర్థ॑ పృథి॒వీ-మ॒భితో॑ మ॒యూఖైః᳚ । కిన్త-ద్విష్ణో ర్బల॑మా॒హుః । కా॒ దీప్తిః॑ కి-మ్ప॒రాయ॑ణమ్ । ఏకో॑ య॒ద్ధా-ర॑య ద్దే॒వః । రే॒జతీ॑ రోద॒సీ ఉ॑భే । వాతాద్విష్ణో-ర్బ॑ల మా॒హుః । అ॒క్షరా᳚-ద్దీప్తి॒ రుచ్య॑తే । త్రి॒పదా॒ద్ధార॑య-ద్దే॒వః । యద్విష్ణో॑రేక॒-ముత్త॑మమ్ ॥ 28 ॥

అ॒గ్నయో॑ వాయ॑వశ్చై॒వ । ఏ॒తద॑స్య ప॒రాయ॑ణమ్ । పృచ్ఛామి త్వా ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । అ॒వమ॑-మ్మద్ధ్య॒మఞ్చ॑తుమ్ । లో॒కఞ్చ॒ పుణ్య॑పాపా॒నామ్ । ఏ॒త-త్పృ॑చ్ఛామి॒ సమ్ప్ర॑తి ॥ అ॒ముమా॑హుః ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । ప॒వమా॑న-న్తు॒ మద్ధ్య॑మమ్ । అ॒గ్నిరే॒వావ॑మో మృ॒త్యుః । చ॒న్ద్రమా᳚-శ్చతు॒రుచ్య॑తే ॥ 29 ॥

అ॒నా॒భో॒గాః ప॑ర-మ్మృ॒త్యుమ్ । పా॒పా-స్సం॑యఁన్తి॒ సర్వ॑దా । ఆభోగాస్త్వేవ॑ సంయఁ॒న్తి । య॒త్ర పు॑ణ్యకృ॒తో జ॑నాః । తతో॑ మ॒ద్ధ్యమ॑మాయ॒న్తి । చ॒తుమ॑గ్నిఞ్చ॒ సమ్ప్ర॑తి । పృచ్ఛామి త్వా॑ పాప॒కృతః । య॒త్ర యా॑తయ॒తే య॑మః । త్వన్నస్త--ద్బ్రహ్మ॑-న్ప్రబ్రూ॒హి । య॒ది వే᳚త్థా-ఽస॒తో గృ॑హాన్ ॥ 30 ॥

క॒శ్యపా॑ దుది॑తా-స్సూ॒ర్యాః । పా॒పాన్ని॑ర్ఘ్నన్తి॒ సర్వ॑దా । రోదస్యోరన్త॑-ర్దేశే॒షు । తత్ర న్యస్యన్తే॑ వాస॒వైః । తే ఽశరీరాః ప్ర॑పద్య॒న్తే । య॒థా ఽపు॑ణ్యస్య॒ కర్మ॑ణః । అపా᳚ణ్య॒పాద॑ కేశా॒సః । త॒త్ర తే॑-ఽయోని॒జా జ॑నాః । మృత్వా పునర్మృత్యు-మా॑పద్య॒న్తే । అ॒ద్యమా॑నా-స్స్వ॒కర్మ॑భిః । 31 ।

ఆశాతికాః క్రిమ॑య ఇ॒వ । తతః పూయన్తే॑ వాస॒వైః । అపై॑త-మ్మృ॒త్యు-ఞ్జ॑యతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స ఖల్వైవం॑-విఁద్బ్రా॒హ్మణః । దీ॒ర్ఘశ్రు॑త్తమో॒ భవ॑తి । కశ్య॑ప॒స్యాతి॑థి॒-స్సిద్ధగ॑మన॒-స్సిద్ధాగ॑మనః । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ ఆయస్మిన్᳚-థ్స॒ప్త వా॑స॒వాః । రోహ॑న్తి పూ॒ర్వ్యా॑ రుహః॑ । 32 ।

ఋషి॑ర్హ దీర్ఘ॒శ్రుత్త॑మః । ఇన్ద్రస్య ఘర్మో అతి॑థిరి॒తి । కశ్యపః పశ్య॑కో భ॒వతి । యథ్సర్వ-మ్పరిపశ్యతీ॑తి సౌ॒క్ష్మ్యాత్ । అథాగ్నే॑రష్టపు॑రుష॒స్య । తస్యై॒షా భవ॑తి । అగ్నే॒ నయ॑ సు॒పథా॑ రా॒యే అ॒స్మాన్ । విశ్వా॑ని దేవ వ॒యునా॑ని వి॒ద్వాన్ । యు॒యో॒ద్ధ్య॑స్మ-జ్జు॑హురా॒ణమేనః॑ । భూయిష్ఠాన్తే నమ ఉక్తిం-విఁ॑ధేమే॒తి ॥ 33 ॥

(స॒మాహి॑తా - దశ॒స్యే॑ - ఉత్త॑మ॒-ముచ్య॑తే-గృహాన్-థ్స్వ॒కర్మ॑భిః-పూ॒ర్వ్యా॑ రుహ॑-ఇ॒తి)

అనువాకః 9

అగ్నిశ్చ జాత॑వేదా॒శ్చ । సహోజా అ॑జిరా॒ప్రభుః । వైశ్వానరో న॑ర్యాపా॒శ్చ । ప॒ఙ్క్తిరా॑ధాశ్చ॒ సప్త॑మః । విసర్పేవా-ఽష్ట॑మో-ఽగ్నీ॒నామ్ । ఏతే-ఽష్టౌ వసవః, క్షి॑తా ఇ॒తి । యథర్త్వే-వాగ్నే-రర్చిర్వర్ణ॑ విశే॒షాః । నీలార్చిశ్చ పీతకా᳚ర్చిశ్చే॒తి । అథ వాయో-రేకాదశ-పురుషస్యైకాదశ॑స్త్రీక॒స్య । ప్రభ్రాజమానా వ్య॑వదా॒తాః ॥ 34 ॥

యాశ్చ వాసు॑కి వై॒ద్యుతాః । రజతాః పరు॑షా-శ్శ్యా॒మాః । కపిలా అ॑తిలో॒హితాః । ఊర్ధ్వా అవప॑తన్తా॒శ్చ । వైద్యుత ఇ॑త్యేకా॒దశ । నైనం-వైఁద్యుతో॑ హిన॒స్తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । స హోవాచ వ్యాసః పా॑రాశ॒ర్యః । విద్యుద్వధమేవాహ-మ్మృత్యుమై᳚చ్ఛమి॒తి । న త్వకా॑మగ్ం హ॒న్తి ॥ 35 ॥

య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । అథ గ॑న్ధర్వ॒గణాః । స్వాన॒ భ్రాట్ । అఙ్ఘా॑రి॒-ర్బమ్భా॑రిః । హస్త॒-స్సుహ॑స్తః । కృశా॑నుర్వి॒శ్వావ॑సుః । మూర్ధన్వాన్-థ్సూ᳚ర్యవ॒ర్చాః । కృతిరిత్యేకాదశ గ॑న్ధర్వ॒గణాః । దేవాశ్చ మ॑హాదే॒వాః । రశ్మయశ్చ దేవా॑ గర॒గిరః ॥ 36 ॥

నైన-ఙ్గరో॑ హిన॒స్తి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । గౌ॒రీ మి॑మాయ సలి॒లాని॒ తక్ష॑తీ । ఏక॑పదీ ద్వి॒పదీ॒ సా చతు॑ష్పదీ । అ॒ష్టాప॑దీ॒ నవ॑పదీ బభూ॒వుషీ᳚ । సహస్రాక్షరా పరమే వ్యో॑మన్ని॒తి । వాచో॑ విశే॒షణమ్ । అథ నిగద॑వ్యాఖ్యా॒తాః । తాననుక్ర॑మిష్యా॒మః । వ॒రాహవః॑-స్వత॒పసః ॥ 37 ॥

వి॒ద్యు-న్మ॑హసో॒ ధూప॑యః । శ్వాపయో గృహమేధా᳚శ్చేత్యే॒తే । యే॒ చేమే-ఽశి॑మివి॒ద్విషః । పర్జన్యా-స్సప్త పృథివీమభివ॑ర్ష॒న్తి । వృష్టి॑భిరి॒తి । ఏతయైవ విభక్తి వి॑పరీ॒తాః । స॒ప్తభి॒ర్వాతై॑ రుదీ॒రితాః । అమూం-లోఁకా-నభివ॑ర్ష॒న్తి । తేషా॑మేషా॒ భవ॑తి । స॒మా॒న-మే॒తదుద॑కమ్ ॥ 38 ॥

ఉ॒చ్చైత్య॑వ॒ చాహ॑భిః । భూమి॑-మ్ప॒ర్జన్యా॒ జిన్వ॑న్తి । దివ-ఞ్జిన్వన్-త్యగ్న॑య ఇ॒తి । యదక్ష॑ర-మ్భూ॒తకృ॑తమ్ । విశ్వే॑ దేవా ఉ॒పాస॑తే । మ॒హర్షి॑మస్య గో॒ప్తార᳚మ్ । జ॒మద॑గ్ని॒-మకు॑ర్వత । జ॒మద॑గ్ని॒-రాప్యా॑యతే । ఛన్దో॑భి-శ్చతురుత్త॒రైః । రాజ్ఞ॒-స్సోమ॑స్య తృ॒ప్తాసః॑ ॥ 39 ॥

బ్రహ్మ॑ణా వీ॒ర్యా॑వతా । శి॒వా నః॑ ప్ర॒దిశో॒ దిశః॑ ॥ తచ్ఛం॒యోఁరా వృ॑ణీమహే । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞాయ॑ । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞప॑తయే । దైవీ᳚ స్వ॒స్తిర॑స్తు నః । స్వ॒స్తి-ర్మాను॑షేభ్యః । ఊ॒ర్ధ్వ-ఞ్జి॑గాతు భేష॒జమ్ । శన్నో॑ అస్తు ద్వి॒పదే᳚ । శఞ్చతు॑ష్పదే । సోమపా(3) అసోమపా(3) ఇతి నిగద॑వ్యాఖ్యా॒తాః ॥ 40 ॥

(వ్య॒వ॒దా॒తా - హ॒న్తి-గ॑ర॒గిర - స్త॒పస - ఉద॑కం - తృప్తాస॒ - శ్వతు॑ష్పద॒ ఏక॑-ఞ్చ)

అనువాకః 10

స॒హ॒స్ర॒వృది॑య-మ్భూ॒మిః । ప॒రం-వ్యోఁ॑మ స॒హస్ర॑వృత్ । అ॒శ్వినా॑ భుజ్యూ॑ నాస॒త్యా । వి॒శ్వస్య॑ జగ॒తస్ప॑తీ ॥ జాయా భూమిః ప॑తిర్వ్యో॒మ । మి॒థున॑న్తా అ॒తుర్య॑థుః । పుత్రో బృహస్ప॑తీ రు॒ద్రః । స॒రమా॑ ఇతి॑ స్త్రీపు॒మమ్ ॥ శు॒క్రం-వాఁ॑మ॒న్యద్య॑జ॒తం-వాఁ॑మ॒న్యత్ । విషు॑రూపే॒ అహ॑నీ॒ ద్యౌరి॑వ స్థః ॥ 41 ॥

విశ్వా॒ హి మా॒యా అవ॑థ-స్స్వధావన్తౌ । భ॒ద్రా వా᳚-మ్పూషణావి॒హ రా॒తిర॑స్తు । వాసా᳚త్యౌ చి॒త్రౌ జగ॑తో ని॒ధానౌ᳚ । ద్యావా॑భూమీ చ॒రథః॑ స॒గ్ం॒ సఖా॑యౌ । తావ॒శ్వినా॑ రా॒సభా᳚శ్వా॒ హవ॑-మ్మే । శు॒భ॒స్ప॒తీ॒ ఆ॒గతగ్ం॑ సూ॒ర్యయా॑ స॒హ । త్యుగ్రో॑ హ భు॒జ్యు-మ॑శ్వినోద మే॒ఘే । ర॒యిన్న కశ్చి॑-న్మమృ॒వాఁ(2) అవా॑హాః । తమూ॑హథు-ర్నౌ॒భిరా᳚త్మ॒న్-వతీ॑భిః । అ॒న్త॒రి॒క్ష॒ ప్రుడ్భి॒ర-పో॑దకాభిః ॥ 42 ॥

తి॒స్రః, క్షప॒స్త్రిరహా॑ ఽతి॒వ్రజ॑ద్భిః । నాస॑త్యా భు॒జ్యుమూ॑హథుః పత॒ఙ్గైః । స॒ము॒ద్రస్య॒ ధన్వ॑న్నా॒ర్ద్రస్య॑ పా॒రే । త్రి॒భీ రథై᳚-శ్శ॒తప॑ద్భి॒-ష్షడ॑శ్వైః । స॒వి॒తారం॒-విఁత॑న్వన్తమ్ । అను॑బద్ధ్నాతి శామ్బ॒రః । ఆపపూర్షం-బ॑రశ్చై॒వ । స॒వితా॑ ఽరేప॒సో॑ ఽభవత్ । త్యగ్ం సుతృప్తం-విఁ॑దిత్వై॒వ । బ॒హుసో॑మ గి॒రం-వఁ॑శీ ॥ 43 ॥

అన్వేతి తుగ్రో వ॑క్రియా॒న్తమ్ । ఆయసూయాన్-థ్సోమ॑తృఫ్సు॒షు । స సఙ్గ్రామ-స్తమో᳚ద్యో-ఽత్యో॒తః । వాచో గాః పి॑పాతి॒ తత్ । స తద్గోభి-స్స్తవా᳚ ఽత్యేత్య॒న్యే । ర॒క్షసా॑ ఽనన్వి॒తాశ్చ॑ యే । అ॒న్వేతి॒ పరి॑వృత్త్యా॒-ఽస్తః । ఏ॒వమే॒తౌ స్థో॑ అశ్వినా । తే ఏ॒తే ద్యుః॑ పృథి॒వ్యోః । అహ॑రహ॒-ర్గర్భ॑న్దధాథే ॥ 44 ॥

తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సా వ॑హోరా॒త్రే । పృ॒థి॒వ్యా అహః॑ । ది॒వో రాత్రిః॑ । తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ । అ॒గ్నిశ్చా॑-ది॒త్యశ్చ॑ । రా॒త్రేర్వ॒థ్సః । శ్వే॒త ఆ॑ది॒త్యః । అహ్నో॒-ఽగ్నిః ॥ 45 ॥

తా॒మ్రో అ॑రు॒ణః । తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ । వృ॒త్రశ్చ॑ వైద్యు॒తశ్చ॑ । అ॒గ్నేర్వృ॒త్రః । వై॒ద్యుత॑ ఆది॒త్యస్య॑ । తా అవి॑సృష్టౌ । దమ్ప॑తీ ఏ॒వ భ॑వతః ॥ తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ ॥ 46 ॥

ఉ॒ష్మా చ॑ నీహా॒రశ్చ॑ । వృ॒త్రస్యో॒ష్మా । వై॒ద్యు॒తస్య॑ నీహా॒రః । తౌ తావే॒వ ప్రతి॑పద్యేతే ॥ సేయగ్ం రాత్రీ॑ గ॒ర్భిణీ॑ పు॒త్రేణ॒ సంవఁ॑సతి । తస్యా॒ వా ఏ॒తదు॒ల్బణ᳚మ్ । యద్రాత్రౌ॑ ర॒శ్మయః॑ । యథా॒ గోర్గ॒ర్భిణ్యా॑ ఉ॒ల్బణ᳚మ్ । ఏ॒వమే॒తస్యా॑ ఉ॒ల్బణ᳚మ్ । ప్రజయిష్ణుః ప్రజయా చ పశుభి॑శ్చ భ॒వతి । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । ఏతముద్యన్త-మపియ॑న్తఞ్చే॒తి । ఆదిత్యః పుణ్య॑స్య వ॒థ్సః । అథ పవి॑త్రాఙ్గి॒రసః ॥ 47 ॥

(స్థో - ఽపో॑దకాభి--ర్ వశీ - దధాథే - అ॒గ్ని - స్తయో॑ రే॒తౌ వ॒థ్సౌ - భ॒వతి చ॒త్వారి॑ చ)

అనువాకః 11

ప॒విత్ర॑వన్తః॒ పరి॒వాజ॒మాస॑తే । పి॒తైషా᳚-మ్ప్ర॒త్నో అ॒భిర॑క్షతి వ్ర॒తమ్ । మ॒హస్స॑ము॒ద్రం-వఁరు॑ణ స్తి॒రోద॑ధే । ధీరా॑ ఇచ్ఛేకు॒ర్ద్ధరు॑ణేష్వా॒రభ᳚మ్ । ప॒విత్ర॑-న్తే॒ విత॑త॒-మ్బ్రహ్మ॑ణ॒స్పతే᳚ । ప్రభు॒ర్గాత్రా॑ణి॒ పర్యే॑షి వి॒శ్వతః॑ । అత॑ప్తతనూ॒-ర్న తదా॒మో అ॑శ్నుతే । శృ॒తాస॒ ఇద్వహ॑న్-త॒స్త-థ్సమా॑శత । బ్ర॒హ్మా దే॒వానా᳚మ్ । అస॑త-స్స॒ద్యే తత॑క్షుః ॥ 48 ॥

ఋష॑య-స్స॒ప్తాత్రి॑శ్చ॒ యత్ । సర్వే-ఽత్రయో అ॑గస్త్య॒శ్చ । నక్ష॑త్రై॒-శ్శఙ్కృ॑తో ఽవసన్న్ । అథ॑ సవితు॒-శ్శ్యావాశ్వ॒స్యా ఽవర్తి॑కామస్య । అ॒మీ య ఋక్షా॒ నిహి॑తా స ఉ॒చ్చా । నక్త॒-న్దదృ॑శ్రే॒ కుహ॑చి॒ద్దివే॑యుః । అద॑బ్ధాని॒ వరు॑ణస్య వ్ర॒తాని॑ । వి॒చా॒కశ॑-చ్చ॒న్ద్రమా॒ నక్ష॑త్రమేతి । త-థ్స॑వి॒తు-ర్వరే᳚ణ్యమ్ । భర్గో॑ దే॒వస్య॑ ధీమహి ॥ 49 ।

ధియో॒ యో నః॑ ప్రచో॒దయా᳚త్ ॥ తథ్స॑వి॒తు-ర్వృ॑ణీమహే । వ॒య-న్దే॒వస్య॒ భోజ॑నమ్ । శ్రేష్ఠగ్ం॑ సర్వ॒ధాత॑మమ్ । తుర॒-మ్భగ॑స్య ధీమహి । అపా॑గూహత సవితా॒ తృభీన్॑ । సర్వా᳚-న్ది॒వో అన్ధ॑సః । నక్త॑న్త;॒తాన్య॑భవ-న్దృ॒శే । అస్థ్య॒స్థ్నా సమ్భ॑విష్యామః ॥ నామ॒ నామై॒వ నా॒మ మే᳚ ॥ 50 ॥

నపుగ్ంస॑క॒-మ్పుమా॒గ్॒స్త్ర్య॑స్మి । స్థావ॑రో-ఽస్మ్యథ॒ జఙ్గ॑మః । య॒జే-ఽయక్షి॒ యష్టా॒హే చ॑ । మయా॑ భూ॒తాన్య॑యక్షత । ప॒శవో॑ మమ॑ భూతా॒ని । అనూబన్ధ్యో ఽస్మ్య॑హం-విఁ॒భుః । స్త్రియః॑ స॒తీః । తా ఉ॑ మే పు॒గ్ం॒స ఆ॑హుః । పశ్య॑దక్ష॒ణ్వాన్న-విచే॑తద॒న్ధః । క॒విర్యః పు॒త్ర-స్స ఇ॒మా చి॑కేత ॥ 51 ॥

యస్తా వి॑జా॒నా-థ్స॑వి॒తుః పి॒తా-ఽస॑త్ । అ॒న్ధో మణిమ॑విన్దత్ । తమ॑నఙ్గులి॒-రావ॑యత్ । అ॒గ్రీ॒వః ప్రత్య॑ముఞ్చత్ । తమజి॑హ్వ అ॒సశ్చ॑త । ఊర్ధ్వమూల-మ॑వాక్ఛా॒ఖమ్ । వృ॒క్షం-యాఁ॑ వేద॒ సమ్ప్ర॑తి । న స జాతు జనః॑ శ్రద్ద॒ద్ధ్యాత్ । మృ॒త్యుర్మా॑ మార॒యాది॑తిః । హసితగ్ం రుది॑తఙ్గీ॒తమ్ ॥ 52 ॥

వీణా॑ పణ వ॒లాసి॑తమ్ । మృ॒తఞ్జీ॒వఞ్చ॑ యత్కి॒ఞ్చిత్ । అ॒ఙ్గాని॑ స్నేవ॒ విద్ధి॑ తత్ । అతృ॑ష్య॒గ్గ్॒స్తృష్య॑ ధ్యాయత్ । అ॒స్మాజ్జా॒తా మే॑ మిథూ॒ చరన్న్॑ । పుత్రో నిర్-ఋత్యా॑ వైదే॒హః । అ॒చేతా॑ యశ్చ॒ చేత॑నః । స॒ త-మ్మణిమ॑విన్దత్ । సో॑-ఽనఙ్గులి॒రావ॑యత్ । సో॒-ఽగ్రీ॒వః ప్రత్య॑మున్చత్ ॥ 53 ।

సో-ఽజి॑హ్వో అ॒సశ్చ॑త । నైతమృషిం-విఁదిత్వా నగ॑ర-మ్ప్ర॒విశేత్ । య॑ది ప్ర॒విశేత్ । మి॒థౌ చరి॑త్వా ప్ర॒విశేత్ । తథ్సమ్భవ॑స్య వ్ర॒తమ్ । ఆ॒ తమ॑గ్నే ర॒థన్తి॑ష్ఠ । ఏకా᳚శ్వమేక॒ యోజ॑నమ్ । ఏకచక్ర॑-మేక॒ధురమ్ । వా॒త ధ్రా॑జి గ॒తిం-విఁ॑భో । న॒ రి॒ష్యతి॑ న వ్య॒థతే ॥ 54 ॥

నా॒స్యాక్షో॑ యాతు॒ సజ్జ॑తి । యచ్ఛ్వేతా᳚-న్రోహి॑తాగ్శ్చా॒గ్నేః । ర॒థే యు॑క్త్వా-ఽధి॒తిష్ఠ॑తి । ఏకయా చ దశభిశ్చ॑ స్వభూ॒తే । ద్వాభ్యా మిష్టయే విగ్ం॑శత్యా॒ చ । తిసృభిశ్చ వహసే త్రిగ్ం॑శతా॒ చ । నియుద్భి-ర్వాయవిహ తా॑ విము॒ఞ్చ ॥ 55 ॥

(తత॑క్షు--ర్ ధీమహి - నా॒మ మే॑ - చికేత - గీ॒తం - ప్రత్య॑ముఞ్చ-ద్- వ్య॒థతే - +స॒ప్త చ॑)

అనువాకః 12

ఆత॑నుష్వ॒ ప్రత॑నుష్వ । ఉ॒ద్ధమాధ॑మ॒ సన్ధ॑మ । ఆదిత్యే చన్ద్ర॑వర్ణా॒నామ్ । గర్భ॒ మా ధే॑హి॒ యః పుమాన్॑ । ఇ॒త-స్సి॒క్తగ్ం సూర్య॑గతమ్ । చ॒న్ద్రమ॑సే॒ రస॑ఙ్కృధి । వారాద-ఞ్జన॑యా-గ్రే॒-ఽగ్నిమ్ । య ఏకో॑ రుద్ర॒ ఉచ్య॑తే । అ॒స॒-ఙ్ఖ్యా॒తా-స్స॑హస్రా॒ణి । స్మ॒ర్యతే॑ న చ॒ దృశ్య॑తే ॥ 56 ॥

ఏ॒వమే॒తన్ని॑బోధత । ఆ మ॒న్ద్రై-రి॑న్ద్ర॒ హరి॑భిః । యా॒ హి మ॒యూర॑-రోమభిః । మాత్వా కేచిన్నియే మురి॑న్న పా॒శినః । ద॒ధ॒న్వేవ॒ తా ఇ॑హి । మా మ॒న్ద్రై-రి॑న్ద్ర॒ హరి॑భిః । యా॒మి మ॒యూర॑ రోమభిః । మా మా కేచిన్నియే మురి॑న్న పా॒శినః । ని॒ధ॒న్వేవ॒ తాఁ(2) ఇ॑మి । అణుభిశ్చ మ॑హద్భి॒శ్చ ॥ 57 ॥

ని॒ఘృష్వై॑ రస॒మాయు॑తైః । కాలైర్-హరిత్వ॑మాప॒న్నైః । ఇన్ద్రాయా॑హి స॒హస్ర॑ యుక్ । అ॒గ్ని-ర్వి॒భ్రాష్టి॑ వసనః । వా॒యు-శ్శ్వేత॑సికద్రు॒కః । సం॒వఁ॒థ్స॒రో వి॑షూ॒ వర్ణైః᳚ । నిత్యా॒స్తే ఽనుచ॑రాస్త॒వ । సుబ్రహ్మణ్యోగ్ం సుబ్రహ్మణ్యోగ్ం సు॑బ్రహ్మ॒ణ్యోమ్ । ఇన్ద్రాగచ్ఛ హరివ ఆగచ్ఛ మే॑ధాతి॒థేః । మేష వృషణశ్వ॑స్య మే॒నే ॥ 58 ॥

గౌరావస్కన్దిన్న-హల్యా॑యై జా॒ర । కౌశిక-బ్రాహ్మణ గౌతమ॑బ్రువా॒ణ । అ॒రు॒ణాశ్వా॑ ఇ॒హాగ॑తాః । వస॑వః పృథివి॒ క్షితః॑ । అ॒ష్టౌ ది॒గ్వాస॑సో॒ ఽగ్నయః॑ । అగ్నిశ్చ జాతవేదా᳚శ్చేత్యే॒తే । తామ్రాశ్వా᳚-స్తామ్ర॒రథాః । తామ్రవర్ణా᳚ స్తథా॒-ఽసితాః । దణ్డహస్తాః᳚ ఖాద॒గ్దతః । ఇతో రుద్రాః᳚ పరా॒ఙ్గతాః । 59 ।

ఉక్తగ్గ్ స్థాన-మ్ప్రమాణఞ్చ॑ పుర॒ ఇత । బృహ॒స్పతి॑శ్చ సవి॒తా చ॑ । వి॒శ్వరూ॑పై-రి॒హాగ॑తామ్ । రథే॑నోదక॒వర్త్మ॑నా । అ॒ఫ్సుషా॑ ఇతి॒ తద్ద్వ॑యోః । ఉక్తో వేషో॑ వాసా॒గ్ం॒సి చ । కాలావయవానా-మితః॑ ప్రతీ॒జ్యా । వాసాత్యా॑ ఇత్య॒శ్వినోః । కో-ఽన్తరిక్షే శబ్దఙ్క॑రోతీ॒తి । వాసిష్ఠ రౌహిణో మీమాగ్ం॑సా-ఞ్చ॒క్రే । తస్యై॒షా భవ॑తి ॥ వా॒శ్రేవ॑ వి॒ద్యుదితి॑ ॥ బ్రహ్మ॑ణ ఉ॒దర॑ణమసి । బ్రహ్మ॑ణ ఉదీ॒రణ॑మసి ।బ్రహ్మ॑ణ ఆ॒స్తర॑ణమసి । బ్రహ్మ॑ణ ఉప॒స్తర॑ణమసి ॥ 60 ॥

(దృశ్య॑తే॒ - చ - మే॒నే - ప॑రా॒-ఙ్గతా - శ్చ॒క్రే షట్ చ॑)

అనువాకః 13 [అప॑క్రామత గర్భి॒ణ్యః॑ ]

అ॒ష్టయో॑నీ-మ॒ష్టపు॑త్రామ్ । అ॒ష్టప॑త్నీ-మి॒మా-మ్మహీ᳚మ్ । అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః । న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ । అ॒ష్టయో᳚న్య॒ష్ట పు॑త్రమ్ । అ॒ష్టప॑ది॒ద-మ॒న్తరి॑క్షమ్ । అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః । న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ । అ॒ష్టయో॑నీ-మ॒ష్టపు॑త్రామ్ । అ॒ష్టప॑త్నీ-మ॒మూన్దివ᳚మ్ ॥ 61 ॥

అ॒హం-వేఁద॒ న మే॑ మృత్యుః । న చామృ॑త్యుర॒ఘాహ॑రత్ । సు॒త్రామా॑ణ-మ్మ॒హీమూ॒షు । అది॑తి॒ర్ద్యౌ-రది॑తి-ర॒న్తరి॑క్షమ్ । అది॑తి ర్మా॒తా స పి॒తా స పు॒త్రః । విశ్వే॑ దే॒వా అది॑తిః॒ పఞ్చ॒ జనాః᳚ । అది॑తి-ర్జా॒త-మది॑తి॒-ర్జని॑త్వమ్ । అ॒ష్టౌ పు॒త్రాసో॒ అది॑తేః । యే జా॒తా స్త॒న్వః॑ పరి॑ । దే॒వాఁ (2) ఉప॑ప్రై-థ్స॒ప్తభిః॑ ॥ 62 ॥

ప॒రా॒ మా॒ర్తా॒ణ్డమాస్య॑త్ । స॒ప్తభిః॑ పు॒త్రై-రది॑తిః । ఉప॒ ప్రై-త్పూ॒ర్వ్యం॑-యుఁగ᳚మ్ । ప్ర॒జాయై॑ మృ॒త్యవే త॑త్ । ప॒రా॒ మా॒ర్తా॒ణ్డ-మాభ॑ర॒దితి॑ । తాననుక్ర॑మిష్యా॒మః । మి॒త్రశ్చ॒ వరు॑ణశ్చ । ధా॒తా చా᳚ర్య॒మా చ॑ । అగ్ంశ॑శ్చ॒ భగ॑శ్చ । ఇన్ద్రశ్చ వివస్వాగ్॑శ్చేత్యే॒తే । హి॒ర॒ణ్య॒గ॒ర్భో హ॒గ్ం॒సస్శు॑చి॒షత్ । బ్రహ్మ॑ జజ్ఞా॒న-న్తది-త్ప॒దమితి॑ । గ॒ర్భః ప్రా॑జాప॒త్యః । అథ॒ పురు॑ష-స్స॒ప్తపురు॑షః ॥ 63 ॥

[ య॒థా॒స్థా॒న-ఙ్గ॑ర్భి॒ణ్యః॑ ]

(అ॒మూ-న్దివగ్ం॑ - స॒ప్తభి॑ - రే॒తే చ॒త్వారి॑ చ)

అనువాకః 14

యో-ఽసౌ॑ త॒పన్ను॒దేతి॑ । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణానా॒దాయో॒దేతి॑ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణానా॒దాయోద॑గాః । అ॒సౌ యో᳚ ఽస్త॒మేతి॑ । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణానా॒దాయా॒స్తమేతి॑ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణానా॒దాయా స్త॑ఙ్గాః । అ॒సౌ య ఆ॒పూర్య॑తి । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై రా॒పూర్య॑తి । 64 ।

మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణై-రా॒పూరి॑ష్ఠాః । అ॒సౌ యో॑-ఽప॒క్షీయ॑తి । స సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑క్షీయతి । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణై-రప॑క్షేష్ఠాః । అ॒మూని॒ నక్ష॑త్రాణి । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత ॥ 65 ॥

ఇ॒మే మాసా᳚-శ్చార్ధమా॒సాశ్చ॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత । ఇ॒మ ఋ॒తవః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పన్తి॒ చోథ్స॑ర్పన్తి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృపత॒ మోథ్సృ॑పత । అ॒యగ్ం సం॑వఁథ్స॒రః । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ ॥ 66 ॥

మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప । ఇ॒దమహః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప । ఇ॒యగ్ం రాత్రిః॑ । సర్వే॑షా-మ్భూ॒తానా᳚-మ్ప్రా॒ణై-రప॑ ప్రసర్పతి॒ చోథ్స॑ర్పతి చ । మా మే᳚ ప్ర॒జాయా॒ మా ప॑శూ॒నామ్ । మా మమ॑ ప్రా॒ణైరప॑ ప్రసృప॒ మోథ్సృ॑ప । ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ । ఏతద్వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 67 ॥

(ప్రా॒ణైరా॒పూర్య॑తి॒-మోథ్సృ॑పత॒-చోథ్స॑ర్పతి చ॒ - మోథ్సృ॑ప॒ ద్వే చ॑)

అనువాకః 15

అథాదిత్యస్యాష్ట పు॑రుష॒స్య । వసూనా మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । రుద్రాణా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । ఆదిత్యానా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । సతాగ్ం॑సత్యా॒నామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । అభిధూన్వతా॑-మభి॒ఘ్నతామ్ । వాతవ॑తా-మ్మ॒రుతామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । ఋభూణా-మాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । విశ్వేషా᳚-న్దేవా॒నామ్ । ఆదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । సంవఁథ్సర॑స్య స॒వితుః । ఆదిత్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ । రశ్మయో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 68 ॥

(ఋభూణామాదిత్యానాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని షట్చ॑)

అనువాకః 16

ఆరోగస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । భ్రాజస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । పటరస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । పతఙ్గస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । స్వర్ణరస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । జ్యోతిషీమతస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । విభాసస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । కశ్యపస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని । ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ । ఆపో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 69 ॥

(ఆరోగస్య దశ॑)

అనువాకః 17

అథ వాయో-రేకాదశ-పురుషస్యైకాదశ॑-స్త్రీక॒స్య ।

ప్రభ్రాజమానానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వ్యవదాతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వాసుకివైద్యుతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

రజతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

పరుషాణాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

శ్యామానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

కపిలానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

అతిలోహితానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ॥ 70 ॥

అవపతన్తానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వైద్యుతానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

ప్రభ్రాజమానీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వ్యవదాతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వాసుకివైద్యుతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

రజతానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

పరుషాణాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

శ్యామానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

కపిలానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

అతిలోహితీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

అవపతన్తీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వైద్యుతీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ ।

రూపాణి వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 71 ॥

(ఊర్ధ్వానాగ్ం రుద్రాణాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ - న్యతిలోహితీనాగ్ం రుద్రాణీనాగ్ స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని పఞ్చ॑ చ)

అనువాకః 18

అథాగ్నే॑రష్ట పు॑రుష॒స్య ॥ అగ్నేః పూర్వ-దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

జాతవేదస ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

సహోజసో దక్షిణ-దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

అజిరాప్రభవ ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

వైశ్వానరస్యాపరదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

నర్యాపస ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

పఙ్క్తిరాధస ఉదగ్దిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

విసర్పిణ ఉపదిశ్యస్య స్థానే స్వతేజ॑సా భా॒ని ।

ఔ-మ్భూర్భువ॒స్స్వః॑ ।

దిశో వో మిథున-మ్మా నో మిథు॑నగ్ం రీ॒ఢ్వమ్ ॥ 72 ॥

(స్వ॑రేక॑-ఞ్చ)

అనువాకః 19

దక్షిణపూర్వ-స్యాన్దిశి విస॑ర్పీ న॒రకః । తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి । దక్షిణా-పరస్యా-న్దిశ్య విస॑ర్పీ న॒రకః । తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి । ఉత్తర-పూర్వస్యా-న్దిశి విషా॑దీ న॒రకః । తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి । ఉత్తరా-పరస్యా-న్దిశ్య విషా॑దీ న॒రకః । తస్మాన్నః ప॑రిపా॒హి । ఆ యస్మిన్థ్సప్త వాసవా ఇన్ద్రియాణి శతక్రత॑ విత్యే॒తే ॥ 73 ॥

(దక్షిణపూర్వస్యా-న్నవ॑)

అనువాకః 20

ఇ॒న్ద్ర॒ ఘో॒షా వో॒ వసు॑భిః పు॒రస్తా॒-దుప॑దధతామ్ ।

మనో॑జవసో వః పి॒తృభి॑-ర్దక్షిణ॒త ఉప॑దధతామ్ ।

ప్రచే॑తా వో రు॒ద్రైః ప॒శ్చా-దుప॑దధతామ్ ।

వి॒శ్వక॑ర్మా వ ఆది॒త్యై-రు॑త్తర॒త ఉప॑దధతామ్ ।

త్వష్టా॑ వో రూ॒పై-రు॒పరి॑ష్టా॒-దుప॑దధతామ్ । స్

అఞ్జ్ఞానం-వః ఁప॑శ్చాది॒తి । ఆ॒ది॒త్య-స్సర్వో॒-ఽగ్నిః పృ॑థి॒వ్యామ్ । వా॒యుర॒న్తరి॑క్షే । సూర్యో॑ ది॒వి । చ॒న్ద్రమా॑ ది॒క్షు । నక్ష॑త్రాణి॒ స్వలో॒కే । ఏ॒వా హ్యే॑వ । ఏ॒వా హ్య॑గ్నే । ఏ॒వా హి వా॑యో । ఏ॒వా హీ᳚న్ద్ర । ఏ॒వా హి పూ॑షన్న్ । ఏ॒వా హి దే॑వాః ॥ 74 ॥

(ది॒క్షు స॒ప్త చ॑)

అనువాకః 21

ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ । అ॒స్మా-ద॒స్మాది॒తో-ఽముతః॑ । అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ । స॒హ స॑ఞ్చస్క॒రర్ధి॑యా । వా॒య్వశ్వా॑ రశ్మి॒ పత॑యః । మరీ᳚చ్యాత్మానో॒ అద్రు॑హః । దే॒వీ ర్భు॑వన॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒వాయ॑ మే సుత । మహానామ్నీ-ర్మ॑హామా॒నాః । మ॒హ॒సో మ॑హస॒స్స్వః॑ ॥ 75 ॥

దే॒వీః ప॑ర్జన్య॒ సూవ॑రీః । పు॒త్ర॒వ॒వాయ॑ మే సుత । అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రక్షః॑ । అ॒పాశ్న్యు॑ష్ణి-మ॒పా రఘ᳚మ్ । అపా᳚ఘ్రా॒మప॑ చా॒వర్తి᳚మ్ । అప॑ దే॒వీరి॒తో హి॑త । వజ్ర॑-న్దే॒వీరజీ॑తాగ్శ్చ । భువ॑న-న్దేవ॒ సూవ॑రీః । ఆ॒ది॒త్యానది॑తి-న్దే॒వీమ్ । యోని॑నోర్ధ్వ-ము॒దీష॑త ॥ 76 ॥

భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః । భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః । స్థి॒రైరఙ్గై᳚ స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఁదాయుః॑ । స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః । స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు । కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ । ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః। ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి । స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑సమ్ ॥ శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః ॥ సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మాతే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 77 ॥

(స్వ॑ - రు॒దీష॑త॒ - వాత॑రశ॒నా-ష్షట్చ॑)

అనువాకః 22

యో॑-ఽపా-మ్పుష్పం॒-వేఁద॑ । పుష్ప॑వా-న్ప్ర॒జావా᳚-న్పశు॒మా-న్భ॑వతి । చ॒న్ద్రమా॒ వా అ॒పా-మ్పుష్ప᳚మ్ । పుష్ప॑వా-న్ప్ర॒జావా᳚-న్పశు॒మా-న్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । అ॒గ్నిర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో᳚-ఽగ్నేరా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ॥ 78 ॥

ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వా అ॒గ్నేరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । వా॒యుర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో వా॒యోరా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ॥ 79 ॥

ఆపో॒ వై వా॒యోరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । అ॒సౌ వై తప॑న్న॒పా-మా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో॑-ఽముష్య॒-తప॑త ఆ॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒వా అ॒ముష్య॒-తప॑త ఆ॒యత॑నమ్ ॥ 80 ॥

ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । చ॒న్ద్రమా॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యశ్చ॒న్ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై చ॒న్ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి ॥ 81 ॥

య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । నక్ష॑త్రాణి॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యో నక్ష॑త్రాణా-మా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై నక్ష॑త్రాణా-మా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 82 ॥

యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ప॒ర్జన్యో॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । యః ప॒ర్జన్య॑-స్యా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై ప॒ర్జన్య॑-స్యా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । యో॑-ఽపామా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ ॥ 83 ॥

ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । సం॒వఁ॒థ్స॒రో వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య-స్సం॑వఁథ్స॒ర-స్యా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । ఆపో॒ వై సం॑వఁథ్స॒ర-స్యా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవా-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । యో᳚-ఽఫ్సు నావ॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠితాం॒-వేఁద॑ । ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి । 84 ।

ఇ॒మే వై లో॒కా అ॒ఫ్సు ప్రతి॑ష్ఠితాః । తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ।

అ॒పాగ్ం రస॒ముద॑యగ్ంసన్న్ । సూర్యే॑ శు॒క్రగ్ం స॒మాభృ॑తమ్ । అ॒పాగ్ం రస॑స్య॒ యో రసః॑ । తం-వోఁ॑ గృహ్ణా-మ్యుత్త॒మమితి॑ । ఇ॒మే వై లో॒కా అ॒పాగ్ం రసః॑ । తే॑-ఽముష్మి॑-న్నాది॒త్యే స॒మాభ॑తాః । జా॒ను॒ద॒ఘ్నీ-ము॑త్తర-వే॒దీఙ్ఖా॒త్వా । అ॒పా-మ్పూ॑రయి॒త్వా గు॑ల్ఫద॒ఘ్నమ్ ॥ 85 ।

పుష్కరపర్ణైః పుష్కరదణ్డైః పుష్కరైశ్చ॑ సగ్గ్స్తీ॒ర్య । తస్మి॑న్. విహా॒యసే । అ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయో॑ప-సమా॒ధాయ॑ । బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । కస్మా᳚-త్ప్రణీ॒తే-ఽయ-మ॒గ్నిశ్చీ॒యతే᳚ । సాప్ప్ర॑ణీ॒తే-ఽయమ॒ఫ్సు హ్యయ॑ఞ్చీ॒యతే᳚ । అ॒సౌ భువ॑నే॒-ఽప్య-నా॑హితాగ్ని-రే॒తాః । తమ॒భిత॑ ఏ॒తా అ॒భీష్ట॑కా॒ ఉప॑దధాతి । అ॒గ్ని॒హో॒త్రే ద॑ర్శపూర్ణ-మా॒సయోః᳚ । ప॒శు॒బ॒న్ధే చా॑తుర్మా॒స్యేషు॑ ॥ 86 ॥

అథో॑ ఆహుః । సర్వే॑షు యజ్ఞక్ర॒తుష్వితి॑ । ఏ॒తద్ధ॑ స్మ॒ వా ఆ॑హు-శ్శణ్డి॒లాః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । స॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । సం॒వఁ॒థ్స॒ర-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । సా॒వి॒త్ర-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । అ॒ముమా॑ది॒త్య-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 87 ।

నా॒చి॒కే॒త-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । ప్రా॒ణా-న్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । చా॒తు॒ర్॒హో॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । బ్రహ్మ॑ ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । వై॒శ్వ॒సృ॒జ-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । శరీ॑ర-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । ఉ॒పా॒ను॒వా॒క్య॑మా॒శు-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః ॥ 88 ॥

ఇ॒మాన్ ఁలో॒కా-న్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । ఇ॒మమా॑రుణ-కేతుక-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒న ఇతి॑ । య ఏ॒వాసౌ । ఇ॒తశ్చా॒-ముత॑శ్చా-వ్యతీపా॒తీ । తమితి॑ ॥ యో᳚-ఽగ్నేర్మి॑థూ॒యా వేద॑ । మి॒థు॒న॒వా-న్భ॑వతి । ఆపో॒ వా అ॒గ్నేర్మి॑థూ॒యాః । మి॒థు॒న॒వా-న్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 89 ॥

(వేద॑ - భవ - త్యా॒యత॑నం - భవతి॒ - వేద॒ - వేద॑ - తిష్ఠతి - గుల్ఫద॒ఘ్నం - చా॑తుర్మా॒స్యే - ష్వ॒ముమా॑ది॒త్య-మ్ప్ర॒త్యక్షే॑ణ॒ కమ॒గ్ని-ఞ్చి॑నుత - ఉపానువా॒క్య॑మా॒శుమ॒గ్ని-ఞ్చి॑న్వా॒నో - మి॑థూ॒యా మి॑థున॒వా-న్భ॑వ॒త్యేక॑-ఞ్చ)

అనువాకః 23

ఆపో॒ వా ఇ॒దమా॑సన్-థ్సలి॒లమే॒వ । స ప్ర॒జాప॑తి॒రేకః॑ పుష్కరప॒ర్ణే సమ॑భవత్ । తస్యాన్త॒-ర్మన॑సి కామ॒-స్సమ॑వర్తత । ఇ॒దగ్ం సృ॑జేయ॒మితి॑ । తస్మా॒ద్య-త్పురు॑షో॒ మన॑సా-ఽభి॒గచ్ఛ॑తి । తద్వా॒చా వ॑దతి । తత్కర్మ॑ణా కరోతి । తదే॒షా ఽభ్యనూ᳚క్తా । కామ॒స్తదగ్రే॒ సమ॑వర్త॒తాధి॑ । మన॑సో॒ రేతః॑ ప్రథ॒మం-యఁదాసీ᳚త్ ॥ 90 ॥

స॒తో బన్ధు॒మస॑తి॒ నిర॑విన్దన్న్ । హృ॒ది ప్ర॒తీష్యా॑ క॒వయో॑ మనీ॒షేతి॑ । ఉపై॑న॒న్తదుప॑నమతి । య-త్కా॑మో॒ భవ॑తి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । స తప॑స్త॒ప్త్వా । శరీ॑రమధూనుత । తస్య॒ య-న్మా॒గ్ం॒సమాసీ᳚త్ । తతో॑-ఽరు॒ణాః కే॒తవో॒ వాత॑రశ॒నా ఋష॑య॒ ఉద॑తిష్ఠన్న్ ॥ 91 ॥

యే నఖాః᳚ । తే వై॑ఖాన॒సాః । యే వాలాః᳚ । తే వా॑లఖి॒ల్యాః । యో రసః॑ । సో॑-ఽపామ్ । అ॒న్త॒ర॒తః కూ॒ర్మ-మ్భూ॒తగ్ం సర్ప॑న్తమ్ । తమ॑బ్రవీత్ । మమ॒ వై త్వం-మా॒గ్ం॒సా । సమ॑భూత్ ॥ 92 ॥

నేత్య॑బ్రవీత్ । పూర్వ॑మే॒వాహ-మి॒హాస॒మితి॑ । తత్పురు॑షస్య పురుష॒త్వమ్ । స స॒హస్ర॑శీర్షా॒ పురు॑షః । స॒హ॒స్రా॒క్ష-స్స॒హస్ర॑పాత్ । భూ॒త్వోద॑తిష్ఠత్ । తమ॑బ్రవీత్ । త్వం-వైఁ పూర్వగ్ం॑ సమ॑భూః । త్వమి॒ద-మ్పూర్వః॑ కురు॒ష్వేతి॑ । స ఇ॒త ఆ॒దాయాపః॑ ॥ 93 ॥

అ॒ఞ్జ॒లినా॑ పు॒రస్తా॑-దు॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హ్యే॒వేతి॑ । తత॑ ఆది॒త్య ఉద॑తిష్ఠత్ । సా ప్రాచీ॒ దిక్ । అథా॑రు॒ణః కే॒తు-ర్ద॑క్షిణ॒త ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హ్యగ్న॒ ఇతి॑ । తతో॒ వా అ॒గ్నిరుద॑తిష్ఠత్ । సా ద॑క్షి॒ణా దిక్ । అథా॑రు॒ణః కే॒తుః ప॒శ్చాదు॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హి వాయో॒ ఇతి॑ ॥ 94 ॥

తతో॑ వా॒యురుద॑తిష్ఠత్ । సా ప్ర॒తీచీ॒ దిక్ । అథా॑రు॒ణః కే॒తు-రు॑త్తర॒త ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హీన్ద్రేతి॑ । తతో॒ వా ఇన్ద్ర॒ ఉద॑తిష్ఠత్ । సోదీ॑చీ॒ దిక్ । అథా॑రు॒ణః కే॒తు-ర్మద్ధ్య॑ ఉ॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హి పూష॒న్నితి॑ । తతో॒ వై పూ॒షోద॑తిష్ఠత్ । సేయన్దిక్ । 95 ।

అథా॑రు॒ణః కే॒తురు॒పరి॑ష్టా-దు॒పాద॑ధాత్ । ఏ॒వా హి దేవా॒ ఇతి॑ । తతో॑ దేవ మను॒ష్యాః పి॒తరః॑ । గ॒న్ధ॒ర్వా॒-ఫ్స॒రస॒ శ్చోద॑-తిష్ఠన్న్ । సోర్ధ్వా దిక్ । యా వి॒ప్రుషో॑ వి॒పరా॑పతన్న్ । తాభ్యో-ఽసు॑రా॒ రక్షాగ్ం॑సి పిశా॒చాశ్చో-ద॑తిష్ఠన్న్ । తస్మా॒త్తే పరా॑భవన్న్ । వి॒ప్రుడ్భ్యో॒ హి తే సమ॑భవన్న్ । తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ 96 ॥

ఆపో॑ హ॒ య-ద్బృ॑హ॒తీ-ర్గర్భ॒మాయన్న్॑ । దక్ష॒-న్దధా॑నా జ॒నయ॑న్తీ-స్స్వయ॒మ్భుమ్ । తత॑ ఇ॒మే-ఽద్ధ్య-సృ॑జ్యన్త॒ సర్గాః᳚ । అద్భ్యో॒ వా ఇ॒దగ్ం సమ॑భూత్ । తస్మా॑ది॒దగ్ం సర్వ॒-మ్బ్రహ్మ॑ స్వయ॒భ్విన్తి॑ । తస్మా॑ది॒దగ్ం సర్వ॒గ్ం॒ శిథి॑ల-మి॒వా ధ్రువ॑-మివాభవత్ । ప్ర॒జాప॑తి॒-ర్వావ తత్ । ఆ॒త్మనా॒-ఽఽత్మానం॑-విఁ॒ధాయ॑ । తదే॒వాను॒ ప్రావి॑శత్ ॥ తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ 97 ॥

వి॒ధాయ॑ లో॒కాన్. వి॒ధాయ॑ భూ॒తాని॑ । వి॒ధాయ॒ సర్వాః᳚ ప్ర॒దిశో॒ దిశ॑శ్చ । ప్ర॒జాప॑తిః ప్రథమ॒జా ఋ॒తస్య॑ । ఆ॒త్మనా॒-ఽఽత్మా-న॑మ॒భి-సంవిఁ॑వే॒శేతి॑ । సర్వ॑మే॒వేదమా॒ప్త్వా । సర్వ॑-మవ॒రుద్ధ్య॑ । తదే॒వాను॒ ప్రవి॑శతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 98 ॥

(ఆసీ॑ - దతిష్ఠన్ - నభూ॒ - దపో॒ - వాయో॒ ఇతి - సేయ-న్దిగ॒ - భ్యనూ᳚క్తా॒ - ఽభ్యనూ᳚క్తా॒ -+-ఽష్టౌ చ॑)

అనువాకః 24

చతు॑ష్టయ్య॒ ఆపో॑ గృహ్ణాతి । చ॒త్వారి॒ వా అ॒పాగ్ం రూ॒పాణి॑ । మేఘో॑ వి॒ద్యుత్ । స్త॒న॒యి॒త్ను-ర్వృ॒ష్టిః । తాన్యే॒వా వ॑రున్ధే । ఆ॒తప॑తి॒ వర్ష్యా॑ గృహ్ణాతి । తాః పు॒రస్తా॒-దుప॑దధాతి । ఏ॒తా వై బ్ర॑హ్మవర్చ॒స్యా ఆపః॑ । ము॒ఖ॒త ఏ॒వ బ్ర॑హ్మవర్చ॒స-మవ॑రున్ధే । తస్మా᳚-న్ముఖ॒తో బ్ర॑హ్మవర్చ॒సిత॑రః ॥ 99 ॥

కూప్యా॑ గృహ్ణాతి । తా ద॑క్షిణ॒త ఉప॑దధాతి । ఏ॒తా వై తే॑జ॒స్వినీ॒రాపః॑ । తేజ॑ ఏ॒వాస్య॑ దక్షిణ॒తో ద॑ధాతి । తస్మా॒-ద్దక్షి॒ణోర్ధ॑ ఽస్తేజ॒స్విత॑రః । స్థా॒వ॒రా గృ॑హ్ణాతి । తాః ప॒శ్చాదుప॑దధాతి । ప్రతి॑ష్ఠితా॒ వై స్థా॑వ॒రాః । ప॒శ్చాదే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి । వహ॑న్తీ-ర్గృహ్ణాతి ॥ 100 ॥

తా ఉ॑త్తర॒త ఉప॑దధాతి । ఓజ॑సా॒ వా ఏ॒తా వహ॑న్తీరి॒వో-ద్గ॑తీరి॒వ ఆకూజ॑తీరి॒వ ధావ॑న్తీః । ఓజ॑ ఏ॒వాస్యో᳚త్తర॒తో ద॑ధాతి । తస్మా॒దుత్త॒రో-ఽద్ధ॑ ఓజ॒స్విత॑రః ॥ స॒భాం॒ర్యా గృ॑హ్ణాతి । తా మద్ధ్య॒ ఉప॑దధాతి । ఇ॒యం-వైఁ స॑భాం॒ర్యాః । అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి । ప॒ల్వ॒ల్యా గృ॑హ్ణాతి । తా ఉ॒పరి॑ష్టా-దు॒పాద॑ధాతి ॥ 101 ।

అ॒సౌ వై ప॑ల్వ॒ల్యాః । అ॒ముష్యా॑మే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి । ది॒క్షూప॑దధాతి । ది॒క్షు వా ఆపః॑ । అన్నం॒-వాఁ ఆపః॑ । అ॒ద్భ్యో వా అన్న॑ఞ్జాయతే । యదే॒వాద్భ్యో-ఽన్న॒-ఞ్జాయ॑తే । తదవ॑రున్ధే । తం-వాఁ ఏ॒తమ॑రు॒ణాః కే॒తవో॒ వాత॑రశ॒నా ఋష॑యో-ఽచిన్వన్న్ । తస్మా॑-దారుణ కే॒తుకః॑ ॥తదే॒షా-ఽభ్యనూ᳚క్తా ॥ కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ । ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః । ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి । స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑స॒మితి॑ । శ॒తశ॑శ్చై॒వ ఽస॒హస్ర॑శశ్చ॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి । య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే । య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 102 ॥

(బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సిత॑రో॒ - వహ॑న్తీ-ర్గృహ్ణాతి॒ - తా ఉ॒పరి॑ష్టాదు॒పాద॑ధా - త్యారుణకే॒తుకో॒-ఽష్టౌ చ॑)

అనువాకః 25

జా॒ను॒ద॒ఘ్నీ-ము॑త్తరవే॒దీఙ్ఖా॒త్వా । అ॒పా-మ్పూ॑రయతి । అ॒పాగ్ం స॑ర్వ॒త్వాయ॑ । పు॒ష్క॒ర॒ప॒ర్ణగ్ం రు॒క్మ-మ్పురు॑ష॒-మిత్యుప॑దధాతి । తపో॒ వై పు॑ష్కరప॒ర్ణమ్ । స॒త్యగ్ం రు॒క్మః । అ॒మృత॒-మ్పురు॑షః । ఏ॒తావ॒ద్వా వా᳚స్తి । యావ॑దే॒తత్ । యావ॑దే॒వాస్తి॑ ॥ 103 ॥

తదవ॑రున్ధే । కూ॒ర్మముప॑దధాతి । అ॒పామే॒వ మేధ॒మవ॑రున్ధే । అథో᳚ స్వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై । ఆప॑మాపామ॒ప-స్సర్వాః᳚ । అ॒స్మాద॒స్మా ది॒తో-ఽముతః॑ । అ॒గ్నిర్వా॒యుశ్చ॒ సూర్య॑శ్చ । స॒హ స॑ఞ్చస్క॒రర్ధి॑యా॒ ఇతి॑ । వా॒య్వశ్వ॑ రశ్మి॒పత॑యః । లో॒క-మ్పృ॑ణచ్ఛి॒ద్ర-మ్పృ॑ణ ॥ 104 ॥

యాస్తి॒స్రః ప॑రమ॒జాః । ఇ॒న్ద్ర॒ఘో॒షా వో॒ వసు॑భిరే॒వా హ్యే॒వేతి॑ । పఞ్చ॒ చిత॑య॒ ఉప॑దధాతి । పాఙ్క్త॒-ఽగ్నిః । యావా॑నే॒వాగ్నిః । తఞ్చి॑నుతే । లో॒క-మ్పృ॑ణయా ద్వి॒తీయా॒-ముప॑దధాతి । పఞ్చ॑పదా॒ వై వి॒రాట్ । తస్యా॒ వా ఇ॒య-మ్పాదః॑ । అ॒న్తరి॑క్ష॒-మ్పాదః॑ । ద్యౌః పాదః॑ । దిశః॒ పాదః॑ । ప॒రోర॑జాః॒ పాదః॑ । వి॒రాజ్యే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి । య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే । య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 105 ॥

(అస్తి॑ - పృణా॒ - న్తరి॑క్ష॒-మ్పాద॒-ష్షట్చ॑)

అనువాకః 26

అ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయో॑ప-సమా॒ధాయ॑ । తమ॒భిత॑ ఏ॒తా అ॒భీష్ట॑కా॒ ఉప॑దధాతి । అ॒గ్ని॒హో॒త్రే ద॑ర్శపూర్ణ-మా॒సయోః᳚ । ప॒శు॒బ॒న్ధే చా॑తుర్మా॒స్యేషు॑ । అథో॑ ఆహుః । సర్వే॑షు యజ్ఞక్ర॒తుష్వితి॑ । అథ॑ హస్మా హారు॒ణ-స్స్వా॑య॒మ్భువః॑ । సా॒వి॒త్ర-స్సర్వో॒-ఽగ్ని-రిత్యన॑నుషఙ్గ-మ్మన్యామహే । నానా॒ వా ఏ॒తేషాం᳚-వీఁ॒ర్యా॑ణి ॥ కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 106 ॥

స॒త్రి॒య మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । సా॒వి॒త్ర మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । నా॒చి॒కే॒త మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । చా॒తు॒ర్॒ హో॒త్రి॒య-మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । వై॒శ్వ॒సృ॒జ మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే ॥ 107 ॥

ఉ॒పా॒ను॒వా॒క్య॑-మా॒శు మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒నః । కమ॒గ్నిఞ్చి॑నుతే । ఇ॒మమా॑రుణ-కేతుక మ॒గ్నిఞ్చి॑న్వా॒న ఇతి॑ ॥ వృషా॒ వా అ॒గ్నిః । వృషా॑ణౌ॒ సగ్గ్స్ఫా॑లయేత్ । హ॒న్యేతా᳚స్య య॒జ్ఞః । తస్మా॒న్నాను॒షజ్యః॑ ॥ సోత్త॑రవే॒దిషు॑ క్ర॒తుషు॑ చిన్వీత । ఉ॒త్త॒ర॒వే॒ద్యాగ్ హ్య॑గ్నిశ్చీ॒యతే᳚ ॥ ప్ర॒జాకా॑మశ్చిన్వీత । 108 ।

ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా ఏ॒షో᳚-ఽగ్నిః । ప్రా॒జా॒ప॒త్యాః ప్ర॒జాః । ప్ర॒జావా᳚-న్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । ప॒శుకా॑మశ్చిన్వీత । స॒ఞ్జ్ఞానం॒-వాఁ ఏ॒త-త్ప॑శూ॒నామ్ । యదాపః॑ । ప॒శూ॒నామే॒వ స॒జ్ఞాన్నే॒ ఽగ్నిఞ్చి॑నుతే । ప॒శు॒మా-న్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 109 ॥

వృష్టి॑కామశ్చిన్వీత । ఆపో॒ వై వృష్టిః॑ । ప॒ర్జన్యో॒ వర్షు॑కో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । ఆ॒మ॒యా॒వీ చి॑న్వీత । ఆపో॒ వై భే॑ష॒జమ్ । భే॒ష॒జ-మే॒వాస్మై॑ కరోతి । సర్వ॒మాయు॑రేతి । అ॒భి॒చరగ్గ్॑ శ్చిన్వీత । వజ్రో॒ వా ఆపః॑ ॥ 110 ॥

వజ్ర॑మే॒వ భ్రాతృ॑వ్యేభ్యః॒ ప్రహ॑రతి । స్తృ॒ణు॒త ఏ॑నమ్ । తేజ॑స్కామో॒ యశ॑స్కామః । బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సకా॑మ-స్స్వ॒ర్గకా॑మశ్చిన్వీత । ఏ॒తా వ॒ద్వా వా᳚స్తి । యావ॑దే॒తత్ । యావ॑దే॒వాస్తి॑ । తదవ॑రున్ధే । తస్యై॒ తద్వ్ర॒తమ్ । వర్ష॑తి॒ న ధా॑వేత్ ॥ 111 ॥

అ॒మృతం॒-వాఁ ఆపః॑ । అ॒మృత॒స్యా-న॑న్తరిత్యై ॥ నాఫ్సు-మూత్ర॑పురీ॒షఙ్కు॑ర్యాత్ । న నిష్ఠీ॑వేత్ । న వి॒వస॑న-స్స్నాయాత్ । గుహ్యో॒ వా ఏ॒షో᳚-ఽగ్నిః । ఏ॒తస్యా॒గ్నే రన॑తి దాహాయ ॥ న పు॑ష్కరప॒ర్ణాని॒ హిర॑ణ్యం॒-వాఁ-ఽధి॒తిష్ఠే᳚త్ । ఏ॒తస్యా॒గ్నే-రన॑భ్యారోహాయ ॥ న కూర్మ॒స్యాశ్ఞీ॑యాత్ । నోద॒కస్యా॒-ఘాతు॑కా॒న్యేన॑-మోద॒కాని॑ భవన్తి । అ॒ఘాతు॑కా॒ ఆపః॑ । య ఏ॒తమ॒గ్నిఞ్చి॑ను॒తే । య ఉ॑చైనమే॒వం-వేఁద॑ ॥ 112 ॥

(చి॒ను॒తే॒ - చి॒ను॒తే॒ - ప్ర॒జాకా॑మశ్చిన్వీత॒-య ఏ॒వం-వేఁదా-పో॑-ధావే॒-దశ్ఞీ॑యాచ్చ॒త్వారి॑ చ)

అనువాకః 27

ఇ॒మా ను॑క॒-మ్భువ॑నా సీషధేమ । ఇన్ద్ర॑శ్చ॒ విశ్వే॑చ దే॒వాః । య॒జ్ఞఞ్చ॑ నస్త॒న్వఞ్చ॑ ప్ర॒జాఞ్చ॑ । ఆ॒ది॒త్యైరిన్దః॑ స॒హ సీ॑షధాతు । ఆ॒ది॒త్యైరిన్ద్ర॒-స్సగ॑ణో-మ॒రుద్భిః॑ । అ॒స్మాక॑-మ్భూత్వవి॒తా త॒నూనా᳚మ్ ॥ ఆప్ల॑వస్వ॒ ప్రప్ల॑వస్వ । ఆ॒ణ్డీ భ॑వ జ॒ మా ము॒హుః । సుఖాదీన్దుః॑ ఖని॒ధనామ్ । ప్రతి॑ముఞ్చస్వ॒ స్వా-మ్పు॒రమ్ ॥ 113 ॥

మరీ॑చయ-స్స్వాయమ్భు॒వాః । యే శ॑రీ॒రాణ్య॑ కల్పయన్న్ । తే తే॑ దే॒హఙ్క॑ల్పయన్తు । మా చ॑ తే॒ ఖ్యా స్మ॑ తీరిషత్ । ఉత్తి॑ష్ఠత॒ మా స్వ॑ప్త । అ॒గ్ని-మి॑చ్ఛద్ధ్వ॒-మ్భార॑తాః । రాజ్ఞ॒-స్సోమ॑స్య తృ॒ప్తాసః॑ । సూర్యే॑ణ స॒యుజో॑షసః ॥ యువా॑ సు॒వాసాః᳚ । అ॒ష్టాచ॑క్రా॒ నవ॑ద్వారా ॥ 114 ॥

దే॒వానా॒-మ్పూర॑యో॒ద్ధ్యా । తస్యాగ్ం॑ హిరణ్మ॑యః కో॒శః । స్వ॒ర్గో లో॒కో జ్యోతి॒షా ఽఽవృ॑తః । యో వై తా᳚-మ్బ్రహ్మ॑ణో వే॒ద । అ॒మృతే॑నావృ॒తా-మ్పు॑రీమ్ । తస్మై᳚ బ్రహ్మ చ॑ బ్రహ్మా॒ చ । ఆ॒యుః కీర్తి॑-మ్ప్ర॒జాన్ద॑దుః ॥ వి॒భ్రాజ॑మానా॒గ్ం॒ హరి॑ణీమ్ । య॒శసా॑ సమ్ప॒రీవృ॑తామ్ । పురగ్ం॑ హిరణ్మ॑యీ-మ్బ్ర॒హ్మా ॥ 115 ॥

వి॒వేశా॑ప॒రాజి॑తా ॥ పరాఙ్గేత్య॑ (పరాంఅత్య॑) జ్యామ॒యీ । పరాఙ్గేత్య॑ (పరాంఅత్య॑) నాశ॒కీ । ఇ॒హ చా॑ముత్ర॑ చాన్వే॒తి । వి॒ద్వా-న్దే॑వాసు॒రాను॑భ॒యాన్ । యత్కు॑మా॒రీ మ॒న్ద్రయ॑తే । య॒ద్యో॒షిద్య-త్ప॑తి॒వ్రతా᳚ । అరి॑ష్టం॒-యఁత్కిఞ్చ॑ క్రి॒యతే᳚ । అ॒గ్ని-స్తదను॑ వేధతి । అ॒శృతా॑స-శ్శృ॑తాస॒శ్చ ॥ 116 ॥

య॒జ్వానో॒ యే-ఽప్య॑య॒జ్వనః॑ । స్వ॑ర్యన్తో॒ నాపే᳚క్షన్తే । ఇన్ద్ర॑-మ॒గ్నిఞ్చ॑ యే వి॒దుః । సిక॑తా ఇవ సం॒యఁన్తి॑ । ర॒శ్మిభిః॑-సము॒దీరి॑తాః । అ॒స్మా-ల్లో॒కాద॑-ముష్మా॒చ్చ । ఋ॒షిభి॑-రదాత్-పృ॒శ్నిభిః॑ । అపే॑త॒ వీత॒ వి చ॑ సర్ప॒తాతః॑ । యే-ఽత్ర॒ స్థ పు॑రా॒ణా యే చ॒ నూత॑నాః । అహో॑భి-ర॒ద్భి-ర॒క్తుభి॒-ర్వ్య॑క్తమ్ ॥ 117 ॥

య॒మో ద॑దాత్వ-వ॒సాన॑మస్మై । నృ ము॑ణన్తు నృ పా॒త్వర్యః॑ । అ॒కృ॒ష్టా యే చ॒ కృష్ట॑జాః । కు॒మారీ॑షు క॒నీనీ॑షు । జా॒రిణీ॑షు చ॒ యే హి॒తాః । రేతః॑ పీతా॒ ఆణ్డ॑పీతాః । అఙ్గా॑రేషు చ॒ యే హు॒తాః । ఉ॒భయా᳚-న్పుత్ర॑ పౌత్ర॒కాన్ । యు॒వే॒-ఽహం-యఁ॒మరాజ॑గాన్ । శ॒తమిన్ను శ॒రదః॑ । అదో॒ యద్బ్రహ్మ॑ విల॒బమ్ । పి॒తృ॒ణాఞ్చ॑ య॒మస్య॑ చ । వరు॑ణ॒-స్యాశ్వి॑నో-ర॒గ్నేః । మ॒రుతా᳚ఞ్చ వి॒హాయ॑సామ్ । కా॒మ॒ప్ర॒యవ॑ణ-మ్మే అస్తు । స హ్యే॑వాస్మి॑ స॒నాత॑నః । ఇతి నాకో బ్రహ్మిశ్రవో॑ రాయో॒ ధనమ్ । పు॒త్రానాపో॑ దే॒వీరి॒హాహి॑తా ॥ 118 ॥

(పు॒రం - నవ॑ద్వారా - బ్ర॒హ్మా - చ - వ్య॑క్తగ్ం - శ॒రదో॒-ఽష్టౌ చ॑)

అనువాకః 28

విశీ᳚ర్ష్ణీ॒-ఙ్గృద్ధ్ర॑-శీర్ష్ణీఞ్చ । అపేతో॑ నిర్-ఋ॒తిగ్ం హ॑థః । పరిబాధగ్గ్ శ్వే॑తకు॒క్షమ్ । ని॒జఙ్ఘగ్ం॑ శబ॒లోద॑రమ్ । స॒ తాన్. వా॒చ్యాయ॑యా స॒హ । అగ్నే॒ నాశ॑య స॒న్దృశః॑ । ఈ॒ర్ష్యా॒సూ॒యే బు॑భు॒క్షామ్ । మ॒న్యు-ఙ్కృ॒త్యా-ఞ్చ॑ దీధిరే । రథే॑న కిగ్ంశు॒కావ॑తా । అగ్నే॒ నాశ॑య స॒న్దృశః॑ ॥ 119 ॥

(విశీ᳚ర్ష్ణీ॒-న్దశ॑)

అనువాకః 29

ప॒ర్జన్యా॑య॒ ప్రగా॑యత । ది॒వస్పు॒త్రాయ॑ మీ॒ఢుషే᳚ । స నో॑ య॒వస॑మిచ్ఛతు । ఇ॒దం-వఁచః॑ ప॒ర్జన్యా॑య స్వ॒రాజే᳚ । హృ॒దో అ॒స్త్వన్త॑ర॒న్త-ద్యు॑యోత । మ॒యో॒భూర్వాతో॑ వి॒శ్వకృ॑ష్టయ-స్సన్త్వ॒స్మే । సు॒పి॒ప్ప॒లా ఓష॑ధీ-ర్దే॒వగో॑పాః । యో గర్భ॒-మోష॑ధీనామ్ । గవా᳚ఙ్కృ॒ణోత్యర్వ॑తామ్ । ప॒ర్జన్యః॑ పురు॒షీణా᳚మ్ ॥ 120 ॥

(ప॒ర్జన్యా॑య॒ దశ॑)

అనువాకః 30

పున॑ర్మామైత్విన్ద్రి॒యమ్ । పున॒రాయుః॒ పున॒ర్భగః॑ । పున॒-ర్బ్రాహ్మ॑ణ-మైతు మా । పున॒-ర్ద్రవి॑ణ మైతు మా । యన్మే॒-ఽద్య రేతః॑ పృథి॒వీమస్కాన్॑ । యదోష॑ధీర॒ప్యస॑ర॒-ద్యదాపః॑ । ఇ॒దన్త-త్పున॒రాద॑దే । దీ॒ర్ఘా॒యు॒త్వాయ॒ వర్చ॑సే । యన్మే॒ రేతః॒ ప్రసి॑చ్యతే । యన్మ॒ ఆజా॑యతే॒ పునః॑ । తేన॑ మామ॒మృత॑-ఙ్కురు । తేన॑ సుప్ర॒జస॑ఙ్కురు ॥ 121 ॥

(పున॒ర్ద్వే చ॑)

అనువాకః 31

అ॒ద్భయ-స్తిరో॒ధా జా॑యత । తవ॑ వైశ్రవ॒ణ-స్స॑దా । తిరో॑ ధేహి సప॒త్నాన్నః॑ । యే అపో॒-ఽశ్నన్తి॑ కేచ॒న । త్వా॒ష్ట్రీ-మ్మా॒యాం-వఁ᳚శ్రవ॒ణః । రథగ్ం॑ సహస్ర॒ వన్ధు॑రమ్ । పు॒రు॒శ్చ॒క్రగ్ం సహ॑స్రాశ్వమ్ । ఆస్థా॒ యాయా॑హి నో బ॒లిమ్ । యస్మై॑ భూ॒తాని॑ బ॒లిమావ॑హన్తి । ధన॒ఙ్గావో॒ హస్తి॒ హిర॑ణ్య॒మశ్వాన్॑ ॥ 122 ॥

అసా॑మ సుమ॒తౌ య॒జ్ఞియ॑స్య । శ్రియ॒-మ్బిభ్ర॒తో ఽన్న॑ముఖీం-విఁ॒రాజ᳚మ్ । సు॒ద॒ర్॒శ॒నే చ॑ క్రౌ॒ఞ్చే చ॑ । మై॒నా॒గే చ॑ మ॒హాగి॑రౌ । శ॒తద్వా॒ట్టర॑గమ॒న్తా (స॒తద్వా॒ట్టర॑గమ॒న్తా) । స॒గ్ం॒హార్య॒-న్నగ॑ర॒-న్తవ॑ । ఇతి మన్త్రాః᳚ । కల్పో॑-ఽత ఊ॒ర్ధ్వమ్ ॥ యది॒ బలి॒గ్ం॒ హరే᳚త్ । హి॒ర॒ణ్య॒నా॒భయే॑ వితు॒దయే॑ కౌబే॒రాయా॒య-మ్బ॑లిః ॥ 123 ॥

సర్వభూతాధిపతయే న॑మ ఇ॒తి । అథ బలిగ్ం హృత్వోప॑తిష్ఠే॒త । క్ష॒త్ర-ఙ్క్ష॒త్రం-వైఁ᳚శ్రవ॒ణః । బ్రాహ్మణా॑ వయ॒గ్గ్॒ స్మః । నమ॑స్తే అస్తు॒ మా మా॑ హిగ్ంసీః । అస్మా-త్ప్రవిశ్యాన్న॑మద్ధీ॒తి । అథ తమగ్ని-మా॑దధీ॒త । యస్మిన్నే తత్కర్మ ప్ర॑యుఞ్జీ॒త । తి॒రోధా॒ భూః । తి॒రోధా॒ భువః॑ ॥ 124 ॥

తి॒రోధా॒-స్స్వః॑ । తి॒రోధా॒ భూర్భువ॒స్స్వః॑ । సర్వేషాం-లోఁకానా-మాధిపత్యే॑ సీదే॒తి । అథ తమగ్ని॑-మిన్ధీ॒త । యస్మిన్నే తత్కర్మ ప్ర॑యుఞ్జీ॒త । తి॒రోధా॒ భూ-స్స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒ భువ॒-స్స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒-స్స్వః॑ స్వాహా᳚ । తి॒రోధా॒ భూర్భువ॒స్స్వ॑స్స్వాహా᳚ । యస్మిన్నస్య కాలే సర్వా ఆహుతీర్-హుతా॑ భవే॒యుః ॥ 125 ॥

అపి బ్రాహ్మణ॑ముఖీ॒నాః । తస్మిన్నహ్నః కాలే ప్ర॑యుఞ్జీ॒త । పరః॑ సు॒ప్తజ॑నాద్వే॒పి । మా స్మ ప్రమాద్యన్త॑ మాద్ధ్యా॒పయేత్ । సర్వార్థా᳚-స్సిద్ధ్య॒న్తే । య ఏ॑వం-వేఁ॒ద । క్షుద్ధ్య-న్నిద॑మజా॒నతామ్ । సర్వార్థా న॑ సిద్ధ్య॒న్తే । యస్తే॑ వి॒ఘాతు॑కో భ్రా॒తా । మమాన్తర్-హృ॑దయే॒ శ్రితః ॥ 126 ॥

తస్మా॑ ఇ॒మమగ్ర॒ పిణ్డ॑ఞ్జుహోమి । స మే᳚-ఽర్థా॒-న్మా వివ॑ధీత్ । మయి॒ స్వాహా᳚ ॥ రా॒జా॒ధి॒రా॒జాయ॑ ప్రసహ్య సా॒హినే᳚ । నమో॑ వ॒యం-వైఁ᳚శ్రవ॒ణాయ॑ కుర్మహే । స మే॒ కామా॒న్ కామ॒ కామా॑య॒ మహ్య᳚మ్ । కా॒మే॒శ్వ॒రో వై᳚శ్రవ॒ణో ద॑దాతు । కు॒బే॒రాయ॑ వైశ్రవ॒ణాయ॑ । మ॒హా॒రా॒జాయ॒ నమః॑ । కే॒తవో॒ అరు॑ణాసశ్చ । ఋ॒ష॒యో వాత॑రశ॒నాః । ప్ర॒తి॒ష్ఠాగ్ం శ॒తధా॑ హి । స॒మాహి॑తాసో సహస్ర॒ధాయ॑సమ్ । శి॒వా న॒-శ్శన్త॑మా భవన్తు । ది॒వ్యా ఆప॒ ఓష॑ధయః । సు॒మృ॒డీ॒కా సర॑స్వతి । మా తే॒ వ్యో॑మ స॒న్దృశి॑ ॥ 127 ॥

(అశ్వా᳚న్-బలి॒-ర్భువో॑ - భవే॒యుః - శ్రిత - శ్చ॑ స॒ప్త చ॑)

అనువాకః 32

సంవఁథ్సరమేత॑-ద్వ్రత॒ఞ్చరేత్ । ద్వౌ॑ వా మా॒సౌ । నియమ-స్స॑మాసే॒న । తస్మి-న్నియమ॑ విశే॒షాః । త్రిషవణ-ముదకో॑పస్ప॒ర్॒శీ । చతుర్థ కాలపాన॑భక్త॒-స్స్యాత్ । అహరహర్వా భైక్ష॑మశ్న॒యాత్ । ఔదుమ్బరీభి-స్సమిద్భి-రగ్ని॑-మ్పరి॒చరేత్ । పునర్మా మైత్విన్ద్రియ-మిత్యేతేనా-ఽను॑వాకే॒న । ఉద్ధృత పరిపూతాభిరద్భిః కార్య॑-ఙ్కుర్వీ॒త ॥ 128 ॥

అ॑సఞ్చ॒యవాన్ । అగ్నయే వాయవే॑ సూర్యా॒య । బ్రహ్మణే ప్ర॑జాప॒తయే । చన్ద్రమసే న॑క్షత్రే॒భ్యః । ఋతుభ్య-స్సంవఁ॑థ్సరా॒య । వరుణా-యారుణాయేతి వ్ర॑తహో॒మాః । ప్ర॒వ॒ర్గ్యవ॑దాదే॒శః । అరుణాః కా᳚ణ్డ ఋ॒షయః ॥ అరణ్యే॑-ఽధీయీ॒రన్న్ । భద్రఙ్కర్ణేభిరితి ద్వే॑ జపి॒త్వా ॥ 129 ॥

మహానామ్నీభి-రుదకగ్ం సగ్గ్॑స్ప॒ర్శ్య । తమాచా᳚ర్యో ద॒ద్యాత్ । శివాన-శ్శన్తమే-త్యోషధీ॑రాల॒భతే । సుమృడీకే॑తి భూ॒మిమ్ । ఏవమ॑పవ॒ర్గే । ధే॑ను-ర్ద॒క్షిణా । కగ్ం సంవాఁస॑శ్చ క్షౌ॒మమ్ । అన్య॑ద్వా శు॒క్లమ్ । య॑థా శ॒క్తి వా । ఏవగ్గ్ స్వాద్ధ్యాయ॑ ధర్మే॒ణ । అరణ్యే॑-ఽధీయీ॒త । తపస్వీ పుణ్యో భవతి తపస్వీ పు॑ణ్యో భ॒వతి ॥ 130 ॥

(కు॒ర్వీ॒త - జ॑పి॒త్వా - స్వాద్ధ్యాయ॑ధర్మే॒ణ ద్వే చ॑)

అనువాకాని

(భ॒ద్రగ్గ్ - స్మృతిః॑ - సాక॒జాన్నా॒ - మక్ష్య- తి॑తా॒మ్రా - ణ్య॑త్యుర్ధ్వా॒క్ష - ఆరోగః - క్వేద - మగ్నిశ్చ - స॑హస్ర॒వృత్ - ప॒విత్ర॑వన్త॒ -ఆత॑నుష్వా॒ -ష్టయో॑నీం॒ - ఁయో-ఽసా॒ - వథాదిత్య - స్యారోగ-స్యాథ వాయో- రథాగ్నే॒--ర్ దక్షిణపూర్వస్యా - మి॑న్ద్రఘో॒షా వ॒-ఆప॑మాపాం॒యోఁ॑-ఽపా - మాపో॒ వై - చతు॑ష్టయ్యో - జానుద॒ఘ్నీ - మ॒గ్ని-మ్ప్ర॒ణీయే॒ - మా ను॑ కం॒ - ఁవిశీ᳚ర్ష్ణీం - ప॒ర్జన్యా॑య॒ - పున॑ - ర॒ద్భ్యః -సంవఁథ్సర-న్ద్వాత్రిగ్ం॑శత్)

(భద్రం - తపస్వీ పుణ్యో భవతి తపస్వీ పు॑ణ్యో భ॒వతి)

॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥

॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే ప్రథమః ప్రపాఠకః (అరుణప్రశ్నః) సమాప్తః ॥

Roman (IAST) Transliteration

taittirīya āraṇyaka 1

ha॒riḥ॒ om ||

bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |

tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

anuvākaḥ 1

a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||

a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||

(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )

anuvākaḥ 2

smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||

tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||

aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||

ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||

(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 3

sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||

na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||

a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||

jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||

(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)

anuvākaḥ 4

akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||

abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||

durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||

(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)

anuvākamj 5

ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||

tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||

(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)

anuvākaḥ 6

a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||

nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||

ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||

(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)

anuvākaḥ 7

ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||

tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||

ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||

a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||

sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||

anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||

(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)

anuvākaḥ 8

kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |

vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||

a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||

a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||

āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |

ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||

(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)

anuvākaḥ 9

agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||

yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||

ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||

naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||

vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||

u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||

brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||

(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)

anuvākaḥ 10

sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||

viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||

ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||

anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||

tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||

tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||

u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||

(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 11

pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||

ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |

dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||

napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||

yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||

vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |

so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||

nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||

(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 12

āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||

e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||

ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||

uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||

(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)

anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]

a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||

a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||

pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||

[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]

(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 14

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||

i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||

(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)

anuvākaḥ 15

athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||

(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)

anuvākaḥ 16

ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||

(ārogasya daśa̭)

anuvākaḥ 17

atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |

prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||

avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||

(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)

anuvākaḥ 18

athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||

(sva̭reka̭-ñca)

anuvākaḥ 19

dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||

(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)

anuvākaḥ 20

i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |

mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |

pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |

vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |

tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s

añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||

(di॒kṣu sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 21

āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||

de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||

bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||

(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)

anuvākaḥ 22

yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||

āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||

yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||

i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |

a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |

puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||

atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |

nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||

i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||

(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)

anuvākaḥ 23

āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||

sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||

ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||

netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||

a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||

athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||

āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||

vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||

(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 24

catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||

kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||

tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |

a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||

(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 25

jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||

tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||

yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||

(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)

anuvākaḥ 26

a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||

sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||

u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |

prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||

vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||

vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||

a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||

(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 27

i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||

marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||

de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||

vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||

ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||

ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||

(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 28

viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||

(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)

anuvākaḥ 29

pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||

(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)

anuvākaḥ 30

puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||

(puna॒rdve ca̭)

anuvākaḥ 31

a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||

asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||

sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||

ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||

api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||

tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||

(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 32

saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||

a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||

mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||

(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)

anuvākāni

(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)

(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||