3.43 Aranyakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

3.43 அரண்யகாண்ட - த்ரிசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।

அத த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।

ஸா தம் ஸம்ப்ரேக்ஷ்ய ஸுஶ்ரோணீ குஸுமாந்யபசிந்வதீ ।

ஹேமராஜதவர்ணாப்யாம் பார்ஶ்வாப்யாமுபஶோபிதம் ॥ 1 ॥

ப்ரஹ்ரு'ஷ்டா சாநவத்யாங்கீ ம்ரு'ஷ்டஹாடகவர்ணிநீ ।

பர்தாரமபி சக்ரந்த லக்ஷ்மணம் சாபி ஸாயுதம் ॥ 2 ॥

தயாऽऽஹூதௌ நரவ்யாக்ரௌ வைதேஹ்யா ராமலக்ஷ்மணௌ ।

வீக்ஷமாணௌ து தௌ தேஶம் ததா தத்ரு'ஶதுர்ம்ரு'கம் ॥ 3 ॥

ஶங்கமாநஸ்து தம் த்ரு'ஷ்ட்வா லக்ஷ்மணோ ராமமப்ரவீத் ।

தமேவைநமஹம் மந்யே மாரீசம் ராக்ஷஸம் ம்ரு'கம் ॥ 4 ॥

சரந்தோம்ரு'கயாம் ஹ்ரு'ஷ்டாஃ பாபேநோபாதிநா வநே ।

அநேந நிஹதா ராஜந் ராஜாநஃ காமரூபிணா ॥ 5 ॥

அஸ்ய மாயாவிதோ மாயாம்ரு'கரூபமிதம் க்ரு'தம் ।

பாநுமத்புருஷவ்யாக்ர கந்தர்வபுரஸந்நிபம் ॥ 6 ॥

ம்ரு'கோ ஹ்யேவம்விதோ ரத்நவிசித்ரோ நாஸ்தி ராகவ ।

ஜகத்யாம் ஜகதீநாத மாயைஷா ஹி ந ஸம்ஶயஃ ॥ 7 ॥

ஏவம் ப்ருவாணம் காகுத்ஸ்தம் ப்ரதிவார்ய ஶுசிஸ்மிதா ।

உவாச ஸீதா ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டா சர்மணா ஹ்ரு'தசேதநா ॥ 8 ॥

ஆர்யபுத்ராபிராமோऽஸௌ ம்ரு'கோ ஹரதி மே மநஃ ।

ஆநயைநம் மஹாபாஹோ க்ரீடார்தம் நோ பவிஷ்யதி ॥ 9 ॥

இஹாஶ்ரமபதேऽஸ்மாகம் பஹவஃ புண்யதர்ஶநாஃ ।

ம்ரு'காஶ்சரந்தி ஸஹிதாஶ்சமராஸ்ஸ்ரு'மராஸ்ததா ॥ 10 ॥

ரு'க்ஷாஃ ப்ரு'ஷதஸங்காஶ்ச வாநராஃ கிந்நராஸ்ததா ।

விசரந்தி மஹாபாஹோ ருபஶ்ரேஷ்டா மநோஹராஃ ॥ 11 ॥

ந சாஸ்ய ஸத்ரு'ஶோ ராஜந்த்ரு'ஷ்டபூர்வோ ம்ரு'கோ மயா ।

தேஜஸா க்ஷமயா தீப்த்யா யதாऽயம் ம்ரு'கஸத்தமஃ ॥ 12 ॥

நாநாவர்ணவிசித்ராங்கோ ரத்நபிந்துஸமாசிதஃ ।

த்யோதயந்வநமவ்யக்ரம் ஶோபதே ஶஶிஸந்நிபஃ ॥ 13 ॥

அஹோ ரூபமஹோ லக்ஷ்மீஸ்ஸ்வரஸம்பச்ச ஶோபநா ।

ம்ரு'கோऽத்புதோ விசித்ராங்கோ ஹ்ரு'தயம் ஹரதீவ மே ॥ 14 ॥

யதி க்ரஹணமப்யேதி ஜீவந்நேவ ம்ரு'கஸ்தவ ।

ஆஶ்சர்யபூதம் பவதி விஸ்மயம் ஜநயிஷ்யதி ॥ 15 ॥

ஸமாப்தவநவாஸாநாம் ராஜ்யஸ்தாநாம் ச நஃ புநஃ ।

அந்தஃபுரவிபூஷார்தோ ம்ரு'க ஏஷ பவிஷ்யதி ॥ 16 ॥

பரதஸ்யார்யபுத்ரஸ்ய ஶ்வஶ்ரூணாம் மம ச ப்ரபோ ।

ம்ரு'கரூபமிதம் வ்யக்தம் விஸ்மயம் ஜநயிஷ்யதி ॥ 17 ॥

ஜீவந்ந யதி தேऽப்யேதி க்ரஹணம் ம்ரு'கஸத்தமஃ ।

அஜிநம் நரஶார்தூல ருசிரம் மே பவிஷ்யதி ॥ 18 ॥

நிஹதஸ்யாஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய ஜாம்பூநதமயத்வசி ।

ஶஷ்பப்ரு'ஸ்யாம் விநீதாயாமிச்சாம்யஹமுபாஸிதும் ॥ 19 ॥

காமவ்ரு'த்தமிதம் ரௌத்ரம் ஸ்த்ரீணாமஸத்ரு'ஶம் மதம் ।

வபுஷா த்வஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய விஸ்மயோ ஜநிதோ மம ॥ 20 ॥

தேந காஞ்சநவர்ணேந மணிப்ரவரஶ்ரு'ங்கிணா ।

தருணாதித்யவர்ணேந நக்ஷத்ரபதவர்சஸா ॥ 21 ॥

பபூவ ராகவஸ்யாபி மநோ விஸ்மயமாகதம் ।

ஏவம் ஸீதாவசஃ ஶ்ருத்வா தம் த்ரு'ஷ்ட்வா ம்ரு'கமத்புதம் ॥ 22 ॥

லோபிதஸ்தேந ரூபேண ஸீதயா ச ப்ரசோதிதஃ ।

உவாச ராகவோ ஹ்ரு'ஷ்டோ ப்ராதரம் லக்ஷ்மணம் வசஃ ॥ 23 ॥

பஶ்ய லக்ஷ்மண வைதேஹ்யாஃ ஸ்ப்ரு'ஹாம் ம்ரு'ககதாமிமாம் ।

ரூபஶ்ரேஷ்டதயா ஹ்யேஷ ம்ரு'கோऽத்ய ந பவிஷ்யதி ॥ 24 ॥

ந வநே நந்தநோத்தேஶே ந சைத்ரரதஸம்ஶ்ரயே ।

குதஃப்ரு'திவ்யாம் ஸௌமித்ரே யோऽஸ்ய கஶ்சித்ஸமோ ம்ரு'கஃ ॥ 25 ॥

ப்ரதிலோமாநுலோமாஶ்ச ருசிரா ரோமராஜயஃ ।

ஶோபந்தே ம்ரு'கமாஶ்ரித்ய சித்ராஃ கநகபிந்தவஃ ॥ 26 ॥

பஶ்யாஸ்ய ஜ்ரு'ம்பமாணஸ்ய தீப்தாமக்நிஶிகோபமாம் ।

ஜிஹ்வாம் முகாந்நிஸ்ஸரந்தீம் மேகாதிவ ஶதஹ்ரதாம் ॥ 27 ॥

மஸாரகல்லர்கமுகஶ்ஶங்கமுக்தாநிபோதரஃ ।

கஸ்ய நாமாபிரூப்யோऽஸௌ ந மநோ லோபயேந்ம்ரு'கஃ ॥ 28 ॥

கஸ்ய ரூபமிதம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜாம்பூநத மயப்ரபம் ।

நாநாரத்நமயம் திவ்யம் ந மநோ விஸ்மயம் வ்ரஜேத் ॥ 29 ॥

மாம்ஸஹேதோரபி ம்ரு'காந்விநோதார்தம் ச தந்வநஃ ।

க்நந்தி லக்ஷ்மண ராஜாநோ ம்ரு'கயாயாம் மஹாவநே ॥ 30 ॥

தநாநி வ்யவஸாயேந விசீயந்தே மஹாவநே ।

தாதவோ விவிதாஶ்சாபி மணிரத்நஸுவர்ணிநஃ ॥ 31 ॥

தத்ஸாரமகிலம் ந்ரு'ணாம் தநம் நிசயவர்தநம் ।

மநஸா சிந்திதம் ஸர்வம் யதா ஶுக்ரஸ்ய லக்ஷ்மண ॥ 32 ॥

அர்தீ யேநார்தக்ரு'த்யேந ஸம்வ்ரஜத்யவிசாரயந் ।

தமர்தமர்தஶாஸ்த்ரஜ்ஞாஃ ப்ராஹுரர்த்யாஶ்ச லக்ஷ்மண ॥ 33 ॥

ஏதஸ்ய ம்ரு'கரத்நஸ்ய பரார்த்யே காஞ்சநத்வசி ।

உபவேக்ஷ்யதி வைதேஹீ மயா ஸஹ ஸுமத்யமா ॥ 34 ॥

ந காதலீ ந ப்ரியகீ ந ப்ரவேணீ ந சாவிகீ ।

பவேதேதஸ்ய ஸத்ரு'ஶீ ஸ்பர்ஶநேநேதி மே மதிஃ ॥ 35 ॥

ஏஷ சைவ ம்ரு'கஶ்ஶ்ரீமாந் யஶ்ச திவ்யோ நபஶ்சரஃ ।

உபாவேதௌ ம்ரு'கௌ திவ்யௌ தாராம்ரு'கமஹீம்ரு'கௌ ॥ 36 ॥

யதி வாऽயம் ததா யந்மாம் பவேத்வதஸி லக்ஷ்மண ।

மாயைஷா ராக்ஷஸஸ்யேதி கர்தவ்யோஸ்ய வதோ மயா ॥ 37 ॥

ஏதேந ஹி ந்ரு'ஶம்ஸேந மாரீசேநாக்ரு'தாத்மநா ।

வநே விசரதா பூர்வம் ஹிம்ஸிதா முநிபுங்கவாஃ ॥ 38 ॥

உத்தாய பஹவோ யேந ம்ரு'கயாயாம் ஜநாதிபாஃ ।

நிஹதாஃ பரமேஷ்வாஸாஸ்தஸ்மாத்வத்யஸ்த்வயம் ம்ரு'கஃ ॥ 39 ॥

புரஸ்தாதிஹ வாதாபிஃ பரிபூய தபஸ்விநஃ ।

உதரஸ்தோ த்விஜாந்ஹந்திஸ்வகர்போऽஶ்வதரீமிவ ॥ 40 ॥

ஸ கதாசிச்சிரால்லோபாதாஸஸாத மஹாமுநிம் ।

அகஸ்த்யம் தேஜஸா யுக்தம் பக்ஷஸ்தஸ்ய பபூவ ஹ ॥ 41 ॥

ஸமுத்தாநே வ தத்ரூபம் கர்துகாமம் ஸமீக்ஷ்ய தம் ।

உத்ஸ்மயித்வா து பகவாந்வாதாபிமிதமப்ரவீத் ॥ 42 ॥

த்வயாऽவிகண்ய வாதாபே பரிபூதாஸ்ஸ்வதேஜஸா ।

ஜீவலோகே த்விஜஶ்ரேஷ்டாஸ்தஸ்மாதஸி ஜராம் கதஃ ॥ 43 ॥

ததேவம் ந பவேத்ரக்ஷோவாதாபிரிவ லக்ஷ்மண ।

மத்விதம் யோऽதிமந்யேத தர்மநித்யம் ஜிதேந்த்ரியம் ॥ 44 ॥

பவேத்ததோऽயம் வாதாபிரகஸ்த்யேநேவ மாம் கதஃ ।

இஹ த்வம் பவ ஸந்நத்தோ யந்த்ரிதோ ரக்ஷ மைதிலீம் ॥ 45 ॥

அஸ்யாமாயத்தமஸ்மாகம் யத்க்ரு'த்யம் ரகுநந்தந ।

அஹமேநம் வதிஷ்யாமி க்ரஹீஷ்யாம்யபி வா ம்ரு'கம் ॥ 46 ॥

யாவத்கச்சாமி ஸௌமித்ரே ம்ரு'கமாநயிதும் த்ருதம் ।

பஶ்ய லக்ஷ்மண வைதேஹீம் ம்ரு'கத்வசி கதஸ்ப்ரு'ஹாம் ॥ 47 ॥

த்வசா ப்ரதாநயா ஹ்யேஷ ம்ரு'கோऽத்ய ந பவிஷ்யதி ।

அப்ரமத்தேந தே பாவ்யமாஶ்ரமஸ்தேந ஸீதயா ॥ 48 ॥

யாவத்ப்ரு'ஷதமேகேந ஸாயகேந நிஹந்ம்யஹம் ।

ஹத்வைதச்சர்ம சாதாய ஶீக்ரமேஷ்யாமி லக்ஷ்மண ॥ 49 ॥

ப்ரதக்ஷிணேநாதிபலேந பக்ஷிணா ஜடாயுஷா புத்திமதா ச லக்ஷ்மண ।

பவாப்ரமத்தஃ பரிக்ரு'ஹ்ய மைதிலீம் ப்ரதிக்ஷணம் ஸர்வத ஏவ ஶங்கிதஃ ॥ 50 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumānyapacinvatī |

hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam || 1 ||

prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī |

bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṃ cāpi sāyudham || 2 ||

tayā''hūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau |

vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam || 3 ||

śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt |

tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam || 4 ||

carantomṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane |

anena nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā || 5 ||

asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam |

bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham || 6 ||

mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava |

jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ || 7 ||

evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā |

uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā || 8 ||

āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ |

ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati || 9 ||

ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ |

mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā || 10 ||

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā |

vicaranti mahābāho rupaśreṣṭhā manoharāḥ || 11 ||

na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgo mayā |

tejasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ || 12 ||

nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ |

dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisannibhaḥ || 13 ||

aho rūpamaho lakṣmīssvarasampacca śobhanā |

mṛgo'dbhuto vicitrāṅgo hṛdayaṃ haratīva me || 14 ||

yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava |

āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati || 15 ||

samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ |

antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati || 16 ||

bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho |

mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati || 17 ||

jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ |

ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati || 18 ||

nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci |

śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum || 19 ||

kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam |

vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama || 20 ||

tena kāñcanavarṇena maṇipravaraśṛṅgiṇā |

taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā || 21 ||

babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam |

evaṃ sītāvacaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam || 22 ||

lobhitastena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ |

uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ || 23 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām |

rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati || 24 ||

na vane nandanoddheśe na caitrarathasaṃśraye |

kutaḥpṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ || 25 ||

pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ |

śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 26 ||

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām |

jihvāṃ mukhānnissarantīṃ meghādiva śatahradām || 27 ||

masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhodaraḥ |

kasya nāmābhirūpyo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ || 28 ||

kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham |

nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet || 29 ||

māṃsahetorapi mṛgānvinodārthaṃ ca dhanvanaḥ |

ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane || 30 ||

dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane |

dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ || 31 ||

tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nicayavardhanam |

manasā cintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa || 32 ||

arthī yenārthakṛtyena saṃvrajatyavicārayan |

tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa || 33 ||

etasya mṛgaratnasya parārdhye kāñcanatvaci |

upavekṣyati vaidehī mayā saha sumadhyamā || 34 ||

na kādalī na priyakī na praveṇī na cāvikī |

bhavedetasya sadṛśī sparśaneneti me matiḥ || 35 ||

eṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyo nabhaścaraḥ |

ubhāvetau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau || 36 ||

yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavedvadasi lakṣmaṇa |

māyaiṣā rākṣasasyeti kartavyosya vadho mayā || 37 ||

etena hi nṛśaṃsena mārīcenākṛtātmanā |

vane vicaratā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ || 38 ||

utthāya bahavo yena mṛgayāyāṃ janādhipāḥ |

nihatāḥ parameṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ || 39 ||

purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ |

udarastho dvijānhantisvagarbho'śvatarīmiva || 40 ||

sa kadāciccirāllobhādāsasāda mahāmunim |

agastyaṃ tejasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha || 41 ||

samutthāne va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam |

utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt || 42 ||

tvayā'vigaṇya vātāpe paribhūtāssvatejasā |

jīvaloke dvijaśreṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ || 43 ||

tadevaṃ na bhavedrakṣovātāpiriva lakṣmaṇa |

madvidhaṃ yo'timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam || 44 ||

bhaveddhato'yaṃ vātāpiragastyeneva māṃ gataḥ |

iha tvaṃ bhava sannaddo yantrito rakṣa maithilīm || 45 ||

asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana |

ahamenaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam || 46 ||

yāvadgacchāmi saumitre mṛgamānayituṃ drutam |

paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām || 47 ||

tvacā pradhānayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati |

apramattena te bhāvyamāśramasthena sītayā || 48 ||

yāvatpṛṣatamekena sāyakena nihanmyaham |

hatvaitaccarma cādāya śīghrameṣyāmi lakṣmaṇa || 49 ||

pradakṣiṇenātibalena pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa |

bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata eva śaṅkitaḥ || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||