śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahātmanaḥ |
deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrāturuttaramabravīt || 1 ||
samyaguktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā |
avaśyaṃ tu vadhādanyaḥ kriyatāmasya nigrahaḥ || 2 ||
kapīnāṃ kila lāṅgūlamiṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam |
tadasya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu || 3 ||
tataḥ paśyantvimaṃ dīnamaṅgavairūpyakarśitam |
samitrajñātayassarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ || 4 ||
ājñāpayadrākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram |
lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām || 5 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarśitāḥ |
veṣṭayanti sma lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsakaiḥ paṭaiḥ || 6 ||
saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ |
śuṣkamindhanamāsādya vaneṣviva hutāśanaḥ || 7 ||
tailena pariṣicyātha te'gniṃ tatrābhyapātayan |
lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃstānapātayat || 8 ||
roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ |
lāṅgūlaṃ sampradīptaṃ tu draṣṭuṃ tasya hanūmataḥ || 9 ||
sahastrībālavṛddhāśca jagmuḥ prītā niśācarāḥ |
sa bhūyaḥ saṅgataiḥ krūrairrākṣasairharisattamaḥ || 10 ||
nibaddhaḥ kṛtavānvīrastatkālasadṛśīṃ matim |
kāmaṃ khalu na me śaktā nibaddhasyāpi rākṣasāḥ || 11 ||
chittvā pāśān samutpatya hanyāmahamimānpunaḥ |
yadi bharturhitārthāya carantaṃ bhartṛśāsanāt || 12 ||
badhnantyete durātmano na tu me niṣkṛtiḥ kṛtā |
sarveṣāmeva paryāpto rākṣasānāmahaṃ yudhi || 13 ||
kintu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye'hamīdṛśam |
laṅkā cārayitavyā vai punareva bhavediti || 14 ||
rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ |
avaśyameva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye || 15 ||
kāmaṃ baddhasya me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca |
pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me'sti manasaśśramaḥ || 16 ||
tataste saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim |
parigṛhya yayurhṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram || 17 ||
śaṅkhabherīninādaistaṃ ghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ |
rākṣasāḥ krūrakarmāṇaścārayanti sma tāṃ purīm || 18 ||
anvīyamāno rakṣobhiryayau sukhamarindamaḥ |
hanumāṃścārayāmāsa rākṣasānāṃ mahāpurīm || 19 ||
athāpaśyadvimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ |
saṃvṛtān bhūmibhāgāṃśca suvibhaktāṃśca catvarān || 20 ||
vīthīśca gṛhasambādhāḥ kapiśśṛṅgāṭakāni ca |
tathā rathyoparathyāśca tathaiva gṛhakāntarān || 21 ||
gṛhāṃśca meghasaṅkāśān dadarśa pavanātmajaḥ |
catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca || 22 ||
ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ |
strībālavṛddhāḥ nirjagmustatra tatra kutūhalāt || 23 ||
taṃ pradīpitalāṅgūlaṃ hanumantaṃ didṛkṣavaḥ |
dīpyamāne tatastatra lāṅgūlāgre hanūmataḥ || 24 ||
rākṣasyastā virūpākṣya śśaṃsurdevyāstadapriyam |
yastvayā kṛtasaṃvāda ssīte tāmramukhaḥ kapiḥ || 25 ||
lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate |
śrutvā tadvacanaṃ krūramātmāpaharaṇopamam || 26 ||
vaidehī śokasantaptā hutāśanamupāgamat |
maṅgalābhimukhī tasya sā tadā'sīnmahākapeḥ || 27 ||
upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam |
yadyasti patiśuśrūṣā yadyasti caritaṃ tapaḥ |
yadi cāstyekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ || 28 ||
yadi kiñcidanukrośastasya mayyasti dhīmataḥ || 29 ||
yadi vā bhāgyaśeṣo me śīto bhava hanūmataḥ |
yadi māṃ vṛttasampannāṃ tatsamāgamalālasām || 30 ||
sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ |
yadi māṃ tārayedāryassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ || 31 ||
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhācchīto bhava hanūmataḥ |
tatastīkṣṇārciravyagraḥ pradakṣiṇaśikho'nalaḥ || 32 ||
jajvāla mṛgaśābākṣyā śśaṃsanniva śivaṃ kapeḥ |
hanumajjanakaścāpi pucchānalayuto'nilaḥ || 33 ||
vavau svāsthyakaro devyāḥ prāleyānilaśītalaḥ |
dahyamāne ca lāṅgūle cintayāmāsa vānaraḥ || 34 ||
pradīpto'gnirayaṃ kasmānna māṃ dahati sarvataḥ |
dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti na ca me rujam || 35 ||
śiśirasyeva saṅghāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ |
athavā tadidaṃ vyaktaṃ yaddṛṣṭaṃ plavatā mayā || 36 ||
rāmaprabhāvādāścaryaṃ parvata ssaritāṃ patau |
yadi tāvatsamudrasya mainākasya ca dhīmataḥ || 37 ||
rāmārthaṃ sambhramastādṛkkimagnirna kariṣyati |
sītāyāścānṛśaṃsyena tejasā rāghavasya ca || 38 ||
pituśca mama sakhyena na māṃ dahati pāvakaḥ |
bhūyassa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ || 39 ||
utpapātātha vegena nanāda ca mahākapiḥ |
puradvāraṃ tataśśrīmān śailaśṛṅgamivonnatam || 40 ||
vibhaktarakṣassambādhamāsasādānilātmajaḥ |
sa bhūtvā śailasaṅkāśaḥ kṣaṇena punarātmavān || 41 ||
hrasvatāṃ paramāṃ prāpto bandhanānyavaśātayat |
vimuktaścābhavachracīmān punaḥ parvatasannibhaḥ || 42 ||
vīkṣamāṇaśca dadṛśe parighaṃ toraṇāśritam |
sa taṃ gṛhya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkṛtam || 43 ||
rakṣiṇastān punassarvānsūdayāmāsa mārutiḥ |
sa tānnihattvā raṇacaṇḍavikrama ssamīkṣamāṇaḥ punareva laṅkām |
pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī prakāśatāditya ivārcimālī || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||