2.52 Ayodhyakanda - Dvipanchasha Sargah

ॐ

2.52 அயோத்யாகாண்ட - த்விபஞ்சாஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।

அத த்விபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ।

ப்ரபாதாயாம் து ஶர்வர்யாம் ப்ரு'துவக்ஷா மஹாயஶாஃ ।

உவாச ராமஃ ஸௌமித்ரிம் லக்ஷ்மணம் ஶுபலக்ஷணம் ॥ 1 ॥

பாஸ்கரோதயகாலோऽயம் கதா பகவதீ நிஶா ।

அஸௌ ஸுக்ரு'ஷ்ணோ விஹகஃ கோகிலஸ்தாத கூஜதி ॥ 2 ॥

பர்ஹிணாநாம் ச நிர்கோஷஃ ஶ்ரூயதே நததாம் வநே ।

தராம ஜாஹ்நவீம் ஸௌம்ய ஶீக்ரகாம் ஸாகரங்கமாம் ॥ 3 ॥

விஜ்ஞாய ராமஸ்ய வசஃ ஸௌமித்ரிர்மித்ரநந்தநஃ ।

குஹமாமந்த்ர்ய ஸூதம் ச ஸோऽதிஷ்டத்ப்ராதுரக்ரதஃ ॥ 4 ॥

ஸ து ராமஸ்ய வசநம் நிஶம்ய ப்ரதிக்ரு'ஹ்ய ச ।

ஸ்தபதிஸ்தூர்ணமாஹூய ஸசிவாநிதமப்ரவீத் ॥ 5 ॥

அஸ்ய வாஹநஸம்யுக்தாம் கர்ணக்ராஹவதீம் ஶுபாம் ।

ஸுப்ரதாராம் த்ரு'டாம் தீர்தே ஶீக்ரம் நாவமுபாஹர ॥ 6 ॥

தம் நிஶம்ய ஸமாதேஶம் குஹாமாத்யகணோ மஹாந் ।

உபோஹ்ய ருசிராம் நாவம் குஹாய ப்ரத்யவேதயத் ॥ 7 ॥

ததஃ ஸ ப்ராஞ்ஜலிர்பூத்வா குஹோ ராகவமப்ரவீத் ।

உபஸ்திதேயம் நௌர்தேவ பூயஃ கிம் கரவாணி தே ॥ 8 ॥

தவாமரஸுதப்ரக்ய தர்தும் ஸாகரகாம் நதீம் ।

நௌரியம் புருஷவ்யாக்ர தாம் த்வமாரோஹ ஸுவ்ரத ॥ 9 ॥

அதோவாச மஹாதேஜா ராமோ குஹமிதம் வசஃ ।

க்ரு'தகாமோऽஸ்மி பவதா ஶீக்ரமாரோப்யதாமிதி ॥ 10 ॥

ததஃ கலாபாந் ஸந்நஹ்ய கட்கௌ பத்வா ச தந்விநௌ ।

ஜக்மதுர்யேந தௌ கங்காம் ஸீதயா ஸஹ ராகவௌ ॥ 11 ॥

ராமமேவ து தர்மஜ்ஞமுபகம்ய விநீதவத் ।

கிமஹம் கரவாணீதி ஸூதஃ ப்ராஞ்ஜலிரப்ரவீத் ॥ 12 ॥

ததோऽப்ரவீத்தாஶரதிஃ ஸுமந்த்ரம் ஸ்ப்ரு'ஶந் கரேணோத்தமதக்ஷிணேந ।

ஸுமந்த்ர ஶீக்ரம் புநரேவ யாஹி ராஜ்ஞஃ ஸகாஶே பவ சாப்ரமத்தஃ ॥ 13 ॥

நிவர்தஸ்வேத்யுவாசைவ ஹ்யேதாவத்தி க்ரு'தம் மம ।

ரதம் விஹாய பத்ப்யாம் து கமிஷ்யாமி மஹாவநம் ॥ 14 ॥

ஆத்மாநம் த்வப்யநுஜ்ஞாதமவேக்ஷ்யார்தஃ ஸ ஸாரதிஃ ।

ஸுமந்த்ரஃ புருஷவ்யாக்ரமைக்ஷ்வாகமிதமப்ரவீத் ॥ 15 ॥

நாதிக்ராந்தமிதம் லோகே புருஷேணேஹ கேநசித் ।

தவ ஸப்ராத்ரு'பார்யஸ்ய வாஸஃ ப்ராக்ரு'தவத்வநே ॥ 16 ॥

ந மந்யே ப்ரஹ்மசர்யேऽஸ்தி ஸ்வதீதே வா பலோதயஃ ।

மார்தவார்ஜவயோர்வாபி த்வாம் சேத்வ்யஸநமாகதம் ॥ 17 ॥

ஸஹ ராகவ வைதேஹ்யா ப்ராத்ரா சைவ வநே வஸந் ।

த்வம் கதிம் ப்ராப்ஸ்யஸே வீர த்ரீந் லோகாம்ஸ்து ஜயந்நிவ ॥ 18 ॥

வயம் கலு ஹதா ராம யே த்வயாப்யுபவஞ்சிதாஃ ।

கைகேய்யா வஶமேஷ்யாமஃ பாபாயா துஃகபாகிநஃ ॥ 19 ॥

இதி ப்ருவந்நாத்மஸமம் ஸுமந்த்ரஃ ஸாரதிஸ்ததா ।

த்ரு'ஷ்ட்வா தூரகதம் ராமம் துஃகார்தோ ருருதே சிரம் ॥ 20 ॥

ததஸ்து விகதே பாஷ்பே ஸூதம் ஸ்ப்ரு'ஷ்டோதகம் ஶுசிம் ।

ராமஸ்து மதுரம் வாக்யம் புநஃ புநருவாச தம் ॥ 21 ॥

இக்ஷ்வாகூணாம் த்வயா துல்யம் ஸுஹ்ரு'தம் நோபலக்ஷயே ।

யதா தஶரதோ ராஜா மாம் ந ஶோசேத்ததா குரு ॥ 22 ॥

ஶோகோபஹதசேதாஶ்ச வ்ரு'த்தஶ்ச ஜகதீபதிஃ ।

காமபாவாவஸந்நஶ்ச தஸ்மாதேதத்ப்ரவீமி தே ॥ 23 ॥

யத்யதாஜ்ஞாபயேத்கிஞ்சித்ஸ மஹாத்மா மஹீபதிஃ ।

கைகேய்யாஃ ப்ரியகாமார்தம் கார்யம் ததவிகாங்க்ஷயா ॥ 24 ॥

ஏததர்தம் ஹி ராஜ்யாநி ப்ரஶாஸதி நரேஶ்வராஃ ।

யதேஷாம் ஸர்வக்ரு'த்யேஷு மநோ ந ப்ரதிஹந்யதே ॥ 25 ॥

யத்யதா ஸ மஹாராஜோ நாலீகமதிகச்சதி ।

ந ச தாம்யதி துஃகேந ஸுமந்த்ர குரு தத்ததா ॥ 26 ॥

அத்ரு'ஷ்டதுஃகம் ராஜாநம் வ்ரு'த்தமார்யம் ஜிதேந்த்ரியம் ।

ப்ரூயாஸ்த்வமபிவாத்யைவ மம ஹேதோரிதம் வசஃ ॥ 27 ॥

நைவாஹமநுஶோசாமி லக்ஷ்மணோ ந ச மைதிலீ ।

அயோத்யாயாஶ்ச்யுதாஶ்சேதி வநே வத்ஸ்யாமஹேதி ச ॥ 28 ॥

சதுர்தஶஸு வர்ஷேஷு நிவ்ரு'த்தேஷு புநஃ புநஃ ।

லக்ஷ்மணம் மாம் ச ஸீதாம் ச த்ரக்ஷ்யஸே க்ஷிப்ரமாகதாந் ॥ 29 ॥

ஏவமுக்த்வா து ராஜாநம் மாதரம் ச ஸுமந்த்ர மே ।

அந்யாஶ்ச தேவீஸ்ஸஹிதாஃ கைகேயீம் ச புநஃ புநஃ ॥ 30 ॥

ஆரோக்யம் ப்ரூஹி கௌஶல்யாமத பாதாபிவந்தநம் ।

ஸீதாயா மம சாऽऽர்யஸ்ய வசநால்லக்ஷ்மணஸ்ய ச ॥ 31 ॥

ப்ரூயாஶ்ச ஹி மஹாராஜம் பரதம் க்ஷிப்ரமாநய ।

ஆகதஶ்சாபி பரதஃ ஸ்தாப்யோ ந்ரு'பமதே பதே ॥ 32 ॥

பரதம் ச பரிஷ்வஜ்ய யௌவராஜ்யேऽபிஷிச்ய ச ।

அஸ்மத்ஸந்தாபஜம் துஃகம் ந த்வாமபிபவிஷ்யதி ॥ 33 ॥

பரதஶ்சாபி வக்தவ்யோ யதா ராஜநி வர்தஸே ।

ததா மாத்ரு'ஷு வர்தேதாஃ ஸர்வாஸ்வேவாவிஶேஷதஃ ॥ 34 ॥

தாதஸ்ய ப்ரியகாமேந யௌவராஜ்யமபேக்ஷதா ।

லோகயோருபயோஃ ஶக்யம் த்வயா யத்ஸுகமேதிதும் ॥ 35 ॥

நிவர்த்யமாநோ ராமேண ஸுமந்த்ரஃ ஶோககர்ஶிதஃ ।

தத்ஸர்வம் வசநம் ஶ்ருத்வா ஸ்நேஹாத்காகுத்ஸ்தமப்ரவீத் ॥ 36 ॥

யதஹம் நோபசாரேண ப்ரூயாம் ஸ்நேஹாதவிக்லபஃ ।

பக்திமாநிதி தத்தாவத்வாக்யம் த்வம் க்ஷந்துமர்ஹஸி ॥ 37 ॥

கதம் ஹி த்வத்விஹீநோऽஹம் ப்ரதியாஸ்யாமி தாம் புரீம் ।

தவ தாவத்வியோகேந புத்ரஶோகாகுலாமிவ ॥ 38 ॥

ஸராமமபி தாவந்மே ரதம் த்ரு'ஷ்ட்வா ததா ஜநஃ ।

விநா ராமம் ரதம் த்ரு'ஷ்ட்வா விதீர்யேதாபி ஸா புரீ ॥ 39 ॥

தைந்யம் ஹி நகரீ கச்சேத்த்ரு'ஷ்ட்வா ஶூந்யமிமம் ரதம் ।

ஸூதாவஶேஷம் ஸ்வம் ஸைந்யம் ஹதவீரமிவாऽஹவே ॥ 40 ॥

தூரேऽபி நிவஸந்தம் த்வாம் மாநஸேநாக்ரதஃ ஸ்திதம் ।

சிந்தயந்தோऽத்ய நூநம் த்வாம் நிராஹாராஃ க்ரு'தாஃ ப்ரஜாஃ ॥ 41 ॥

த்ரு'ஷ்டம் தத்தி த்வயா ராம யாத்ரு'ஶம் த்வத்ப்ரவாஸநே ।

ப்ரஜாநாம் ஸங்குலம் வ்ரு'த்தம் த்வச்சோகக்லாந்தசேதஸாம் ॥ 42 ॥

ஆர்தநாதோ ஹி யஃ பௌரைர்முக்தஸ்த்வத்விப்ரவாஸநே ।

ஸரதம் மாம் நிஶாம்யைவ குர்யுஃ ஶதகுணம் ததஃ ॥ 43 ॥

அஹம் கிம் சாபி வக்ஷ்யாமி தேவீம் தவ ஸுதோ மயா ।

நீதோऽஸௌ மாதுலகுலம் ஸந்தாபம் மா க்ரு'தா இதி ॥ 44 ॥

அஸத்யமபி நைவாஹம் ப்ரூயாம் வசநமீத்ரு'ஶம் ।

கதமப்ரியமேவாஹம் ப்ரூயாம் ஸத்யமிதம் வசஃ ॥ 45 ॥

மம தாவந்நியோகஸ்தாஸ்த்வத்பந்துஜநவாஹிநஃ ।

கதம் ரதம் த்வயா ஹீநம் ப்ரவக்ஷ்யந்தி ஹயோத்தமாஃ ॥ 46 ॥

தந்ந ஶக்ஷ்யாம்யஹம் கந்துமயோத்யாம் த்வத்ரு'தேऽநக ।

வநவாஸாநுயாநாய மாமநுஜ்ஞாதுமர்ஹஸி ॥ 47 ॥

யதி மே யாசமாநஸ்ய த்யாகமேவ கரிஷ்யஸி ।

ஸரதோऽக்நிம் ப்ரவேக்ஷ்யாமி த்யக்தமாத்ர இஹ த்வயா ॥ 48 ॥

பவிஷ்யந்தி வநே யாநி தபோவிக்நகராணி தே ।

ரதேந ப்ரதிபாதிஷ்யே தாநி ஸத்த்வாநி ராகவ ॥ 49 ॥

த்வத்க்ரு'தே ந மயாऽவாப்தம் ரதசர்யாக்ரு'தம் ஸுகம் ।

ஆஶம்ஸே த்வத்க்ரு'தே நாஹம் வநவாஸக்ரு'தம் ஸுகம் ॥ 50 ॥

ப்ரஸீதேச்சாமி தேऽரண்யே பவிதும் ப்ரத்யநந்தரஃ ।

ப்ரீத்யாऽபிஹிதமிச்சாமி பவ மே ப்ரத்யநந்தரஃ ॥ 51 ॥

இமே சாபி ஹயா வீர யதி தே வநவாஸிநஃ ।

பரிசர்யாம் கரிஷ்யந்தி ப்ராப்ஸ்யந்தி பரமாம் கதிம் ॥ 52 ॥

தவ ஶுஶ்ரூஷணம் மூர்த்நா கரிஷ்யாமி வநே வஸந் ।

அயோத்யாம் தேவலோகம் வா ஸர்வதா ப்ரஜஹாம்யஹம் ॥ 53 ॥

ந ஹி ஶக்யா ப்ரவேஷ்டும் ஸா மயாऽயோத்யா த்வயா விநா ।

ராஜதாநீ மஹேந்த்ரஸ்ய யதா துஷ்க்ரு'தகர்மணா ॥ 54 ॥

வநவாஸே க்ஷயம் ப்ராப்தே மமைஷ ஹி மநோரதஃ ।

யதநேந ரதேநைவ த்வாம் வஹேயம் புரீம் புநஃ ॥ 55 ॥

சதுர்தஶ ஹி வர்ஷாணி ஸஹிதஸ்ய த்வயா வநே ।

க்ஷணபூதாநி யாஸ்யந்தி ஶதஸங்க்யாந்யதோऽந்யதா ॥ 56 ॥

ப்ரு'த்யவத்ஸல திஷ்டந்தம் பர்த்ரு'புத்ரகதே பதி ।

பக்தம் ப்ரு'த்யம் ஸ்திதம் ஸ்தித்யாம் த்வம் ந மாம் ஹாதுமர்ஹஸி ॥ 57 ॥

ஏவம் பஹுவிதம் தீநம் யாசமாநம் புநஃ புநஃ ।

ராமோ ப்ரு'த்யாநுகம்பீ து ஸுமந்த்ரமிதமப்ரவீத் ॥ 58 ॥

ஜாநாமி பரமாம் பக்திம் மயி தே பர்த்ரு'வத்ஸல ।

ஶ்ரு'ணு சாபி யதர்தம் த்வாம் ப்ரேஷயாமி புரீமிதஃ ॥ 59 ॥

நகரீம் த்வாம் கதம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜநநீ மே யவீயஸீ ।

கைகேயீ ப்ரத்யயம் கச்சேதிதி ராமோ வநம் கதஃ ॥ 60 ॥

பரிதுஷ்டா ஹி ஸா தேவீ வநவாஸம் கதே மயி ।

ராஜாநம் நாதிஶங்கேத 'மித்யாவாதீ'தி தார்மிகம் ॥ 61 ॥

ஏஷ மே ப்ரதமஃ கல்போ யதம்பா மே யவீயஸீ ।

பரதாரக்ஷிதம் ஸ்பீதம் புத்ரராஜ்யமவாப்நுயாத் ॥ 62 ॥

மம ப்ரியார்தம் ராஜ்ஞஶ்ச ஸரதஸ்த்வம் புரீம் வ்ரஜ ।

ஸந்திஷ்டஶ்சாஸி யாநர்தாம்ஸ்தாம் ஸ்தாந் ப்ரூயாஸ்ததா ததா ॥ 63 ॥

இத்யுக்த்வா வசநம் ஸூதம் ஸாந்த்வயித்வா புநஃ புநஃ ।

குஹம் வசநமக்லீபோ ராமோ ஹேதுமதப்ரவீத் ॥ 64 ॥

நேதாநீம் குஹ யோக்யோऽயம் வாஸோ மே ஸஜநே வநே ।

ஆவஶ்யம் ஹ்யாஶ்ரமே வாஸஃ கர்தவ்யஸ்தத்கதோ விதிஃ ॥ 65 ॥

ஸோऽஹம் க்ரு'ஹீத்வா நியமம் தபஸ்வி ஜநபூஷணம் ।

ஹிதகாமஃ பிதுர்பூயஃ ஸீதாயா லக்ஷ்மணஸ்ய ச ॥ 66 ॥

ஜடாஃ க்ரு'த்வா கமிஷ்யாமி ந்யக்ரோதக்ஷீரமாநய ।

தத் க்ஷீரம் ராஜபுத்ராய குஹஃ க்ஷிப்ரமுபாஹரத் ॥ 67 ॥

லக்ஷ்மணஸ்யாத்மநஶ்சைவ ராமஸ்தேநாகரோஜ்ஜடாஃ ।

தீர்கபாஹுர்நரவ்யாக்ரோ ஜடிலத்வமதாரயத் ॥ 68 ॥

தௌ ததா சீரவஸநௌ ஜடாமண்டலதாரிணௌ ।

ஆஶோபேதாம்ரு'ஷிஸமௌ ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ॥ 69 ॥

ததோ வைகாநஸம் மார்கமாஸ்திதஃ ஸஹ லக்ஷ்மணஃ ।

வ்ரதமாதிஷ்டவாந் ராமஃ ஸகாயம் குஹமப்ரவீத் ॥ 70 ॥

அப்ரமத்தோ பலே கோஶே துர்கே ஜநபதே ததா ।

பவேதா குஹ ராஜ்யம் ஹி துராரக்ஷதமம் மதம் ॥ 71 ॥

ததஸ்தம் ஸமநுஜ்ஞாய குஹமிக்ஷ்வாகுநந்தநஃ ।

ஜகாம தூர்ணமவ்யக்ரஃ ஸபார்யஃ ஸஹ லக்ஷ்மணஃ ॥ 72 ॥

ஸ து த்ரு'ஷ்ட்வா நதீதீரே நாவமிக்ஷ்வாகுநந்தநஃ ।

திதீர்ஷுஃ ஶீக்ரகாம் கங்காமிதம் லக்ஷ்மணமப்ரவீத் ॥ 73 ॥

ஆரோஹ த்வம் நரவ்யாக்ர ஸ்திதாம் நாவமிமாம் ஶநைஃ ।

ஸீதாம் சாரோபயாந்வக்ஷம் பரிக்ரு'ஹ்ய மநஸ்விநீம் ॥ 74 ॥

ஸ ப்ராதுஃ ஶாஸநம் ஶ்ருத்வா ஸர்வமப்ரதிகூலயந் ।

ஆரோப்ய மைதிலீம் பூர்வமாருரோஹாऽऽத்மவாம் ஸ்ததஃ ॥ 75 ॥

அதாருரோஹ தேஜஸ்வீ ஸ்வயம் லக்ஷ்மணபூர்வஜஃ ।

ததோ நிஷாதாதிபதிர்குஹோ ஜ்ஞாதீநசோதயத் ॥ 76 ॥

ராகவோऽபி மஹாதேஜா நாவமாருஹ்ய தாம் ததஃ ।

ப்ரஹ்மவத் க்ஷத்ரவச்சைவ ஜஜாப ஹிதமாத்மநஃ ॥ 77 ॥

ஆசம்ய ச யதாஶாஸ்த்ரம் நதீம் தாம் ஸஹ ஸீதயா ।

ப்ராணமத்ப்ரீதிஸம்ஹ்ரு'ஷ்டோ லக்ஷ்மணஶ்சாமிதப்ரபஃ ॥ 78 ॥

அநுஜ்ஞாய ஸுமந்த்ரம் ச ஸபலம் சைவ தம் குஹம் ।

ஆஸ்தாய நாவம் ராமஸ்து சோதயாமாஸ நாவிகாந் ॥ 79 ॥

ததஸ்தைஶ்சோதிதா ஸா நௌஃ கர்ணதாரஸமாஹிதா ।

ஶுபஸ்ப்யவேகாபிஹதா ஶீக்ரம் ஸலிலமத்யகாத் ॥ 80 ॥

. ।

மத்யம் து ஸமநுப்ராப்ய பாகீரத்யாஸ்த்வநிந்திதா ।

வைதேஹீ ப்ராஞ்ஜலிர்பூத்வா தாம் நதீமிதமப்ரவீத் ॥ 81 ॥

புத்ரோ தஶரதஸ்யாயம் மஹாராஜஸ்ய தீமதஃ ।

நிதேஶம் பாரயித்வேமம் கங்கே த்வதபிரக்ஷிதஃ ॥ 82 ॥

சதுர்தஶ ஹி வர்ஷாணி ஸமக்ராண்யுஷ்ய காநநே ।

ப்ராத்ரா ஸஹ மயா சைவ புநஃ ப்ரத்யாகமிஷ்யதி ॥ 83 ॥

ததஸ்த்வாம் தேவி ஸுபகே க்ஷேமேண புநராகதா ।

யக்ஷ்யே ப்ரமுதிதா கங்கே ஸர்வகாமஸம்ரு'த்திநீ ॥ 84 ॥

த்வம் ஹி த்ரிபதகா தேவி ப்ரஹ்மலோகம் ஸமீக்ஷஸே ।

பார்யா சோததிராஜஸ்ய லோகேऽஸ்மிந் ஸம்ப்ரத்ரு'ஶ்யஸே ॥ 85 ॥

ஸா த்வாம் தேவி நமஸ்யாமி ப்ரஶம்ஸாமி ச ஶோபநே ।

ப்ராப்தராஜ்யே நரவ்யாக்ரே ஶிவேந புநராகதே ॥ 86 ॥

கவாம் ஶதஸஹஸ்ராணி வஸ்த்ராண்யந்நம் ச பேஶலம் ।

ப்ராஹ்மணேப்யஃ ப்ரதாஸ்யாமி தவ ப்ரியசிகீர்ஷயா ॥ 87 ॥

ஸுராகடஸஹஸ்ரேண மாம்ஸபூதௌதநேந ச ।

யக்ஷ்யே த்வாம் ப்ரயதா தேவி புரீம் புநருபாகதா ॥ 88 ॥

யாநி த்வத்தீரவாஸீநி தைவதாநி ச ஸந்தி ஹி ।

தாநி ஸர்வாணி யக்ஷ்யாமி தீர்தாந்யாயதநாநி ச ॥ 89 ॥

புநரேவ மஹாபாஹுர்மயா ப்ராத்ரா ச ஸங்கதஃ ।

அயோத்யாம் வநவாஸாத்து ப்ரவிஶத்வநகோऽநகே ॥ 90 ॥

ததா ஸம்பாஷமாணா ஸா ஸீதா கங்காமநிந்திதா ।

தக்ஷிணா தக்ஷிணம் தீரம் க்ஷிப்ரமேவாப்யுபாகமத் ॥ 91 ॥

தீரம் து ஸமநுப்ராப்ய நாவம் ஹித்வா நரர்ஷபஃ ।

ப்ராதிஷ்டத ஸஹ ப்ராத்ரா வைதேஹ்யா ச பரந்தபஃ ॥ 92 ॥

அதாப்ரவீந்மஹாபாஹுஃ ஸுமித்ராநந்தவர்தநம் ।

பவ ஸம்ரக்ஷணார்தாய ஸஜநே விஜநேऽபி வா ॥ 93 ॥

அவஶ்யம் ரக்ஷணம் கார்யமத்ரு'ஷ்டே விஜநே வநே ।

அக்ரதோ கச்ச ஸௌமித்ரே ஸீதா த்வாமநுகச்சது ॥ 94 ॥

ப்ரு'ஷ்டதோऽஹம் கமிஷ்யாமி த்வாம் ச ஸீதாம் ச பாலயந் ।

அந்யோந்யஸ்யேஹ நோ ரக்ஷா கர்தவ்யா புருஷர்ஷப ॥ 95 ॥

ந ஹி தாவததிக்ராந்தா ஸுகரா காசந க்ரியா ।

அத்ய துஃகம் து வைதேஹீ வநவாஸஸ்ய வேத்ஸ்யதி ॥ 96 ॥

ப்ரணஷ்டஜநஸம்பாதம் க்ஷேத்ராராமவிவர்ஜிதம் ।

விஷமம் ச ப்ரபாதம் ச வநமத்ய ப்ரவேக்ஷ்யதி ॥ 97 ॥

ஶ்ருத்வா ராமஸ்ய வசநம் ப்ரதஸ்தே லக்ஷ்மணோऽக்ரதஃ ।

அநந்தரம் ச ஸீதாயா ராகவோ ரகுநந்தநஃ ॥ 98 ॥

கதம் து கங்காபரபாரமாஶு ராமம் ஸுமந்த்ரஃ ப்ரததம் நிரீக்ஷ்ய ।

அத்வப்ரகர்ஷாத்விநிவ்ரு'த்தத்ரு'ஷ்டி ர்முமோச பாஷ்பம் வ்யதித ஸ்தபஸ்வீ ॥ 99 ॥

ஸ லோகபாலப்ரதிமப்ரபாவவாம் ஸ்தீர்த்வா மஹாத்மா வரதோ மஹாநதீம் ।

ததஃ ஸம்ரு'த்தாந் ஶுபஸஸ்யமாலிநஃ க்ரமேண வத்ஸாந் முதிதாநுபாகமத் ॥ 100 ॥

தௌ தத்ர ஹத்வா சதுரோ மஹாம்ரு'காந் வராஹம்ரு'ஶ்யம் ப்ரு'ஷதம் மஹாருரும் ।

ஆதாய மேத்யம் த்வரிதம் புபுக்ஷிதௌ வாஸாய காலே யயதுர்வநஸ்பதிம் ॥ 101 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே த்விபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvipañcāśassargaḥ |

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ |

uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam || 1 ||

bhāskarodayakālo'yaṃ gatā bhagavatī niśā |

asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilastāta kūjati || 2 ||

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane |

tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 3 ||

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ |

guhamāmantrya sūtaṃ ca so'tiṣṭhadbhrāturagrataḥ || 4 ||

sa tu rāmasya vacanaṃ niśamya pratigṛhya ca |

sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt || 5 ||

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |

supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvamupāhara || 6 ||

taṃ niśamya samādeśaṃ guhāmātyagaṇo mahān |

upohya rucirāṃ nāvaṃ guhāya pratyavedayat || 7 ||

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt |

upasthiteyaṃ naurdeva bhūyaḥ kiṃ karavāṇi te || 8 ||

tavāmarasutaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm |

nauriyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvamāroha suvrata || 9 ||

athovāca mahātejā rāmo guhamidaṃ vacaḥ |

kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti || 10 ||

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau |

jagmaturyena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau || 11 ||

rāmameva tu dharmajñamupagamya vinītavat |

kimahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt || 12 ||

tato'bravīddāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena |

sumantra śīghraṃ punareva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ || 13 ||

nivartasvetyuvācaiva hyetāvaddhi kṛtaṃ mama |

rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam || 14 ||

ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣyārtaḥ sa sārathiḥ |

sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt || 15 ||

nātikrāntamidaṃ loke puruṣeṇeha kenacit |

tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvane || 16 ||

na manye brahmacarye'sti svadhīte vā phalodayaḥ |

mārdavārjavayorvāpi tvāṃ cedvyasanamāgatam || 17 ||

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan |

tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīn lokāṃstu jayanniva || 18 ||

vayaṃ khalu hatā rāma ye tvayāpyupavañcitāḥ |

kaikeyyā vaśameṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ || 19 ||

iti bruvannātmasamaṃ sumantraḥ sārathistadā |

dṛṣṭvā dūragataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram || 20 ||

tatastu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim |

rāmastu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punaruvāca tam || 21 ||

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye |

yathā daśaratho rājā māṃ na śocettathā kuru || 22 ||

śokopahatacetāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ |

kāmabhāvāvasannaśca tasmādetadbravīmi te || 23 ||

yadyadājñāpayetkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ |

kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tadavikāṅkṣayā || 24 ||

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ |

yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate || 25 ||

yadyathā sa mahārājo nālīkamadhigacchati |

na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tattathā || 26 ||

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddhamāryaṃ jitendriyam |

brūyāstvamabhivādyaiva mama hetoridaṃ vacaḥ || 27 ||

naivāhamanuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī |

ayodhyāyāścyutāśceti vane vatsyāmaheti ca || 28 ||

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyase kṣipramāgatān || 29 ||

evamuktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me |

anyāśca devīssahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ || 30 ||

ārogyaṃ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam |

sītāyā mama cā''ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca || 31 ||

brūyāśca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipramānaya |

āgataścāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade || 32 ||

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye'bhiṣicya ca |

asmatsantāpajaṃ duḥkhaṃ na tvāmabhibhaviṣyati || 33 ||

bharataścāpi vaktavyo yathā rājani vartase |

tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsvevāviśeṣataḥ || 34 ||

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā |

lokayorubhayoḥ śakyaṃ tvayā yatsukhamedhitum || 35 ||

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |

tatsarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehātkākutsthamabravīt || 36 ||

yadahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehādaviklabaḥ |

bhaktimāniti tattāvadvākyaṃ tvaṃ kṣantumarhasi || 37 ||

kathaṃ hi tvadvihīno'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm |

tava tāvadviyogena putraśokākulāmiva || 38 ||

sarāmamapi tāvanme rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ |

vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī || 39 ||

dainyaṃ hi nagarī gaccheddṛṣṭvā śūnyamimaṃ ratham |

sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīramivā'have || 40 ||

dūre'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam |

cintayanto'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ || 41 ||

dṛṣṭaṃ taddhi tvayā rāma yādṛśaṃ tvatpravāsane |

prajānāṃ saṅkulaṃ vṛttaṃ tvacchokaklāntacetasām || 42 ||

ārtanādo hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsane |

sarathaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ || 43 ||

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā |

nīto'sau mātulakulaṃ santāpaṃ mā kṛthā iti || 44 ||

asatyamapi naivāhaṃ brūyāṃ vacanamīdṛśam |

kathamapriyamevāhaṃ brūyāṃ satyamidaṃ vacaḥ || 45 ||

mama tāvanniyogasthāstvadbandhujanavāhinaḥ |

kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ || 46 ||

tanna śakṣyāmyahaṃ gantumayodhyāṃ tvadṛte'nagha |

vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi || 47 ||

yadi me yācamānasya tyāgameva kariṣyasi |

saratho'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā || 48 ||

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te |

rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava || 49 ||

tvatkṛte na mayā'vāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham |

āśaṃse tvatkṛte nāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham || 50 ||

prasīdecchāmi te'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ |

prītyā'bhihitamicchāmi bhava me pratyanantaraḥ || 51 ||

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |

paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim || 52 ||

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan |

ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmyaham || 53 ||

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayā'yodhyā tvayā vinā |

rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā || 54 ||

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ |

yadanena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ || 55 ||

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane |

kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyato'nyathā || 56 ||

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi |

bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātumarhasi || 57 ||

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ |

rāmo bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt || 58 ||

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala |

śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīmitaḥ || 59 ||

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī |

kaikeyī pratyayaṃ gacchediti rāmo vanaṃ gataḥ || 60 ||

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi |

rājānaṃ nātiśaṅketa 'mithyāvādī'ti dhārmikam || 61 ||

eṣa me prathamaḥ kalpo yadambā me yavīyasī |

bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyamavāpnuyāt || 62 ||

mama priyārthaṃ rājñaśca sarathastvaṃ purīṃ vraja |

sandiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃ stān brūyāstathā tathā || 63 ||

ityuktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ |

guhaṃ vacanamaklībo rāmo hetumadabravīt || 64 ||

nedānīṃ guha yogyo'yaṃ vāso me sajane vane |

āvaśyaṃ hyāśrame vāsaḥ kartavyastadgato vidhiḥ || 65 ||

so'haṃ gṛhītvā niyamaṃ tapasvi janabhūṣaṇam |

hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca || 66 ||

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīramānaya |

tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat || 67 ||

lakṣmaṇasyātmanaścaiva rāmastenākarojjaṭāḥ |

dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatvamadhārayat || 68 ||

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |

āśobhetāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 69 ||

tato vaikhānasaṃ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ |

vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṃ guhamabravīt || 70 ||

apramatto bale kośe durge janapade tathā |

bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam || 71 ||

tatastaṃ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ |

jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ || 72 ||

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvamikṣvākunandanaḥ |

titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgāmidaṃ lakṣmaṇamabravīt || 73 ||

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvamimāṃ śanaiḥ |

sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm || 74 ||

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvamapratikūlayan |

āropya maithilīṃ pūrvamārurohā''tmavāṃ stataḥ || 75 ||

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

tato niṣādādhipatirguho jñātīnacodayat || 76 ||

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tāṃ tataḥ |

brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ || 77 ||

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā |

prāṇamatprītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ || 78 ||

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham |

āsthāya nāvaṃ rāmastu codayāmāsa nāvikān || 79 ||

tatastaiścoditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā |

śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilamatyagāt || 80 ||

. |

madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā |

vaidehī prāñjalirbhūtvā tāṃ nadīmidamabravīt || 81 ||

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ |

nideśaṃ pārayitvemaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ || 82 ||

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānane |

bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati || 83 ||

tatastvāṃ devi subhage kṣemeṇa punarāgatā |

yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhinī || 84 ||

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase |

bhāryā codadhirājasya loke'smin sampradṛśyase || 85 ||

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane |

prāptarājye naravyāghre śivena punarāgate || 86 ||

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṃ ca peśalam |

brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā || 87 ||

surāghaṭasahasreṇa māṃsabhūtaudanena ca |

yakṣye tvāṃ prayatā devi purīṃ punarupāgatā || 88 ||

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi |

tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca || 89 ||

punareva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ |

ayodhyāṃ vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe || 90 ||

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā |

dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipramevābhyupāgamat || 91 ||

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ |

prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca parantapaḥ || 92 ||

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam |

bhava saṃrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā || 93 ||

avaśyaṃ rakṣaṇaṃ kāryamadṛṣṭe vijane vane |

agrato gaccha saumitre sītā tvāmanugacchatu || 94 ||

pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan |

anyonyasyeha no rakṣā kartavyā puruṣarṣabha || 95 ||

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā |

adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati || 96 ||

praṇaṣṭajanasambādhaṃ kṣetrārāmavivarjitam |

viṣamaṃ ca prapātaṃ ca vanamadya pravekṣyati || 97 ||

śrutvā rāmasya vacanaṃ pratasthe lakṣmaṇo'grataḥ |

anantaraṃ ca sītāyā rāghavo raghunandanaḥ || 98 ||

gataṃ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya |

adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi rmumoca bāṣpaṃ vyathita stapasvī || 99 ||

sa lokapālapratimaprabhāvavāṃ stīrtvā mahātmā varado mahānadīm |

tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ krameṇa vatsān muditānupāgamat || 100 ||

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāhamṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum |

ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayaturvanaspatim || 101 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||