2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.113 அயோத்யாகாண்ட - த்ரயோதஶாதிகஶததம ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அயோத்யாகாண்டம் ।

அத த்ரயோதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ।

தத ஶ்ஶிரஸி க்ரு'த்வா து பாதுகே பரதஸ்ததா ।

ஆருரோஹ ரதம் ஹ்ரு'ஷ்டஃ ஶத்ருக்நேந ஸமந்விதஃ ॥ 1 ॥

வஸிஷ்டோ வாமதேவஶ்ச ஜாபாலிஶ்ச த்ரு'டவ்ரதஃ ।

அக்ரதஃ ப்ரயயு ஸ்ஸர்வே மந்த்ரிணோ மந்த்ரபூஜிதாஃ ॥ 2 ॥

மந்தாகிநீம் நதீம் ரம்யாம் ப்ராங்முகாஸ்தே யயுஸ்ததா ।

ப்ரதக்ஷிணம் ச குர்வாணாஶ்சித்ரகூடம் மஹாகிரிம் ॥ 3 ॥

பஶ்யந்தாதுஸஹஸ்ராணி ரம்யாணி விவிதாநி ச ।

ப்ரயயௌ தஸ்ய பார்ஶ்வேந ஸஸைந்யோ பரதஸ்ததா ॥ 4 ॥

அதூராச்சித்ரகூடஸ்ய ததர்ஶ பரதஸ்ததா ।

ஆஶ்ரமம் யத்ர ஸ முநிர்பரத்வாஜஃ க்ரு'தாலயஃ ॥ 5 ॥

ஸ தமாஶ்ரமமாகம்ய பரத்வாஜஸ்ய புத்திமாந் ।

அவதீர்ய ரதாத்பாதௌ வவந்தே பரதஸ்ததா ॥ 6 ॥

ததோ ஹ்ரு'ஷ்டோ பரத்வாஜோ பரதம் வாக்யமப்ரவீத் ।

அபி க்ரு'த்யம் க்ரு'தம் தாத ராமேண ச ஸமாகதம் ॥ 7 ॥

ஏவமுக்த ஸ்ஸ து ததோ பரத்வாஜேந தீமதா ।

ப்ரத்யுவாச பரத்வாஜம் பரதோ தர்மவத்ஸலஃ ॥ 8 ॥

ஸ யாச்யமாநோ குருணா மயா ச த்ரு'டவிக்ரமஃ ।

ராகவஃ பரமப்ரீதோ வஸிஷ்டம் வாக்யமப்ரவீத் ॥ 9 ॥

பிதுஃ ப்ரதிஜ்ஞாம் தாமேவ பாலயிஷ்யாமி தத்த்வதஃ ।

சதுர்தஶ ஹி வர்ஷாணி யா ப்ரதிஜ்ஞா பிதுர்மம ॥ 10 ॥

ஏவமுக்தோ மஹாப்ராஜ்ஞோ வஸிஷ்டஃ ப்ரத்யுவாச ஹ ।

வாக்யஜ்ஞோ வாக்யகுஶலம் ராகவம் வசநம் மஹத் ॥ 11 ॥

ஏதே ப்ரயச்ச ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டஃ பாதுகே ஹேமபூஷிதே ।

அயோத்யாயாம் மஹாப்ராஜ்ஞ யோகக்ஷேமகரே தவ ॥ 12 ॥

ஏவமுக்தோ வஸிஷ்டேந ராகவஃ ப்ராங்முகஃ ஸ்திதஃ ।

பாதுகே ஹ்யதிருஹ்யைதே மம ராஜ்யாய வை ததௌ ॥ 13 ॥

நிவ்ரு'த்தோऽஹமநுஜ்ஞாதோ ராமேண ஸுமஹாத்மநா ।

அயோத்யாமேவ கச்சாமி க்ரு'ஹீத்வா பாதுகே ஶுபே ॥ 14 ॥

ஏதச்ச்ருத்வா ஶுபம் வாக்யம் பரதஸ்ய மஹாத்மநஃ ।

பரத்வாஜஶ்ஶுபதரம் முநிர்வாக்யமுவாச தம் ॥ 15 ॥

நைதச்சித்ரம் நரவ்யாக்ர ஶீலவ்ரு'த்தவதாம் வர ।

யதார்யம் த்வயி திஷ்டேத்து நிம்நே ஸ்ரு'ஷ்டமிவோதகம் ॥ 16 ॥

அம்ரு'த ஸ்ஸமஹாபாஹுஃ பிதா தஶரதஸ்தவ ।

யஸ்ய த்வமீத்ரு'ஶஃ புத்ரோ தர்மஜ்ஞோ தர்மவத்ஸலஃ ॥ 17 ॥

தம்ரு'ஷிம் து மஹாத்மாநமுக்தவாக்யம் க்ரு'தாஞ்ஜலிஃ ।

ஆமந்த்ரயிதுமாரேபே சரணாவுபக்ரு'ஹ்ய ச ॥ 18 ॥

ததஃ ப்ரதக்ஷிணம் க்ரு'த்வா பரத்வாஜம் புநஃ புநஃ ।

பரதஸ்து யயௌ ஶ்ரீமாநயோத்யாம் ஸஹ மந்த்ரிபிஃ ॥ 19 ॥

யாநைஶ்ச ஶகடைஶ்சைவ ஹயைர்நாகைஶ்ச ஸா சமூஃ ।

புநர்நிவ்ரு'த்தா விஸ்தீர்ணா பரதஸ்யாநுயாயிநீ ॥ 20 ॥

ததஸ்தே யமுநாம் திவ்யாம் நதீம் தீர்த்வோர்மிமாலிநீம் ।

தத்ரு'ஶுஸ்தாம் புந ஸ்ஸர்வே கங்காம் ஶுபஜலாம் நதீம் ॥ 21 ॥

தாம் ரம்யஜலஸம்பூர்ணாம் ஸந்தீர்ய ஸஹபாந்தவஃ ஶ்ரு'ங்கிபேரபுரம் ரம்யம் ப்ரவிவேஶ ஸஸைநிகஃ ।

ஶ்ரு'ங்கிபேரபுராத்பூய ஸ்த்வயோத்யாம் ஸந்ததர்ஶ ஹ ॥ 22 ॥

அயோத்யாம் ச ததோ த்ரு'ஷ்ட்வா பித்ரா ப்ராத்ரா விவர்ஜிதாம் ।

பரதோ துஃக ஸந்தப்த ஸ்ஸாரதிம் சேதமப்ரவீத் ॥ 23 ॥

ஸாரதே பஶ்ய வித்வஸ்தா ஸாऽயோத்யா ந ப்ரகாஶதே ।

நிராகாரா நிராநந்தா தீநா ப்ரதிஹதஸ்வரா ॥ 24 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அயோத்யாகாண்டே த்ரயோதஶாதிகஶததமஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |

tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |

āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||

vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |

agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||

mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |

pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||

paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |

prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||

adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |

āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||

sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |

avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||

tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |

api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||

evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |

pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||

sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |

rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||

pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |

caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||

evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||

ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |

ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||

evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |

pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||

nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |

ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||

naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |

yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||

amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |

yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||

tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |

āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |

bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||

yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |

punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||

tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |

dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||

tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |

śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||

ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |

bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||

sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |

nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||