Viveka Chudamani — InfoLyter.in

ॐ

விவேக சூடாமணி

Viveka Chudamani

Adi Shankaracharya Tamil

ஸர்வவேதாந்தஸித்தாந்தகோசரம் தமகோசரம் ।

கோவிந்தம் பரமாநந்தம் ஸத்குரும் ப்ரணதோऽஸ்ம்யஹம் ॥ 1॥

ஜந்தூநாம் நரஜந்ம துர்லபமதஃ பும்ஸ்த்வம் ததோ விப்ரதா

தஸ்மாத்வைதிகதர்மமார்கபரதா வித்வத்த்வமஸ்மாத்பரம் ।

ஆத்மாநாத்மவிவேசநம் ஸ்வநுபவோ ப்ரஹ்மாத்மநா ஸம்ஸ்திதிஃ

முக்திர்நோ ஶதஜந்மகோடிஸுக்ரு'தைஃ புண்யைர்விநா லப்யதே ॥ 2॥ (பாடபேதஃ - ஶதகோடிஜந்மஸு க்ரு'தைஃ)

துர்லபம் த்ரயமேவைதத்தேவாநுக்ரஹஹேதுகம் ।

மநுஷ்யத்வம் முமுக்ஷுத்வம் மஹாபுருஷஸம்ஶ்ரயஃ ॥ 3॥

லப்த்வா கதஞ்சிந்நரஜந்ம துர்லபம் (பாடபேதஃ - கதஞ்சிந்)

தத்ராபி பும்ஸ்த்வம் ஶ்ருதிபாரதர்ஶநம் ।

யஸ்த்வாத்மமுக்தௌ ந யதேத மூடதீஃ

ஸ ஹ்யாத்மஹா ஸ்வம் விநிஹந்த்யஸத்க்ரஹாத் ॥ 4॥ (பாடபேதஃ - ஆத்மஹா ஸ்வம்)

இதஃ கோ ந்வஸ்தி மூடாத்மா யஸ்து ஸ்வார்தே ப்ரமாத்யதி ।

துர்லபம் மாநுஷம் தேஹம் ப்ராப்ய தத்ராபி பௌருஷம் ॥ 5॥

வதந்து ஶாஸ்த்ராணி யஜந்து தேவாந் (பாடபேதஃ - படந்து)

குர்வந்து கர்மாணி பஜந்து தேவதாஃ ।

ஆத்மைக்யபோதேந விநாபி முக்தி- (பாடபேதஃ - விநா விமுக்திஃ ந)

ர்ந ஸித்யதி ப்ரஹ்மஶதாந்தரேऽபி ॥ 6॥

அம்ரு'தத்த்வஸ்ய நாஶாஸ்தி வித்தேநேத்யேவ ஹி ஶ்ருதிஃ ।

ப்ரவீதி கர்மணோ முக்தேரஹேதுத்வம் ஸ்புடம் யதஃ ॥ 7॥

அதோ விமுக்த்யை ப்ரயதேத வித்வாந்

ஸந்ந்யஸ்தபாஹ்யார்தஸுகஸ்ப்ரு'ஹஃ ஸந் ।

ஸந்தம் மஹாந்தம் ஸமுபேத்ய தேஶிகம்

தேநோபதிஷ்டார்தஸமாஹிதாத்மா ॥ 8॥

உத்தரேதாத்மநாऽऽத்மாநம் மக்நம் ஸம்ஸாரவாரிதௌ ।

யோகாரூடத்வமாஸாத்ய ஸம்யக்தர்ஶநநிஷ்டயா ॥ 9॥

ஸந்ந்யஸ்ய ஸர்வகர்மாணி பவபந்தவிமுக்தயே ।

யத்யதாம் பண்டிதைர்தீரைராத்மாப்யாஸ உபஸ்திதைஃ ॥ 10॥

சித்தஸ்ய ஶுத்தயே கர்ம ந து வஸ்தூபலப்தயே ।

வஸ்துஸித்திர்விசாரேண ந கிஞ்சித்கர்மகோடிபிஃ ॥ 11॥

ஸம்யக்விசாரதஃ ஸித்தா ரஜ்ஜுதத்த்வாவதாரணா ।

ப்ராந்தோதிதமஹாஸர்பபயதுஃகவிநாஶிநீ ॥ 12॥ (பாடபேதஃ - ப்ராந்த்யோ)

அர்தஸ்ய நிஶ்சயோ த்ரு'ஷ்டோ விசாரேண ஹிதோக்திதஃ ।

ந ஸ்நாநேந ந தாநேந ப்ராணாயாமஶதேந வா ॥ 13॥

அதிகாரிணமாஶாஸ்தே பலஸித்திர்விஶேஷதஃ ।

உபாயா தேஶகாலாத்யாஃ ஸந்த்யஸ்மிந்ஸஹகாரிணஃ ॥ 14॥ (பாடபேதஃ - ஸந்த்யஸ்யாம்)

அதோ விசாரஃ கர்தவ்யோ ஜிஜ்ஞாஸோராத்மவஸ்துநஃ ॥

ஸமாஸாத்ய தயாஸிந்தும் குரும் ப்ரஹ்மவிதுத்தமம் ॥ 15॥

மேதாவீ புருஷோ வித்வாநூஹாபோஹவிசக்ஷணஃ ।

அதிகார்யாத்மவித்யாயாமுக்தலக்ஷணலக்ஷிதஃ ॥ 16॥

விவேகிநோ விரக்தஸ்ய ஶமாதிகுணஶாலிநஃ ।

முமுக்ஷோரேவ ஹி ப்ரஹ்மஜிஜ்ஞாஸாயோக்யதா மதா ॥ 17॥

ஸாதநாந்யத்ர சத்வாரி கதிதாநி மநீஷிபிஃ ।

யேஷு ஸத்ஸ்வேவ ஸந்நிஷ்டா யதபாவே ந ஸித்யதி ॥ 18॥

ஆதௌ நித்யாநித்யவஸ்துவிவேகஃ பரிகண்யதே ।

இஹாமுத்ரபலபோகவிராகஸ்ததநந்தரம் ।

ஶமாதிஷட்கஸம்பத்திர்முமுக்ஷுத்வமிதி ஸ்புடம் ॥ 19॥

ப்ரஹ்ம ஸத்யம் ஜகந்மித்யேத்யேவம்ரூபோ விநிஶ்சயஃ ।

ஸோऽயம் நித்யாநித்யவஸ்துவிவேகஃ ஸமுதாஹ்ரு'தஃ ॥ 20॥

தத்வைராக்யம் ஜிஹாஸா யா தர்ஶநஶ்ரவணாதிபிஃ । (பாடபேதஃ - ஜுகுப்ஸா யா)

தேஹாதிப்ரஹ்மபர்யந்தே ஹ்யநித்யே போகவஸ்துநி ॥ 21॥ (பாடபேதஃ - போக்யவஸ்துநி)

விரஜ்ய விஷயவ்ராதாத்தோஷத்ரு'ஷ்ட்யா முஹுர்முஹுஃ ।

ஸ்வலக்ஷ்யே நியதாவஸ்தா மநஸஃ ஶம உச்யதே ॥ 22॥

விஷயேப்யஃ பராவர்த்ய ஸ்தாபநம் ஸ்வஸ்வகோலகே ।

உபயேஷாமிந்த்ரியாணாம் ஸ தமஃ பரிகீர்திதஃ ।

பாஹ்யாநாலம்பநம் வ்ரு'த்தேரேஷோபரதிருத்தமா ॥ 23॥

ஸஹநம் ஸர்வதுஃகாநாமப்ரதீகாரபூர்வகம் ।

சிந்தாவிலாபரஹிதம் ஸா திதிக்ஷா நிகத்யதே ॥ 24॥

ஶாஸ்த்ரஸ்ய குருவாக்யஸ்ய ஸத்யபுத்த்யவதாரணம் । (பாடபேதஃ - ஸத்யபுத்த்யாவதாரணா)

ஸா ஶ்ரத்தா கதிதா ஸத்பிர்யயா வஸ்தூபலப்யதே ॥ 25॥

ஸர்வதா ஸ்தாபநம் புத்தேஃ ஶுத்தே ப்ரஹ்மணி ஸர்வதா । (பாடபேதஃ - ஸம்யகாஸ்தாபநம்)

தத்ஸமாதாநமித்யுக்தம் ந து சித்தஸ்ய லாலநம் ॥ 26॥

அஹங்காராதிதேஹாந்தாந் பந்தாநஜ்ஞாநகல்பிதாந் ।

ஸ்வஸ்வரூபாவபோதேந மோக்துமிச்சா முமுக்ஷுதா ॥ 27॥

மந்தமத்யமரூபாபி வைராக்யேண ஶமாதிநா ।

ப்ரஸாதேந குரோஃ ஸேயம் ப்ரவ்ரு'த்தா ஸூயதே பலம் ॥ 28॥

வைராக்யம் ச முமுக்ஷுத்வம் தீவ்ரம் யஸ்ய து வித்யதே ।

தஸ்மிந்நேவார்தவந்தஃ ஸ்யுஃ பலவந்தஃ ஶமாதயஃ ॥ 29॥

ஏதயோர்மந்ததா யத்ர விரக்தத்வமுமுக்ஷயோஃ ।

மரௌ ஸலிலவத்தத்ர ஶமாதேர்பாநமாத்ரதா ॥ 30॥

மோக்ஷகாரணஸாமக்ர்யாம் பக்திரேவ கரீயஸீ ।

ஸ்வஸ்வரூபாநுஸந்தாநம் பக்திரித்யபிதீயதே ॥ 31॥

ஸ்வாத்மதத்த்வாநுஸந்தாநம் பக்திரித்யபரே ஜகுஃ ।

உக்தஸாதநஸம்பந்நஸ்தத்த்வஜிஜ்ஞாஸுராத்மநஃ ।

உபஸீதேத்குரும் ப்ராஜ்ஞம் யஸ்மாத்பந்தவிமோக்ஷணம் ॥ 32॥

ஶ்ரோத்ரியோऽவ்ரு'ஜிநோऽகாமஹதோ யோ ப்ரஹ்மவித்தமஃ ।

ப்ரஹ்மண்யுபரதஃ ஶாந்தோ நிரிந்தந இவாநலஃ ।

அஹேதுகதயாஸிந்துர்பந்துராநமதாம் ஸதாம் ॥ 33॥

தமாராத்ய குரும் பக்த்யா ப்ரஹ்வப்ரஶ்ரயஸேவநைஃ । (பாடபேதஃ - ப்ரஹ்வஃ)

ப்ரஸந்நம் தமநுப்ராப்ய ப்ரு'ச்சேஜ்ஜ்ஞாதவ்யமாத்மநஃ ॥ 34॥

ஸ்வாமிந்நமஸ்தே நதலோகபந்தோ

காருண்யஸிந்தோ பதிதம் பவாப்தௌ ।

மாமுத்தராத்மீயகடாக்ஷத்ரு'ஷ்ட்யா

ரு'ஜ்வ்யாதிகாருண்யஸுதாபிவ்ரு'ஷ்ட்யா ॥ 35॥

துர்வாரஸம்ஸாரதவாக்நிதப்தம்

தோதூயமாநம் துரத்ரு'ஷ்டவாதைஃ ।

பீதம் ப்ரபந்நம் பரிபாஹி ம்ரு'த்யோஃ

ஶரண்யமந்யத்யதஹம் ந ஜாநே ॥ 36॥ (பாடபேதஃ - அந்யம்)

ஶாந்தா மஹாந்தோ நிவஸந்தி ஸந்தோ

வஸந்தவல்லோகஹிதம் சரந்தஃ ।

தீர்ணாஃ ஸ்வயம் பீமபவார்ணவம் ஜநா-

நஹேதுநாந்யாநபி தாரயந்தஃ ॥ 37॥

அயம் ஸ்வபாவஃ ஸ்வத ஏவ யத்பர-

ஶ்ரமாபநோதப்ரவணம் மஹாத்மநாம் ।

ஸுதாம்ஶுரேஷ ஸ்வயமர்ககர்கஶ-

ப்ரபாபிதப்தாமவதி க்ஷிதிம் கில ॥ 38॥

ப்ரஹ்மாநந்தரஸாநுபூதிகலிதைஃ பூதைஃ ஸுஶீதைர்யுதை- (பாடபேதஃ - ஸுஶீதைஃ ஸிதைஃ)

ர்யுஷ்மத்வாக்கலஶோஜ்சிதைஃ ஶ்ருதிஸுகைர்வாக்யாம்ரு'தைஃ ஸேசய ।

ஸந்தப்தம் பவதாபதாவதஹநஜ்வாலாபிரேநம் ப்ரபோ

தந்யாஸ்தே பவதீக்ஷணக்ஷணகதேஃ பாத்ரீக்ரு'தாஃ ஸ்வீக்ரு'தாஃ ॥ 39॥

கதம் தரேயம் பவஸிந்துமேதம்

கா வா கதிர்மே கதமோऽஸ்த்யுபாயஃ ।

ஜாநே ந கிஞ்சித்க்ரு'பயாऽவ மாம் ப்ரபோ

ஸம்ஸாரதுஃகக்ஷதிமாதநுஷ்வ ॥ 40॥

ததா வதந்தம் ஶரணாகதம் ஸ்வம்

ஸம்ஸாரதாவாநலதாபதப்தம் ।

நிரீக்ஷ்ய காருண்யரஸார்த்ரத்ரு'ஷ்ட்யா

தத்யாதபீதிம் ஸஹஸா மஹாத்மா ॥ 41॥

வித்வாந் ஸ தஸ்மா உபஸத்திமீயுஷே

முமுக்ஷவே ஸாது யதோக்தகாரிணே ।

ப்ரஶாந்தசித்தாய ஶமாந்விதாய

தத்த்வோபதேஶம் க்ரு'பயைவ குர்யாத் ॥ 42॥

மா பைஷ்ட வித்வம்ஸ்தவ நாஸ்த்யபாயஃ

ஸம்ஸாரஸிந்தோஸ்தரணேऽஸ்த்யுபாயஃ ।

யேநைவ யாதா யதயோऽஸ்ய பாரம்

தமேவ மார்கம் தவ நிர்திஶாமி ॥ 43॥

அஸ்த்யுபாயோ மஹாந்கஶ்சித்ஸம்ஸாரபயநாஶநஃ ।

தேந தீர்த்வா பவாம்போதிம் பரமாநந்தமாப்ஸ்யஸி ॥ 44॥

வேதாந்தார்தவிசாரேண ஜாயதே ஜ்ஞாநமுத்தமம் ।

தேநாத்யந்திகஸம்ஸாரதுஃகநாஶோ பவத்யநு ॥ 45॥

ஶ்ரத்தாபக்தித்யாநயோகாந்முமுக்ஷோஃ

முக்தேர்ஹேதூந்வக்தி ஸாக்ஷாச்ச்ருதேர்கீஃ ।

யோ வா ஏதேஷ்வேவ திஷ்டத்யமுஷ்ய

மோக்ஷோऽவித்யாகல்பிதாத்தேஹபந்தாத் ॥ 46॥

அஜ்ஞாநயோகாத்பரமாத்மநஸ்தவ

ஹ்யநாத்மபந்தஸ்தத ஏவ ஸம்ஸ்ரு'திஃ ।

தயோர்விவேகோதிதபோதவஹ்நிஃ

அஜ்ஞாநகார்யம் ப்ரதஹேத்ஸமூலம் ॥ 47॥

ஶிஷ்ய உவாச ।

க்ரு'பயா ஶ்ரூயதாம் ஸ்வாமிந்ப்ரஶ்நோऽயம் க்ரியதே மயா ।

யதுத்தரமஹம் ஶ்ருத்வா க்ரு'தார்தஃ ஸ்யாம் பவந்முகாத் ॥ 48॥

கோ நாம பந்தஃ கதமேஷ ஆகதஃ

கதம் ப்ரதிஷ்டாஸ்ய கதம் விமோக்ஷஃ ।

கோऽஸாவநாத்மா பரமஃ க ஆத்மா

தயோர்விவேகஃ கதமேததுச்யதாம் ॥ 49॥

ஶ்ரீகுருவாச ।

தந்யோऽஸி க்ரு'தக்ரு'த்யோऽஸி பாவிதம் தே குலம் த்வயா । (பாடபேதஃ - பாவிதம்)

யதவித்யாபந்தமுக்த்யா ப்ரஹ்மீபவிதுமிச்சஸி ॥ 50॥

ரு'ணமோசநகர்தாரஃ பிதுஃ ஸந்தி ஸுதாதயஃ ।

பந்தமோசநகர்தா து ஸ்வஸ்மாதந்யோ ந கஶ்சந ॥ 51॥

மஸ்தகந்யஸ்தபாராதேர்துஃகமந்யைர்நிவார்யதே ।

க்ஷுதாதிக்ரு'ததுஃகம் து விநா ஸ்வேந ந கேநசித் ॥ 52॥

பத்யமௌஷதஸேவா ச க்ரியதே யேந ரோகிணா ।

ஆரோக்யஸித்திர்த்ரு'ஷ்டாऽஸ்ய நாந்யாநுஷ்டிதகர்மணா ॥ 53॥

வஸ்துஸ்வரூபம் ஸ்புடபோதசக்ஷுஷா

ஸ்வேநைவ வேத்யம் ந து பண்டிதேந ।

சந்த்ரஸ்வரூபம் நிஜசக்ஷுஷைவ

ஜ்ஞாதவ்யமந்யைரவகம்யதே கிம் ॥ 54॥

அவித்யாகாமகர்மாதிபாஶபந்தம் விமோசிதும் ।

கஃ ஶக்நுயாத்விநாऽऽத்மாநம் கல்பகோடிஶதைரபி ॥ 55॥

ந யோகேந ந ஸாங்க்யேந கர்மணா நோ ந வித்யயா ।

ப்ரஹ்மாத்மைகத்வபோதேந மோக்ஷஃ ஸித்யதி நாந்யதா ॥ 56॥

வீணாயா ரூபஸௌந்தர்யம் தந்த்ரீவாதநஸௌஷ்டவம் ।

ப்ரஜாரஞ்ஜநமாத்ரம் தந்ந ஸாம்ராஜ்யாய கல்பதே ॥ 57॥

வாக்வைகரீ ஶப்தசரீ ஶாஸ்த்ரவ்யாக்யாநகௌஶலம் ।

வைதுஷ்யம் விதுஷாம் தத்வத்புக்தயே ந து முக்தயே ॥ 58॥

அவிஜ்ஞாதே பரே தத்த்வே ஶாஸ்த்ராதீதிஸ்து நிஷ்பலா ।

விஜ்ஞாதேऽபி பரே தத்த்வே ஶாஸ்த்ராதீதிஸ்து நிஷ்பலா ॥ 59॥

ஶப்தஜாலம் மஹாரண்யம் சித்தப்ரமணகாரணம் ।

அதஃ ப்ரயத்நாஜ்ஜ்ஞாதவ்யம் தத்த்வஜ்ஞைஸ்தத்த்வமாத்மநஃ ॥ 60॥ தத்த்வஜ்ஞாத்தத்த்வ

அஜ்ஞாநஸர்பதஷ்டஸ்ய ப்ரஹ்மஜ்ஞாநௌஷதம் விநா ।

கிமு வேதைஶ்ச ஶாஸ்த்ரைஶ்ச கிமு மந்த்ரைஃ கிமௌஷதைஃ ॥ 61॥

ந கச்சதி விநா பாநம் வ்யாதிரௌஷதஶப்ததஃ ।

விநாऽபரோக்ஷாநுபவம் ப்ரஹ்மஶப்தைர்ந முச்யதே ॥ 62॥

அக்ரு'த்வா த்ரு'ஶ்யவிலயமஜ்ஞாத்வா தத்த்வமாத்மநஃ ।

ப்ரஹ்மஶப்தைஃ குதோ முக்திருக்திமாத்ரபலைர்ந்ரு'ணாம் ॥ 63॥ (பாடபேதஃ - பாஹ்யஶப்தைஃ)

அக்ரு'த்வா ஶத்ருஸம்ஹாரமகத்வாகிலபூஶ்ரியம் ।

ராஜாஹமிதி ஶப்தாந்நோ ராஜா பவிதுமர்ஹதி ॥ 64॥

ஆப்தோக்திம் கநநம் ததோபரிஶிலாத்யுத்கர்ஷணம் ஸ்வீக்ரு'திம் (பாடபேதஃ - பரிஶிலாபாகர்ஷணம்)

நிக்ஷேபஃ ஸமபேக்ஷதே ந ஹி பஹிஃஶப்தைஸ்து நிர்கச்சதி ।

தத்வத்ப்ரஹ்மவிதோபதேஶமநநத்யாநாதிபிர்லப்யதே

மாயாகார்யதிரோஹிதம் ஸ்வமமலம் தத்த்வம் ந துர்யுக்திபிஃ ॥ 65॥

தஸ்மாத்ஸர்வப்ரயத்நேந பவபந்தவிமுக்தயே ।

ஸ்வைரேவ யத்நஃ கர்தவ்யோ ரோகாதாவிவ பண்டிதைஃ ॥ 66॥ (பாடபேதஃ - ரோகாதேரிவ)

யஸ்த்வயாத்ய க்ரு'தஃ ப்ரஶ்நோ வரீயாஞ்சாஸ்த்ரவிந்மதஃ । (பாடபேதஃ - ஸம்மதஃ)

ஸூத்ரப்ராயோ நிகூடார்தோ ஜ்ஞாதவ்யஶ்ச முமுக்ஷுபிஃ ॥ 67॥

ஶரு'ணுஷ்வாவஹிதோ வித்வந்யந்மயா ஸமுதீர்யதே ।

ததேதச்ச்ரவணாத்ஸத்யோ பவபந்தாத்விமோக்ஷ்யஸே ॥ 68॥

மோக்ஷஸ்ய ஹேதுஃ ப்ரதமோ நிகத்யதே

வைராக்யமத்யந்தமநித்யவஸ்துஷு ।

ததஃ ஶமஶ்சாபி தமஸ்திதிக்ஷா

ந்யாஸஃ ப்ரஸக்தாகிலகர்மணாம் ப்ரு'ஶம் ॥ 69॥

ததஃ ஶ்ருதிஸ்தந்மநநம் ஸதத்த்வ-

த்யாநம் சிரம் நித்யநிரந்தரம் முநேஃ ।

ததோऽவிகல்பம் பரமேத்ய வித்வாந்

இஹைவ நிர்வாணஸுகம் ஸம்ரு'ச்சதி ॥ 70॥

யத்போத்தவ்யம் தவேதாநீமாத்மாநாத்மவிவேசநம் ।

ததுச்யதே மயா ஸம்யக் ஶ்ருத்வாத்மந்யவதாரய ॥ 71॥

மஜ்ஜாஸ்திமேதஃபலரக்தசர்ம-

த்வகாஹ்வயைர்தாதுபிரேபிரந்விதம் ।

பாதோருவக்ஷோபுஜப்ரு'ஷ்டமஸ்தகைஃ

அங்கைருபாங்கைருபயுக்தமேதத் ॥ 72॥

அஹம்மமேதி ப்ரதிதம் ஶரீரம்

மோஹாஸ்பதம் ஸ்தூலமிதீர்யதே புதைஃ ।

நபோநபஸ்வத்தஹநாம்புபூமயஃ

ஸூக்ஷ்மாணி பூதாநி பவந்தி தாநி ॥ 73॥

பரஸ்பராம்ஶைர்மிலிதாநி பூத்வா

ஸ்தூலாநி ச ஸ்தூலஶரீரஹேதவஃ ।

மாத்ராஸ்ததீயா விஷயா பவந்தி

ஶப்தாதயஃ பஞ்ச ஸுகாய போக்துஃ ॥ 74॥

ய ஏஷு மூடா விஷயேஷு பத்தா

ராகோருபாஶேந ஸுதுர்தமேந ।

ஆயாந்தி நிர்யாந்த்யத ஊர்த்வமுச்சைஃ

ஸ்வகர்மதூதேந ஜவேந நீதாஃ ॥ 75॥

ஶப்தாதிபிஃ பஞ்சபிரேவ பஞ்ச

பஞ்சத்வமாபுஃ ஸ்வகுணேந பத்தாஃ ।

குரங்கமாதங்கபதங்கமீந-

ப்ரு'ங்கா நரஃ பஞ்சபிரஞ்சிதஃ கிம் ॥ 76॥

தோஷேண தீவ்ரோ விஷயஃ க்ரு'ஷ்ணஸர்பவிஷாதபி ।

விஷம் நிஹந்தி போக்தாரம் த்ரஷ்டாரம் சக்ஷுஷாப்யயம் ॥ 77॥

விஷயாஶாமஹாபாஶாத்யோ விமுக்தஃ ஸுதுஸ்த்யஜாத் ।

ஸ ஏவ கல்பதே முக்த்யை நாந்யஃ ஷட்ஶாஸ்த்ரவேத்யபி ॥ 78॥

ஆபாதவைராக்யவதோ முமுக்ஷூந்

பவாப்திபாரம் ப்ரதியாதுமுத்யதாந் ।

ஆஶாக்ரஹோ மஜ்ஜயதேऽந்தராலே

நிக்ரு'ஹ்ய கண்டே விநிவர்த்ய வேகாத் ॥ 79॥

விஷயாக்யக்ரஹோ யேந ஸுவிரக்த்யஸிநா ஹதஃ ।

ஸ கச்சதி பவாம்போதேஃ பாரம் ப்ரத்யூஹவர்ஜிதஃ ॥ 80॥

விஷமவிஷயமார்கைர்கச்சதோऽநச்சபுத்தேஃ (பாடபேதஃ - விஷயமார்கே கச்சதோ)

ப்ரதிபதமபியாதோ ம்ரு'த்யுரப்யேஷ வித்தி । (பாடபேதஃ - ப்ரதிபதமபிகாதோ ம்ரு'த்யுரப்யேஷ ஸித்தஃ)

ஹிதஸுஜநகுரூக்த்யா கச்சதஃ ஸ்வஸ்ய யுக்த்யா

ப்ரபவதி பலஸித்திஃ ஸத்யமித்யேவ வித்தி ॥ 81॥

மோக்ஷஸ்ய காங்க்ஷா யதி வை தவாஸ்தி

த்யஜாதிதூராத்விஷயாந்விஷம் யதா ।

பீயூஷவத்தோஷதயாக்ஷமார்ஜவ-

ப்ரஶாந்திதாந்தீர்பஜ நித்யமாதராத் ॥ 82॥

அநுக்ஷணம் யத்பரிஹ்ரு'த்ய க்ரு'த்யம்

அநாத்யவித்யாக்ரு'தபந்தமோக்ஷணம் ।

தேஹஃ பரார்தோऽயமமுஷ்ய போஷணே

யஃ ஸஜ்ஜதே ஸ ஸ்வமநேந ஹந்தி ॥ 83॥

ஶரீரபோஷணார்தீ ஸந் ய ஆத்மாநம் தித்ரு'க்ஷதி । (பாடபேதஃ - தித்ரு'க்ஷதே)

க்ராஹம் தாருதியா த்ரு'த்வா நதீம் தர்தும் ஸ கச்சதி ॥ 84॥ (பாடபேதஃ - ஸ இச்சதி)

மோஹ ஏவ மஹாம்ரு'த்யுர்முமுக்ஷோர்வபுராதிஷு ।

மோஹோ விநிர்ஜிதோ யேந ஸ முக்திபதமர்ஹதி ॥ 85॥

மோஹம் ஜஹி மஹாம்ரு'த்யும் தேஹதாரஸுதாதிஷு ।

யம் ஜித்வா முநயோ யாந்தி தத்விஷ்ணோஃ பரமம் பதம் ॥ 86॥

த்வங்மாம்ஸருதிரஸ்நாயுமேதோமஜ்ஜாஸ்திஸங்குலம் ।

பூர்ணம் மூத்ரபுரீஷாப்யாம் ஸ்தூலம் நிந்த்யமிதம் வபுஃ ॥ 87॥

பஞ்சீக்ரு'தேப்யோ பூதேப்யஃ ஸ்தூலேப்யஃ பூர்வகர்மணா ।

ஸமுத்பந்நமிதம் ஸ்தூலம் போகாயதநமாத்மநஃ ।

அவஸ்தா ஜாகரஸ்தஸ்ய ஸ்தூலார்தாநுபவோ யதஃ ॥ 88॥

பாஹ்யேந்த்ரியைஃ ஸ்தூலபதார்தஸேவாம்

ஸ்ரக்சந்தநஸ்த்ர்யாதிவிசித்ரரூபாம் ।

கரோதி ஜீவஃ ஸ்வயமேததாத்மநா

தஸ்மாத்ப்ரஶஸ்திர்வபுஷோऽஸ்ய ஜாகரே ॥ 89॥

ஸர்வோऽபி பாஹ்யஸம்ஸாரஃ புருஷஸ்ய யதாஶ்ரயஃ ।

வித்தி தேஹமிதம் ஸ்தூலம் க்ரு'ஹவத்க்ரு'ஹமேதிநஃ ॥ 90॥

ஸ்தூலஸ்ய ஸம்பவஜராமரணாநி தர்மாஃ

ஸ்தௌல்யாதயோ பஹுவிதாஃ ஶிஶுதாத்யவஸ்தாஃ ।

வர்ணாஶ்ரமாதிநியமா பஹுதாऽऽமயாஃ ஸ்யுஃ

பூஜாவமாநபஹுமாநமுகா விஶேஷாஃ ॥ 91॥

புத்தீந்த்ரியாணி ஶ்ரவணம் த்வகக்ஷி

க்ராணம் ச ஜிஹ்வா விஷயாவபோதநாத் ।

வாக்பாணிபாதா குதமப்யுபஸ்தஃ (பாடபேதஃ - உபஸ்தம்)

கர்மேந்த்ரியாணி ப்ரவணேந கர்மஸு ॥ 92॥ (பாடபேதஃ - ப்ரவணாநி)

நிகத்யதேऽந்தஃகரணம் மநோதீஃ

அஹங்க்ரு'திஶ்சித்தமிதி ஸ்வவ்ரு'த்திபிஃ ।

மநஸ்து ஸங்கல்பவிகல்பநாதிபிஃ

புத்திஃ பதார்தாத்யவஸாயதர்மதஃ ॥ 93॥

அத்ராபிமாநாதஹமித்யஹங்க்ரு'திஃ ।

ஸ்வார்தாநுஸந்தாநகுணேந சித்தம் ॥ 94॥

ப்ராணாபாநவ்யாநோதாநஸமாநா பவத்யஸௌ ப்ராணஃ ।

ஸ்வயமேவ வ்ரு'த்திபேதாத்விக்ரு'திபேதாத்ஸுவர்ணஸலிலாதிவத் ॥ 95॥ (பாடபேதஃ - விக்ரு'தேர்பேதாத்ஸுவர்ணஸலிலமிவ)

வாகாதி பஞ்ச ஶ்ரவணாதி பஞ்ச

ப்ராணாதி பஞ்சாப்ரமுகாநி பஞ்ச ।

புத்த்யாத்யவித்யாபி ச காமகர்மணீ

புர்யஷ்டகம் ஸூக்ஷ்மஶரீரமாஹுஃ ॥ 96॥

இதம் ஶரீரம் ஶ‍ரு'ணு ஸூக்ஷ்மஸஞ்ஜ்ஞிதம்

லிங்கம் த்வபஞ்சீக்ரு'தபூதஸம்பவம் ।

ஸவாஸநம் கர்மபலாநுபாவகம்

ஸ்வாஜ்ஞாநதோऽநாதிருபாதிராத்மநஃ ॥ 97॥

ஸ்வப்நோ பவத்யஸ்ய விபக்த்யவஸ்தா

ஸ்வமாத்ரஶேஷேண விபாதி யத்ர ।

ஸ்வப்நே து புத்திஃ ஸ்வயமேவ ஜாக்ரத்

காலீநநாநாவிதவாஸநாபிஃ ॥ 98॥

கர்த்ராதிபாவம் ப்ரதிபத்ய ராஜதே

யத்ர ஸ்வயம் பாதி ஹ்யயம் பராத்மா । (பாடபேதஃ - ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிரயம்)

தீமாத்ரகோபாதிரஶேஷஸாக்ஷீ

ந லிப்யதே தத்க்ரு'தகர்மலேஶைஃ । கர்மலேபைஃ

யஸ்மாதஸங்கஸ்தத ஏவ கர்மபிஃ

ந லிப்யதே கிஞ்சிதுபாதிநா க்ரு'தைஃ ॥ 99॥

ஸர்வவ்யாப்ரு'திகரணம் லிங்கமிதம் ஸ்யாச்சிதாத்மநஃ பும்ஸஃ ।

வாஸ்யாதிகமிவ தக்ஷ்ணஸ்தேநைவாத்மா பவத்யஸங்கோऽயம் ॥ 100॥

அந்தத்வமந்தத்வபடுத்வதர்மாஃ

ஸௌகுண்யவைகுண்யவஶாத்தி சக்ஷுஷஃ ।

பாதிர்யமூகத்வமுகாஸ்ததைவ

ஶ்ரோத்ராதிதர்மா ந து வேத்துராத்மநஃ ॥ 101॥

உச்ச்வாஸநிஃஶ்வாஸவிஜ்ரு'ம்பணக்ஷு-

த்ப்ரஸ்யந்தநாத்யுத்க்ரமணாதிகாஃ க்ரியாஃ । (பாடபேதஃ - ப்ரஸ்பந்தநாத்ய்)

ப்ராணாதிகர்மாணி வதந்தி தஜ்ஞாஃ (பாடபேதஃ - தஜ்ஜ்ஞாஃ)

ப்ராணஸ்ய தர்மாவஶநாபிபாஸே ॥ 102॥

அந்தஃகரணமேதேஷு சக்ஷுராதிஷு வர்ஷ்மணி ।

அஹமித்யபிமாநேந திஷ்டத்யாபாஸதேஜஸா ॥ 103॥

அஹங்காரஃ ஸ விஜ்ஞேயஃ கர்தா போக்தாபிமாந்யயம் ।

ஸத்த்வாதிகுணயோகேந சாவஸ்தாத்ரயமஶ்நுதே ॥ 104॥ (பாடபேதஃ - யோகேநாவஸ்தாத்ரிதயம்ஶ்நுதே)

விஷயாணாமாநுகூல்யே ஸுகீ துஃகீ விபர்யயே ।

ஸுகம் துஃகம் ச தத்தர்மஃ ஸதாநந்தஸ்ய நாத்மநஃ ॥ 105॥

ஆத்மார்தத்வேந ஹி ப்ரேயாந்விஷயோ ந ஸ்வதஃ ப்ரியஃ ।

ஸ்வத ஏவ ஹி ஸர்வேஷாமாத்மா ப்ரியதமோ யதஃ ।

தத ஆத்மா ஸதாநந்தோ நாஸ்ய துஃகம் கதாசந ॥ 106॥

யத்ஸுஷுப்தௌ நிர்விஷய ஆத்மாநந்தோऽநுபூயதே ।

ஶ்ருதிஃ ப்ரத்யக்ஷமைதிஹ்யமநுமாநம் ச ஜாக்ரதி ॥ 107॥

அவ்யக்தநாம்நீ பரமேஶஶக்திஃ

அநாத்யவித்யா த்ரிகுணாத்மிகா பரா ।

கார்யாநுமேயா ஸுதியைவ மாயா

யயா ஜகத்ஸர்வமிதம் ப்ரஸூயதே ॥ 108॥

ஸந்நாப்யஸந்நாப்யுபயாத்மிகா நோ

பிந்நாப்யபிந்நாப்யுபயாத்மிகா நோ ।

ஸாங்காப்யநங்கா ஹ்யுபயாத்மிகா நோ (பாடபேதஃ - அநங்காப்யுபயாத்மிகா)

மஹாத்புதாऽநிர்வசநீயரூபா ॥ 109॥

ஶுத்தாத்வயப்ரஹ்மவிபோதநாஶ்யா

ஸர்பப்ரமோ ரஜ்ஜுவிவேகதோ யதா ।

ரஜஸ்தமஃஸத்த்வமிதி ப்ரஸித்தா

குணாஸ்ததீயாஃ ப்ரதிதைஃ ஸ்வகார்யைஃ ॥ 110॥

விக்ஷேபஶக்தீ ரஜஸஃ க்ரியாத்மிகா

யதஃ ப்ரவ்ரு'த்திஃ ப்ரஸ்ரு'தா புராணீ ।

ராகாதயோऽஸ்யாஃ ப்ரபவந்தி நித்யம்

துஃகாதயோ யே மநஸோ விகாராஃ ॥ 111॥

காமஃ க்ரோதோ லோபதம்பாத்யஸூயா (பாடபேதஃ - லோபதம்பாப்யஸூயா)

அஹங்காரேர்ஷ்யாமத்ஸராத்யாஸ்து கோராஃ ।

தர்மா ஏதே ராஜஸாஃ பும்ப்ரவ்ரு'த்தி-

ர்யஸ்மாதேஷா தத்ரஜோ பந்தஹேதுஃ ॥ 112॥ (பாடபேதஃ - யஸ்மாதேதத்தத்ரஜோ)

ஏஷாऽऽவ்ரு'திர்நாம தமோகுணஸ்ய

ஶக்திர்மயா வஸ்த்வவபாஸதேऽந்யதா । ஶக்திர்யயா

ஸைஷா நிதாநம் புருஷஸ்ய ஸம்ஸ்ரு'தேஃ

விக்ஷேபஶக்தேஃ ப்ரவணஸ்ய ஹேதுஃ ॥ 113॥ (பாடபேதஃ - ப்ரஸரஸ்ய)

ப்ரஜ்ஞாவாநபி பண்டிதோऽபி சதுரோऽப்யத்யந்தஸூக்ஷ்மாத்மத்ரு'க்- (பாடபேதஃ - ஸூக்ஷ்மார்தத்ரு'க்)

வ்யாலீடஸ்தமஸா ந வேத்தி பஹுதா ஸம்போதிதோऽபி ஸ்புடம் ।

ப்ராந்த்யாரோபிதமேவ ஸாது கலயத்யாலம்பதே தத்குணாந்

ஹந்தாஸௌ ப்ரபலா துரந்ததமஸஃ ஶக்திர்மஹத்யாவ்ரு'திஃ ॥ 114॥

அபாவநா வா விபரீதபாவநாऽ- (பாடபேதஃ - விபரீதபாவநா)

ஸம்பாவநா விப்ரதிபத்திரஸ்யாஃ ।

ஸம்ஸர்கயுக்தம் ந விமுஞ்சதி த்ருவம்

விக்ஷேபஶக்திஃ க்ஷபயத்யஜஸ்ரம் ॥ 115॥

அஜ்ஞாநமாலஸ்யஜடத்வநித்ரா-

ப்ரமாதமூடத்வமுகாஸ்தமோகுணாஃ ।

ஏதைஃ ப்ரயுக்தோ ந ஹி வேத்தி கிஞ்சித்

நித்ராலுவத்ஸ்தம்பவதேவ திஷ்டதி ॥ 116॥

ஸத்த்வம் விஶுத்தம் ஜலவத்ததாபி

தாப்யாம் மிலித்வா ஸரணாய கல்பதே ।

யத்ராத்மபிம்பஃ ப்ரதிபிம்பிதஃ ஸந்

ப்ரகாஶயத்யர்க இவாகிலம் ஜடம் ॥ 117॥

மிஶ்ரஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய பவந்தி தர்மாஃ

த்வமாநிதாத்யா நியமா யமாத்யாஃ ।

ஶ்ரத்தா ச பக்திஶ்ச முமுக்ஷுதா ச

தைவீ ச ஸம்பத்திரஸந்நிவ்ரு'த்திஃ ॥ 118॥

விஶுத்தஸத்த்வஸ்ய குணாஃ ப்ரஸாதஃ

ஸ்வாத்மாநுபூதிஃ பரமா ப்ரஶாந்திஃ ।

த்ரு'ப்திஃ ப்ரஹர்ஷஃ பரமாத்மநிஷ்டா

யயா ஸதாநந்தரஸம் ஸம்ரு'ச்சதி ॥ 119॥

அவ்யக்தமேதத்த்ரிகுணைர்நிருக்தம்

தத்காரணம் நாம ஶரீரமாத்மநஃ ।

ஸுஷுப்திரேதஸ்ய விபக்த்யவஸ்தா

ப்ரலீநஸர்வேந்த்ரியபுத்திவ்ரு'த்திஃ ॥ 120॥

ஸர்வப்ரகாரப்ரமிதிப்ரஶாந்திஃ

பீஜாத்மநாவஸ்திதிரேவ புத்தேஃ ।

ஸுஷுப்திரேதஸ்ய கில ப்ரதீதிஃ (பாடபேதஃ - ஸுஷுப்திரத்ராஸ்ய)

கிஞ்சிந்ந வேத்மீதி ஜகத்ப்ரஸித்தேஃ ॥ 121॥

தேஹேந்த்ரியப்ராணமநோऽஹமாதயஃ

ஸர்வே விகாரா விஷயாஃ ஸுகாதயஃ ।

வ்யோமாதிபூதாந்யகிலம் ச விஶ்வம்

அவ்யக்தபர்யந்தமிதம் ஹ்யநாத்மா ॥ 122॥

மாயா மாயாகார்யம் ஸர்வம் மஹதாதிதேஹபர்யந்தம் ।

அஸதிதமநாத்மதத்த்வம் வித்தி த்வம் மருமரீசிகாகல்பம் ॥ 123॥

அத தே ஸம்ப்ரவக்ஷ்யாமி ஸ்வரூபம் பரமாத்மநஃ ।

யத்விஜ்ஞாய நரோ பந்தாந்முக்தஃ கைவல்யமஶ்நுதே ॥ 124॥

அஸ்தி கஶ்சித்ஸ்வயம் நித்யமஹம்ப்ரத்யயலம்பநஃ ।

அவஸ்தாத்ரயஸாக்ஷீ ஸந்பஞ்சகோஶவிலக்ஷணஃ ॥ 125॥

யோ விஜாநாதி ஸகலம் ஜாக்ரத்ஸ்வப்நஸுஷுப்திஷு ।

புத்திதத்வ்ரு'த்திஸத்பாவமபாவமஹமித்யயம் ॥ 126॥

யஃ பஶ்யதி ஸ்வயம் ஸர்வம் யம் ந பஶ்யதி கஶ்சந । (பாடபேதஃ - கிஞ்சந)

யஶ்சேதயதி புத்த்யாதி ந தத்யம் சேதயத்யயம் ॥ 127॥

யேந விஶ்வமிதம் வ்யாப்தம் யம் ந வ்யாப்நோதி கிஞ்சந ।

ஆபாரூபமிதம் ஸர்வம் யம் பாந்தமநுபாத்யயம் ॥ 128॥

யஸ்ய ஸந்நிதிமாத்ரேண தேஹேந்த்ரியமநோதியஃ ।

விஷயேஷு ஸ்வகீயேஷு வர்தந்தே ப்ரேரிதா இவ ॥ 129॥

அஹங்காராதிதேஹாந்தா விஷயாஶ்ச ஸுகாதயஃ ।

வேத்யந்தே கடவத்யேந நித்யபோதஸ்வரூபிணா ॥ 130॥

ஏஷோऽந்தராத்மா புருஷஃ புராணோ

நிரந்தராகண்டஸுகாநுபூதிஃ ।

ஸதைகரூபஃ ப்ரதிபோதமாத்ரோ

யேநேஷிதா வாகஸவஶ்சரந்தி ॥ 131॥

அத்ரைவ ஸத்த்வாத்மநி தீகுஹாயாம்

அவ்யாக்ரு'தாகாஶ உஶத்ப்ரகாஶஃ । (பாடபேதஃ - உருப்ரகாஶஃ)

ஆகாஶ உச்சை ரவிவத்ப்ரகாஶதே

ஸ்வதேஜஸா விஶ்வமிதம் ப்ரகாஶயந் ॥ 132॥

ஜ்ஞாதா மநோऽஹங்க்ரு'திவிக்ரியாணாம்

தேஹேந்த்ரியப்ராணக்ரு'தக்ரியாணாம் ।

அயோऽக்நிவத்தாநநுவர்தமாநோ

ந சேஷ்டதே நோ விகரோதி கிஞ்சந ॥ 133॥

ந ஜாயதே நோ ம்ரியதே ந வர்ததே

ந க்ஷீயதே நோ விகரோதி நித்யஃ ।

விலீயமாநேऽபி வபுஷ்யமுஷ்மி-

ந்ந லீயதே கும்ப இவாம்பரம் ஸ்வயம் ॥ 134॥

ப்ரக்ரு'திவிக்ரு'திபிந்நஃ ஶுத்தபோதஸ்வபாவஃ

ஸதஸதிதமஶேஷம் பாஸயந்நிர்விஶேஷஃ ।

விலஸதி பரமாத்மா ஜாக்ரதாதிஷ்வவஸ்தா-

ஸ்வஹமஹமிதி ஸாக்ஷாத்ஸாக்ஷிரூபேண புத்தேஃ ॥ 135॥

நியமிதமநஸாமும் த்வம் ஸ்வமாத்மாநமாத்ம-

ந்யயமஹமிதி ஸாக்ஷாத்வித்தி புத்திப்ரஸாதாத் ।

ஜநிமரணதரங்காபாரஸம்ஸாரஸிந்தும்

ப்ரதர பவ க்ரு'தார்தோ ப்ரஹ்மரூபேண ஸம்ஸ்தஃ ॥ 136॥

அத்ராநாத்மந்யஹமிதி மதிர்பந்த ஏஷோऽஸ்ய பும்ஸஃ

ப்ராப்தோऽஜ்ஞாநாஜ்ஜநநமரணக்லேஶஸம்பாதஹேதுஃ ।

யேநைவாயம் வபுரிதமஸத்ஸத்யமித்யாத்மபுத்த்யா

புஷ்யத்யுக்ஷத்யவதி விஷயைஸ்தந்துபிஃ கோஶக்ரு'த்வத் ॥ 137॥

அதஸ்மிம்ஸ்தத்புத்திஃ ப்ரபவதி விமூடஸ்ய தமஸா

விவேகாபாவாத்வை ஸ்புரதி புஜகே ரஜ்ஜுதிஷணா ।

ததோऽநர்தவ்ராதோ நிபததி ஸமாதாதுரதிகஃ

ததோ யோऽஸத்க்ராஹஃ ஸ ஹி பவதி பந்தஃ ஶரு'ணு ஸகே ॥ 138॥

அகண்டநித்யாத்வயபோதஶக்த்யா

ஸ்புரந்தமாத்மாநமநந்தவைபவம் ।

ஸமாவ்ரு'ணோத்யாவ்ரு'திஶக்திரேஷா

தமோமயீ ராஹுரிவார்கபிம்பம் ॥ 139॥

திரோபூதே ஸ்வாத்மந்யமலதரதேஜோவதி புமாந்

அநாத்மாநம் மோஹாதஹமிதி ஶரீரம் கலயதி ।

ததஃ காமக்ரோதப்ரப்ரு'திபிரமும் பந்தநகுணைஃ (பாடபேதஃ - பந்தககுணைஃ)

பரம் விக்ஷேபாக்யா ரஜஸ உருஶக்திர்வ்யதயதி ॥ 140॥

மஹாமோஹக்ராஹக்ரஸநகலிதாத்மாவகமநோ

தியோ நாநாவஸ்தாம் ஸ்வயமபிநயம்ஸ்தத்குணதயா । (பாடபேதஃ - நாநாவஸ்தாஃ)

அபாரே ஸம்ஸாரே விஷயவிஷபூரே ஜலநிதௌ

நிமஜ்யோந்மஜ்யாயம் ப்ரமதி குமதிஃ குத்ஸிதகதிஃ ॥ 141॥

பாநுப்ரபாஸஞ்ஜநிதாப்ரபங்க்திஃ

பாநும் திரோதாய விஜ்ரு'ம்பதே யதா ।

ஆத்மோதிதாஹங்க்ரு'திராத்மதத்த்வம்

ததா திரோதாய விஜ்ரு'ம்பதே ஸ்வயம் ॥ 142॥

கவலிததிநநாதே துர்திநே ஸாந்த்ரமேகைஃ

வ்யதயதி ஹிமசஞ்சாவாயுருக்ரோ யதைதாந் ।

அவிரததமஸாऽऽத்மந்யாவ்ரு'தே மூடபுத்திம்

க்ஷபயதி பஹுதுஃகைஸ்தீவ்ரவிக்ஷேபஶக்திஃ ॥ 143॥

ஏதாப்யாமேவ ஶக்திப்யாம் பந்தஃ பும்ஸஃ ஸமாகதஃ ।

யாப்யாம் விமோஹிதோ தேஹம் மத்வாऽऽத்மாநம் ப்ரமத்யயம் ॥ 144॥

பீஜம் ஸம்ஸ்ரு'திபூமிஜஸ்ய து தமோ தேஹாத்மதீரங்குரோ

ராகஃ பல்லவமம்பு கர்ம து வபுஃ ஸ்கந்தோऽஸவஃ ஶாகிகாஃ ।

அக்ராணீந்த்ரியஸம்ஹதிஶ்ச விஷயாஃ புஷ்பாணி துஃகம் பலம்

நாநாகர்மஸமுத்பவம் பஹுவிதம் போக்தாத்ர ஜீவஃ ககஃ ॥ 145॥

அஜ்ஞாநமூலோऽயமநாத்மபந்தோ

நைஸர்கிகோऽநாதிரநந்த ஈரிதஃ ।

ஜந்மாப்யயவ்யாதிஜராதிதுஃக-

ப்ரவாஹபாதம் ஜநயத்யமுஷ்ய ॥ 146॥

நாஸ்த்ரைர்ந ஶஸ்த்ரைரநிலேந வஹ்நிநா

சேத்தும் ந ஶக்யோ ந ச கர்மகோடிபிஃ ।

விவேகவிஜ்ஞாநமஹாஸிநா விநா

தாதுஃ ப்ரஸாதேந ஶிதேந மஞ்ஜுநா ॥ 147॥

ஶ்ருதிப்ரமாணைகமதேஃ ஸ்வதர்ம

நிஷ்டா தயைவாத்மவிஶுத்திரஸ்ய ।

விஶுத்தபுத்தேஃ பரமாத்மவேதநம்

தேநைவ ஸம்ஸாரஸமூலநாஶஃ ॥ 148॥

கோஶைரந்நமயாத்யைஃ பஞ்சபிராத்மா ந ஸம்வ்ரு'தோ பாதி ।

நிஜஶக்திஸமுத்பந்நைஃ ஶைவாலபடலைரிவாம்பு வாபீஸ்தம் ॥ 149॥

தச்சைவாலாபநயே ஸம்யக் ஸலிலம் ப்ரதீயதே ஶுத்தம் ।

த்ரு'ஷ்ணாஸந்தாபஹரம் ஸத்யஃ ஸௌக்யப்ரதம் பரம் பும்ஸஃ ॥ 150॥

பஞ்சாநாமபி கோஶாநாமபவாதே விபாத்யயம் ஶுத்தஃ ।

நித்யாநந்தைகரஸஃ ப்ரத்யக்ரூபஃ பரஃ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ ॥ 151॥

ஆத்மாநாத்மவிவேகஃ கர்தவ்யோ பந்தமுக்தயே விதுஷா ।

தேநைவாநந்தீ பவதி ஸ்வம் விஜ்ஞாய ஸச்சிதாநந்தம் ॥ 152॥

முஞ்ஜாதிஷீகாமிவ த்ரு'ஶ்யவர்காத்

ப்ரத்யஞ்சமாத்மாநமஸங்கமக்ரியம் ।

விவிச்ய தத்ர ப்ரவிலாப்ய ஸர்வம்

ததாத்மநா திஷ்டதி யஃ ஸ முக்தஃ ॥ 153॥

தேஹோऽயமந்நபவநோऽந்நமயஸ்து கோஶ- (பாடபேதஃ - கோஶோ)

ஶ்சாந்நேந ஜீவதி விநஶ்யதி தத்விஹீநஃ । (பாடபேதஃ - ஹ்யந்நேந)

த்வக்சர்மமாம்ஸருதிராஸ்திபுரீஷராஶி-

ர்நாயம் ஸ்வயம் பவிதுமர்ஹதி நித்யஶுத்தஃ ॥ 154॥

பூர்வம் ஜநேரதிம்ரு'தேரபி நாயமஸ்தி (பாடபேதஃ - ஜநேரபிம்ரு'தேரத)

ஜாதக்ஷணஃ க்ஷணகுணோऽநியதஸ்வபாவஃ ।

நைகோ ஜடஶ்ச கடவத்பரித்ரு'ஶ்யமாநஃ

ஸ்வாத்மா கதம் பவதி பாவவிகாரவேத்தா ॥ 155॥

பாணிபாதாதிமாந்தேஹோ நாத்மா வ்யங்கேऽபி ஜீவநாத் ।

தத்தச்சக்தேரநாஶாச்ச ந நியம்யோ நியாமகஃ ॥ 156॥

தேஹதத்தர்மதத்கர்மததவஸ்தாதிஸாக்ஷிணஃ ।

ஸத ஏவ ஸ்வதஃஸித்தம் தத்வைலக்ஷண்யமாத்மநஃ ॥ 157॥

ஶல்யராஶிர்மாம்ஸலிப்தோ மலபூர்ணோऽதிகஶ்மலஃ ।

கதம் பவேதயம் வேத்தா ஸ்வயமேதத்விலக்ஷணஃ ॥ 158॥

த்வங்மாம்ஸமேதோऽஸ்திபுரீஷராஶா-

வஹம்மதிம் மூடஜநஃ கரோதி ।

விலக்ஷணம் வேத்தி விசாரஶீலோ

நிஜஸ்வரூபம் பரமார்தபூதம் ॥ 159॥

தேஹோऽஹமித்யேவ ஜடஸ்ய புத்திஃ

தேஹே ச ஜீவே விதுஷஸ்த்வஹந்தீஃ ।

விவேகவிஜ்ஞாநவதோ மஹாத்மநோ

ப்ரஹ்மாஹமித்யேவ மதிஃ ஸதாத்மநி ॥ 160॥

அத்ராத்மபுத்திம் த்யஜ மூடபுத்தே

த்வங்மாம்ஸமேதோऽஸ்திபுரீஷராஶௌ ।

ஸர்வாத்மநி ப்ரஹ்மணி நிர்விகல்பே

குருஷ்வ ஶாந்திம் பரமாம் பஜஸ்வ ॥ 161॥

தேஹேந்த்ரியாதாவஸதி ப்ரமோதிதாம்

வித்வாநஹந்தாம் ந ஜஹாதி யாவத் ।

தாவந்ந தஸ்யாஸ்தி விமுக்திவார்தா-

ப்யஸ்த்வேஷ வேதாந்தநயாந்ததர்ஶீ ॥ 162॥

சாயாஶரீரே ப்ரதிபிம்பகாத்ரே

யத்ஸ்வப்நதேஹே ஹ்ரு'தி கல்பிதாங்கே ।

யதாத்மபுத்திஸ்தவ நாஸ்தி காசி-

ஜ்ஜீவச்சரீரே ச ததைவ மாऽஸ்து ॥ 163॥

தேஹாத்மதீரேவ ந்ரு'ணாமஸத்தியாம்

ஜந்மாதிதுஃகப்ரபவஸ்ய பீஜம் ।

யதஸ்ததஸ்த்வம் ஜஹி தாம் ப்ரயத்நாத்

த்யக்தே து சித்தே ந புநர்பவாஶா ॥ 164॥

கர்மேந்த்ரியைஃ பஞ்சபிரஞ்சிதோऽயம்

ப்ராணோ பவேத்ப்ராணமயஸ்து கோஶஃ ॥

யேநாத்மவாநந்நமயோऽநுபூர்ணஃ

ப்ரவர்ததேऽஸௌ ஸகலக்ரியாஸு ॥ 165॥

நைவாத்மாபி ப்ராணமயோ வாயுவிகாரோ (பாடபேதஃ - நைவாத்மாயம்)

கந்தாऽऽகந்தா வாயுவதந்தர்பஹிரேஷஃ ।

யஸ்மாத்கிஞ்சித்க்வாபி ந வேத்தீஷ்டமநிஷ்டம்

ஸ்வம் வாந்யம் வா கிஞ்சந நித்யம் பரதந்த்ரஃ ॥ 166॥

ஜ்ஞாநேந்த்ரியாணி ச மநஶ்ச மநோமயஃ ஸ்யாத்

கோஶோ மமாஹமிதி வஸ்துவிகல்பஹேதுஃ ।

ஸஞ்ஜ்ஞாதிபேதகலநாகலிதோ பலீயாம்-

ஸ்தத்பூர்வகோஶமபிபூர்ய விஜ்ரு'ம்பதே யஃ ॥ 167॥ (பாடபேதஃ - அநுபூர்ய)

பஞ்சேந்த்ரியைஃ பஞ்சபிரேவ ஹோத்ரு'பிஃ

ப்ரசீயமாநோ விஷயாஜ்யதாரயா ।

ஜாஜ்வல்யமாநோ பஹுவாஸநேந்தநைஃ

மநோமயாக்நிர்தஹதி ப்ரபஞ்சம் ॥ 168॥ (பாடபேதஃ - மநோமயோऽக்நிர்தஹதி)

ந ஹ்யஸ்த்யவித்யா மநஸோऽதிரிக்தா

மநோ ஹ்யவித்யா பவபந்தஹேதுஃ ।

தஸ்மிந்விநஷ்டே ஸகலம் விநஷ்டம்

விஜ்ரு'ம்பிதேऽஸ்மிந்ஸகலம் விஜ்ரு'ம்பதே ॥ 169॥

ஸ்வப்நேऽர்தஶூந்யே ஸ்ரு'ஜதி ஸ்வஶக்த்யா

போக்த்ராதிவிஶ்வம் மந ஏவ ஸர்வம் ।

ததைவ ஜாக்ரத்யபி நோ விஶேஷஃ

தத்ஸர்வமேதந்மநஸோ விஜ்ரு'ம்பணம் ॥ 170॥

ஸுஷுப்திகாலே மநஸி ப்ரலீநே

நைவாஸ்தி கிஞ்சித்ஸகலப்ரஸித்தேஃ ।

அதோ மநஃகல்பித ஏவ பும்ஸஃ

ஸம்ஸார ஏதஸ்ய ந வஸ்துதோऽஸ்தி ॥ 171॥

வாயுநாऽऽநீயதே மேகஃ புநஸ்தேநைவ நீயதே । (பாடபேதஃ - வாயுநா நீயதே மேகஃ புநஸ்தேநைவ லீயதே)

மநஸா கல்ப்யதே பந்தோ மோக்ஷஸ்தேநைவ கல்ப்யதே ॥ 172॥

தேஹாதிஸர்வவிஷயே பரிகல்ப்ய ராகம்

பத்நாதி தேந புருஷம் பஶுவத்குணேந ।

வைரஸ்யமத்ர விஷவத் ஸுவிதாய பஶ்சாத்

ஏநம் விமோசயதி தந்மந ஏவ பந்தாத் ॥ 173॥

தஸ்மாந்மநஃ காரணமஸ்ய ஜந்தோஃ

பந்தஸ்ய மோக்ஷஸ்ய ச வா விதாநே ।

பந்தஸ்ய ஹேதுர்மலிநம் ரஜோகுணைஃ

மோக்ஷஸ்ய ஶுத்தம் விரஜஸ்தமஸ்கம் ॥ 174॥

விவேகவைராக்யகுணாதிரேகா-

ச்சுத்தத்வமாஸாத்ய மநோ விமுக்த்யை ।

பவத்யதோ புத்திமதோ முமுக்ஷோ-

ஸ்தாப்யாம் த்ரு'டாப்யாம் பவிதவ்யமக்ரே ॥ 175॥

மநோ நாம மஹாவ்யாக்ரோ விஷயாரண்யபூமிஷு ।

சரத்யத்ர ந கச்சந்து ஸாதவோ யே முமுக்ஷவஃ ॥ 176॥

மநஃ ப்ரஸூதே விஷயாநஶேஷாந்

ஸ்தூலாத்மநா ஸூக்ஷ்மதயா ச போக்துஃ ।

ஶரீரவர்ணாஶ்ரமஜாதிபேதாந்

குணக்ரியாஹேதுபலாநி நித்யம் ॥ 177॥

அஸங்கசித்ரூபமமும் விமோஹ்ய

தேஹேந்த்ரியப்ராணகுணைர்நிபத்த்ய ।

அஹம்மமேதி ப்ரமயத்யஜஸ்ரம்

மநஃ ஸ்வக்ரு'த்யேஷு பலோபபுக்திஷு ॥ 178॥

அத்யாஸதோஷாத்புருஷஸ்ய ஸம்ஸ்ரு'திஃ (பாடபேதஃ - அத்யாஸயோகாத்)

அத்யாஸபந்தஸ்த்வமுநைவ கல்பிதஃ ।

ரஜஸ்தமோதோஷவதோऽவிவேகிநோ

ஜந்மாதிதுஃகஸ்ய நிதாநமேதத் ॥ 179॥

அதஃ ப்ராஹுர்மநோऽவித்யாம் பண்டிதாஸ்தத்த்வதர்ஶிநஃ ।

யேநைவ ப்ராம்யதே விஶ்வம் வாயுநேவாப்ரமண்டலம் ॥ 180॥

தந்மநஃஶோதநம் கார்யம் ப்ரயத்நேந முமுக்ஷுணா ।

விஶுத்தே ஸதி சைதஸ்மிந்முக்திஃ கரபலாயதே ॥ 181॥

மோக்ஷைகஸக்த்யா விஷயேஷு ராகம்

நிர்மூல்ய ஸந்ந்யஸ்ய ச ஸர்வகர்ம ।

ஸச்ச்ரத்தயா யஃ ஶ்ரவணாதிநிஷ்டோ

ரஜஃஸ்வபாவம் ஸ துநோதி புத்தேஃ ॥ 182॥

மநோமயோ நாபி பவேத்பராத்மா

ஹ்யாத்யந்தவத்த்வாத்பரிணாமிபாவாத் ।

துஃகாத்மகத்வாத்விஷயத்வஹேதோஃ

த்ரஷ்டா ஹி த்ரு'ஶ்யாத்மதயா ந த்ரு'ஷ்டஃ ॥ 183॥

புத்திர்புத்தீந்த்ரியைஃ ஸார்தம் ஸவ்ரு'த்திஃ கர்த்ரு'லக்ஷணஃ ।

விஜ்ஞாநமயகோஶஃ ஸ்யாத்பும்ஸஃ ஸம்ஸாரகாரணம் ॥ 184॥

அநுவ்ரஜச்சித்ப்ரதிபிம்பஶக்திஃ

விஜ்ஞாநஸஞ்ஜ்ஞஃ ப்ரக்ரு'தேர்விகாரஃ ।

ஜ்ஞாநக்ரியாவாநஹமித்யஜஸ்ரம்

தேஹேந்த்ரியாதிஷ்வபிமந்யதே ப்ரு'ஶம் ॥ 185॥

அநாதிகாலோऽயமஹம்ஸ்வபாவோ

ஜீவஃ ஸமஸ்தவ்யவஹாரவோடா ।

கரோதி கர்மாண்யபி பூர்வவாஸநஃ (பாடபேதஃ - கர்மாண்யநு)

புண்யாந்யபுண்யாநி ச தத்பலாநி ॥ 186॥

புங்க்தே விசித்ராஸ்வபி யோநிஷு வ்ரஜ-

ந்நாயாதி நிர்யாத்யத ஊர்த்வமேஷஃ ।

அஸ்யைவ விஜ்ஞாநமயஸ்ய ஜாக்ரத்-

ஸ்வப்நாத்யவஸ்தாஃ ஸுகதுஃகபோகஃ ॥ 187॥

தேஹாதிநிஷ்டாஶ்ரமதர்மகர்ம-

குணாபிமாநஃ ஸததம் மமேதி ।

விஜ்ஞாநகோஶோऽயமதிப்ரகாஶஃ

ப்ரக்ரு'ஷ்டஸாந்நித்யவஶாத்பராத்மநஃ ।

அதோ பவத்யேஷ உபாதிரஸ்ய

யதாத்மதீஃ ஸம்ஸரதி ப்ரமேண ॥ 188॥

யோऽயம் விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு ஹ்ரு'தி ஸ்புரத்யயம் ஜ்யோதிஃ । (பாடபேதஃ - ஸ்புரத்ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ)

கூடஸ்தஃ ஸந்நாத்மா கர்தா போக்தா பவத்யுபாதிஸ்தஃ ॥ 189॥

ஸ்வயம் பரிச்சேதமுபேத்ய புத்தேஃ

தாதாத்ம்யதோஷேண பரம் ம்ரு'ஷாத்மநஃ ।

ஸர்வாத்மகஃ ஸந்நபி வீக்ஷதே ஸ்வயம்

ஸ்வதஃ ப்ரு'தக்த்வேந ம்ரு'தோ கடாநிவ ॥ 190॥

உபாதிஸம்பந்தவஶாத்பராத்மா

ஹ்யுபாதிதர்மாநநுபாதி தத்குணஃ । (பாடபேதஃ - ऽப்யுபாதி)

அயோவிகாராநவிகாரிவஹ்நிவத்

ஸதைகரூபோऽபி பரஃ ஸ்வபாவாத் ॥ 191॥

ஶிஷ்ய உவாச ।

ப்ரமேணாப்யந்யதா வாऽஸ்து ஜீவபாவஃ பராத்மநஃ ।

ததுபாதேரநாதித்வாந்நாநாதேர்நாஶ இஷ்யதே ॥ 192॥

அதோऽஸ்ய ஜீவபாவோऽபி நித்யா பவதி ஸம்ஸ்ரு'திஃ ।

ந நிவர்தேத தந்மோக்ஷஃ கதம் மே ஶ்ரீகுரோ வத ॥ 193॥

ஶ்ரீகுருருவாச ।

ஸம்யக்ப்ரு'ஷ்டம் த்வயா வித்வந்ஸாவதாநேந தச்ச்ரு'ணு ।

ப்ராமாணிகீ ந பவதி ப்ராந்த்யா மோஹிதகல்பநா ॥ 194॥

ப்ராந்திம் விநா த்வஸங்கஸ்ய நிஷ்க்ரியஸ்ய நிராக்ரு'தேஃ ।

ந கடேதார்தஸம்பந்தோ நபஸோ நீலதாதிவத் ॥ 195॥

ஸ்வஸ்ய த்ரஷ்டுர்நிர்குணஸ்யாக்ரியஸ்ய

ப்ரத்யக்போதாநந்தரூபஸ்ய புத்தேஃ ।

ப்ராந்த்யா ப்ராப்தோ ஜீவபாவோ ந ஸத்யோ

மோஹாபாயே நாஸ்த்யவஸ்துஸ்வபாவாத் ॥ 196॥

யாவத்ப்ராந்திஸ்தாவதேவாஸ்ய ஸத்தா

மித்யாஜ்ஞாநோஜ்ஜ்ரு'ம்பிதஸ்ய ப்ரமாதாத் ।

ரஜ்ஜ்வாம் ஸர்போ ப்ராந்திகாலீந ஏவ

ப்ராந்தேர்நாஶே நைவ ஸர்போऽபி தத்வத் ॥ 197॥ (பாடபேதஃ - ஸர்போऽஸ்தி)

அநாதித்வமவித்யாயாஃ கார்யஸ்யாபி ததேஷ்யதே ।

உத்பந்நாயாம் து வித்யாயாமாவித்யகமநாத்யபி ॥ 198॥

ப்ரபோதே ஸ்வப்நவத்ஸர்வம் ஸஹமூலம் விநஶ்யதி ।

அநாத்யபீதம் நோ நித்யம் ப்ராகபாவ இவ ஸ்புடம் ॥ 199॥

அநாதேரபி வித்வம்ஸஃ ப்ராகபாவஸ்ய வீக்ஷிதஃ ।

யத்புத்த்யுபாதிஸம்பந்தாத்பரிகல்பிதமாத்மநி ॥ 200॥

ஜீவத்வம் ந ததோऽந்யஸ்து ஸ்வரூபேண விலக்ஷணஃ । (பாடபேதஃ - ததோऽந்யத்து)

ஸம்பந்தஸ்த்வாத்மநோ புத்த்யா மித்யாஜ்ஞாநபுரஃஸரஃ ॥ 201॥ (பாடபேதஃ - ஸம்பந்தஃ ஸ்வாத்மநோ)

விநிவ்ரு'த்திர்பவேத்தஸ்ய ஸம்யக்ஜ்ஞாநேந நாந்யதா ।

ப்ரஹ்மாத்மைகத்வவிஜ்ஞாநம் ஸம்யக்ஜ்ஞாநம் ஶ்ருதேர்மதம் ॥ 202॥

ததாத்மாநாத்மநோஃ ஸம்யக்விவேகேநைவ ஸித்யதி ।

ததோ விவேகஃ கர்தவ்யஃ ப்ரத்யகாத்மஸதாத்மநோஃ ॥ 203॥ (பாடபேதஃ - ப்ரத்யகாத்மாஸதாத்மநோஃ)

ஜலம் பங்கவதத்யந்தம் பங்காபாயே ஜலம் ஸ்புடம் । (பாடபேதஃ - பங்கவதஸ்பஷ்டம்)

யதா பாதி ததாத்மாபி தோஷாபாவே ஸ்புடப்ரபஃ ॥ 204॥

அஸந்நிவ்ரு'த்தௌ து ஸதாத்மநா ஸ்புடம்

ப்ரதீதிரேதஸ்ய பவேத்ப்ரதீசஃ ।

ததோ நிராஸஃ கரணீய ஏவ

ஸதாத்மநஃ ஸாத்வஹமாதிவஸ்துநஃ ॥ 205॥ (பாடபேதஃ - அஸதாத்மநஃ)

அதோ நாயம் பராத்மா ஸ்யாத்விஜ்ஞாநமயஶப்தபாக் ।

விகாரித்வாஜ்ஜடத்வாச்ச பரிச்சிந்நத்வஹேதுதஃ ।

த்ரு'ஶ்யத்வாத்வ்யபிசாரித்வாந்நாநித்யோ நித்ய இஷ்யதே ॥ 206॥

ஆநந்தப்ரதிபிம்பசும்பிததநுர்வ்ரு'த்திஸ்தமோஜ்ரு'ம்பிதா

ஸ்யாதாநந்தமயஃ ப்ரியாதிகுணகஃ ஸ்வேஷ்டார்தலாபோதயஃ ।

புண்யஸ்யாநுபவே விபாதி க்ரு'திநாமாநந்தரூபஃ ஸ்வயம்

ஸர்வோ நந்ததி யத்ர ஸாது தநுப்ரு'ந்மாத்ரஃ ப்ரயத்நம் விநா ॥ 207॥ (பாடபேதஃ - பூத்வா நந்ததி)

ஆநந்தமயகோஶஸ்ய ஸுஷுப்தௌ ஸ்பூர்திருத்கடா ।

ஸ்வப்நஜாகரயோரீஷதிஷ்டஸந்தர்ஶநாதிநா ॥ 208॥

நைவாயமாநந்தமயஃ பராத்மா

ஸோபாதிகத்வாத்ப்ரக்ரு'தேர்விகாராத் ।

கார்யத்வஹேதோஃ ஸுக்ரு'தக்ரியாயா

விகாரஸங்காதஸமாஹிதத்வாத் ॥ 209॥

பஞ்சாநாமபி கோஶாநாம் நிஷேதே யுக்திதஃ ஶ்ருதேஃ । (பாடபேதஃ - யுக்திதஃ க்ரு'தே)

தந்நிஷேதாவதி ஸாக்ஷீ போதரூபோऽவஶிஷ்யதே ॥ 210॥ (பாடபேதஃ - தந்நிஷேதாவதிஃ)

யோऽயமாத்மா ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ பஞ்சகோஶவிலக்ஷணஃ ।

அவஸ்தாத்ரயஸாக்ஷீ ஸந்நிர்விகாரோ நிரஞ்ஜநஃ ।

ஸதாநந்தஃ ஸ விஜ்ஞேயஃ ஸ்வாத்மத்வேந விபஶ்சிதா ॥ 211॥

ஶிஷ்ய உவாச ।

மித்யாத்வேந நிஷித்தேஷு கோஶேஷ்வேதேஷு பஞ்சஸு ।

ஸர்வாபாவம் விநா கிஞ்சிந்ந பஶ்யாம்யத்ர ஹே குரோ ।

விஜ்ஞேயம் கிமு வஸ்த்வஸ்தி ஸ்வாத்மநாऽऽத்மவிபஶ்சிதா ॥ 212॥ (பாடபேதஃ - ஸ்வாத்மநாத்ர விபஶ்சிதா)

ஶ்ரீகுருருவாச ।

ஸத்யமுக்தம் த்வயா வித்வந்நிபுணோऽஸி விசாரணே ।

அஹமாதிவிகாராஸ்தே ததபாவோऽயமப்யநு ॥ 213॥ (பாடபேதஃ - ऽயமப்யத)

ஸர்வே யேநாநுபூயந்தே யஃ ஸ்வயம் நாநுபூயதே ।

தமாத்மாநம் வேதிதாரம் வித்தி புத்த்யா ஸுஸூக்ஷ்மயா ॥ 214॥

தத்ஸாக்ஷிகம் பவேத்தத்தத்யத்யத்யேநாநுபூயதே ।

கஸ்யாப்யநநுபூதார்தே ஸாக்ஷித்வம் நோபயுஜ்யதே ॥ 215॥ (பாடபேதஃ - நோபபத்யதே)

அஸௌ ஸ்வஸாக்ஷிகோ பாவோ யதஃ ஸ்வேநாநுபூயதே ।

அதஃ பரம் ஸ்வயம் ஸாக்ஷாத்ப்ரத்யகாத்மா ந சேதரஃ ॥ 216॥

ஜாக்ரத்ஸ்வப்நஸுஷுப்திஷு ஸ்புடதரம் யோऽஸௌ ஸமுஜ்ஜ்ரு'ம்பதே

ப்ரத்யக்ரூபதயா ஸதாஹமஹமித்யந்தஃ ஸ்புரந்நைகதா । (பாடபேதஃ - ஸ்புரந்நேகதா)

நாநாகாரவிகாரபாகிந இமாந் பஶ்யந்நஹந்தீமுகாந் (பாடபேதஃ - பாஜிந)

நித்யாநந்தசிதாத்மநா ஸ்புரதி தம் வித்தி ஸ்வமேதம் ஹ்ரு'தி ॥ 217॥

கடோதகே பிம்பிதமர்கபிம்ப-

மாலோக்ய மூடோ ரவிமேவ மந்யதே ।

ததா சிதாபாஸமுபாதிஸம்ஸ்தம்

ப்ராந்த்யாஹமித்யேவ ஜடோऽபிமந்யதே ॥ 218॥

கடம் ஜலம் தத்கதமர்கபிம்பம்

விஹாய ஸர்வம் விநிரீக்ஷ்யதேऽர்கஃ । (பாடபேதஃ - திவி வீக்ஷ்யதேऽர்கஃ)

தடஸ்த ஏதத்த்ரிதயாவபாஸகஃ (பாடபேதஃ - தடஸ்திதஃ தத்த்ரி)

ஸ்வயம்ப்ரகாஶோ விதுஷா யதா ததா ॥ 219॥

தேஹம் தியம் சித்ப்ரதிபிம்பமேவம் (பாடபேதஃ - சித்ப்ரதிபிம்பமேதம்)

விஸ்ரு'ஜ்ய புத்தௌ நிஹிதம் குஹாயாம் ।

த்ரஷ்டாரமாத்மாநமகண்டபோதம்

ஸர்வப்ரகாஶம் ஸதஸத்விலக்ஷணம் ॥ 220॥

நித்யம் விபும் ஸர்வகதம் ஸுஸூக்ஷ்மம்

அந்தர்பஹிஃஶூந்யமநந்யமாத்மநஃ ।

விஜ்ஞாய ஸம்யங்நிஜரூபமேதத்

புமாந் விபாப்மா விரஜோ விம்ரு'த்யுஃ ॥ 221॥

விஶோக ஆநந்தகநோ விபஶ்சித்

ஸ்வயம் குதஶ்சிந்ந பிபேதி கஶ்சித் ।

நாந்யோऽஸ்தி பந்தா பவபந்தமுக்தேஃ

விநா ஸ்வதத்த்வாவகமம் முமுக்ஷோஃ ॥ 222॥

ப்ரஹ்மாபிந்நத்வவிஜ்ஞாநம் பவமோக்ஷஸ்ய காரணம் ।

யேநாத்விதீயமாநந்தம் ப்ரஹ்ம ஸம்பத்யதே புதைஃ ॥ 223॥ (பாடபேதஃ - ஸம்பத்யதே புதஃ)

ப்ரஹ்மபூதஸ்து ஸம்ஸ்ரு'த்யை வித்வாந்நாவர்ததே புநஃ ।

விஜ்ஞாதவ்யமதஃ ஸம்யக்ப்ரஹ்மாபிந்நத்வமாத்மநஃ ॥ 224॥

ஸத்யம் ஜ்ஞாநமநந்தம் ப்ரஹ்ம விஶுத்தம் பரம் ஸ்வதஃஸித்தம் ।

நித்யாநந்தைகரஸம் ப்ரத்யகபிந்நம் நிரந்தரம் ஜயதி ॥ 225॥

ஸதிதம் பரமாத்வைதம் ஸ்வஸ்மாதந்யஸ்ய வஸ்துநோऽபாவாத் ।

ந ஹ்யந்யதஸ்தி கிஞ்சித் ஸம்யக் பரமார்ததத்த்வபோததஶாயாம் ॥ 226॥ (பாடபேதஃ - பரதத்த்வபோதஸுதஶாயாம்)

யதிதம் ஸகலம் விஶ்வம் நாநாரூபம் ப்ரதீதமஜ்ஞாநாத் ।

தத்ஸர்வம் ப்ரஹ்மைவ ப்ரத்யஸ்தாஶேஷபாவநாதோஷம் ॥ 227॥

ம்ரு'த்கார்யபூதோऽபி ம்ரு'தோ ந பிந்நஃ

கும்போऽஸ்தி ஸர்வத்ர து ம்ரு'த்ஸ்வரூபாத் ।

ந கும்பரூபம் ப்ரு'தகஸ்தி கும்பஃ

குதோ ம்ரு'ஷா கல்பிதநாமமாத்ரஃ ॥ 228॥

கேநாபி ம்ரு'த்பிந்நதயா ஸ்வரூபம்

கடஸ்ய ஸந்தர்ஶயிதும் ந ஶக்யதே ।

அதோ கடஃ கல்பித ஏவ மோஹா-

ந்ம்ரு'தேவ ஸத்யம் பரமார்தபூதம் ॥ 229॥

ஸத்ப்ரஹ்மகார்யம் ஸகலம் ஸதேவம் (பாடபேதஃ - ஸதைவ)

தந்மாத்ரமேதந்ந ததோऽந்யதஸ்தி । (பாடபேதஃ - ஸந்மாத்ரமேதந்ந)

அஸ்தீதி யோ வக்தி ந தஸ்ய மோஹோ

விநிர்கதோ நித்ரிதவத்ப்ரஜல்பஃ ॥ 230॥

ப்ரஹ்மைவேதம் விஶ்வமித்யேவ வாணீ

ஶ்ரௌதீ ப்ரூதேऽதர்வநிஷ்டா வரிஷ்டா ।

தஸ்மாதேதத்ப்ரஹ்மமாத்ரம் ஹி விஶ்வம்

நாதிஷ்டாநாத்பிந்நதாऽऽரோபிதஸ்ய ॥ 231॥

ஸத்யம் யதி ஸ்யாஜ்ஜகதேததாத்மநோऽ

நந்தத்த்வஹாநிர்நிகமாப்ரமாணதா ।

அஸத்யவாதித்வமபீஶிதுஃ ஸ்யா-

ந்நைதத்த்ரயம் ஸாது ஹிதம் மஹாத்மநாம் ॥ 232॥

ஈஶ்வரோ வஸ்துதத்த்வஜ்ஞோ ந சாஹம் தேஷ்வவஸ்திதஃ ।

ந ச மத்ஸ்தாநி பூதாநீத்யேவமேவ வ்யசீக்ல்ரு'பத் ॥ 233॥ (பாடபேதஃ - வ்யசீகதத்)

யதி ஸத்யம் பவேத்விஶ்வம் ஸுஷுப்தாவுபலப்யதாம் ।

யந்நோபலப்யதே கிஞ்சிததோऽஸத்ஸ்வப்நவந்ம்ரு'ஷா ॥ 234॥

அதஃ ப்ரு'தங்நாஸ்தி ஜகத்பராத்மநஃ

ப்ரு'தக்ப்ரதீதிஸ்து ம்ரு'ஷா குணாதிவத் । குணாஹிவத்

ஆரோபிதஸ்யாஸ்தி கிமர்தவத்தாऽ-

திஷ்டாநமாபாதி ததா ப்ரமேண ॥ 235॥

ப்ராந்தஸ்ய யத்யத்ப்ரமதஃ ப்ரதீதம்

ப்ரஹ்மைவ தத்தத்ரஜதம் ஹி ஶுக்திஃ ।

இதந்தயா ப்ரஹ்ம ஸதைவ ரூப்யதே (பாடபேதஃ - ஸதேவ)

த்வாரோபிதம் ப்ரஹ்மணி நாமமாத்ரம் ॥ 236॥

அதஃ பரம் ப்ரஹ்ம ஸதத்விதீயம்

விஶுத்தவிஜ்ஞாநகநம் நிரஞ்ஜநம் ।

ப்ரஶாந்தமாத்யந்தவிஹீநமக்ரியம்

நிரந்தராநந்தரஸஸ்வரூபம் ॥ 237॥

நிரஸ்தமாயாக்ரு'தஸர்வபேதம்

நித்யம் ஸுகம் நிஷ்கலமப்ரமேயம் । (பாடபேதஃ - நித்யம் த்ருவம்)

அரூபமவ்யக்தமநாக்யமவ்யயம்

ஜ்யோதிஃ ஸ்வயம் கிஞ்சிதிதம் சகாஸ்தி ॥ 238॥

ஜ்ஞாத்ரு'ஜ்ஞேயஜ்ஞாநஶூந்யமநந்தம் நிர்விகல்பகம் ।

கேவலாகண்டசிந்மாத்ரம் பரம் தத்த்வம் விதுர்புதாஃ ॥ 239॥

அஹேயமநுபாதேயம் மநோவாசாமகோசரம் ।

அப்ரமேயமநாத்யந்தம் ப்ரஹ்ம பூர்ணமஹம் மஹஃ ॥ 240॥ (பாடபேதஃ - பூர்ணம் மஹந்மஹஃ)

தத்த்வம்பதாப்யாமபிதீயமாநயோஃ

ப்ரஹ்மாத்மநோஃ ஶோதிதயோர்யதீத்தம் । (பாடபேதஃ - ஶோதிதயோர்யதித்தம்)

ஶ்ருத்யா தயோஸ்தத்த்வமஸீதி ஸம்யக்

ஏகத்வமேவ ப்ரதிபாத்யதே முஹுஃ ॥ 241-

ஏக்யம் தயோர்லக்ஷிதயோர்ந வாச்யயோஃ

நிகத்யதேऽந்யோந்யவிருத்ததர்மிணோஃ ।

கத்யோதபாந்வோரிவ ராஜப்ரு'த்யயோஃ

கூபாம்புராஶ்யோஃ பரமாணுமேர்வோஃ ॥ 242॥

தயோர்விரோதோऽயமுபாதிகல்பிதோ

ந வாஸ்தவஃ கஶ்சிதுபாதிரேஷஃ ।

ஈஶஸ்ய மாயா மஹதாதிகாரணம்

ஜீவஸ்ய கார்யம் ஶரு'ணு பஞ்சகோஶம் ॥ 243॥ (பாடபேதஃ - பஞ்சகோஶாஃ)

ஏதாவுபாதீ பரஜீவயோஸ்தயோஃ

ஸம்யங்நிராஸே ந பரோ ந ஜீவஃ ।

ராஜ்யம் நரேந்த்ரஸ்ய படஸ்ய கேடக்-

ஸ்தயோரபோஹே ந படோ ந ராஜா ॥ 244॥

அதாத ஆதேஶ இதி ஶ்ருதிஃ ஸ்வயம்

நிஷேததி ப்ரஹ்மணி கல்பிதம் த்வயம் ।

ஶ்ருதிப்ரமாணாநுக்ரு'ஹீதபோதா- (பாடபேதஃ - ப்ரமாணாநுக்ரு'ஹீதயுக்த்யா)

த்தயோர்நிராஸஃ கரணீய ஏவ ॥ 245॥

நேதம் நேதம் கல்பிதத்வாந்ந ஸத்யம்

ரஜ்ஜுத்ரு'ஷ்டவ்யாலவத்ஸ்வப்நவச்ச । (பாடபேதஃ - ரஜ்ஜௌ)

இத்தம் த்ரு'ஶ்யம் ஸாதுயுக்த்யா வ்யபோஹ்ய

ஜ்ஞேயஃ பஶ்சாதேகபாவஸ்தயோர்யஃ ॥ 246॥

ததஸ்து தௌ லக்ஷணயா ஸுலக்ஷ்யௌ

தயோரகண்டைகரஸத்வஸித்தயே ।

நாலம் ஜஹத்யா ந ததாऽஜஹத்யா

கிந்தூபயார்தாத்மிகயைவ பாவ்யம் ॥ 247॥ (பாடபேதஃ - பயார்தைகதயைவ)

ஸ தேவதத்தோऽயமிதீஹ சைகதா

விருத்ததர்மாம்ஶமபாஸ்ய கத்யதே ।

யதா ததா தத்த்வமஸீதிவாக்யே

விருத்ததர்மாநுபயத்ர ஹித்வா ॥ 248॥

ஸம்லக்ஷ்ய சிந்மாத்ரதயா ஸதாத்மநோஃ

அகண்டபாவஃ பரிசீயதே புதைஃ ।

ஏவம் மஹாவாக்யஶதேந கத்யதே

ப்ரஹ்மாத்மநோரைக்யமகண்டபாவஃ ॥ 249॥

அஸ்தூலமித்யேததஸந்நிரஸ்ய

ஸித்தம் ஸ்வதோ வ்யோமவதப்ரதர்க்யம் ।

அதோ ம்ரு'ஷாமாத்ரமிதம் ப்ரதீதம்

ஜஹீஹி யத்ஸ்வாத்மதயா க்ரு'ஹீதம் ।

ப்ரஹ்மாஹமித்யேவ விஶுத்தபுத்த்யா

வித்தி ஸ்வமாத்மாநமகண்டபோதம் ॥ 250॥

ம்ரு'த்கார்யம் ஸகலம் கடாதி ஸததம் ம்ரு'ந்மாத்ரமேவாஹிதம் (பாடபேதஃ - ம்ரு'ந்மாத்ரமேவாபிதஃ)

தத்வத்ஸஜ்ஜநிதம் ஸதாத்மகமிதம் ஸந்மாத்ரமேவாகிலம் ।

யஸ்மாந்நாஸ்தி ஸதஃ பரம் கிமபி தத்ஸத்யம் ஸ ஆத்மா ஸ்வயம்

தஸ்மாத்தத்த்வமஸி ப்ரஶாந்தமமலம் ப்ரஹ்மாத்வயம் யத்பரம் ॥ 251॥

நித்ராகல்பிததேஶகாலவிஷயஜ்ஞாத்ராதி ஸர்வம் யதா

மித்யா தத்வதிஹாபி ஜாக்ரதி ஜகத்ஸ்வாஜ்ஞாநகார்யத்வதஃ ।

யஸ்மாதேவமிதம் ஶரீரகரணப்ராணாஹமாத்யப்யஸத்

தஸ்மாத்தத்த்வமஸி ப்ரஶாந்தமமலம் ப்ரஹ்மாத்வயம் யத்பரம் ॥ 252॥

யத்ர ப்ராந்த்யா கல்பிதம் தத்விவேகே (பாடபேதஃ - யத்விவேகே)

தத்தந்மாத்ரம் நைவ தஸ்மாத்விபிந்நம் ।

ஸ்வப்நே நஷ்டம் ஸ்வப்நவிஶ்வம் விசித்ரம்

ஸ்வஸ்மாத்பிந்நம் கிந்நு த்ரு'ஷ்டம் ப்ரபோதே ॥ 253॥

ஜாதிநீதிகுலகோத்ரதூரகம்

நாமரூபகுணதோஷவர்ஜிதம் ।

தேஶகாலவிஷயாதிவர்தி யத்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 254॥

யத்பரம் ஸகலவாககோசரம்

கோசரம் விமலபோதசக்ஷுஷஃ ।

ஶுத்தசித்கநமநாதி வஸ்து யத்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 255॥

ஷட்பிரூர்மிபிரயோகி யோகிஹ்ரு'த்-

பாவிதம் ந கரணைர்விபாவிதம் ।

புத்த்யவேத்யமநவத்யமஸ்தி யத் (பாடபேதஃ - பூதி யத்)

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 256॥

ப்ராந்திகல்பிதஜகத்கலாஶ்ரயம்

ஸ்வாஶ்ரயம் ச ஸதஸத்விலக்ஷணம் ।

நிஷ்கலம் நிருபமாநவத்தி யத் (பாடபேதஃ - நிருபமாநம்ரு'த்திமத்)

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 257॥

ஜந்மவ்ரு'த்திபரிணத்யபக்ஷய-

வ்யாதிநாஶநவிஹீநமவ்யயம் ।

விஶ்வஸ்ரு'ஷ்ட்யவவிகாதகாரணம் (பாடபேதஃ - வநகாதகாரணம்)

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 258॥

அஸ்தபேதமநபாஸ்தலக்ஷணம்

நிஸ்தரங்கஜலராஶிநிஶ்சலம் ।

நித்யமுக்தமவிபக்தமூர்தி யத்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 259॥

ஏகமேவ ஸதநேககாரணம்

காரணாந்தரநிராஸ்யகாரணம் । (பாடபேதஃ - ஸகாரணம்)

கார்யகாரணவிலக்ஷணம் ஸ்வயம்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 260॥

நிர்விகல்பகமநல்பமக்ஷரம்

யத்க்ஷராக்ஷரவிலக்ஷணம் பரம் ।

நித்யமவ்யயஸுகம் நிரஞ்ஜநம்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 261॥

யத்விபாதி ஸதநேகதா ப்ரமா-

ந்நாமரூபகுணவிக்ரியாத்மநா ।

ஹேமவத்ஸ்வயமவிக்ரியம் ஸதா

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 262॥

யச்சகாஸ்த்யநபரம் பராத்பரம்

ப்ரத்யகேகரஸமாத்மலக்ஷணம் ।

ஸத்யசித்ஸுகமநந்தமவ்யயம்

ப்ரஹ்ம தத்த்வமஸி பாவயாத்மநி ॥ 263॥

உக்தமர்தமிமமாத்மநி ஸ்வயம்

பாவயேத்ப்ரதிதயுக்திபிர்தியா । (பாடபேதஃ - பாவய ப்ரதித)

ஸம்ஶயாதிரஹிதம் கராம்புவத்

தேந தத்த்வநிகமோ பவிஷ்யதி ॥ 264॥

ஸம்போதமாத்ரம் பரிஶுத்ததத்த்வம் (பாடபேதஃ - ஸ்வம் போதமாத்ரம்)

விஜ்ஞாய ஸங்கே ந்ரு'பவச்ச ஸைந்யே ।

ததாஶ்ரயஃ ஸ்வாத்மநி ஸர்வதா ஸ்திதோ (பாடபேதஃ - ததாத்மநைவாத்மநி)

விலாபய ப்ரஹ்மணி விஶ்வஜாதம் ॥ 265॥ (பாடபேதஃ - த்ரு'ஶ்யஜாதம்)

புத்தௌ குஹாயாம் ஸதஸத்விலக்ஷணம்

ப்ரஹ்மாஸ்தி ஸத்யம் பரமத்விதீயம் ।

ததாத்மநா யோऽத்ர வஸேத்குஹாயாம்

புநர்ந தஸ்யாங்ககுஹாப்ரவேஶஃ ॥ 266॥

ஜ்ஞாதே வஸ்துந்யபி பலவதீ வாஸநாऽநாதிரேஷா

கர்தா போக்தாப்யஹமிதி த்ரு'டா யாऽஸ்ய ஸம்ஸாரஹேதுஃ ।

ப்ரத்யக்த்ரு'ஷ்ட்யாऽऽத்மநி நிவஸதா ஸாபநேயா ப்ரயத்நா-

ந்முக்திம் ப்ராஹுஸ்ததிஹ முநயோ வாஸநாதாநவம் யத் ॥ 267॥

அஹம் மமேதி யோ பாவோ தேஹாக்ஷாதாவநாத்மநி ।

அத்யாஸோऽயம் நிரஸ்தவ்யோ விதுஷா ஸ்வாத்மநிஷ்டயா ॥ 268॥

ஜ்ஞாத்வா ஸ்வம் ப்ரத்யகாத்மாநம் புத்திதத்வ்ரு'த்திஸாக்ஷிணம் ।

ஸோऽஹமித்யேவ ஸத்வ்ரு'த்த்யாऽநாத்மந்யாத்மமதிம் ஜஹி ॥ 269॥

லோகாநுவர்தநம் த்யக்த்வா த்யக்த்வா தேஹாநுவர்தநம் ।

ஶாஸ்த்ராநுவர்தநம் த்யக்த்வா ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 270॥

லோகவாஸநயா ஜந்தோஃ ஶாஸ்த்ரவாஸநயாபி ச ।

271

தேஹவாஸநயா ஜ்ஞாநம் யதாவந்நைவ ஜாயதே ॥ 271

ஸம்ஸாரகாராக்ரு'ஹமோக்ஷமிச்சோ-

ரயோமயம் பாதநிபந்தஶரு'ங்கலம் । (பாடபேதஃ - நிபத்த)

வதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ படு வாஸநாத்ரயம்

யோऽஸ்மாத்விமுக்தஃ ஸமுபைதி முக்திம் ॥ 272॥

ஜலாதிஸம்ஸர்கவஶாத்ப்ரபூத- (பாடபேதஃ - ஜலாதிஸம்பர்கவஶாத்)

துர்கந்ததூதாऽகருதிவ்யவாஸநா ।

ஸங்கர்ஷணேநைவ விபாதி ஸம்ய-

க்விதூயமாநே ஸதி பாஹ்யகந்தே ॥ 273॥

அந்தஃஶ்ரிதாநந்ததுரந்தவாஸநா-

தூலீவிலிப்தா பரமாத்மவாஸநா ।

ப்ரஜ்ஞாதிஸங்கர்ஷணதோ விஶுத்தா

ப்ரதீயதே சந்தநகந்தவத் ஸ்புடம் ॥ 274॥ (பாடபேதஃ - ஸ்புடா)

அநாத்மவாஸநாஜாலைஸ்திரோபூதாத்மவாஸநா ।

நித்யாத்மநிஷ்டயா தேஷாம் நாஶே பாதி ஸ்வயம் ஸ்புடம் ॥ 275॥ (பாடபேதஃ - ஸ்புடா)

யதா யதா ப்ரத்யகவஸ்திதம் மநஃ

ததா ததா முஞ்சதி பாஹ்யவாஸநாம் । (பாடபேதஃ - பாஹ்யவாஸநாஃ)

நிஃஶேஷமோக்ஷே ஸதி வாஸநாநாம்

ஆத்மாநுபூதிஃ ப்ரதிபந்தஶூந்யா ॥ 276॥

ஸ்வாத்மந்யேவ ஸதா ஸ்தித்வா மநோ நஶ்யதி யோகிநஃ । (பாடபேதஃ - ஸ்தித்யா)

வாஸநாநாம் க்ஷயஶ்சாதஃ ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 277॥

தமோ த்வாப்யாம் ரஜஃ ஸத்த்வாத்ஸத்த்வம் ஶுத்தேந நஶ்யதி ।

தஸ்மாத்ஸத்த்வமவஷ்டப்ய ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 278॥

ப்ராரப்தம் புஷ்யதி வபுரிதி நிஶ்சித்ய நிஶ்சலஃ ।

தைர்யமாலம்ப்ய யத்நேந ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 279॥

நாஹம் ஜீவஃ பரம் ப்ரஹ்மேத்யதத்வ்யாவ்ரு'த்திபூர்வகம் ।

வாஸநாவேகதஃ ப்ராப்தஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 280॥

ஶ்ருத்யா யுக்த்யா ஸ்வாநுபூத்யா ஜ்ஞாத்வா ஸார்வாத்ம்யமாத்மநஃ ।

க்வசிதாபாஸதஃ ப்ராப்தஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 281॥

அநாதாநவிஸர்காப்யாமீஷந்நாஸ்தி க்ரியா முநேஃ । (பாடபேதஃ - அந்நாதாநவிஸர்கா)

ததேகநிஷ்டயா நித்யம் ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 282॥

தத்த்வமஸ்யாதிவாக்யோத்தப்ரஹ்மாத்மைகத்வபோததஃ ।

ப்ரஹ்மண்யாத்மத்வதார்ட்யாய ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 283॥

அஹம்பாவஸ்ய தேஹேऽஸ்மிந்நிஃஶேஷவிலயாவதி ।

ஸாவதாநேந யுக்தாத்மா ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 284॥

ப்ரதீதிர்ஜீவஜகதோஃ ஸ்வப்நவத்பாதி யாவதா ।

தாவந்நிரந்தரம் வித்வந்ஸ்வாத்யாஸாபநயம் குரு ॥ 285॥

நித்ராயா லோகவார்தாயாஃ ஶப்தாதேரபி விஸ்ம்ரு'தேஃ ।

க்வசிந்நாவஸரம் தத்த்வா சிந்தயாத்மாநமாத்மநி ॥ 286॥

மாதாபித்ரோர்மலோத்பூதம் மலமாம்ஸமயம் வபுஃ ।

த்யக்த்வா சாண்டாலவத்தூரம் ப்ரஹ்மீபூய க்ரு'தீ பவ ॥ 287॥

கடாகாஶம் மஹாகாஶ இவாத்மாநம் பராத்மநி ।

விலாப்யாகண்டபாவேந தூஷ்ணீ பவ ஸதா முநே ॥ 288॥ (பாடபேதஃ - தூஷ்ணீம்)

ஸ்வப்ரகாஶமதிஷ்டாநம் ஸ்வயம்பூய ஸதாத்மநா ।

ப்ரஹ்மாண்டமபி பிண்டாண்டம் த்யஜ்யதாம் மலபாண்டவத் ॥ 289॥

சிதாத்மநி ஸதாநந்தே தேஹாரூடாமஹந்தியம் ।

நிவேஶ்ய லிங்கமுத்ஸ்ரு'ஜ்ய கேவலோ பவ ஸர்வதா ॥ 290॥

யத்ரைஷ ஜகதாபாஸோ தர்பணாந்தஃ புரம் யதா ।

தத்ப்ரஹ்மாஹமிதி ஜ்ஞாத்வா க்ரு'தக்ரு'த்யோ பவிஷ்யஸி ॥ 291॥

யத்ஸத்யபூதம் நிஜரூபமாத்யம்

சிதத்வயாநந்தமரூபமக்ரியம் ।

ததேத்ய மித்யாவபுருத்ஸ்ரு'ஜேத (பாடபேதஃ - ஸ்ரு'ஜைத)

ஶைலூஷவத்வேஷமுபாத்தமாத்மநஃ ॥ 292॥

ஸர்வாத்மநா த்ரு'ஶ்யமிதம் ம்ரு'ஷைவ

நைவாஹமர்தஃ க்ஷணிகத்வதர்ஶநாத் ।

ஜாநாம்யஹம் ஸர்வமிதி ப்ரதீதிஃ

குதோऽஹமாதேஃ க்ஷணிகஸ்ய ஸித்யேத் ॥ 293॥

அஹம்பதார்தஸ்த்வஹமாதிஸாக்ஷீ

நித்யம் ஸுஷுப்தாவபி பாவதர்ஶநாத் ।

ப்ரூதே ஹ்யஜோ நித்ய இதி ஶ்ருதிஃ ஸ்வயம்

தத்ப்ரத்யகாத்மா ஸதஸத்விலக்ஷணஃ ॥ 294॥

விகாரிணாம் ஸர்வவிகாரவேத்தா

நித்யாவிகாரோ பவிதும் ஸமர்ஹதி । (பாடபேதஃ - நித்யோऽவிகாரோ)

மநோரதஸ்வப்நஸுஷுப்திஷு ஸ்புடம்

புநஃ புநர்த்ரு'ஷ்டமஸத்த்வமேதயோஃ ॥ 295॥

அதோऽபிமாநம் த்யஜ மாம்ஸபிண்டே

பிண்டாபிமாநிந்யபி புத்திகல்பிதே ।

காலத்ரயாபாத்யமகண்டபோதம்

ஜ்ஞாத்வா ஸ்வமாத்மாநமுபைஹி ஶாந்திம் ॥ 296॥

த்யஜாபிமாநம் குலகோத்ரநாம-

ரூபாஶ்ரமேஷ்வார்த்ரஶவாஶ்ரிதேஷு ।

லிங்கஸ்ய தர்மாநபி கர்த்ரு'தாதீம்-

ஸ்த்யக்த்வா பவாகண்டஸுகஸ்வரூபஃ ॥ 297॥

ஸந்த்யந்யே ப்ரதிபந்தாஃ பும்ஸஃ ஸம்ஸாரஹேதவோ த்ரு'ஷ்டாஃ ।

தேஷாமேவம் மூலம் ப்ரதமவிகாரோ பவத்யஹங்காரஃ ॥ 298॥ (பாடபேதஃ - தேஷாமேஷாம்)

யாவத்ஸ்யாத்ஸ்வஸ்ய ஸம்பந்தோऽஹங்காரேண துராத்மநா ।

தாவந்ந லேஶமாத்ராபி முக்திவார்தா விலக்ஷணா ॥ 299॥

அஹங்காரக்ரஹாந்முக்தஃ ஸ்வரூபமுபபத்யதே ।

சந்த்ரவத்விமலஃ பூர்ணஃ ஸதாநந்தஃ ஸ்வயம்ப்ரபஃ ॥ 300॥

யோ வா புரே ஸோऽஹமிதி ப்ரதீதோ (பாடபேதஃ - புரைஷோऽஹமிதி)

புத்த்யா ப்ரக்ல்ரு'ப்தஸ்தமஸாऽதிமூடயா । (பாடபேதஃ - புத்த்யாऽவிவிக்தஸ்தமஸா)

தஸ்யைவ நிஃஶேஷதயா விநாஶே

ப்ரஹ்மாத்மபாவஃ ப்ரதிபந்தஶூந்யஃ ॥ 301॥

ப்ரஹ்மாநந்தநிதிர்மஹாபலவதாऽஹங்காரகோராஹிநா

ஸம்வேஷ்ட்யாத்மநி ரக்ஷ்யதே குணமயைஶ்சண்டேஸ்த்ரிபிர்மஸ்தகைஃ (பாடபேதஃ - சண்டை)

விஜ்ஞாநாக்யமஹாஸிநா ஶ்ருதிமதா விச்சித்ய ஶீர்ஷத்ரயம் (பாடபேதஃ - த்யுதிமதா)

நிர்மூல்யாஹிமிமம் நிதிம் ஸுககரம் தீரோऽநுபோக்துங்க்ஷமஃ ॥ 302॥

யாவத்வா யத்கிஞ்சித்விஷதோஷஸ்பூர்திரஸ்தி சேத்தேஹே ।

கதமாரோக்யாய பவேத்தத்வதஹந்தாபி யோகிநோ முக்த்யை ॥ 303॥

அஹமோऽத்யந்தநிவ்ரு'த்த்யா தத்க்ரு'தநாநாவிகல்பஸம்ஹ்ரு'த்யா ।

ப்ரத்யக்தத்த்வவிவேகாதிதமஹமஸ்மீதி விந்ததே தத்த்வம் ॥ 304॥ (பாடபேதஃ - விவேகாதயம்)

அஹங்காரே கர்தர்யஹமிதி மதிம் முஞ்ச ஸஹஸா (பாடபேதஃ - அஹங்கர்தர்யஸ்மிந்நஹமிதி)

விகாராத்மந்யாத்மப்ரதிபலஜுஷி ஸ்வஸ்திதிமுஷி ।

யதத்யாஸாத்ப்ராப்தா ஜநிம்ரு'திஜராதுஃகபஹுலா

ப்ரதீசஶ்சிந்மூர்தேஸ்தவ ஸுகதநோஃ ஸம்ஸ்ரு'திரியம் ॥ 305॥

ஸதைகரூபஸ்ய சிதாத்மநோ விபோ-

ராநந்தமூர்தேரநவத்யகீர்தேஃ ।

நைவாந்யதா க்வாப்யவிகாரிணஸ்தே

விநாஹமத்யாஸமமுஷ்ய ஸம்ஸ்ரு'திஃ ॥ 306॥

தஸ்மாதஹங்காரமிமம் ஸ்வஶத்ரும்

போக்துர்கலே கண்டகவத்ப்ரதீதம் ।

விச்சித்ய விஜ்ஞாநமஹாஸிநா ஸ்புடம்

புங்க்ஷ்வாத்மஸாம்ராஜ்யஸுகம் யதேஷ்டம் ॥ 307॥

ததோऽஹமாதேர்விநிவர்த்ய வ்ரு'த்திம்

ஸந்த்யக்தராகஃ பரமார்தலாபாத் ।

தூஷ்ணீம் ஸமாஸ்ஸ்வாத்மஸுகாநுபூத்யா

பூர்ணாத்மநா ப்ரஹ்மணி நிர்விகல்பஃ ॥ 308॥

ஸமூலக்ரு'த்தோऽபி மஹாநஹம் புநஃ

வ்யுல்லேகிதஃ ஸ்யாத்யதி சேதஸா க்ஷணம் ।

ஸஞ்ஜீவ்ய விக்ஷேபஶதம் கரோதி

நபஸ்வதா ப்ராவ்ரு'ஷி வாரிதோ யதா ॥ 309॥

நிக்ரு'ஹ்ய ஶத்ரோரஹமோऽவகாஶஃ

க்வசிந்ந தேயோ விஷயாநுசிந்தயா ।

ஸ ஏவ ஸஞ்ஜீவநஹேதுரஸ்ய

ப்ரக்ஷீணஜம்பீரதரோரிவாம்பு ॥ 310॥

தேஹாத்மநா ஸம்ஸ்தித ஏவ காமீ

விலக்ஷணஃ காமயிதா கதம் ஸ்யாத் ।

அதோऽர்தஸந்தாநபரத்வமேவ

பேதப்ரஸக்த்யா பவபந்தஹேதுஃ ॥ 311॥

கார்யப்ரவர்தநாத்பீஜப்ரவ்ரு'த்திஃ பரித்ரு'ஶ்யதே ।

கார்யநாஶாத்பீஜநாஶஸ்தஸ்மாத்கார்யம் நிரோதயேத் ॥ 312॥

வாஸநாவ்ரு'த்திதஃ கார்யம் கார்யவ்ரு'த்த்யா ச வாஸநா ।

வர்ததே ஸர்வதா பும்ஸஃ ஸம்ஸாரோ ந நிவர்ததே ॥ 313॥

ஸம்ஸாரபந்தவிச்சித்த்யை தத் த்வயம் ப்ரதஹேத்யதிஃ ।

வாஸநாவ்ரு'த்திரேதாப்யாம் சிந்தயா க்ரியயா பஹிஃ ॥ 314॥ (பாடபேதஃ - வாஸநா ப்ரேர்யதே ஹ்யந்தஃ)

தாப்யாம் ப்ரவர்தமாநா ஸா ஸூதே ஸம்ஸ்ரு'திமாத்மநஃ ।

த்ரயாணாம் ச க்ஷயோபாயஃ ஸர்வாவஸ்தாஸு ஸர்வதா ॥ 315॥

ஸர்வத்ர ஸர்வதஃ ஸர்வப்ரஹ்மமாத்ராவலோகநைஃ । (பாடபேதஃ - மாத்ராவலோகநம்)

ஸத்பாவவாஸநாதார்ட்யாத்தத்த்ரயம் லயமஶ்நுதே ॥ 316॥

க்ரியாநாஶே பவேச்சிந்தாநாஶோऽஸ்மாத்வாஸநாக்ஷயஃ ।

வாஸநாப்ரக்ஷயோ மோக்ஷஃ ஸா ஜீவந்முக்திரிஷ்யதே ॥ 317॥ (பாடபேதஃ - ஸ)

ஸத்வாஸநாஸ்பூர்திவிஜ்ரு'ம்பணே ஸதி

ஹ்யஸௌ விலீநாப்யஹமாதிவாஸநா । (பாடபேதஃ - விலீநா த்வஹமாதிவாஸநா)

அதிப்ரக்ரு'ஷ்டாப்யருணப்ரபாயாம்

விலீயதே ஸாது யதா தமிஸ்ரா ॥ 318॥

தமஸ்தமஃகார்யமநர்தஜாலம்

ந த்ரு'ஶ்யதே ஸத்யுதிதே திநேஶே ।

ததாऽத்வயாநந்தரஸாநுபூதௌ

நைவாஸ்தி பந்தோ ந ச துஃககந்தஃ ॥ 319॥

த்ரு'ஶ்யம் ப்ரதீதம் ப்ரவிலாபயந்ஸந் (பாடபேதஃ - ப்ரவிலாபயந்ஸ்வயம்)

ஸந்மாத்ரமாநந்தகநம் விபாவயந் ।

ஸமாஹிதஃ ஸந்பஹிரந்தரம் வா

காலம் நயேதாஃ ஸதி கர்மபந்தே ॥ 320॥

ப்ரமாதோ ப்ரஹ்மநிஷ்டாயாம் ந கர்தவ்யஃ கதாசந ।

ப்ரமாதோ ம்ரு'த்யுரித்யாஹ பகவாந்ப்ரஹ்மணஃ ஸுதஃ ॥ 321॥

ந ப்ரமாதாதநர்தோऽந்யோ ஜ்ஞாநிநஃ ஸ்வஸ்வரூபதஃ ।

ததோ மோஹஸ்ததோऽஹந்தீஸ்ததோ பந்தஸ்ததோ வ்யதா ॥ 322॥

விஷயாபிமுகம் த்ரு'ஷ்ட்வா வித்வாம்ஸமபி விஸ்ம்ரு'திஃ ।

விக்ஷேபயதி தீதோஷைர்யோஷா ஜாரமிவ ப்ரியம் ॥ 323॥

யதாபக்ரு'ஷ்டம் ஶைவாலம் க்ஷணமாத்ரம் ந திஷ்டதி ।

ஆவ்ரு'ணோதி ததா மாயா ப்ராஜ்ஞம் வாபி பராங்முகம் ॥ 324॥

லக்ஷ்யச்யுதம் சேத்யதி சித்தமீஷத்

பஹிர்முகம் ஸந்நிபதேத்ததஸ்ததஃ ।

ப்ரமாததஃ ப்ரச்யுதகேலிகந்துகஃ

ஸோபாநபங்க்தௌ பதிதோ யதா ததா ॥ 325॥

விஷயேஷ்வாவிஶச்சேதஃ ஸங்கல்பயதி தத்குணாந் ।

ஸம்யக்ஸங்கல்பநாத்காமஃ காமாத்பும்ஸஃ ப்ரவர்தநம் ॥ 326॥

அதஃ ப்ரமாதாந்ந பரோऽஸ்தி ம்ரு'த்யுஃ

விவேகிநோ ப்ரஹ்மவிதஃ ஸமாதௌ ।

ஸமாஹிதஃ ஸித்திமுபைதி ஸம்யக்

ஸமாஹிதாத்மா பவ ஸாவதாநஃ ॥ 327॥

ததஃ ஸ்வரூபவிப்ரம்ஶோ விப்ரஷ்டஸ்து பதத்யதஃ ।

பதிதஸ்ய விநா நாஶம் புநர்நாரோஹ ஈக்ஷ்யதே ॥ 328॥

ஸங்கல்பம் வர்ஜயேத்தஸ்மாத்ஸர்வாநர்தஸ்ய காரணம் ।

அபத்யாநி ஹி வஸ்தூநி வ்யாதிக்ரஸ்தோ யதோத்ஸ்ரு'ஜே ।

ஜீவதோ யஸ்ய கைவல்யம் விதேஹே ஸ ச கேவலஃ ।

யத்கிஞ்சித் பஶ்யதோ பேதம் பயம் ப்ரூதே யஜுஃஶ்ருதிஃ ॥ 329॥

யதா கதா வாபி விபஶ்சிதேஷ

ப்ரஹ்மண்யநந்தேऽப்யணுமாத்ரபேதம் ।

பஶ்யத்யதாமுஷ்ய பயம் ததைவ

யத்வீக்ஷிதம் பிந்நதயா ப்ரமாதாத் ॥ 330॥ (பாடபேதஃ - யதீக்ஷிதம்)

ஶ்ருதிஸ்ம்ரு'திந்யாயஶதைர்நிஷித்தே

த்ரு'ஶ்யேऽத்ர யஃ ஸ்வாத்மமதிம் கரோதி ।

உபைதி துஃகோபரி துஃகஜாதம்

நிஷித்தகர்தா ஸ மலிம்லுசோ யதா ॥ 331॥

ஸத்யாபிஸந்தாநரதோ விமுக்தோ

மஹத்த்வமாத்மீயமுபைதி நித்யம் ।

மித்யாபிஸந்தாநரதஸ்து நஶ்யேத்

த்ரு'ஷ்டம் ததேதத்யதசௌரசௌரயோஃ ॥ 332॥ (பாடபேதஃ - சோரசோரயோஃ)

யதிரஸதநுஸந்திம் பந்தஹேதும் விஹாய

ஸ்வயமயமஹமஸ்மீத்யாத்மத்ரு'ஷ்ட்யைவ திஷ்டேத்

ஸுகயதி நநு நிஷ்டா ப்ரஹ்மணி ஸ்வாநுபூத்யா

ஹரதி பரமவித்யாகார்யதுஃகம் ப்ரதீதம் ॥ 333॥

பாஹ்யாநுஸந்திஃ பரிவர்தயேத்பலம் (பாடபேதஃ - பாஹ்யாபிஸந்திஃ)

துர்வாஸநாமேவ ததஸ்ததோऽதிகாம் ।

ஜ்ஞாத்வா விவேகைஃ பரிஹ்ரு'த்ய பாஹ்யம்

ஸ்வாத்மாநுஸந்திம் விததீத நித்யம் ॥ 334॥

பாஹ்யே நிருத்தே மநஸஃ ப்ரஸந்நதா

மநஃப்ரஸாதே பரமாத்மதர்ஶநம் ।

தஸ்மிந்ஸுத்ரு'ஷ்டே பவபந்தநாஶோ

பஹிர்நிரோதஃ பதவீ விமுக்தேஃ ॥ 335॥

கஃ பண்டிதஃ ஸந்ஸதஸத்விவேகீ

ஶ்ருதிப்ரமாணஃ பரமார்ததர்ஶீ ।

ஜாநந்ஹி குர்யாதஸதோऽவலம்பம்

ஸ்வபாதஹேதோஃ ஶிஶுவந்முமுக்ஷுஃ ॥ 336॥

தேஹாதிஸம்ஸக்திமதோ ந முக்திஃ

முக்தஸ்ய தேஹாத்யபிமத்யபாவஃ ।

ஸுப்தஸ்ய நோ ஜாகரணம் ந ஜாக்ரதஃ

ஸ்வப்நஸ்தயோர்பிந்நகுணாஶ்ரயத்வாத் ॥ 337॥

அந்தர்பஹிஃ ஸ்வம் ஸ்திரஜங்கமேஷு

ஜ்ஞாத்வாऽऽத்மநாதாரதயா விலோக்ய । (பாடபேதஃ - ஜ்ஞாநாத்மந்)

த்யக்தாகிலோபாதிரகண்டரூபஃ

பூர்ணாத்மநா யஃ ஸ்தித ஏஷ முக்தஃ ॥ 338॥

ஸர்வாத்மநா பந்தவிமுக்திஹேதுஃ

ஸர்வாத்மபாவாந்ந பரோऽஸ்தி கஶ்சித் ।

த்ரு'ஶ்யாக்ரஹே ஸத்யுபபத்யதேऽஸௌ

ஸர்வாத்மபாவோऽஸ்ய ஸதாத்மநிஷ்டயா ॥ 339॥

த்ரு'ஶ்யஸ்யாக்ரஹணம் கதம் நு கடதே தேஹாத்மநா திஷ்டதோ

பாஹ்யார்தாநுபவப்ரஸக்தமநஸஸ்தத்தத்க்ரியாம் குர்வதஃ ।

ஸந்ந்யஸ்தாகிலதர்மகர்மவிஷயைர்நித்யாத்மநிஷ்டாபரைஃ

தத்த்வஜ்ஞைஃ கரணீயமாத்மநி ஸதாநந்தேச்சுபிர்யத்நதஃ ॥ 340॥

ஸர்வாத்மஸித்தயே பிக்ஷோஃ க்ரு'தஶ்ரவணகர்மணஃ । (பாடபேதஃ - ஸார்வாத்ம்ய)

ஸமாதிம் விததாத்யேஷா ஶாந்தோ தாந்த இதி ஶ்ருதிஃ ॥ 341॥

ஆரூடஶக்தேரஹமோ விநாஶஃ

கர்துந்ந ஶக்ய ஸஹஸாபி பண்டிதைஃ । (பாடபேதஃ - கர்தும் ந)

யே நிர்விகல்பாக்யஸமாதிநிஶ்சலாஃ

தாநந்தராऽநந்தபவா ஹி வாஸநாஃ ॥ 342॥

அஹம்புத்த்யைவ மோஹிந்யா யோஜயித்வாऽऽவ்ரு'தேர்பலாத் ।

விக்ஷேபஶக்திஃ புருஷம் விக்ஷேபயதி தத்குணைஃ ॥ 343॥

விக்ஷேபஶக்திவிஜயோ விஷமோ விதாதும்

நிஃஶேஷமாவரணஶக்திநிவ்ரு'த்த்யபாவே ।

த்ரு'க்த்ரு'ஶ்யயோஃ ஸ்புடபயோஜலவத்விபாகே

நஶ்யேத்ததாவரணமாத்மநி ச ஸ்வபாவாத் ।

நிஃஸம்ஶயேந பவதி ப்ரதிபந்தஶூந்யோ

விக்ஷேபணம் ந ஹி ததா யதி சேந்ம்ரு'ஷார்தே ॥ 344॥ (பாடபேதஃ - நிக்ஷேபணம்)

ஸம்யக்விவேகஃ ஸ்புடபோதஜந்யோ

விபஜ்ய த்ரு'க்த்ரு'ஶ்யபதார்ததத்த்வம் ।

சிநத்தி மாயாக்ரு'தமோஹபந்தம்

யஸ்மாத்விமுக்தஸ்து புநர்ந ஸம்ஸ்ரு'திஃ ॥ 345॥ (பாடபேதஃ - விமுக்தஸ்ய)

பராவரைகத்வவிவேகவஹ்நிஃ

தஹத்யவித்யாகஹநம் ஹ்யஶேஷம் ।

கிம் ஸ்யாத்புநஃ ஸம்ஸரணஸ்ய பீஜம்

அத்வைதபாவம் ஸமுபேயுஷோऽஸ்ய ॥ 346॥

ஆவரணஸ்ய நிவ்ரு'த்திர்பவதி ஹி ஸம்யக்பதார்ததர்ஶநதஃ ।

மித்யாஜ்ஞாநவிநாஶஸ்தத்விக்ஷேபஜநிததுஃகநிவ்ரு'த்திஃ ॥ 347॥

ஏதத்த்ரிதயம் த்ரு'ஷ்டம் ஸம்யக்ரஜ்ஜுஸ்வரூபவிஜ்ஞாநாத் ।

தஸ்மாத்வஸ்துஸதத்த்வம் ஜ்ஞாதவ்யம் பந்தமுக்தயே விதுஷா ॥ 348॥

அயோऽக்நியோகாதிவ ஸத்ஸமந்வயாந்

மாத்ராதிரூபேண விஜ்ரு'ம்பதே தீஃ ।

தத்கார்யமேதத்த்விதயம் யதோ ம்ரு'ஷா (பாடபேதஃ - தத்கார்யமேவ த்ரிதயம்)

த்ரு'ஷ்டம் ப்ரமஸ்வப்நமநோரதேஷு ॥ 349॥

ததோ விகாராஃ ப்ரக்ரு'தேரஹம்முகா

தேஹாவஸாநா விஷயாஶ்ச ஸர்வே ।

க்ஷணேऽந்யதாபாவிதயா ஹ்யமீஷா- (பாடபேதஃ - பாவிந ஏஷ ஆத்மா)

மஸத்த்வமாத்மா து கதாபி நாந்யதா ॥ 350॥ (பாடபேதஃ - மஸத்த்வமாத்மா து கதாபி)

நித்யாத்வயாகண்டசிதேகரூபோ

புத்த்யாதிஸாக்ஷீ ஸதஸத்விலக்ஷணஃ ।

அஹம்பதப்ரத்யயலக்ஷிதார்தஃ

ப்ரத்யக் ஸதாநந்தகநஃ பராத்மா ॥ 351॥

இத்தம் விபஶ்சித்ஸதஸத்விபஜ்ய

நிஶ்சித்ய தத்த்வம் நிஜபோதத்ரு'ஷ்ட்யா ।

ஜ்ஞாத்வா ஸ்வமாத்மாநமகண்டபோதம்

தேப்யோ விமுக்தஃ ஸ்வயமேவ ஶாம்யதி ॥ 352॥

அஜ்ஞாநஹ்ரு'தயக்ரந்தேர்நிஃஶேஷவிலயஸ்ததா ।

ஸமாதிநாऽவிகல்பேந யதாऽத்வைதாத்மதர்ஶநம் ॥ 353॥

த்வமஹமிதமிதீயம் கல்பநா புத்திதோஷாத்

ப்ரபவதி பரமாத்மந்யத்வயே நிர்விஶேஷே ।

ப்ரவிலஸதி ஸமாதாவஸ்ய ஸர்வோ விகல்போ

விலயநமுபகச்சேத்வஸ்துதத்த்வாவத்ரு'த்யா ॥ 354॥

ஶாந்தோ தாந்தஃ பரமுபரதஃ க்ஷாந்தியுக்தஃ ஸமாதிம்

குர்வந்நித்யம் கலயதி யதிஃ ஸ்வஸ்ய ஸர்வாத்மபாவம் ।

தேநாவித்யாதிமிரஜநிதாந்ஸாது தக்த்வா விகல்பாந்

ப்ரஹ்மாக்ரு'த்யா நிவஸதி ஸுகம் நிஷ்க்ரியோ நிர்விகல்பஃ ॥ 355॥

ஸமாஹிதா யே ப்ரவிலாப்ய பாஹ்யம்

ஶ்ரோத்ராதி சேதஃ ஸ்வமஹம் சிதாத்மநி ।

த ஏவ முக்தா பவபாஶபந்தைஃ

நாந்யே து பாரோக்ஷ்யகதாபிதாயிநஃ ॥ 356॥

உபாதிபேதாத்ஸ்வயமேவ பித்யதே (பாடபேதஃ - யோகாத்ஸ்வயமேவ)

சோபாத்யபோஹே ஸ்வயமேவ கேவலஃ ।

தஸ்மாதுபாதேர்விலயாய வித்வாந்

வஸேத்ஸதாऽகல்பஸமாதிநிஷ்டயா ॥ 357॥

ஸதி ஸக்தோ நரோ யாதி ஸத்பாவம் ஹ்யேகநிஷ்டயா ।

கீடகோ ப்ரமரம் த்யாயந் ப்ரமரத்வாய கல்பதே ॥ 358॥

க்ரியாந்தராஸக்திமபாஸ்ய கீடகோ

த்யாயந்நலித்வம் ஹ்யலிபாவம்ரு'ச்சதி । (பாடபேதஃ - த்யாயந்யதாலிம்)

ததைவ யோகீ பரமாத்மதத்த்வம்

த்யாத்வா ஸமாயாதி ததேகநிஷ்டயா ॥ 359॥

அதீவ ஸூக்ஷ்மம் பரமாத்மதத்த்வம்

ந ஸ்தூலத்ரு'ஷ்ட்யா ப்ரதிபத்துமர்ஹதி ।

ஸமாதிநாத்யந்தஸுஸூக்ஷ்மவ்ரு'த்த்யா

ஜ்ஞாதவ்யமார்யைரதிஶுத்தபுத்திபிஃ ॥ 360॥

யதா ஸுவர்ணம் புடபாகஶோதிதம்

த்யக்த்வா மலம் ஸ்வாத்மகுணம் ஸம்ரு'ச்சதி ।

ததா மநஃ ஸத்த்வரஜஸ்தமோமலம்

த்யாநேந ஸந்த்யஜ்ய ஸமேதி தத்த்வம் ॥ 361॥

நிரந்தராப்யாஸவஶாத்ததித்தம்

பக்வம் மநோ ப்ரஹ்மணி லீயதே யதா ।

ததா ஸமாதிஃ ஸவிகல்பவர்ஜிதஃ (பாடபேதஃ - ஸ விகல்பவர்ஜிதஃ)

ஸ்வதோऽத்வயாநந்தரஸாநுபாவகஃ ॥ 362॥

ஸமாதிநாऽநேந ஸமஸ்தவாஸநா-

க்ரந்தேர்விநாஶோऽகிலகர்மநாஶஃ ।

அந்தர்பஹிஃ ஸர்வத ஏவ ஸர்வதா

ஸ்வரூபவிஸ்பூர்திரயத்நதஃ ஸ்யாத் ॥ 363॥

ஶ்ருதேஃ ஶதகுணம் வித்யாந்மநநம் மநநாதபி ।

நிதித்யாஸம் லக்ஷகுணமநந்தம் நிர்விகல்பகம் ॥ 364॥

நிர்விகல்பகஸமாதிநா ஸ்புடம்

ப்ரஹ்மதத்த்வமவகம்யதே த்ருவம் ।

நாந்யதா சலதயா மநோகதேஃ

ப்ரத்யயாந்தரவிமிஶ்ரிதம் பவேத் ॥ 365॥

அதஃ ஸமாதத்ஸ்வ யதேந்த்ரியஃ ஸந்

நிரந்தரம் ஶாந்தமநாஃ ப்ரதீசி ।

வித்வம்ஸய த்வாந்தமநாத்யவித்யயா

க்ரு'தம் ஸதேகத்வவிலோகநேந ॥ 366॥

யோகஸ்ய ப்ரதமத்வாரம் வாங்நிரோதோऽபரிக்ரஹஃ । (பாடபேதஃ - ப்ரதமம் த்வாரம்)

நிராஶா ச நிரீஹா ச நித்யமேகாந்தஶீலதா ॥ 367॥

ஏகாந்தஸ்திதிரிந்த்ரியோபரமணே ஹேதுர்தமஶ்சேதஸஃ

ஸம்ரோதே கரணம் ஶமேந விலயம் யாயாதஹம்வாஸநா ।

தேநாநந்தரஸாநுபூதிரசலா ப்ராஹ்மீ ஸதா யோகிநஃ

தஸ்மாச்சித்தநிரோத ஏவ ஸததம் கார்யஃ ப்ரயத்நோ முநேஃ ॥ 368॥ ப்ரயத்நாந்முநேஃ

வாசம் நியச்சாத்மநி தம் நியச்ச

புத்தௌ தியம் யச்ச ச புத்திஸாக்ஷிணி ।

தம் சாபி பூர்ணாத்மநி நிர்விகல்பே

விலாப்ய ஶாந்திம் பரமாம் பஜஸ்வ ॥ 369॥

தேஹப்ராணேந்த்ரியமநோபுத்த்யாதிபிருபாதிபிஃ ।

யைர்யைர்வ்ரு'த்தேஃஸமாயோகஸ்தத்தத்பாவோऽஸ்ய யோகிநஃ ॥ 370॥

தந்நிவ்ரு'த்த்யா முநேஃ ஸம்யக் ஸர்வோபரமணம் ஸுகம் ।

ஸந்த்ரு'ஶ்யதே ஸதாநந்தரஸாநுபவவிப்லவஃ ॥ 371॥

அந்தஸ்த்யாகோ பஹிஸ்த்யாகோ விரக்தஸ்யைவ யுஜ்யதே ।

த்யஜத்யந்தர்பஹிஃஸங்கம் விரக்தஸ்து முமுக்ஷயா ॥ 372॥

பஹிஸ்து விஷயைஃ ஸங்கம் ததாந்தரஹமாதிபிஃ । (பாடபேதஃ - ஸங்கஃ)

விரக்த ஏவ ஶக்நோதி த்யக்தும் ப்ரஹ்மணி நிஷ்டிதஃ ॥ 373॥

வைராக்யபோதௌ புருஷஸ்ய பக்ஷிவத்

பக்ஷௌ விஜாநீஹி விசக்ஷண த்வம் ।

விமுக்திஸௌதாக்ரலதாதிரோஹணம்

தாப்யாம் விநா நாந்யதரேண ஸித்யதி ॥ 374॥

அத்யந்தவைராக்யவதஃ ஸமாதிஃ

ஸமாஹிதஸ்யைவ த்ரு'டப்ரபோதஃ ।

ப்ரபுத்ததத்த்வஸ்ய ஹி பந்தமுக்திஃ

முக்தாத்மநோ நித்யஸுகாநுபூதிஃ ॥ 375॥

வைராக்யாந்ந பரம் ஸுகஸ்ய ஜநகம் பஶ்யாமி வஶ்யாத்மநஃ

தச்சேச்சுத்ததராத்மபோதஸஹிதம் ஸ்வாராஜ்யஸாம்ராஜ்யதுக் ।

ஏதத்த்வாரமஜஸ்ரமுக்தியுவதேர்யஸ்மாத்த்வமஸ்மாத்பரம்

ஸர்வத்ராஸ்ப்ரு'ஹயா ஸதாத்மநி ஸதா ப்ரஜ்ஞாம் குரு ஶ்ரேயஸே ॥ 376॥

ஆஶாம் சிந்த்தி விஷோபமேஷு விஷயேஷ்வேஷைவ ம்ரு'த்யோஃ க்ரு'தி- (பாடபேதஃ - ம்ரு'த்யோஃ ஸ்ரு'தி)

ஸ்த்யக்த்வா ஜாதிகுலாஶ்ரமேஷ்வபிமதிம் முஞ்சாதிதூராத்க்ரியாஃ ।

தேஹாதாவஸதி த்யஜாத்மதிஷணாம் ப்ரஜ்ஞாம் குருஷ்வாத்மநி

த்வம் த்ரஷ்டாஸ்யமநோऽஸி நிர்த்வயபரம் ப்ரஹ்மாஸி யத்வஸ்துதஃ ॥ 377॥ (பாடபேதஃ - த்ரஷ்டாஸ்யமலோ)

லக்ஷ்யே ப்ரஹ்மணி மாநஸம் த்ரு'டதரம் ஸம்ஸ்தாப்ய பாஹ்யேந்த்ரியம்

ஸ்வஸ்தாநே விநிவேஶ்ய நிஶ்சலதநுஶ்சோபேக்ஷ்ய தேஹஸ்திதிம் ।

ப்ரஹ்மாத்மைக்யமுபேத்ய தந்மயதயா சாகண்டவ்ரு'த்த்யாऽநிஶம்

ப்ரஹ்மாநந்தரஸம் பிபாத்மநி முதா ஶூந்யைஃ கிமந்யைர்ப்ரு'ஶம் ॥ 378॥ (பாடபேதஃ - கிமந்யைர்ப்ரமைஃ)

அநாத்மசிந்தநம் த்யக்த்வா கஶ்மலம் துஃககாரணம் ।

சிந்தயாத்மாநமாநந்தரூபம் யந்முக்திகாரணம் ॥ 379॥

ஏஷ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிரஶேஷஸாக்ஷீ

விஜ்ஞாநகோஶோ விலஸத்யஜஸ்ரம் । விஜ்ஞாநகோஶே

லக்ஷ்யம் விதாயைநமஸத்விலக்ஷண-

மகண்டவ்ரு'த்த்யாऽऽத்மதயாऽநுபாவய ॥ 380॥

ஏதமச்சிந்நயா வ்ரு'த்த்யா ப்ரத்யயாந்தரஶூந்யயா ।

உல்லேகயந்விஜாநீயாத்ஸ்வஸ்வரூபதயா ஸ்புடம் ॥ 381॥

அத்ராத்மத்வம் த்ரு'டீகுர்வந்நஹமாதிஷு ஸந்த்யஜந் ।

உதாஸீநதயா தேஷு திஷ்டேத்ஸ்புடகடாதிவத் ॥ 382॥ (பாடபேதஃ - திஷ்டேத்கடபடாதிவத்)

விஶுத்தமந்தஃகரணம் ஸ்வரூபே

நிவேஶ்ய ஸாக்ஷிண்யவபோதமாத்ரே ।

ஶநைஃ ஶநைர்நிஶ்சலதாமுபாநயந்

பூர்ணம் ஸ்வமேவாநுவிலோகயேத்ததஃ ॥ 383॥ (பாடபேதஃ - பூர்ணத்வமேவாநு)

தேஹேந்த்ரியப்ராணமநோऽஹமாதிபிஃ

ஸ்வாஜ்ஞாநக்ல்ரு'ப்தைரகிலைருபாதிபிஃ ।

விமுக்தமாத்மாநமகண்டரூபம்

பூர்ணம் மஹாகாஶமிவாவலோகயேத் ॥ 384॥

கடகலஶகுஸூலஸூசிமுக்யைஃ

ககநமுபாதிஶதைர்விமுக்தமேகம் ।

பவதி ந விவிதம் ததைவ ஶுத்தம்

பரமஹமாதிவிமுக்தமேகமேவ ॥ 385॥

ப்ரஹ்மாதிஸ்தம்பபர்யந்தா ம்ரு'ஷாமாத்ரா உபாதயஃ । (பாடபேதஃ - ப்ரஹ்மாத்யாஃ ஸ்தம்ப)

ததஃ பூர்ணம் ஸ்வமாத்மாநம் பஶ்யேதேகாத்மநா ஸ்திதம் ॥ 386॥

யத்ர ப்ராந்த்யா கல்பிதம் தத்விவேகே (பாடபேதஃ - யத்விவேகே)

தத்தந்மாத்ரம் நைவ தஸ்மாத்விபிந்நம் ।

ப்ராந்தேர்நாஶே பாதி த்ரு'ஷ்டாஹிதத்த்வம் (பாடபேதஃ - ப்ராந்தித்ரு'ஷ்டா)

ரஜ்ஜுஸ்தத்வத்விஶ்வமாத்மஸ்வரூபம் ॥ 387॥

ஸ்வயம் ப்ரஹ்மா ஸ்வயம் விஷ்ணுஃ ஸ்வயமிந்த்ரஃ ஸ்வயம் ஶிவஃ ।

ஸ்வயம் விஶ்வமிதம் ஸர்வம் ஸ்வஸ்மாதந்யந்ந கிஞ்சந ॥ 388॥

அந்தஃ ஸ்வயம் சாபி பஹிஃ ஸ்வயம் ச

ஸ்வயம் புரஸ்தாத் ஸ்வயமேவ பஶ்சாத் ।

ஸ்வயம் ஹ்யாவாச்யாம் ஸ்வயமப்யுதீச்யாம் (பாடபேதஃ - ஹ்யவாச்யாம்)

ததோபரிஷ்டாத்ஸ்வயமப்யதஸ்தாத் ॥ 389॥

தரங்கபேநப்ரமபுத்புதாதி

ஸர்வம் ஸ்வரூபேண ஜலம் யதா ததா ।

சிதேவ தேஹாத்யஹமந்தமேதத்

ஸர்வம் சிதேவைகரஸம் விஶுத்தம் ॥ 390॥

ஸதேவேதம் ஸர்வம் ஜகதவகதம் வாங்மநஸயோஃ

ஸதோऽந்யந்நாஸ்த்யேவ ப்ரக்ரு'திபரஸீம்நி ஸ்திதவதஃ ।

ப்ரு'தக் கிம் ம்ரு'த்ஸ்நாயாஃ கலஶகடகும்பாத்யவகதம்

வதத்யேஷ ப்ராந்தஸ்த்வமஹமிதி மாயாமதிரயா ॥ 391॥

க்ரியாஸமபிஹாரேண யத்ர நாந்யதிதி ஶ்ருதிஃ ।

ப்ரவீதி த்வைதராஹித்யம் மித்யாத்யாஸநிவ்ரு'த்தயே ॥ 392॥

ஆகாஶவந்நிர்மலநிர்விகல்பம் (பாடபேதஃ - நிர்விகல்ப)

நிஃஸீமநிஃஸ்பந்தநநிர்விகாரம் ।

அந்தர்பஹிஃஶூந்யமநந்யமத்வயம்

ஸ்வயம் பரம் ப்ரஹ்ம கிமஸ்தி போத்யம் ॥ 393॥

வக்தவ்யம் கிமு வித்யதேऽத்ர பஹுதா ப்ரஹ்மைவ ஜீவஃ ஸ்வயம்

ப்ரஹ்மைதஜ்ஜகதாததம் நு ஸகலம் ப்ரஹ்மாத்விதீயம் ஶ்ருதிஃ । (பாடபேதஃ - ஜகதாபராணு ஸகலம்)

ப்ரஹ்மைவாஹமிதி ப்ரபுத்தமதயஃ ஸந்த்யக்தபாஹ்யாஃ ஸ்புடம்

ப்ரஹ்மீபூய வஸந்தி ஸந்ததசிதாநந்தாத்மநைதத்த்ருவம் ॥ 394॥ (பாடபேதஃ - ஆநந்தாத்மநைவ த்ருவம்)

ஜஹி மலமயகோஶேऽஹந்தியோத்தாபிதாஶாம்

ப்ரஸபமநிலகல்பே லிங்கதேஹேऽபி பஶ்சாத் ।

நிகமகதிதகீர்திம் நித்யமாநந்தமூர்திம்

ஸ்வயமிதி பரிசீய ப்ரஹ்மரூபேண திஷ்ட ॥ 395॥

ஶவாகாரம் யாவத்பஜதி மநுஜஸ்தாவதஶுசிஃ

பரேப்யஃ ஸ்யாத்க்லேஶோ ஜநநமரணவ்யாதிநிலயஃ । (பாடபேதஃ - வ்யாதிநிரயாஃ)

யதாத்மாநம் ஶுத்தம் கலயதி ஶிவாகாரமசலம்

ததா தேப்யோ முக்தோ பவதி ஹி ததாஹ ஶ்ருதிரபி ॥ 396॥

ஸ்வாத்மந்யாரோபிதாஶேஷாபாஸவஸ்துநிராஸதஃ ।

ஸ்வயமேவ பரம் ப்ரஹ்ம பூர்ணமத்வயமக்ரியம் ॥ 397॥

ஸமாஹிதாயாம் ஸதி சித்தவ்ரு'த்தௌ

பராத்மநி ப்ரஹ்மணி நிர்விகல்பே ।

ந த்ரு'ஶ்யதே கஶ்சிதயம் விகல்பஃ

ப்ரஜல்பமாத்ரஃ பரிஶிஷ்யதே யதஃ ॥ 398॥ (பாடபேதஃ - ததஃ)

அஸத்கல்போ விகல்போऽயம் விஶ்வமித்யேகவஸ்துநி ।

நிர்விகாரே நிராகாரே நிர்விஶேஷே பிதா குதஃ ॥ 399॥

த்ரஷ்டுதர்ஶநத்ரு'ஶ்யாதிபாவஶூந்யைகவஸ்துநி । (பாடபேதஃ - த்ரஷ்ட்ரு'தர்ஶந)

நிர்விகாரே நிராகாரே நிர்விஶேஷே பிதா குதஃ ॥ 400॥

கல்பார்ணவ இவாத்யந்தபரிபூர்ணைகவஸ்துநி ।

நிர்விகாரே நிராகாரே நிர்விஶேஷே பிதா குதஃ ॥ 401॥

தேஜஸீவ தமோ யத்ர ப்ரலீநம் ப்ராந்திகாரணம் । (பாடபேதஃ - யத்ர விலீநம்)

அத்விதீயே பரே தத்த்வே நிர்விஶேஷே பிதா குதஃ ॥ 402॥

ஏகாத்மகே பரே தத்த்வே பேதவார்தா கதம் வஸேத் । (பாடபேதஃ - கதம் பவேத்)

ஸுஷுப்தௌ ஸுகமாத்ராயாம் பேதஃ கேநாவலோகிதஃ ॥ 403॥

ந ஹ்யஸ்தி விஶ்வம் பரதத்த்வபோதாத்

ஸதாத்மநி ப்ரஹ்மணி நிர்விகல்பே ।

காலத்ரயே நாப்யஹிரீக்ஷிதோ குணே

ந ஹ்யம்புபிந்துர்ம்ரு'கத்ரு'ஷ்ணிகாயாம் ॥ 404॥

மாயாமாத்ரமிதம் த்வைதமத்வைதம் பரமார்ததஃ ।

இதி ப்ரூதே ஶ்ருதிஃ ஸாக்ஷாத்ஸுஷுப்தாவநுபூயதே ॥ 405॥

அநந்யத்வமதிஷ்டாநாதாரோப்யஸ்ய நிரீக்ஷிதம் ।

பண்டிதை ரஜ்ஜுஸர்பாதௌ விகல்போ ப்ராந்திஜீவநஃ ॥ 406॥

சித்தமூலோ விகல்போऽயம் சித்தாபாவே ந கஶ்சந ।

அதஶ்சித்தம் ஸமாதேஹி ப்ரத்யக்ரூபே பராத்மநி ॥ 407॥

கிமபி ஸததபோதம் கேவலாநந்தரூபம்

நிருபமமதிவேலம் நித்யமுக்தம் நிரீஹம் ।

நிரவதிககநாபம் நிஷ்கலம் நிர்விகல்பம்

ஹ்ரு'தி கலயதி வித்வாந் ப்ரஹ்ம பூர்ணம் ஸமாதௌ ॥ 408॥

ப்ரக்ரு'திவிக்ரு'திஶூந்யம் பாவநாதீதபாவம்

ஸமரஸமஸமாநம் மாநஸம்பந்ததூரம் ।

நிகமவசநஸித்தம் நித்யமஸ்மத்ப்ரஸித்தம்

ஹ்ரு'தி கலயதி வித்வாந் ப்ரஹ்ம பூர்ணம் ஸமாதௌ ॥ 409॥

அஜரமமரமஸ்தாபாவவஸ்துஸ்வரூபம் (பாடபேதஃ - பாஸவஸ்து)

ஸ்திமிதஸலிலராஶிப்ரக்யமாக்யாவிஹீநம் ।

ஶமிதகுணவிகாரம் ஶாஶ்வதம் ஶாந்தமேகம்

ஹ்ரு'தி கலயதி வித்வாந் ப்ரஹ்ம பூர்ணம் ஸமாதௌ ॥ 410॥

ஸமாஹிதாந்தஃகரணஃ ஸ்வரூபே

விலோகயாத்மாநமகண்டவைபவம் ।

விச்சிந்த்தி பந்தம் பவகந்தகந்திதம் (பாடபேதஃ - கந்தகந்திலம்)

யத்நேந பும்ஸ்த்வம் ஸபலீகுருஷ்வ ॥ 411-

ஸர்வோபாதிவிநிர்முக்தம் ஸச்சிதாநந்தமத்வயம் ।

பாவயாத்மாநமாத்மஸ்தம் ந பூயஃ கல்பஸேऽத்வநே ॥ 412॥

சாயேவ பும்ஸஃ பரித்ரு'ஶ்யமாந-

மாபாஸரூபேண பலாநுபூத்யா ।

ஶரீரமாராச்சவவந்நிரஸ்தம்

புநர்ந ஸந்தத்த இதம் மஹாத்மா ॥ 413॥

ஸததவிமலபோதாநந்தரூபம் ஸமேத்ய (பாடபேதஃ - ஸ்வமேத்ய)

த்யஜ ஜடமலரூபோபாதிமேதம் ஸுதூரே ।

அத புநரபி நைஷ ஸ்மர்யதாம் வாந்தவஸ்து (பாடபேதஃ - புநரபி நைவ)

ஸ்மரணவிஷயபூதம் கல்பதே குத்ஸநாய ॥ 414॥

ஸமூலமேதத்பரிதாஹ்ய வஹ்நௌ (பாடபேதஃ - பரிதஹ்ய)

ஸதாத்மநி ப்ரஹ்மணி நிர்விகல்பே ।

ததஃ ஸ்வயம் நித்யவிஶுத்தபோதா-

நந்தாத்மநா திஷ்டதி வித்வரிஷ்டஃ ॥ 415॥

ப்ராரப்தஸூத்ரக்ரதிதம் ஶரீரம்

ப்ரயாது வா திஷ்டது கோரிவ ஸ்ரக் ।

ந தத்புநஃ பஶ்யதி தத்த்வவேத்தா-

ऽऽநந்தாத்மநி ப்ரஹ்மணி லீநவ்ரு'த்திஃ ॥ 416॥

அகண்டாநந்தமாத்மாநம் விஜ்ஞாய ஸ்வஸ்வரூபதஃ ।

கிமிச்சந் கஸ்ய வா ஹேதோர்தேஹம் புஷ்ணாதி தத்த்வவித் ॥ 417॥

ஸம்ஸித்தஸ்ய பலம் த்வேதஜ்ஜீவந்முக்தஸ்ய யோகிநஃ ।

பஹிரந்தஃ ஸதாநந்தரஸாஸ்வாதநமாத்மநி ॥ 418॥

வைராக்யஸ்ய பலம் போதோ போதஸ்யோபரதிஃ பலம் ।

ஸ்வாநந்தாநுபவாச்சாந்திரேஷைவோபரதேஃ பலம் ॥ 419॥

யத்யுத்தரோத்தராபாவஃ பூர்வபூர்வந்து நிஷ்பலம் ।

நிவ்ரு'த்திஃ பரமா த்ரு'ப்திராநந்தோऽநுபமஃ ஸ்வதஃ ॥ 420॥

த்ரு'ஷ்டதுஃகேஷ்வநுத்வேகோ வித்யாயாஃ ப்ரஸ்துதம் பலம் ।

யத்க்ரு'தம் ப்ராந்திவேலாயாம் நாநா கர்ம ஜுகுப்ஸிதம் ।

பஶ்சாந்நரோ விவேகேந தத்கதம் கர்துமர்ஹதி ॥ 421॥

வித்யாபலம் ஸ்யாதஸதோ நிவ்ரு'த்திஃ

ப்ரவ்ரு'த்திரஜ்ஞாநபலம் ததீக்ஷிதம் ।

தஜ்ஜ்ஞாஜ்ஞயோர்யந்ம்ரு'கத்ரு'ஷ்ணிகாதௌ

நோசேத்விதாம் த்ரு'ஷ்டபலம் கிமஸ்மாத் ॥ 422॥ (பாடபேதஃ - நோசேத்விதோ)

அஜ்ஞாநஹ்ரு'தயக்ரந்தேர்விநாஶோ யத்யஶேஷதஃ ।

அநிச்சோர்விஷயஃ கிம் நு ப்ரவ்ரு'த்தேஃ காரணம் ஸ்வதஃ ॥ 423॥ (பாடபேதஃ - விதுஷஃ கிம்)

வாஸநாநுதயோ போக்யே வைராக்யஸ்ய ததாவதிஃ ।

அஹம்பாவோதயாபாவோ போதஸ்ய பரமாவதிஃ ।

லீநவ்ரு'த்தைரநுத்பத்திர்மர்யாதோபரதேஸ்து ஸா ॥ 424॥ (பாடபேதஃ - வ்ரு'த்தேர)

ப்ரஹ்மாகாரதயா ஸதா ஸ்திததயா நிர்முக்தபாஹ்யார்ததீ-

ரந்யாவேதிதபோக்யபோககலநோ நித்ராலுவத்பாலவத் ।

ஸ்வப்நாலோகிதலோகவஜ்ஜகதிதம் பஶ்யந்க்வசில்லப்ததீ-

ராஸ்தே கஶ்சிதநந்தபுண்யபலபுக்தந்யஃ ஸ மாந்யோ புவி ॥ 425॥

ஸ்திதப்ரஜ்ஞோ யதிரயம் யஃ ஸதாநந்தமஶ்நுதே ।

ப்ரஹ்மண்யேவ விலீநாத்மா நிர்விகாரோ விநிஷ்க்ரியஃ ॥ 426॥

ப்ரஹ்மாத்மநோஃ ஶோதிதயோரேகபாவாவகாஹிநீ ।

நிர்விகல்பா ச சிந்மாத்ரா வ்ரு'த்திஃ ப்ரஜ்ஞேதி கத்யதே ।

ஸுஸ்திதாऽஸௌ பவேத்யஸ்ய ஸ்திதப்ரஜ்ஞஃ ஸ உச்யதே ॥ 427॥

யஸ்ய ஸ்திதா பவேத்ப்ரஜ்ஞா யஸ்யாநந்தோ நிரந்தரஃ ।

ப்ரபஞ்சோ விஸ்ம்ரு'தப்ராயஃ ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே ॥ 428॥

லீநதீரபி ஜாகர்தி ஜாக்ரத்தர்மவிவர்ஜிதஃ ।

போதோ நிர்வாஸநோ யஸ்ய ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே ॥ 429॥

ஶாந்தஸம்ஸாரகலநஃ கலாவாநபி நிஷ்கலஃ ।

யஸ்ய சித்தம் விநிஶ்சிந்தம் ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே ॥ 430॥ (பாடபேதஃ - யஃ ஸசித்தோऽபி நிஶ்சித்தஃ)

வர்தமாநேऽபி தேஹேऽஸ்மிஞ்சாயாவதநுவர்திநி ।

அஹந்தாமமதாऽபாவோ ஜீவந்முக்தஸ்ய லக்ஷணம் ॥ 431॥

அதீதாநநுஸந்தாநம் பவிஷ்யதவிசாரணம் ।

ஔதாஸீந்யமபி ப்ராப்தம் ஜீவந்முக்தஸ்ய லக்ஷணம் ॥ 432॥ (பாடபேதஃ - ப்ராப்தே)

குணதோஷவிஶிஷ்டேऽஸ்மிந்ஸ்வபாவேந விலக்ஷணே ।

ஸர்வத்ர ஸமதர்ஶித்வம் ஜீவந்முக்தஸ்ய லக்ஷணம் ॥ 433॥

இஷ்டாநிஷ்டார்தஸம்ப்ராப்தௌ ஸமதர்ஶிதயாऽऽத்மநி ।

உபயத்ராவிகாரித்வம் ஜீவந்முக்தஸ்ய லக்ஷணம் ॥ 434॥

ப்ரஹ்மாநந்தரஸாஸ்வாதாஸக்தசித்ததயா யதேஃ ।

அந்தர்பஹிரவிஜ்ஞாநம் ஜீவந்முக்தஸ்ய லக்ஷணம் ॥ 435॥

தேஹேந்த்ரியாதௌ கர்தவ்யே மமாஹம்பாவவர்ஜிதஃ ।

ஔதாஸீந்யேந யஸ்திஷ்டேத்ஸ ஜீவந்முக்தலக்ஷணஃ ॥ 436॥ (பாடபேதஃ - ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே)

விஜ்ஞாத ஆத்மநோ யஸ்ய ப்ரஹ்மபாவஃ ஶ்ருதேர்பலாத் ।

பவபந்தவிநிர்முக்தஃ ஸ ஜீவந்முக்தலக்ஷணஃ ॥ 437॥ (பாடபேதஃ - ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே)

தேஹேந்த்ரியேஷ்வஹம்பாவ இதம்பாவஸ்ததந்யகே ।

யஸ்ய நோ பவதஃ க்வாபி ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே ॥ 438॥

ஜீவேஶோபயஸம்ஸாரரூபதுர்வாஸநோஜ்சிதா ।

ஸா ஸர்வதா பவேத்யஸ்ய ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே ॥

ந ப்ரத்யக்ப்ரஹ்மணோர்பேதம் கதாபி ப்ரஹ்மஸர்கயோஃ ।

ப்ரஜ்ஞயா யோ விஜாநிதி ஸ ஜீவந்முக்தலக்ஷணஃ ॥ 439॥ (பாடபேதஃ - ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே)

ஸாதுபிஃ பூஜ்யமாநேऽஸ்மிந்பீட்யமாநேऽபி துர்ஜநைஃ ।

ஸமபாவோ பவேத்யஸ்ய ஸ ஜீவந்முக்தலக்ஷணஃ ॥ 440॥ (பாடபேதஃ - ஸ ஜீவந்முக்த இஷ்யதே)

யத்ர ப்ரவிஷ்டா விஷயாஃ பரேரிதா

நதீப்ரவாஹா இவ வாரிராஶௌ ।

லிநந்தி ஸந்மாத்ரதயா ந விக்ரியாம்

உத்பாதயந்த்யேஷ யதிர்விமுக்தஃ ॥ 441॥

விஜ்ஞாதப்ரஹ்மதத்த்வஸ்ய யதாபூர்வம் ந ஸம்ஸ்ரு'திஃ ।

அஸ்தி சேந்ந ஸ விஜ்ஞாதப்ரஹ்மபாவோ பஹிர்முகஃ ॥ 442॥

ப்ராசீநவாஸநாவேகாதஸௌ ஸம்ஸரதீதி சேத் ।

ந ஸதேகத்வவிஜ்ஞாநாந்மந்தீ பவதி வாஸநா ॥ 443॥

அத்யந்தகாமுகஸ்யாபி வ்ரு'த்திஃ குண்டதி மாதரி ।

ததைவ ப்ரஹ்மணி ஜ்ஞாதே பூர்ணாநந்தே மநீஷிணஃ ॥ 444॥

நிதித்யாஸநஶீலஸ்ய பாஹ்யப்ரத்யய ஈக்ஷ்யதே ।

ப்ரவீதி ஶ்ருதிரேதஸ்ய ப்ராரப்தம் பலதர்ஶநாத் ॥ 445॥

ஸுகாத்யநுபவோ யாவத்தாவத்ப்ராரப்தமிஷ்யதே ।

பலோதயஃ க்ரியாபூர்வோ நிஷ்க்ரியோ ந ஹி குத்ரசித் ॥ 446॥

அஹம் ப்ரஹ்மேதி விஜ்ஞாநாத்கல்பகோடிஶதார்ஜிதம் ।

ஸஞ்சிதம் விலயம் யாதி ப்ரபோதாத்ஸ்வப்நகர்மவத் ॥ 447॥

யத்க்ரு'தம் ஸ்வப்நவேலாயாம் புண்யம் வா பாபமுல்பணம் ।

ஸுப்தோத்திதஸ்ய கிந்தத்ஸ்யாத்ஸ்வர்காய நரகாய வா ॥ 448॥

ஸ்வமஸங்கமுதாஸீநம் பரிஜ்ஞாய நபோ யதா ।

ந ஶ்லிஷ்யதி ச யத்கிஞ்சித்கதாசித்பாவிகர்மபிஃ ॥ 449॥ (பாடபேதஃ - ஶ்லிஷ்யதே யதிஃ கிஞ்சித்)

ந நபோ கடயோகேந ஸுராகந்தேந லிப்யதே ।

ததாத்மோபாதியோகேந தத்தர்மைர்நைவ லிப்யதே ॥ 450॥

ஜ்ஞாநோதயாத்புராரப்தம் கர்மஜ்ஞாநாந்ந நஶ்யதி ।

அதத்வா ஸ்வபலம் லக்ஷ்யமுத்திஶ்யோத்ஸ்ரு'ஷ்டபாணவத் ॥ 451॥

வ்யாக்ரபுத்த்யா விநிர்முக்தோ பாணஃ பஶ்சாத்து கோமதௌ ।

ந திஷ்டதி சிநத்யேவ லக்ஷ்யம் வேகேந நிர்பரம் ॥ 452॥

ப்ராரப்தம் பலவத்தரம் கலு விதாம் போகேந தஸ்ய க்ஷயஃ

ஸம்யக்ஜ்ஞாநஹுதாஶநேந விலயஃ ப்ராக்ஸஞ்சிதாகாமிநாம் ।

ப்ரஹ்மாத்மைக்யமவேக்ஷ்ய தந்மயதயா யே ஸர்வதா ஸம்ஸ்திதாஃ

தேஷாம் தத்த்ரிதயம் நஹி க்வசிதபி ப்ரஹ்மைவ தே நிர்குணம் ॥ 453॥

உபாதிதாதாத்ம்யவிஹீநகேவல-

ப்ரஹ்மாத்மநைவாத்மநி திஷ்டதோ முநேஃ ।

ப்ராரப்தஸத்பாவகதா ந யுக்தா

ஸ்வப்நார்தஸம்பந்தகதேவ ஜாக்ரதஃ ॥ 454॥

ந ஹி ப்ரபுத்தஃ ப்ரதிபாஸதேஹே

தேஹோபயோகிந்யபி ச ப்ரபஞ்சே ।

கரோத்யஹந்தாம் மமதாமிதந்தாம்

கிந்து ஸ்வயம் திஷ்டதி ஜாகரேண ॥ 455॥

ந தஸ்ய மித்யார்தஸமர்தநேச்சா

ந ஸங்க்ரஹஸ்தஜ்ஜகதோऽபி த்ரு'ஷ்டஃ ।

தத்ராநுவ்ரு'த்திர்யதி சேந்ம்ரு'ஷார்தே

ந நித்ரயா முக்த இதீஷ்யதே த்ருவம் ॥ 456॥

தத்வத்பரே ப்ரஹ்மணி வர்தமாநஃ

ஸதாத்மநா திஷ்டதி நாந்யதீக்ஷதே ।

ஸ்ம்ரு'திர்யதா ஸ்வப்நவிலோகிதார்தே

ததா விதஃ ப்ராஶநமோசநாதௌ ॥ 457॥

கர்மணா நிர்மிதோ தேஹஃ ப்ராரப்தம் தஸ்ய கல்ப்யதாம் ।

நாநாதேராத்மநோ யுக்தம் நைவாத்மா கர்மநிர்மிதஃ ॥ 458॥

அஜோ நித்யஃ ஶாஶ்வத இதி ப்ரூதே ஶ்ருதிரமோகவாக் । (பாடபேதஃ - அஜோ நித்ய இதி ப்ரூதே ஶ்ருதிரேஷா த்வமோகவாக்)

ததாத்மநா திஷ்டதோऽஸ்ய குதஃ ப்ராரப்தகல்பநா ॥ 459॥

ப்ராரப்தம் ஸித்யதி ததா யதா தேஹாத்மநா ஸ்திதிஃ ।

தேஹாத்மபாவோ நைவேஷ்டஃ ப்ராரப்தம் த்யஜ்யதாமதஃ ॥ 460॥

ஶரீரஸ்யாபி ப்ராரப்தகல்பநா ப்ராந்திரேவ ஹி ।

அத்யஸ்தஸ்ய குதஃ ஸத்த்வமஸத்யஸ்ய குதோ ஜநிஃ । (பாடபேதஃ - ஸத்த்வமஸத்த்வஸ்ய)

அஜாதஸ்ய குதோ நாஶஃ ப்ராரப்தமஸதஃ குதஃ ॥ 461॥

ஜ்ஞாநேநாஜ்ஞாநகார்யஸ்ய ஸமூலஸ்ய லயோ யதி ।

திஷ்டத்யயம் கதம் தேஹ இதி ஶங்காவதோ ஜடாந் ॥ 462॥

ஸமாதாதும் பாஹ்யத்ரு'ஷ்ட்யா ப்ராரப்தம் வததி ஶ்ருதிஃ ।

ந து தேஹாதிஸத்யத்வபோதநாய விபஶ்சிதாம் ।

யதஃ ஶ்ருதேரபிப்ராயஃ பரமார்தைககோசரஃ ॥ 463॥

பரிபூர்ணமநாத்யந்தமப்ரமேயமவிக்ரியம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 464॥

ஸத்கநம் சித்கநம் நித்யமாநந்தகநமக்ரியம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 465॥

ப்ரத்யகேகரஸம் பூர்ணமநந்தம் ஸர்வதோமுகம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 466॥

அஹேயமநுபாதேயமநாதேயமநாஶ்ரயம் । மநாதேயமநா

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 467॥

நிர்குணம் நிஷ்கலம் ஸூக்ஷ்மம் நிர்விகல்பம் நிரஞ்ஜநம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 468॥

அநிரூப்ய ஸ்வரூபம் யந்மநோவாசாமகோசரம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 469॥

ஸத்ஸம்ரு'த்தம் ஸ்வதஃஸித்தம் ஶுத்தம் புத்தமநீத்ரு'ஶம் ।

ஏகமேவாத்வயம் ப்ரஹ்ம நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந ॥ 470॥

நிரஸ்தராகா விநிரஸ்தபோகாஃ (பாடபேதஃ - நிரபாஸ்தபோகாஃ)

ஶாந்தாஃ ஸுதாந்தா யதயோ மஹாந்தஃ ।

விஜ்ஞாய தத்த்வம் பரமேததந்தே

ப்ராப்தாஃ பராம் நிர்வ்ரு'திமாத்மயோகாத் ॥ 471॥

பவாநபீதம் பரதத்த்வமாத்மநஃ

ஸ்வரூபமாநந்தகநம் விசார்ய । (பாடபேதஃ - நிசாய்ய)

விதூய மோஹம் ஸ்வமநஃப்ரகல்பிதம்

முக்தஃ க்ரு'தார்தோ பவது ப்ரபுத்தஃ ॥ 472॥

ஸமாதிநா ஸாதுவிநிஶ்சலாத்மநா (பாடபேதஃ - ஸுநிஶ்சலாத்மநா)

பஶ்யாத்மதத்த்வம் ஸ்புடபோதசக்ஷுஷா ।

நிஃஸம்ஶயம் ஸம்யகவேக்ஷிதஶ்சே-

ச்ச்ருதஃ பதார்தோ ந புநர்விகல்ப்யதே ॥ 473॥ (பாடபேதஃ - புநர்விகல்பதே)

ஸ்வஸ்யாவித்யாபந்தஸம்பந்தமோக்ஷா-

த்ஸத்யஜ்ஞாநாநந்தரூபாத்மலப்தௌ ।

ஶாஸ்த்ரம் யுக்திர்தேஶிகோக்திஃ ப்ரமாணம்

சாந்தஃஸித்தா ஸ்வாநுபூதிஃ ப்ரமாணம் ॥ 474॥

பந்தோ மோக்ஷஶ்ச த்ரு'ப்திஶ்ச சிந்தாऽऽரோக்யக்ஷுதாதயஃ ।

ஸ்வேநைவ வேத்யா யஜ்ஜ்ஞாநம் பரேஷாமாநுமாநிகம் ॥ 475॥

தடஸ்திதா போதயந்தி குரவஃ ஶ்ருதயோ யதா ।

ப்ரஜ்ஞயைவ தரேத்வித்வாநீஶ்வராநுக்ரு'ஹீதயா ॥ 476॥

ஸ்வாநுபூத்யா ஸ்வயம் ஜ்ஞாத்வா ஸ்வமாத்மாநமகண்டிதம் ।

ஸம்ஸித்தஃ ஸம்முகம் திஷ்டேந்நிர்விகல்பாத்மநாऽऽத்மநி ॥ 477॥ (பாடபேதஃ - ஸுஸுகம் திஷ்டேந்)

வேதாந்தஸித்தாந்தநிருக்திரேஷா

ப்ரஹ்மைவ ஜீவஃ ஸகலம் ஜகச்ச ।

அகண்டரூபஸ்திதிரேவ மோக்ஷோ

ப்ரஹ்மாத்விதீயே ஶ்ருதயஃ ப்ரமாணம் ॥ 478॥ (பாடபேதஃ - ப்ரஹ்மாத்விதீயம்)

இதி குருவசநாச்ச்ருதிப்ரமாணாத்

பரமவகம்ய ஸதத்த்வமாத்மயுக்த்யா ।

ப்ரஶமிதகரணஃ ஸமாஹிதாத்மா

க்வசிதசலாக்ரு'திராத்மநிஷ்டதோऽபூத் ॥ 479॥ (பாடபேதஃ - ஆத்மநிஷ்டிதோ)

கிஞ்சித்காலம் ஸமாதாய பரே ப்ரஹ்மணி மாநஸம் । (பாடபேதஃ - கஞ்சித்காலம்)

உத்தாய பரமாநந்தாதிதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 480॥ (பாடபேதஃ - வ்யுத்தாய)

புத்திர்விநஷ்டா கலிதா ப்ரவ்ரு'த்திஃ

ப்ரஹ்மாத்மநோரேகதயாऽதிகத்யா ।

இதம் ந ஜாநேऽப்யநிதம் ந ஜாநே

கிம் வா கியத்வா ஸுகமஸ்த்யபாரம் ॥ 481॥ (பாடபேதஃ - ஸுகமஸ்ய பாரம்)

வாசா வக்துமஶக்யமேவ மநஸா மந்தும் ந வா ஶக்யதே

ஸ்வாநந்தாம்ரு'தபூரபூரிதபரப்ரஹ்மாம்புதேர்வைபவம் ।

அம்போராஶிவிஶீர்ணவார்ஷிகஶிலாபாவம் பஜந்மே மநோ

யஸ்யாம்ஶாம்ஶலவே விலீநமதுநாऽऽநந்தாத்மநா நிர்வ்ரு'தம் ॥ 482॥

க்வ கதம் கேந வா நீதம் குத்ர லீநமிதம் ஜகத் ।

அதுநைவ மயா த்ரு'ஷ்டம் நாஸ்தி கிம் மஹதத்புதம் ॥ 483॥

கிம் ஹேயம் கிமுபாதேயம் கிமந்யத்கிம் விலக்ஷணம் ।

அகண்டாநந்தபீயூஷபூர்ணே ப்ரஹ்மமஹார்ணவே ॥ 484॥

ந கிஞ்சிதத்ர பஶ்யாமி ந ஶரு'ணோமி ந வேத்ம்யஹம் ।

ஸ்வாத்மநைவ ஸதாநந்தரூபேணாஸ்மி விலக்ஷணஃ ॥ 485॥

நமோ நமஸ்தே குரவே மஹாத்மநே

விமுக்தஸங்காய ஸதுத்தமாய ।

நித்யாத்வயாநந்தரஸஸ்வரூபிணே

பூம்நே ஸதாऽபாரதயாம்புதாம்நே ॥ 486॥

யத்கடாக்ஷஶஶிஸாந்த்ரசந்த்ரிகா-

பாததூதபவதாபஜஶ்ரமஃ ।

ப்ராப்தவாநஹமகண்டவைபவா-

நந்தமாத்மபதமக்ஷயம் க்ஷணாத் ॥ 487॥

தந்யோऽஹம் க்ரு'தக்ரு'த்யோऽஹம் விமுக்தோऽஹம் பவக்ரஹாத் ।

நித்யாநந்தஸ்வரூபோऽஹம் பூர்ணோऽஹம் த்வதநுக்ரஹாத் ॥ 488॥

அஸங்கோऽஹமநங்கோऽஹமலிங்கோऽஹமபங்குரஃ ।

ப்ரஶாந்தோऽஹமநந்தோऽஹமமலோऽஹம் சிரந்தநஃ ॥ 489॥ (பாடபேதஃ - ऽஹமதாந்தோऽஹம்)

அகர்தாஹமபோக்தாஹமவிகாரோऽஹமக்ரியஃ ।

ஶுத்தபோதஸ்வரூபோऽஹம் கேவலோऽஹம் ஸதாஶிவஃ ॥ 490॥

த்ரஷ்டுஃ ஶ்ரோதுர்வக்துஃ கர்துர்போக்துர்விபிந்ந ஏவாஹம் ।

நித்யநிரந்தரநிஷ்க்ரியநிஃஸீமாஸங்கபூர்ணபோதாத்மா ॥ 491॥

நாஹமிதம் நாஹமதோऽப்யுபயோரவபாஸகம் பரம் ஶுத்தம் ।

பாஹ்யாப்யந்தரஶூந்யம் பூர்ணம் ப்ரஹ்மாத்விதீயமேவாஹம் ॥ 492॥

நிருபமமநாதிதத்த்வம் த்வமஹமிதமத இதி கல்பநாதூரம் ।

நித்யாநந்தைகரஸம் ஸத்யம் ப்ரஹ்மாத்விதீயமேவாஹம் ॥ 493॥

நாராயணோऽஹம் நரகாந்தகோऽஹம்

புராந்தகோऽஹம் புருஷோऽஹமீஶஃ ।

அகண்டபோதோऽஹமஶேஷஸாக்ஷீ

நிரீஶ்வரோऽஹம் நிரஹம் ச நிர்மமஃ ॥ 494॥

ஸர்வேஷு பூதேஷ்வஹமேவ ஸம்ஸ்திதோ

ஜ்ஞாநாத்மநாऽந்தர்பஹிராஶ்ரயஃ ஸந் ।

போக்தா ச போக்யம் ஸ்வயமேவ ஸர்வம்

யத்யத்ப்ரு'தக்த்ரு'ஷ்டமிதந்தயா புரா ॥ 495॥

மய்யகண்டஸுகாம்போதௌ பஹுதா விஶ்வவீசயஃ ।

உத்பத்யந்தே விலீயந்தே மாயாமாருதவிப்ரமாத் ॥ 496॥

ஸ்துலாதிபாவா மயி கல்பிதா ப்ரமா-

தாரோபிதாநுஸ்புரணேந லோகைஃ ।

காலே யதா கல்பகவத்ஸராய-

ணர்த்வாதயோ நிஷ்கலநிர்விகல்பே ॥ 497॥

ஆரோபிதம் நாஶ்ரயதூஷகம் பவேத்

கதாபி மூடைரதிதோஷதூஷிதைஃ । மூடைர்மதி

நார்த்ரீகரோத்யூஷரபூமிபாகம்

மரீசிகாவாரி மஹாப்ரவாஹஃ ॥ 498॥

ஆகாஶவல்லேபவிதூரகோऽஹம் (பாடபேதஃ - ஆகாஶவத் கல்பவி)

ஆதித்யவத்பாஸ்யவிலக்ஷணோऽஹம் ।

அஹார்யவந்நித்யவிநிஶ்சலோऽஹம்

அம்போதிவத்பாரவிவர்ஜிதோऽஹம் ॥ 499॥

ந மே தேஹேந ஸம்பந்தோ மேகேநேவ விஹாயஸஃ ।

அதஃ குதோ மே தத்தர்மா ஜாக்ரத்ஸ்வப்நஸுஷுப்தயஃ ॥ 500॥

உபாதிராயாதி ஸ ஏவ கச்சதி

ஸ ஏவ கர்மாணி கரோதி புங்க்தே ।

ஸ ஏவ ஜீர்யந் ம்ரியதே ஸதாஹம் (பாடபேதஃ - ஏவ ஜீவந்)

குலாத்ரிவந்நிஶ்சல ஏவ ஸம்ஸ்திதஃ ॥ 501॥

ந மே ப்ரவ்ரு'த்திர்ந ச மே நிவ்ரு'த்திஃ

ஸதைகரூபஸ்ய நிரம்ஶகஸ்ய ।

ஏகாத்மகோ யோ நிவிடோ நிரந்தரோ (பாடபேதஃ - நிபிடோ)

வ்யோமேவ பூர்ணஃ ஸ கதம் நு சேஷ்டதே ॥ 502॥

புண்யாநி பாபாநி நிரிந்த்ரியஸ்ய

நிஶ்சேதஸோ நிர்விக்ரு'தேர்நிராக்ரு'தேஃ ।

குதோ மமாகண்டஸுகாநுபூதேஃ

ப்ரூதே ஹ்யநந்வாகதமித்யபி ஶ்ருதிஃ ॥ 503॥

சாயயா ஸ்ப்ரு'ஷ்டமுஷ்ணம் வா ஶீதம் வா ஸுஷ்டு துஃஷ்டு வா ।

ந ஸ்ப்ரு'ஶத்யேவ யத்கிஞ்சித்புருஷம் தத்விலக்ஷணம் ॥ 504॥

ந ஸாக்ஷிணம் ஸாக்ஷ்யதர்மாஃ ஸம்ஸ்ப்ரு'ஶந்தி விலக்ஷணம் ।

அவிகாரமுதாஸீநம் க்ரு'ஹதர்மாஃ ப்ரதீபவத் ।

தேஹேந்த்ரியமநோதர்மா நைவாத்மாநம் ஸ்ப்ரு'ஶந்த்யஹோ ॥ 505॥ ஏக்ஷ்த்ர

ரவேர்யதா கர்மணி ஸாக்ஷிபாவோ

வஹ்நேர்யதா தாஹநியாமகத்வம் । (பாடபேதஃ - வாऽயஸி தாஹகத்வம்)

ரஜ்ஜோர்யதாऽऽரோபிதவஸ்துஸங்கஃ

ததைவ கூடஸ்தசிதாத்மநோ மே ॥ 506॥

கர்தாபி வா காரயிதாபி நாஹம்

போக்தாபி வா போஜயிதாபி நாஹம் ।

த்ரஷ்டாபி வா தர்ஶயிதாபி நாஹம்

ஸோऽஹம் ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிரநீத்ரு'காத்மா ॥ 507॥

சலத்யுபாதௌ ப்ரதிபிம்பலௌல்ய-

மௌபாதிகம் மூடதியோ நயந்தி ।

ஸ்வபிம்பபூதம் ரவிவத்விநிஷ்க்ரியம்

கர்தாஸ்மி போக்தாஸ்மி ஹதோऽஸ்மி ஹேதி ॥ 508॥

ஜலே வாபி ஸ்தலே வாபி லுடத்வேஷ ஜடாத்மகஃ ।

நாஹம் விலிப்யே தத்தர்மைர்கடதர்மைர்நபோ யதா ॥ 509॥

கர்த்ரு'த்வபோக்த்ரு'த்வகலத்வமத்ததா-

ஜடத்வபத்தத்வவிமுக்ததாதயஃ ।

புத்தேர்விகல்பா ந து ஸந்தி வஸ்துதஃ

ஸ்வஸ்மிந்பரே ப்ரஹ்மணி கேவலேऽத்வயே ॥ 510॥

ஸந்து விகாராஃ ப்ரக்ரு'தேர்தஶதா ஶததா ஸஹஸ்ரதா வாபி ।

கிம் மேऽஸங்கசிதஸ்தைர்ந கநஃ க்வசிதம்பரம் ஸ்ப்ரு'ஶதி ॥ 511॥ (பாடபேதஃ - தைஃ கிம் மேऽஸங்கசிதேர்ந ஹ்யம்புதடம்பரோऽம்பரம்)

அவ்யக்தாதிஸ்தூலபர்யந்தமேதத்

விஶ்வம் யத்ராபாஸமாத்ரம் ப்ரதீதம் ।

வ்யோமப்ரக்யம் ஸூக்ஷ்மமாத்யந்தஹீநம்

ப்ரஹ்மாத்வைதம் யத்ததேவாஹமஸ்மி ॥ 512॥

ஸர்வாதாரம் ஸர்வவஸ்துப்ரகாஶம்

ஸர்வாகாரம் ஸர்வகம் ஸர்வஶூந்யம் ।

நித்யம் ஶுத்தம் நிஶ்சலம் நிர்விகல்பம் (பாடபேதஃ - நிஷ்கலம்)

ப்ரஹ்மாத்வைதம் யத்ததேவாஹமஸ்மி ॥ 513॥

யத்ப்ரத்யஸ்தாஶேஷமாயாவிஶேஷம்

ப்ரத்யக்ரூபம் ப்ரத்யயாகம்யமாநம் ।

ஸத்யஜ்ஞாநாநந்தமாநந்தரூபம்

ப்ரஹ்மாத்வைதம் யத்ததேவாஹமஸ்மி ॥ 514॥

நிஷ்க்ரியோऽஸ்ம்யவிகாரோऽஸ்மி

நிஷ்கலோऽஸ்மி நிராக்ரு'திஃ ।

நிர்விகல்போऽஸ்மி நித்யோऽஸ்மி

நிராலம்போऽஸ்மி நிர்த்வயஃ ॥ 515॥

ஸர்வாத்மகோऽஹம் ஸர்வோऽஹம் ஸர்வாதீதோऽஹமத்வயஃ ।

கேவலாகண்டபோதோऽஹமாநந்தோऽஹம் நிரந்தரஃ ॥ 516॥

ஸ்வாராஜ்யஸாம்ராஜ்யவிபூதிரேஷா

பவத்க்ரு'பாஶ்ரீமஹிமப்ரஸாதாத் ।

ப்ராப்தா மயா ஶ்ரீகுரவே மஹாத்மநே

நமோ நமஸ்தேऽஸ்து புநர்நமோऽஸ்து ॥ 517॥

மஹாஸ்வப்நே மாயாக்ரு'தஜநிஜராம்ரு'த்யுகஹநே

ப்ரமந்தம் க்லிஶ்யந்தம் பஹுலதரதாபைரநுதிநம் । (பாடபேதஃ - ரநுகலம்)

அஹங்காரவ்யாக்ரவ்யதிதமிமமத்யந்தக்ரு'பயா

ப்ரபோத்ய ப்ரஸ்வாபாத்பரமவிதவாந்மாமஸி குரோ ॥ 518॥

நமஸ்தஸ்மை ஸதைகஸ்மை கஸ்மைசிந்மஹஸே நமஃ । (பாடபேதஃ - ஸதேகஸ்மை நமஶ்சிந்மஹஸே முஹுஃ)

யதேதத்விஶ்வரூபேண ராஜதே குருராஜ தே ॥ 519॥

இதி நதமவலோக்ய ஶிஷ்யவர்யம்

ஸமதிகதாத்மஸுகம் ப்ரபுத்ததத்த்வம் ।

ப்ரமுதிதஹ்ரு'தயம் ஸ தேஶிகேந்த்ரஃ (பாடபேதஃ - ஹ்ரு'தயஃ)

புநரிதமாஹ வசஃ பரம் மஹாத்மா ॥ 520॥

ப்ரஹ்மப்ரத்யயஸந்ததிர்ஜகததோ ப்ரஹ்மைவ தத்ஸர்வதஃ (பாடபேதஃ - ஸத்ஸர்வதஃ)

பஶ்யாத்யாத்மத்ரு'ஶா ப்ரஶாந்தமநஸா ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸ்வபி ।

ரூபாதந்யதவேக்ஷிதம் கிமபிதஶ்சக்ஷுஷ்மதாம் த்ரு'ஶ்யதே (பாடபேதஃ - வித்யதே)

தத்வத்ப்ரஹ்மவிதஃ ஸதஃ கிமபரம் புத்தேர்விஹாராஸ்பதம் ॥ 521॥

கஸ்தாம் பராநந்தரஸாநுபூதி-

ம்ரு'த்ஸ்ரு'ஜ்ய ஶூந்யேஷு ரமேத வித்வாந் । (பாடபேதஃ - முத்ஸ்ரு'ஜ்ய

சந்த்ரே மஹாஹ்லாதிநி தீப்யமாநே)

சித்ரேந்துமாலோகயிதும் க இச்சேத் ॥ 522॥

அஸத்பதார்தாநுபவேந கிஞ்சிந்

ந ஹ்யஸ்தி த்ரு'ப்திர்ந ச துஃகஹாநிஃ ।

ததத்வயாநந்தரஸாநுபூத்யா

த்ரு'ப்தஃ ஸுகம் திஷ்ட ஸதாத்மநிஷ்டயா ॥ 523॥

ஸ்வமேவ ஸர்வதா பஶ்யந்மந்யமாநஃ ஸ்வமத்வயம் । (பாடபேதஃ - ஸர்வதஃ)

ஸ்வாநந்தமநுபுஞ்ஜாநஃ காலம் நய மஹாமதே ॥ 524॥

அகண்டபோதாத்மநி நிர்விகல்பே

விகல்பநம் வ்யோம்நி புரப்ரகல்பநம் ।

ததத்வயாநந்தமயாத்மநா ஸதா

ஶாந்திம் பராமேத்ய பஜஸ்வ மௌநம் ॥ 525॥

தூஷ்ணீமவஸ்தா பரமோபஶாந்திஃ

புத்தேரஸத்கல்பவிகல்பஹேதோஃ ।

ப்ரஹ்மாத்மநோ ப்ரஹ்மவிதோ மஹாத்மநோ

யத்ராத்வயாநந்தஸுகம் நிரந்தரம் ॥ 526॥

நாஸ்தி நிர்வாஸநாந்மௌநாத்பரம் ஸுகக்ரு'துத்தமம் ।

விஜ்ஞாதாத்மஸ்வரூபஸ்ய ஸ்வாநந்தரஸபாயிநஃ ॥ 527॥

கச்சம்ஸ்திஷ்டந்நுபவிஶஞ்சயாநோ வாऽந்யதாபி வா ।

யதேச்சயா வஸேத்வித்வாநாத்மாராமஃ ஸதா முநிஃ ॥ 528॥

ந தேஶகாலாஸநதிக்யமாதி-

லக்ஷ்யாத்யபேக்ஷாऽப்ரதிபத்தவ்ரு'த்தேஃ । (பாடபேதஃ - ப்ரதிபத்த

ஸம்ஸித்ததத்த்வஸ்ய மஹாத்மநோऽஸ்தி)

ஸ்வவேதநே கா நியமாத்யவஸ்தா ॥ 529॥

கடோऽயமிதி விஜ்ஞாதும் நியமஃ கோऽந்வவேக்ஷதே । (பாடபேதஃ - அபேக்ஷ்யதே)

விநா ப்ரமாணஸுஷ்டுத்வம் யஸ்மிந்ஸதி பதார்ததீஃ ॥ 530॥

அயமாத்மா நித்யஸித்தஃ ப்ரமாணே ஸதி பாஸதே ।

ந தேஶம் நாபி வா காலம் ந ஶுத்திம் வாப்யபேக்ஷதே ॥ 531॥

தேவதத்தோऽஹமித்யேதத்விஜ்ஞாநம் நிரபேக்ஷகம் ।

தத்வத்ப்ரஹ்மவிதோऽப்யஸ்ய ப்ரஹ்மாஹமிதி வேதநம் ॥ 532॥

பாநுநேவ ஜகத்ஸர்வம் பாஸதே யஸ்ய தேஜஸா ।

அநாத்மகமஸத்துச்சம் கிம் நு தஸ்யாவபாஸகம் ॥ 533॥

வேதஶாஸ்த்ரபுராணாநி பூதாநி ஸகலாந்யபி ।

யேநார்தவந்தி தம் கிந்நு விஜ்ஞாதாரம் ப்ரகாஶயேத் ॥ 534॥

ஏஷ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிரநந்தஶக்திஃ

ஆத்மாऽப்ரமேயஃ ஸகலாநுபூதிஃ ।

யமேவ விஜ்ஞாய விமுக்தபந்தோ

ஜயத்யயம் ப்ரஹ்மவிதுத்தமோத்தமஃ ॥ 535॥

ந கித்யதே நோ விஷயைஃ ப்ரமோததே

ந ஸஜ்ஜதே நாபி விரஜ்யதே ச ।

ஸ்வஸ்மிந்ஸதா க்ரீடதி நந்ததி ஸ்வயம்

நிரந்தராநந்தரஸேந த்ரு'ப்தஃ ॥ 536॥

க்ஷுதாம் தேஹவ்யதாம் த்யக்த்வா பாலஃ க்ரீடதி வஸ்துநிஃ । (பாடபேதஃ - வஸ்துநி)

ததைவ வித்வாந் ரமதே நிர்மமோ நிரஹம் ஸுகீ ॥ 537॥

சிந்தாஶூந்யமதைந்யபைக்ஷமஶநம் பாநம் ஸரித்வாரிஷு

ஸ்வாதந்த்ர்யேண நிரங்குஶா ஸ்திதிரபீர்நித்ரா ஶ்மஶாநே வநே ।

வஸ்த்ரம் க்ஷாலநஶோஷணாதிரஹிதம் திக்வாஸ்து ஶய்யா மஹீ

ஸஞ்சாரோ நிகமாந்தவீதிஷு விதாம் க்ரீடா பரே ப்ரஹ்மணி ॥ 538॥

விமாநமாலம்ப்ய ஶரீரமேதத்

புநக்த்யஶேஷாந்விஷயாநுபஸ்திதாந் ।

பரேச்சயா பாலவதாத்மவேத்தா

யோऽவ்யக்தலிங்கோऽநநுஷக்தபாஹ்யஃ ॥ 539॥

திகம்பரோ வாபி ச ஸாம்பரோ வா

த்வகம்பரோ வாபி சிதம்பரஸ்தஃ ।

உந்மத்தவத்வாபி ச பாலவத்வா

பிஶாசவத்வாபி சரத்யவந்யாம் ॥ 540॥

காமாந்நிஷ்காமரூபீ ஸம்ஶ்சரத்யேகசரோ முநிஃ । (பாடபேதஃ - காமாந்நீ காமரூபீ)

ஸ்வாத்மநைவ ஸதா துஷ்டஃ ஸ்வயம் ஸர்வாத்மநா ஸ்திதஃ ॥ 541॥

க்வசிந்மூடோ வித்வாந் க்வசிதபி மஹாராஜவிபவஃ

க்வசித்ப்ராந்தஃ ஸௌம்யஃ க்வசிதஜகராசாரகலிதஃ ।

க்வசித்பாத்ரீபூதஃ க்வசிதவமதஃ க்வாப்யவிதிதஃ

சரத்யேவம் ப்ராஜ்ஞஃ ஸததபரமாநந்தஸுகிதஃ ॥ 542॥

நிர்தநோऽபி ஸதா துஷ்டோऽப்யஸஹாயோ மஹாபலஃ ।

நித்யத்ரு'ப்தோऽப்யபுஞ்ஜாநோऽப்யஸமஃ ஸமதர்ஶநஃ ॥ 543॥

அபி குர்வந்நகுர்வாணஶ்சாபோக்தா பலபோக்யபி ।

ஶரீர்யப்யஶரீர்யேஷ பரிச்சிந்நோऽபி ஸர்வகஃ ॥ 544॥

அஶரீரம் ஸதா ஸந்தமிமம் ப்ரஹ்மவிதம் க்வசித் ।

ப்ரியாப்ரியே ந ஸ்ப்ரு'ஶதஸ்ததைவ ச ஶுபாஶுபே ॥ 545॥

ஸ்தூலாதிஸம்பந்தவதோऽபிமாநிநஃ

ஸுகம் ச துஃகம் ச ஶுபாஶுபே ச ।

வித்வஸ்தபந்தஸ்ய ஸதாத்மநோ முநேஃ

குதஃ ஶுபம் வாऽப்யஶுபம் பலம் வா ॥ 546॥

தமஸா க்ரஸ்தவத்பாநாதக்ரஸ்தோऽபி ரவிர்ஜநைஃ ।

க்ரஸ்த இத்யுச்யதே ப்ராந்த்யாம் ஹ்யஜ்ஞாத்வா வஸ்துலக்ஷணம் ॥ 547॥ (பாடபேதஃ - ப்ராந்த்யா)

தத்வத்தேஹாதிபந்தேப்யோ விமுக்தம் ப்ரஹ்மவித்தமம் ।

பஶ்யந்தி தேஹிவந்மூடாஃ ஶரீராபாஸதர்ஶநாத் ॥ 548॥

அஹிர்நிர்ல்வயநீம் வாயம் முக்த்வா தேஹம் து திஷ்டதி । (பாடபேதஃ - அஹிநி)

இதஸ்ததஶ்சால்யமாநோ யத்கிஞ்சித்ப்ராணவாயுநா ॥ 549॥

ஸ்த்ரோதஸா நீயதே தாரு யதா நிம்நோந்நதஸ்தலம் ।

தைவேந நீயதே தேஹோ யதாகாலோபபுக்திஷு ॥ 550॥

ப்ராரப்தகர்மபரிகல்பிதவாஸநாபிஃ

ஸம்ஸாரிவச்சரதி புக்திஷு முக்ததேஹஃ ।

ஸித்தஃ ஸ்வயம் வஸதி ஸாக்ஷிவதத்ர தூஷ்ணீம்

சக்ரஸ்ய மூலமிவ கல்பவிகல்பஶூந்யஃ ॥ 551॥

நைவேந்த்ரியாணி விஷயேஷு நியுங்க்த ஏஷ

நைவாபயுங்க்த உபதர்ஶநலக்ஷணஸ்தஃ ।

நைவ க்ரியாபலமபீஷதவேக்ஷதே ஸ (பாடபேதஃ - அபீஷதபேக்ஷதே ஸஃ)

ஸ்வாநந்தஸாந்த்ரரஸபாநஸுமத்தசித்தஃ ॥ 552॥

லக்ஷ்யாலக்ஷ்யகதிம் த்யக்த்வா யஸ்திஷ்டேத்கேவலாத்மநா ।

ஶிவ ஏவ ஸ்வயம் ஸாக்ஷாதயம் ப்ரஹ்மவிதுத்தமஃ ॥ 553॥

ஜீவந்நேவ ஸதா முக்தஃ க்ரு'தார்தோ ப்ரஹ்மவித்தமஃ ।

உபாதிநாஶாத்ப்ரஹ்மைவ ஸந் ப்ரஹ்மாப்யேதி நிர்த்வயம் ॥ 554॥

ஶைலூஷோ வேஷஸத்பாவாபாவயோஶ்ச யதா புமாந் ।

ததைவ ப்ரஹ்மவிச்ச்ரேஷ்டஃ ஸதா ப்ரஹ்மைவ நாபரஃ ॥ 555॥

யத்ர க்வாபி விஶீர்ணம் ஸத்பர்ணமிவ தரோர்வபுஃ பததாத் । (பாடபேதஃ - விஶீர்ணம் பர்ணமிவ)

ப்ரஹ்மீபூதஸ்ய யதேஃ ப்ராகேவ தச்சிதக்நிநா தக்தம் ॥ 556॥

ஸதாத்மநி ப்ரஹ்மணி திஷ்டதோ முநேஃ

பூர்ணாऽத்வயாநந்தமயாத்மநா ஸதா ।

ந தேஶகாலாத்யுசிதப்ரதீக்ஷா

த்வங்மாம்ஸவிட்பிண்டவிஸர்ஜநாய ॥ 557॥

தேஹஸ்ய மோக்ஷோ நோ மோக்ஷோ ந தண்டஸ்ய கமண்டலோஃ ।

அவித்யாஹ்ரு'தயக்ரந்திமோக்ஷோ மோக்ஷோ யதஸ்ததஃ ॥ 558॥

குல்யாயாமத நத்யாம் வா ஶிவக்ஷேத்ரேऽபி சத்வரே ।

பர்ணம் பததி சேத்தேந தரோஃ கிம் நு ஶுபாஶுபம் ॥ 559॥

பத்ரஸ்ய புஷ்பஸ்ய பலஸ்ய நாஶவத்-

தேஹேந்த்ரியப்ராணதியாம் விநாஶஃ ।

நைவாத்மநஃ ஸ்வஸ்ய ஸதாத்மகஸ்யா-

நந்தாக்ரு'தேர்வ்ரு'க்ஷவதஸ்தி சைஷஃ ॥ 560॥ (பாடபேதஃ - வதாஸ்த ஏஷஃ)

ப்ரஜ்ஞாநகந இத்யாத்மலக்ஷணம் ஸத்யஸூசகம் ।

அநூத்யௌபாதிகஸ்யைவ கதயந்தி விநாஶநம் ॥ 561॥

அவிநாஶீ வா அரேऽயமாத்மேதி ஶ்ருதிராத்மநஃ ।

ப்ரப்ரவீத்யவிநாஶித்வம் விநஶ்யத்ஸு விகாரிஷு ॥ 562॥

பாஷாணவ்ரு'க்ஷத்ரு'ணதாந்யகடங்கராத்யா (பாடபேதஃ - கடாம்பராத்யா)

தக்தா பவந்தி ஹி ம்ரு'தேவ யதா ததைவ ।

தேஹேந்த்ரியாஸுமந ஆதி ஸமஸ்தத்ரு'ஶ்யம்

ஜ்ஞாநாக்நிதக்தமுபயாதி பராத்மபாவம் ॥ 563॥

விலக்ஷணம் யதா த்வாந்தம் லீயதே பாநுதேஜஸி ।

ததைவ ஸகலம் த்ரு'ஶ்யம் ப்ரஹ்மணி ப்ரவிலீயதே ॥ 564॥

கடே நஷ்டே யதா வ்யோம வ்யோமைவ பவதி ஸ்புடம் ।

ததைவோபாதிவிலயே ப்ரஹ்மைவ ப்ரஹ்மவித்ஸ்வயம் ॥ 565॥

க்ஷீரம் க்ஷீரே யதா க்ஷிப்தம் தைலம் தைலே ஜலம் ஜலே ।

ஸம்யுக்தமேகதாம் யாதி ததாऽऽத்மந்யாத்மவிந்முநிஃ ॥ 566॥

ஏவம் விதேஹகைவல்யம் ஸந்மாத்ரத்வமகண்டிதம் ।

ப்ரஹ்மபாவம் ப்ரபத்யைஷ யதிர்நாவர்ததே புநஃ ॥ 567॥

ஸதாத்மைகத்வவிஜ்ஞாநதக்தாவித்யாதிவர்ஷ்மணஃ ।

அமுஷ்ய ப்ரஹ்மபூதத்வாத் ப்ரஹ்மணஃ குத உத்பவஃ ॥ 568॥

மாயாக்ல்ரு'ப்தௌ பந்தமோக்ஷௌ ந ஸ்தஃ ஸ்வாத்மநி வஸ்துதஃ ।

யதா ரஜ்ஜௌ நிஷ்க்ரியாயாம் ஸர்பாபாஸவிநிர்கமௌ ॥ 569॥

ஆவ்ரு'தேஃ ஸதஸத்த்வாப்யாம் வக்தவ்யே பந்தமோக்ஷணே ।

நாவ்ரு'திர்ப்ரஹ்மணஃ காசிதந்யாபாவாதநாவ்ரு'தம் ।

யத்யஸ்த்யத்வைதஹாநிஃ ஸ்யாத் த்வைதம் நோ ஸஹதே ஶ்ருதிஃ ॥ 570॥

பந்தஞ்ச மோக்ஷஞ்ச ம்ரு'ஷைவ மூடா

புத்தேர்குணம் வஸ்துநி கல்பயந்தி ।

த்ரு'காவ்ரு'திம் மேகக்ரு'தாம் யதா ரவௌ

யதோऽத்வயாऽஸங்கசிதேததக்ஷரம் ॥ 571॥ (பாடபேதஃ - சிதேகமக்ஷரம்)

அஸ்தீதி ப்ரத்யயோ யஶ்ச யஶ்ச நாஸ்தீதி வஸ்துநி ।

புத்தேரேவ குணாவேதௌ ந து நித்யஸ்ய வஸ்துநஃ ॥ 572॥

அதஸ்தௌ மாயயா க்ல்ரு'ப்தௌ பந்தமோக்ஷௌ ந சாத்மநி ।

நிஷ்கலே நிஷ்க்ரியே ஶாந்தே நிரவத்யே நிரஞ்ஜநே ।

அத்விதீயே பரே தத்த்வே வ்யோமவத்கல்பநா குதஃ ॥ 573॥

ந நிரோதோ ந சோத்பத்திர்ந பத்தோ ந ச ஸாதகஃ ।

ந முமுக்ஷுர்ந வை முக்த இத்யேஷா பரமார்ததா ॥ 574॥

ஸகலநிகமசூடாஸ்வாந்தஸித்தாந்தரூபம்

பரமிதமதிகுஹ்யம் தர்ஶிதம் தே மயாத்ய ।

அபகதகலிதோஷம் காமநிர்முக்தபுத்திம் (பாடபேதஃ - புத்திஃ)

ஸ்வஸுதவதஸக்ரு'த்த்வாம் பாவயித்வா முமுக்ஷும் ॥ 575॥

இதி ஶ்ருத்வா குரோர்வாக்யம் ப்ரஶ்ரயேண க்ரு'தாநதிஃ ।

ஸ தேந ஸமநுஜ்ஞாதோ யயௌ நிர்முக்தபந்தநஃ ॥ 576॥

குருரேவ ஸதாநந்தஸிந்தௌ நிர்மக்நமாநஸஃ । (பாடபேதஃ - குருரேஷ)

பாவயந்வஸுதாம் ஸர்வாம் விசசார நிரந்தரஃ ॥ 577॥

இத்யாசார்யஸ்ய ஶிஷ்யஸ்ய ஸம்வாதேநாத்மலக்ஷணம் ।

நிரூபிதம் முமுக்ஷூணாம் ஸுகபோதோபபத்தயே ॥ 578॥

ஹிதமிதமுபதேஶமாத்ரியந்தாம்

விஹிதநிரஸ்தஸமஸ்தசித்ததோஷாஃ ।

பவஸுகவிரதாஃ ப்ரஶாந்தசித்தாஃ (பாடபேதஃ - ஸுகவிமுகாஃ)

ஶ்ருதிரஸிகா யதயோ முமுக்ஷவோ யே ॥ 579॥

ஸம்ஸாராத்வநி தாபபாநுகிரணப்ரோத்பூததாஹவ்யதா-

கிந்நாநாம் ஜலகாங்க்ஷயா மருபுவி ப்ராந்த்யா பரிப்ராம்யதாம் ।

அத்யாஸந்நஸுதாம்புதிம் ஸுககரம் ப்ரஹ்மாத்வயம் தர்ஶய-

த்யேஷா ஶங்கரபாரதீ விஜயதே நிர்வாணஸந்தாயிநீ ॥ 580॥

॥ இதி ஶங்கராசார்யவிரசிதம் விவேகசூடாமணிஃ ॥

॥ ௐ தத்ஸத் ॥

Roman (IAST) Transliteration

sarvavedāntasiddhāntagocaraṃ tamagocaram |

govindaṃ paramānandaṃ sadguruṃ praṇato'smyaham || 1||

jantūnāṃ narajanma durlabhamataḥ puṃstvaṃ tato vipratā

tasmādvaidikadharmamārgaparatā vidvattvamasmātparam |

ātmānātmavivecanaṃ svanubhavo brahmātmanā saṃsthitiḥ

muktirno śatajanmakoṭisukṛtaiḥ puṇyairvinā labhyate || 2|| (pāṭhabhedaḥ - śatakoṭijanmasu kṛtaiḥ)

durlabhaṃ trayamevaitaddevānugrahahetukam |

manuṣyatvaṃ mumukṣutvaṃ mahāpuruṣasaṃśrayaḥ || 3||

labdhvā kathañcinnarajanma durlabhaṃ (pāṭhabhedaḥ - kathañcin)

tatrāpi puṃstvaṃ śrutipāradarśanam |

yastvātmamuktau na yateta mūḍhadhīḥ

sa hyātmahā svaṃ vinihantyasadgrahāt || 4|| (pāṭhabhedaḥ - ātmahā svaṃ)

itaḥ ko nvasti mūḍhātmā yastu svārthe pramādyati |

durlabhaṃ mānuṣaṃ dehaṃ prāpya tatrāpi pauruṣam || 5||

vadantu śāstrāṇi yajantu devān (pāṭhabhedaḥ - paṭhantu)

kurvantu karmāṇi bhajantu devatāḥ |

ātmaikyabodhena vināpi mukti- (pāṭhabhedaḥ - vinā vimuktiḥ na)

rna sidhyati brahmaśatāntare'pi || 6||

amṛtattvasya nāśāsti vittenetyeva hi śrutiḥ |

bravīti karmaṇo mukterahetutvaṃ sphuṭaṃ yataḥ || 7||

ato vimuktyai prayateta vidvān

sannyastabāhyārthasukhaspṛhaḥ san |

santaṃ mahāntaṃ samupetya deśikaṃ

tenopadiṣṭārthasamāhitātmā || 8||

uddharedātmanā''tmānaṃ magnaṃ saṃsāravāridhau |

yogārūḍhatvamāsādya samyagdarśananiṣṭhayā || 9||

sannyasya sarvakarmāṇi bhavabandhavimuktaye |

yatyatāṃ paṇḍitairdhīrairātmābhyāsa upasthitaiḥ || 10||

cittasya śuddhaye karma na tu vastūpalabdhaye |

vastusiddhirvicāreṇa na kiñcitkarmakoṭibhiḥ || 11||

samyagvicārataḥ siddhā rajjutattvāvadhāraṇā |

bhrāntoditamahāsarpabhayaduḥkhavināśinī || 12|| (pāṭhabhedaḥ - bhrāntyo)

arthasya niścayo dṛṣṭo vicāreṇa hitoktitaḥ |

na snānena na dānena prāṇāyāmaśatena vā || 13||

adhikāriṇamāśāste phalasiddhirviśeṣataḥ |

upāyā deśakālādyāḥ santyasminsahakāriṇaḥ || 14|| (pāṭhabhedaḥ - santyasyāṃ)

ato vicāraḥ kartavyo jijñāsorātmavastunaḥ ||

samāsādya dayāsindhuṃ guruṃ brahmaviduttamam || 15||

medhāvī puruṣo vidvānūhāpohavicakṣaṇaḥ |

adhikāryātmavidyāyāmuktalakṣaṇalakṣitaḥ || 16||

vivekino viraktasya śamādiguṇaśālinaḥ |

mumukṣoreva hi brahmajijñāsāyogyatā matā || 17||

sādhanānyatra catvāri kathitāni manīṣibhiḥ |

yeṣu satsveva sanniṣṭhā yadabhāve na sidhyati || 18||

ādau nityānityavastuvivekaḥ parigaṇyate |

ihāmutraphalabhogavirāgastadanantaram |

śamādiṣaṭkasampattirmumukṣutvamiti sphuṭam || 19||

brahma satyaṃ jaganmithyetyevaṃrūpo viniścayaḥ |

so'yaṃ nityānityavastuvivekaḥ samudāhṛtaḥ || 20||

tadvairāgyaṃ jihāsā yā darśanaśravaṇādibhiḥ | (pāṭhabhedaḥ - jugupsā yā)

dehādibrahmaparyante hyanitye bhogavastuni || 21|| (pāṭhabhedaḥ - bhogyavastuni)

virajya viṣayavrātāddoṣadṛṣṭyā muhurmuhuḥ |

svalakṣye niyatāvasthā manasaḥ śama ucyate || 22||

viṣayebhyaḥ parāvartya sthāpanaṃ svasvagolake |

ubhayeṣāmindriyāṇāṃ sa damaḥ parikīrtitaḥ |

bāhyānālambanaṃ vṛttereṣoparatiruttamā || 23||

sahanaṃ sarvaduḥkhānāmapratīkārapūrvakam |

cintāvilāparahitaṃ sā titikṣā nigadyate || 24||

śāstrasya guruvākyasya satyabuddhyavadhāraṇam | (pāṭhabhedaḥ - satyabuddhyāvadhāraṇā)

sā śraddhā kathitā sadbhiryayā vastūpalabhyate || 25||

sarvadā sthāpanaṃ buddheḥ śuddhe brahmaṇi sarvadā | (pāṭhabhedaḥ - samyagāsthāpanaṃ)

tatsamādhānamityuktaṃ na tu cittasya lālanam || 26||

ahaṅkārādidehāntān bandhānajñānakalpitān |

svasvarūpāvabodhena moktumicchā mumukṣutā || 27||

mandamadhyamarūpāpi vairāgyeṇa śamādinā |

prasādena guroḥ seyaṃ pravṛddhā sūyate phalam || 28||

vairāgyaṃ ca mumukṣutvaṃ tīvraṃ yasya tu vidyate |

tasminnevārthavantaḥ syuḥ phalavantaḥ śamādayaḥ || 29||

etayormandatā yatra viraktatvamumukṣayoḥ |

marau salilavattatra śamāderbhānamātratā || 30||

mokṣakāraṇasāmagryāṃ bhaktireva garīyasī |

svasvarūpānusandhānaṃ bhaktirityabhidhīyate || 31||

svātmatattvānusandhānaṃ bhaktirityapare jaguḥ |

uktasādhanasampannastattvajijñāsurātmanaḥ |

upasīdedguruṃ prājñaṃ yasmādbandhavimokṣaṇam || 32||

śrotriyo'vṛjino'kāmahato yo brahmavittamaḥ |

brahmaṇyuparataḥ śānto nirindhana ivānalaḥ |

ahetukadayāsindhurbandhurānamatāṃ satām || 33||

tamārādhya guruṃ bhaktyā prahvapraśrayasevanaiḥ | (pāṭhabhedaḥ - prahvaḥ)

prasannaṃ tamanuprāpya pṛcchejjñātavyamātmanaḥ || 34||

svāminnamaste natalokabandho

kāruṇyasindho patitaṃ bhavābdhau |

māmuddharātmīyakaṭākṣadṛṣṭyā

ṛjvyātikāruṇyasudhābhivṛṣṭyā || 35||

durvārasaṃsāradavāgnitaptaṃ

dodhūyamānaṃ duradṛṣṭavātaiḥ |

bhītaṃ prapannaṃ paripāhi mṛtyoḥ

śaraṇyamanyadyadahaṃ na jāne || 36|| (pāṭhabhedaḥ - anyaṃ)

śāntā mahānto nivasanti santo

vasantavallokahitaṃ carantaḥ |

tīrṇāḥ svayaṃ bhīmabhavārṇavaṃ janā-

nahetunānyānapi tārayantaḥ || 37||

ayaṃ svabhāvaḥ svata eva yatpara-

śramāpanodapravaṇaṃ mahātmanām |

sudhāṃśureṣa svayamarkakarkaśa-

prabhābhitaptāmavati kṣitiṃ kila || 38||

brahmānandarasānubhūtikalitaiḥ pūtaiḥ suśītairyutai- (pāṭhabhedaḥ - suśītaiḥ sitaiḥ)

ryuṣmadvākkalaśojjhitaiḥ śrutisukhairvākyāmṛtaiḥ secaya |

santaptaṃ bhavatāpadāvadahanajvālābhirenaṃ prabho

dhanyāste bhavadīkṣaṇakṣaṇagateḥ pātrīkṛtāḥ svīkṛtāḥ || 39||

kathaṃ tareyaṃ bhavasindhumetaṃ

kā vā gatirme katamo'styupāyaḥ |

jāne na kiñcitkṛpayā'va māṃ prabho

saṃsāraduḥkhakṣatimātanuṣva || 40||

tathā vadantaṃ śaraṇāgataṃ svaṃ

saṃsāradāvānalatāpataptam |

nirīkṣya kāruṇyarasārdradṛṣṭyā

dadyādabhītiṃ sahasā mahātmā || 41||

vidvān sa tasmā upasattimīyuṣe

mumukṣave sādhu yathoktakāriṇe |

praśāntacittāya śamānvitāya

tattvopadeśaṃ kṛpayaiva kuryāt || 42||

mā bhaiṣṭa vidvaṃstava nāstyapāyaḥ

saṃsārasindhostaraṇe'styupāyaḥ |

yenaiva yātā yatayo'sya pāraṃ

tameva mārgaṃ tava nirdiśāmi || 43||

astyupāyo mahānkaścitsaṃsārabhayanāśanaḥ |

tena tīrtvā bhavāmbhodhiṃ paramānandamāpsyasi || 44||

vedāntārthavicāreṇa jāyate jñānamuttamam |

tenātyantikasaṃsāraduḥkhanāśo bhavatyanu || 45||

śraddhābhaktidhyānayogānmumukṣoḥ

mukterhetūnvakti sākṣācchrutergīḥ |

yo vā eteṣveva tiṣṭhatyamuṣya

mokṣo'vidyākalpitāddehabandhāt || 46||

ajñānayogātparamātmanastava

hyanātmabandhastata eva saṃsṛtiḥ |

tayorvivekoditabodhavahniḥ

ajñānakāryaṃ pradahetsamūlam || 47||

śiṣya uvāca |

kṛpayā śrūyatāṃ svāminpraśno'yaṃ kriyate mayā |

yaduttaramahaṃ śrutvā kṛtārthaḥ syāṃ bhavanmukhāt || 48||

ko nāma bandhaḥ kathameṣa āgataḥ

kathaṃ pratiṣṭhāsya kathaṃ vimokṣaḥ |

ko'sāvanātmā paramaḥ ka ātmā

tayorvivekaḥ kathametaducyatām || 49||

śrīguruvāca |

dhanyo'si kṛtakṛtyo'si pāvitaṃ te kulaṃ tvayā | (pāṭhabhedaḥ - pāvitaṃ)

yadavidyābandhamuktyā brahmībhavitumicchasi || 50||

ṛṇamocanakartāraḥ pituḥ santi sutādayaḥ |

bandhamocanakartā tu svasmādanyo na kaścana || 51||

mastakanyastabhārāderduḥkhamanyairnivāryate |

kṣudhādikṛtaduḥkhaṃ tu vinā svena na kenacit || 52||

pathyamauṣadhasevā ca kriyate yena rogiṇā |

ārogyasiddhirdṛṣṭā'sya nānyānuṣṭhitakarmaṇā || 53||

vastusvarūpaṃ sphuṭabodhacakṣuṣā

svenaiva vedyaṃ na tu paṇḍitena |

candrasvarūpaṃ nijacakṣuṣaiva

jñātavyamanyairavagamyate kim || 54||

avidyākāmakarmādipāśabandhaṃ vimocitum |

kaḥ śaknuyādvinā''tmānaṃ kalpakoṭiśatairapi || 55||

na yogena na sāṅkhyena karmaṇā no na vidyayā |

brahmātmaikatvabodhena mokṣaḥ sidhyati nānyathā || 56||

vīṇāyā rūpasaundaryaṃ tantrīvādanasauṣṭhavam |

prajārañjanamātraṃ tanna sāmrājyāya kalpate || 57||

vāgvaikharī śabdajharī śāstravyākhyānakauśalam |

vaiduṣyaṃ viduṣāṃ tadvadbhuktaye na tu muktaye || 58||

avijñāte pare tattve śāstrādhītistu niṣphalā |

vijñāte'pi pare tattve śāstrādhītistu niṣphalā || 59||

śabdajālaṃ mahāraṇyaṃ cittabhramaṇakāraṇam |

ataḥ prayatnājjñātavyaṃ tattvajñaistattvamātmanaḥ || 60|| tattvajñāttattva

ajñānasarpadaṣṭasya brahmajñānauṣadhaṃ vinā |

kimu vedaiśca śāstraiśca kimu mantraiḥ kimauṣadhaiḥ || 61||

na gacchati vinā pānaṃ vyādhirauṣadhaśabdataḥ |

vinā'parokṣānubhavaṃ brahmaśabdairna mucyate || 62||

akṛtvā dṛśyavilayamajñātvā tattvamātmanaḥ |

brahmaśabdaiḥ kuto muktiruktimātraphalairnṛṇām || 63|| (pāṭhabhedaḥ - bāhyaśabdaiḥ)

akṛtvā śatrusaṃhāramagatvākhilabhūśriyam |

rājāhamiti śabdānno rājā bhavitumarhati || 64||

āptoktiṃ khananaṃ tathopariśilādyutkarṣaṇaṃ svīkṛtiṃ (pāṭhabhedaḥ - pariśilāpākarṣaṇaṃ)

nikṣepaḥ samapekṣate na hi bahiḥśabdaistu nirgacchati |

tadvadbrahmavidopadeśamananadhyānādibhirlabhyate

māyākāryatirohitaṃ svamamalaṃ tattvaṃ na duryuktibhiḥ || 65||

tasmātsarvaprayatnena bhavabandhavimuktaye |

svaireva yatnaḥ kartavyo rogādāviva paṇḍitaiḥ || 66|| (pāṭhabhedaḥ - rogāderiva)

yastvayādya kṛtaḥ praśno varīyāñchāstravinmataḥ | (pāṭhabhedaḥ - sammataḥ)

sūtraprāyo nigūḍhārtho jñātavyaśca mumukṣubhiḥ || 67||

śaṛṇuṣvāvahito vidvanyanmayā samudīryate |

tadetacchravaṇātsadyo bhavabandhādvimokṣyase || 68||

mokṣasya hetuḥ prathamo nigadyate

vairāgyamatyantamanityavastuṣu |

tataḥ śamaścāpi damastitikṣā

nyāsaḥ prasaktākhilakarmaṇāṃ bhṛśam || 69||

tataḥ śrutistanmananaṃ satattva-

dhyānaṃ ciraṃ nityanirantaraṃ muneḥ |

tato'vikalpaṃ parametya vidvān

ihaiva nirvāṇasukhaṃ samṛcchati || 70||

yadboddhavyaṃ tavedānīmātmānātmavivecanam |

taducyate mayā samyak śrutvātmanyavadhāraya || 71||

majjāsthimedaḥpalaraktacarma-

tvagāhvayairdhātubhirebhiranvitam |

pādoruvakṣobhujapṛṣṭhamastakaiḥ

aṅgairupāṅgairupayuktametat || 72||

ahammameti prathitaṃ śarīraṃ

mohāspadaṃ sthūlamitīryate budhaiḥ |

nabhonabhasvaddahanāmbubhūmayaḥ

sūkṣmāṇi bhūtāni bhavanti tāni || 73||

parasparāṃśairmilitāni bhūtvā

sthūlāni ca sthūlaśarīrahetavaḥ |

mātrāstadīyā viṣayā bhavanti

śabdādayaḥ pañca sukhāya bhoktuḥ || 74||

ya eṣu mūḍhā viṣayeṣu baddhā

rāgorupāśena sudurdamena |

āyānti niryāntyadha ūrdhvamuccaiḥ

svakarmadūtena javena nītāḥ || 75||

śabdādibhiḥ pañcabhireva pañca

pañcatvamāpuḥ svaguṇena baddhāḥ |

kuraṅgamātaṅgapataṅgamīna-

bhṛṅgā naraḥ pañcabhirañcitaḥ kim || 76||

doṣeṇa tīvro viṣayaḥ kṛṣṇasarpaviṣādapi |

viṣaṃ nihanti bhoktāraṃ draṣṭāraṃ cakṣuṣāpyayam || 77||

viṣayāśāmahāpāśādyo vimuktaḥ sudustyajāt |

sa eva kalpate muktyai nānyaḥ ṣaṭśāstravedyapi || 78||

āpātavairāgyavato mumukṣūn

bhavābdhipāraṃ pratiyātumudyatān |

āśāgraho majjayate'ntarāle

nigṛhya kaṇṭhe vinivartya vegāt || 79||

viṣayākhyagraho yena suviraktyasinā hataḥ |

sa gacchati bhavāmbhodheḥ pāraṃ pratyūhavarjitaḥ || 80||

viṣamaviṣayamārgairgacchato'nacchabuddheḥ (pāṭhabhedaḥ - viṣayamārge gacchato)

pratipadamabhiyāto mṛtyurapyeṣa viddhi | (pāṭhabhedaḥ - pratipadamabhighāto mṛtyurapyeṣa siddhaḥ)

hitasujanagurūktyā gacchataḥ svasya yuktyā

prabhavati phalasiddhiḥ satyamityeva viddhi || 81||

mokṣasya kāṅkṣā yadi vai tavāsti

tyajātidūrādviṣayānviṣaṃ yathā |

pīyūṣavattoṣadayākṣamārjava-

praśāntidāntīrbhaja nityamādarāt || 82||

anukṣaṇaṃ yatparihṛtya kṛtyaṃ

anādyavidyākṛtabandhamokṣaṇam |

dehaḥ parārtho'yamamuṣya poṣaṇe

yaḥ sajjate sa svamanena hanti || 83||

śarīrapoṣaṇārthī san ya ātmānaṃ didṛkṣati | (pāṭhabhedaḥ - didṛkṣate)

grāhaṃ dārudhiyā dhṛtvā nadīṃ tartuṃ sa gacchati || 84|| (pāṭhabhedaḥ - sa icchati)

moha eva mahāmṛtyurmumukṣorvapurādiṣu |

moho vinirjito yena sa muktipadamarhati || 85||

mohaṃ jahi mahāmṛtyuṃ dehadārasutādiṣu |

yaṃ jitvā munayo yānti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam || 86||

tvaṅmāṃsarudhirasnāyumedomajjāsthisaṅkulam |

pūrṇaṃ mūtrapurīṣābhyāṃ sthūlaṃ nindyamidaṃ vapuḥ || 87||

pañcīkṛtebhyo bhūtebhyaḥ sthūlebhyaḥ pūrvakarmaṇā |

samutpannamidaṃ sthūlaṃ bhogāyatanamātmanaḥ |

avasthā jāgarastasya sthūlārthānubhavo yataḥ || 88||

bāhyendriyaiḥ sthūlapadārthasevāṃ

srakcandanastryādivicitrarūpām |

karoti jīvaḥ svayametadātmanā

tasmātpraśastirvapuṣo'sya jāgare || 89||

sarvo'pi bāhyasaṃsāraḥ puruṣasya yadāśrayaḥ |

viddhi dehamidaṃ sthūlaṃ gṛhavadgṛhamedhinaḥ || 90||

sthūlasya sambhavajarāmaraṇāni dharmāḥ

sthaulyādayo bahuvidhāḥ śiśutādyavasthāḥ |

varṇāśramādiniyamā bahudhā''mayāḥ syuḥ

pūjāvamānabahumānamukhā viśeṣāḥ || 91||

buddhīndriyāṇi śravaṇaṃ tvagakṣi

ghrāṇaṃ ca jihvā viṣayāvabodhanāt |

vākpāṇipādā gudamapyupasthaḥ (pāṭhabhedaḥ - upasthaṃ)

karmendriyāṇi pravaṇena karmasu || 92|| (pāṭhabhedaḥ - pravaṇāni)

nigadyate'ntaḥkaraṇaṃ manodhīḥ

ahaṅkṛtiścittamiti svavṛttibhiḥ |

manastu saṅkalpavikalpanādibhiḥ

buddhiḥ padārthādhyavasāyadharmataḥ || 93||

atrābhimānādahamityahaṅkṛtiḥ |

svārthānusandhānaguṇena cittam || 94||

prāṇāpānavyānodānasamānā bhavatyasau prāṇaḥ |

svayameva vṛttibhedādvikṛtibhedātsuvarṇasalilādivat || 95|| (pāṭhabhedaḥ - vikṛterbhedātsuvarṇasalilamiva)

vāgādi pañca śravaṇādi pañca

prāṇādi pañcābhramukhāni pañca |

buddhyādyavidyāpi ca kāmakarmaṇī

puryaṣṭakaṃ sūkṣmaśarīramāhuḥ || 96||

idaṃ śarīraṃ śa‍ṛṇu sūkṣmasañjñitaṃ

liṅgaṃ tvapañcīkṛtabhūtasambhavam |

savāsanaṃ karmaphalānubhāvakaṃ

svājñānato'nādirupādhirātmanaḥ || 97||

svapno bhavatyasya vibhaktyavasthā

svamātraśeṣeṇa vibhāti yatra |

svapne tu buddhiḥ svayameva jāgrat

kālīnanānāvidhavāsanābhiḥ || 98||

kartrādibhāvaṃ pratipadya rājate

yatra svayaṃ bhāti hyayaṃ parātmā | (pāṭhabhedaḥ - svayañjyotirayaṃ)

dhīmātrakopādhiraśeṣasākṣī

na lipyate tatkṛtakarmaleśaiḥ | karmalepaiḥ

yasmādasaṅgastata eva karmabhiḥ

na lipyate kiñcidupādhinā kṛtaiḥ || 99||

sarvavyāpṛtikaraṇaṃ liṅgamidaṃ syāccidātmanaḥ puṃsaḥ |

vāsyādikamiva takṣṇastenaivātmā bhavatyasaṅgo'yam || 100||

andhatvamandatvapaṭutvadharmāḥ

sauguṇyavaiguṇyavaśāddhi cakṣuṣaḥ |

bādhiryamūkatvamukhāstathaiva

śrotrādidharmā na tu vetturātmanaḥ || 101||

ucchvāsaniḥśvāsavijṛmbhaṇakṣu-

tprasyandanādyutkramaṇādikāḥ kriyāḥ | (pāṭhabhedaḥ - praspandanādy)

prāṇādikarmāṇi vadanti tajñāḥ (pāṭhabhedaḥ - tajjñāḥ)

prāṇasya dharmāvaśanāpipāse || 102||

antaḥkaraṇameteṣu cakṣurādiṣu varṣmaṇi |

ahamityabhimānena tiṣṭhatyābhāsatejasā || 103||

ahaṅkāraḥ sa vijñeyaḥ kartā bhoktābhimānyayam |

sattvādiguṇayogena cāvasthātrayamaśnute || 104|| (pāṭhabhedaḥ - yogenāvasthātritayamśnute)

viṣayāṇāmānukūlye sukhī duḥkhī viparyaye |

sukhaṃ duḥkhaṃ ca taddharmaḥ sadānandasya nātmanaḥ || 105||

ātmārthatvena hi preyānviṣayo na svataḥ priyaḥ |

svata eva hi sarveṣāmātmā priyatamo yataḥ |

tata ātmā sadānando nāsya duḥkhaṃ kadācana || 106||

yatsuṣuptau nirviṣaya ātmānando'nubhūyate |

śrutiḥ pratyakṣamaitihyamanumānaṃ ca jāgrati || 107||

avyaktanāmnī parameśaśaktiḥ

anādyavidyā triguṇātmikā parā |

kāryānumeyā sudhiyaiva māyā

yayā jagatsarvamidaṃ prasūyate || 108||

sannāpyasannāpyubhayātmikā no

bhinnāpyabhinnāpyubhayātmikā no |

sāṅgāpyanaṅgā hyubhayātmikā no (pāṭhabhedaḥ - anaṅgāpyubhayātmikā)

mahādbhutā'nirvacanīyarūpā || 109||

śuddhādvayabrahmavibodhanāśyā

sarpabhramo rajjuvivekato yathā |

rajastamaḥsattvamiti prasiddhā

guṇāstadīyāḥ prathitaiḥ svakāryaiḥ || 110||

vikṣepaśaktī rajasaḥ kriyātmikā

yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī |

rāgādayo'syāḥ prabhavanti nityaṃ

duḥkhādayo ye manaso vikārāḥ || 111||

kāmaḥ krodho lobhadambhādyasūyā (pāṭhabhedaḥ - lobhadambhābhyasūyā)

ahaṅkārerṣyāmatsarādyāstu ghorāḥ |

dharmā ete rājasāḥ pumpravṛtti-

ryasmādeṣā tadrajo bandhahetuḥ || 112|| (pāṭhabhedaḥ - yasmādetattadrajo)

eṣā''vṛtirnāma tamoguṇasya

śaktirmayā vastvavabhāsate'nyathā | śaktiryayā

saiṣā nidānaṃ puruṣasya saṃsṛteḥ

vikṣepaśakteḥ pravaṇasya hetuḥ || 113|| (pāṭhabhedaḥ - prasarasya)

prajñāvānapi paṇḍito'pi caturo'pyatyantasūkṣmātmadṛg- (pāṭhabhedaḥ - sūkṣmārthadṛg)

vyālīḍhastamasā na vetti bahudhā sambodhito'pi sphuṭam |

bhrāntyāropitameva sādhu kalayatyālambate tadguṇān

hantāsau prabalā durantatamasaḥ śaktirmahatyāvṛtiḥ || 114||

abhāvanā vā viparītabhāvanā'- (pāṭhabhedaḥ - viparītabhāvanā)

sambhāvanā vipratipattirasyāḥ |

saṃsargayuktaṃ na vimuñcati dhruvaṃ

vikṣepaśaktiḥ kṣapayatyajasram || 115||

ajñānamālasyajaḍatvanidrā-

pramādamūḍhatvamukhāstamoguṇāḥ |

etaiḥ prayukto na hi vetti kiñcit

nidrāluvatstambhavadeva tiṣṭhati || 116||

sattvaṃ viśuddhaṃ jalavattathāpi

tābhyāṃ militvā saraṇāya kalpate |

yatrātmabimbaḥ pratibimbitaḥ san

prakāśayatyarka ivākhilaṃ jaḍam || 117||

miśrasya sattvasya bhavanti dharmāḥ

tvamānitādyā niyamā yamādyāḥ |

śraddhā ca bhaktiśca mumukṣutā ca

daivī ca sampattirasannivṛttiḥ || 118||

viśuddhasattvasya guṇāḥ prasādaḥ

svātmānubhūtiḥ paramā praśāntiḥ |

tṛptiḥ praharṣaḥ paramātmaniṣṭhā

yayā sadānandarasaṃ samṛcchati || 119||

avyaktametattriguṇairniruktaṃ

tatkāraṇaṃ nāma śarīramātmanaḥ |

suṣuptiretasya vibhaktyavasthā

pralīnasarvendriyabuddhivṛttiḥ || 120||

sarvaprakārapramitipraśāntiḥ

bījātmanāvasthitireva buddheḥ |

suṣuptiretasya kila pratītiḥ (pāṭhabhedaḥ - suṣuptiratrāsya)

kiñcinna vedmīti jagatprasiddheḥ || 121||

dehendriyaprāṇamano'hamādayaḥ

sarve vikārā viṣayāḥ sukhādayaḥ |

vyomādibhūtānyakhilaṃ ca viśvaṃ

avyaktaparyantamidaṃ hyanātmā || 122||

māyā māyākāryaṃ sarvaṃ mahadādidehaparyantam |

asadidamanātmatattvaṃ viddhi tvaṃ marumarīcikākalpam || 123||

atha te sampravakṣyāmi svarūpaṃ paramātmanaḥ |

yadvijñāya naro bandhānmuktaḥ kaivalyamaśnute || 124||

asti kaścitsvayaṃ nityamahampratyayalambanaḥ |

avasthātrayasākṣī sanpañcakośavilakṣaṇaḥ || 125||

yo vijānāti sakalaṃ jāgratsvapnasuṣuptiṣu |

buddhitadvṛttisadbhāvamabhāvamahamityayam || 126||

yaḥ paśyati svayaṃ sarvaṃ yaṃ na paśyati kaścana | (pāṭhabhedaḥ - kiñcana)

yaścetayati buddhyādi na tadyaṃ cetayatyayam || 127||

yena viśvamidaṃ vyāptaṃ yaṃ na vyāpnoti kiñcana |

ābhārūpamidaṃ sarvaṃ yaṃ bhāntamanubhātyayam || 128||

yasya sannidhimātreṇa dehendriyamanodhiyaḥ |

viṣayeṣu svakīyeṣu vartante preritā iva || 129||

ahaṅkārādidehāntā viṣayāśca sukhādayaḥ |

vedyante ghaṭavadyena nityabodhasvarūpiṇā || 130||

eṣo'ntarātmā puruṣaḥ purāṇo

nirantarākhaṇḍasukhānubhūtiḥ |

sadaikarūpaḥ pratibodhamātro

yeneṣitā vāgasavaścaranti || 131||

atraiva sattvātmani dhīguhāyāṃ

avyākṛtākāśa uśatprakāśaḥ | (pāṭhabhedaḥ - uruprakāśaḥ)

ākāśa uccai ravivatprakāśate

svatejasā viśvamidaṃ prakāśayan || 132||

jñātā mano'haṅkṛtivikriyāṇāṃ

dehendriyaprāṇakṛtakriyāṇām |

ayo'gnivattānanuvartamāno

na ceṣṭate no vikaroti kiñcana || 133||

na jāyate no mriyate na vardhate

na kṣīyate no vikaroti nityaḥ |

vilīyamāne'pi vapuṣyamuṣmi-

nna līyate kumbha ivāmbaraṃ svayam || 134||

prakṛtivikṛtibhinnaḥ śuddhabodhasvabhāvaḥ

sadasadidamaśeṣaṃ bhāsayannirviśeṣaḥ |

vilasati paramātmā jāgradādiṣvavasthā-

svahamahamiti sākṣātsākṣirūpeṇa buddheḥ || 135||

niyamitamanasāmuṃ tvaṃ svamātmānamātma-

nyayamahamiti sākṣādviddhi buddhiprasādāt |

janimaraṇataraṅgāpārasaṃsārasindhuṃ

pratara bhava kṛtārtho brahmarūpeṇa saṃsthaḥ || 136||

atrānātmanyahamiti matirbandha eṣo'sya puṃsaḥ

prāpto'jñānājjananamaraṇakleśasampātahetuḥ |

yenaivāyaṃ vapuridamasatsatyamityātmabuddhyā

puṣyatyukṣatyavati viṣayaistantubhiḥ kośakṛdvat || 137||

atasmiṃstadbuddhiḥ prabhavati vimūḍhasya tamasā

vivekābhāvādvai sphurati bhujage rajjudhiṣaṇā |

tato'narthavrāto nipatati samādāturadhikaḥ

tato yo'sadgrāhaḥ sa hi bhavati bandhaḥ śaṛṇu sakhe || 138||

akhaṇḍanityādvayabodhaśaktyā

sphurantamātmānamanantavaibhavam |

samāvṛṇotyāvṛtiśaktireṣā

tamomayī rāhurivārkabimbam || 139||

tirobhūte svātmanyamalataratejovati pumān

anātmānaṃ mohādahamiti śarīraṃ kalayati |

tataḥ kāmakrodhaprabhṛtibhiramuṃ bandhanaguṇaiḥ (pāṭhabhedaḥ - bandhakaguṇaiḥ)

paraṃ vikṣepākhyā rajasa uruśaktirvyathayati || 140||

mahāmohagrāhagrasanagalitātmāvagamano

dhiyo nānāvasthāṃ svayamabhinayaṃstadguṇatayā | (pāṭhabhedaḥ - nānāvasthāḥ)

apāre saṃsāre viṣayaviṣapūre jalanidhau

nimajyonmajyāyaṃ bhramati kumatiḥ kutsitagatiḥ || 141||

bhānuprabhāsañjanitābhrapaṅktiḥ

bhānuṃ tirodhāya vijṛmbhate yathā |

ātmoditāhaṅkṛtirātmatattvaṃ

tathā tirodhāya vijṛmbhate svayam || 142||

kavalitadinanāthe durdine sāndrameghaiḥ

vyathayati himajhañjhāvāyurugro yathaitān |

aviratatamasā''tmanyāvṛte mūḍhabuddhiṃ

kṣapayati bahuduḥkhaistīvravikṣepaśaktiḥ || 143||

etābhyāmeva śaktibhyāṃ bandhaḥ puṃsaḥ samāgataḥ |

yābhyāṃ vimohito dehaṃ matvā''tmānaṃ bhramatyayam || 144||

bījaṃ saṃsṛtibhūmijasya tu tamo dehātmadhīraṅkuro

rāgaḥ pallavamambu karma tu vapuḥ skandho'savaḥ śākhikāḥ |

agrāṇīndriyasaṃhatiśca viṣayāḥ puṣpāṇi duḥkhaṃ phalaṃ

nānākarmasamudbhavaṃ bahuvidhaṃ bhoktātra jīvaḥ khagaḥ || 145||

ajñānamūlo'yamanātmabandho

naisargiko'nādirananta īritaḥ |

janmāpyayavyādhijarādiduḥkha-

pravāhapātaṃ janayatyamuṣya || 146||

nāstrairna śastrairanilena vahninā

chettuṃ na śakyo na ca karmakoṭibhiḥ |

vivekavijñānamahāsinā vinā

dhātuḥ prasādena śitena mañjunā || 147||

śrutipramāṇaikamateḥ svadharma

niṣṭhā tayaivātmaviśuddhirasya |

viśuddhabuddheḥ paramātmavedanaṃ

tenaiva saṃsārasamūlanāśaḥ || 148||

kośairannamayādyaiḥ pañcabhirātmā na saṃvṛto bhāti |

nijaśaktisamutpannaiḥ śaivālapaṭalairivāmbu vāpīstham || 149||

tacchaivālāpanaye samyak salilaṃ pratīyate śuddham |

tṛṣṇāsantāpaharaṃ sadyaḥ saukhyapradaṃ paraṃ puṃsaḥ || 150||

pañcānāmapi kośānāmapavāde vibhātyayaṃ śuddhaḥ |

nityānandaikarasaḥ pratyagrūpaḥ paraḥ svayañjyotiḥ || 151||

ātmānātmavivekaḥ kartavyo bandhamuktaye viduṣā |

tenaivānandī bhavati svaṃ vijñāya saccidānandam || 152||

muñjādiṣīkāmiva dṛśyavargāt

pratyañcamātmānamasaṅgamakriyam |

vivicya tatra pravilāpya sarvaṃ

tadātmanā tiṣṭhati yaḥ sa muktaḥ || 153||

deho'yamannabhavano'nnamayastu kośa- (pāṭhabhedaḥ - kośo)

ścānnena jīvati vinaśyati tadvihīnaḥ | (pāṭhabhedaḥ - hyannena)

tvakcarmamāṃsarudhirāsthipurīṣarāśi-

rnāyaṃ svayaṃ bhavitumarhati nityaśuddhaḥ || 154||

pūrvaṃ janeradhimṛterapi nāyamasti (pāṭhabhedaḥ - janerapimṛteratha)

jātakṣaṇaḥ kṣaṇaguṇo'niyatasvabhāvaḥ |

naiko jaḍaśca ghaṭavatparidṛśyamānaḥ

svātmā kathaṃ bhavati bhāvavikāravettā || 155||

pāṇipādādimāndeho nātmā vyaṅge'pi jīvanāt |

tattacchakteranāśācca na niyamyo niyāmakaḥ || 156||

dehataddharmatatkarmatadavasthādisākṣiṇaḥ |

sata eva svataḥsiddhaṃ tadvailakṣaṇyamātmanaḥ || 157||

śalyarāśirmāṃsalipto malapūrṇo'tikaśmalaḥ |

kathaṃ bhavedayaṃ vettā svayametadvilakṣaṇaḥ || 158||

tvaṅmāṃsamedo'sthipurīṣarāśā-

vahammatiṃ mūḍhajanaḥ karoti |

vilakṣaṇaṃ vetti vicāraśīlo

nijasvarūpaṃ paramārthabhūtam || 159||

deho'hamityeva jaḍasya buddhiḥ

dehe ca jīve viduṣastvahandhīḥ |

vivekavijñānavato mahātmano

brahmāhamityeva matiḥ sadātmani || 160||

atrātmabuddhiṃ tyaja mūḍhabuddhe

tvaṅmāṃsamedo'sthipurīṣarāśau |

sarvātmani brahmaṇi nirvikalpe

kuruṣva śāntiṃ paramāṃ bhajasva || 161||

dehendriyādāvasati bhramoditāṃ

vidvānahantāṃ na jahāti yāvat |

tāvanna tasyāsti vimuktivārtā-

pyastveṣa vedāntanayāntadarśī || 162||

chāyāśarīre pratibimbagātre

yatsvapnadehe hṛdi kalpitāṅge |

yathātmabuddhistava nāsti kāci-

jjīvaccharīre ca tathaiva mā'stu || 163||

dehātmadhīreva nṛṇāmasaddhiyāṃ

janmādiduḥkhaprabhavasya bījam |

yatastatastvaṃ jahi tāṃ prayatnāt

tyakte tu citte na punarbhavāśā || 164||

karmendriyaiḥ pañcabhirañcito'yaṃ

prāṇo bhavetprāṇamayastu kośaḥ ||

yenātmavānannamayo'nupūrṇaḥ

pravartate'sau sakalakriyāsu || 165||

naivātmāpi prāṇamayo vāyuvikāro (pāṭhabhedaḥ - naivātmāyaṃ)

gantā''gantā vāyuvadantarbahireṣaḥ |

yasmātkiñcitkvāpi na vettīṣṭamaniṣṭaṃ

svaṃ vānyaṃ vā kiñcana nityaṃ paratantraḥ || 166||

jñānendriyāṇi ca manaśca manomayaḥ syāt

kośo mamāhamiti vastuvikalpahetuḥ |

sañjñādibhedakalanākalito balīyāṃ-

statpūrvakośamabhipūrya vijṛmbhate yaḥ || 167|| (pāṭhabhedaḥ - anupūrya)

pañcendriyaiḥ pañcabhireva hotṛbhiḥ

pracīyamāno viṣayājyadhārayā |

jājvalyamāno bahuvāsanendhanaiḥ

manomayāgnirdahati prapañcam || 168|| (pāṭhabhedaḥ - manomayo'gnirdahati)

na hyastyavidyā manaso'tiriktā

mano hyavidyā bhavabandhahetuḥ |

tasminvinaṣṭe sakalaṃ vinaṣṭaṃ

vijṛmbhite'sminsakalaṃ vijṛmbhate || 169||

svapne'rthaśūnye sṛjati svaśaktyā

bhoktrādiviśvaṃ mana eva sarvam |

tathaiva jāgratyapi no viśeṣaḥ

tatsarvametanmanaso vijṛmbhaṇam || 170||

suṣuptikāle manasi pralīne

naivāsti kiñcitsakalaprasiddheḥ |

ato manaḥkalpita eva puṃsaḥ

saṃsāra etasya na vastuto'sti || 171||

vāyunā''nīyate meghaḥ punastenaiva nīyate | (pāṭhabhedaḥ - vāyunā nīyate meghaḥ punastenaiva līyate)

manasā kalpyate bandho mokṣastenaiva kalpyate || 172||

dehādisarvaviṣaye parikalpya rāgaṃ

badhnāti tena puruṣaṃ paśuvadguṇena |

vairasyamatra viṣavat suvidhāya paścād

enaṃ vimocayati tanmana eva bandhāt || 173||

tasmānmanaḥ kāraṇamasya jantoḥ

bandhasya mokṣasya ca vā vidhāne |

bandhasya heturmalinaṃ rajoguṇaiḥ

mokṣasya śuddhaṃ virajastamaskam || 174||

vivekavairāgyaguṇātirekā-

cchuddhatvamāsādya mano vimuktyai |

bhavatyato buddhimato mumukṣo-

stābhyāṃ dṛḍhābhyāṃ bhavitavyamagre || 175||

mano nāma mahāvyāghro viṣayāraṇyabhūmiṣu |

caratyatra na gacchantu sādhavo ye mumukṣavaḥ || 176||

manaḥ prasūte viṣayānaśeṣān

sthūlātmanā sūkṣmatayā ca bhoktuḥ |

śarīravarṇāśramajātibhedān

guṇakriyāhetuphalāni nityam || 177||

asaṅgacidrūpamamuṃ vimohya

dehendriyaprāṇaguṇairnibaddhya |

ahammameti bhramayatyajasraṃ

manaḥ svakṛtyeṣu phalopabhuktiṣu || 178||

adhyāsadoṣātpuruṣasya saṃsṛtiḥ (pāṭhabhedaḥ - adhyāsayogāt)

adhyāsabandhastvamunaiva kalpitaḥ |

rajastamodoṣavato'vivekino

janmādiduḥkhasya nidānametat || 179||

ataḥ prāhurmano'vidyāṃ paṇḍitāstattvadarśinaḥ |

yenaiva bhrāmyate viśvaṃ vāyunevābhramaṇḍalam || 180||

tanmanaḥśodhanaṃ kāryaṃ prayatnena mumukṣuṇā |

viśuddhe sati caitasminmuktiḥ karaphalāyate || 181||

mokṣaikasaktyā viṣayeṣu rāgaṃ

nirmūlya sannyasya ca sarvakarma |

sacchraddhayā yaḥ śravaṇādiniṣṭho

rajaḥsvabhāvaṃ sa dhunoti buddheḥ || 182||

manomayo nāpi bhavetparātmā

hyādyantavattvātpariṇāmibhāvāt |

duḥkhātmakatvādviṣayatvahetoḥ

draṣṭā hi dṛśyātmatayā na dṛṣṭaḥ || 183||

buddhirbuddhīndriyaiḥ sārdhaṃ savṛttiḥ kartṛlakṣaṇaḥ |

vijñānamayakośaḥ syātpuṃsaḥ saṃsārakāraṇam || 184||

anuvrajaccitpratibimbaśaktiḥ

vijñānasañjñaḥ prakṛtervikāraḥ |

jñānakriyāvānahamityajasraṃ

dehendriyādiṣvabhimanyate bhṛśam || 185||

anādikālo'yamahaṃsvabhāvo

jīvaḥ samastavyavahāravoḍhā |

karoti karmāṇyapi pūrvavāsanaḥ (pāṭhabhedaḥ - karmāṇyanu)

puṇyānyapuṇyāni ca tatphalāni || 186||

bhuṅkte vicitrāsvapi yoniṣu vraja-

nnāyāti niryātyadha ūrdhvameṣaḥ |

asyaiva vijñānamayasya jāgrat-

svapnādyavasthāḥ sukhaduḥkhabhogaḥ || 187||

dehādiniṣṭhāśramadharmakarma-

guṇābhimānaḥ satataṃ mameti |

vijñānakośo'yamatiprakāśaḥ

prakṛṣṭasānnidhyavaśātparātmanaḥ |

ato bhavatyeṣa upādhirasya

yadātmadhīḥ saṃsarati bhrameṇa || 188||

yo'yaṃ vijñānamayaḥ prāṇeṣu hṛdi sphuratyayaṃ jyotiḥ | (pāṭhabhedaḥ - sphuratsvayañjyotiḥ)

kūṭasthaḥ sannātmā kartā bhoktā bhavatyupādhisthaḥ || 189||

svayaṃ paricchedamupetya buddheḥ

tādātmyadoṣeṇa paraṃ mṛṣātmanaḥ |

sarvātmakaḥ sannapi vīkṣate svayaṃ

svataḥ pṛthaktvena mṛdo ghaṭāniva || 190||

upādhisambandhavaśātparātmā

hyupādhidharmānanubhāti tadguṇaḥ | (pāṭhabhedaḥ - 'pyupādhi)

ayovikārānavikārivahnivat

sadaikarūpo'pi paraḥ svabhāvāt || 191||

śiṣya uvāca |

bhrameṇāpyanyathā vā'stu jīvabhāvaḥ parātmanaḥ |

tadupādheranāditvānnānādernāśa iṣyate || 192||

ato'sya jīvabhāvo'pi nityā bhavati saṃsṛtiḥ |

na nivarteta tanmokṣaḥ kathaṃ me śrīguro vada || 193||

śrīgururuvāca |

samyakpṛṣṭaṃ tvayā vidvansāvadhānena tacchṛṇu |

prāmāṇikī na bhavati bhrāntyā mohitakalpanā || 194||

bhrāntiṃ vinā tvasaṅgasya niṣkriyasya nirākṛteḥ |

na ghaṭetārthasambandho nabhaso nīlatādivat || 195||

svasya draṣṭurnirguṇasyākriyasya

pratyagbodhānandarūpasya buddheḥ |

bhrāntyā prāpto jīvabhāvo na satyo

mohāpāye nāstyavastusvabhāvāt || 196||

yāvadbhrāntistāvadevāsya sattā

mithyājñānojjṛmbhitasya pramādāt |

rajjvāṃ sarpo bhrāntikālīna eva

bhrānternāśe naiva sarpo'pi tadvat || 197|| (pāṭhabhedaḥ - sarpo'sti)

anāditvamavidyāyāḥ kāryasyāpi tatheṣyate |

utpannāyāṃ tu vidyāyāmāvidyakamanādyapi || 198||

prabodhe svapnavatsarvaṃ sahamūlaṃ vinaśyati |

anādyapīdaṃ no nityaṃ prāgabhāva iva sphuṭam || 199||

anāderapi vidhvaṃsaḥ prāgabhāvasya vīkṣitaḥ |

yadbuddhyupādhisambandhātparikalpitamātmani || 200||

jīvatvaṃ na tato'nyastu svarūpeṇa vilakṣaṇaḥ | (pāṭhabhedaḥ - tato'nyattu)

sambandhastvātmano buddhyā mithyājñānapuraḥsaraḥ || 201|| (pāṭhabhedaḥ - sambandhaḥ svātmano)

vinivṛttirbhavettasya samyagjñānena nānyathā |

brahmātmaikatvavijñānaṃ samyagjñānaṃ śrutermatam || 202||

tadātmānātmanoḥ samyagvivekenaiva sidhyati |

tato vivekaḥ kartavyaḥ pratyagātmasadātmanoḥ || 203|| (pāṭhabhedaḥ - pratyagātmāsadātmanoḥ)

jalaṃ paṅkavadatyantaṃ paṅkāpāye jalaṃ sphuṭam | (pāṭhabhedaḥ - paṅkavadaspaṣṭaṃ)

yathā bhāti tathātmāpi doṣābhāve sphuṭaprabhaḥ || 204||

asannivṛttau tu sadātmanā sphuṭaṃ

pratītiretasya bhavetpratīcaḥ |

tato nirāsaḥ karaṇīya eva

sadātmanaḥ sādhvahamādivastunaḥ || 205|| (pāṭhabhedaḥ - asadātmanaḥ)

ato nāyaṃ parātmā syādvijñānamayaśabdabhāk |

vikāritvājjaḍatvācca paricchinnatvahetutaḥ |

dṛśyatvādvyabhicāritvānnānityo nitya iṣyate || 206||

ānandapratibimbacumbitatanurvṛttistamojṛmbhitā

syādānandamayaḥ priyādiguṇakaḥ sveṣṭārthalābhodayaḥ |

puṇyasyānubhave vibhāti kṛtināmānandarūpaḥ svayaṃ

sarvo nandati yatra sādhu tanubhṛnmātraḥ prayatnaṃ vinā || 207|| (pāṭhabhedaḥ - bhūtvā nandati)

ānandamayakośasya suṣuptau sphūrtirutkaṭā |

svapnajāgarayorīṣadiṣṭasandarśanādinā || 208||

naivāyamānandamayaḥ parātmā

sopādhikatvātprakṛtervikārāt |

kāryatvahetoḥ sukṛtakriyāyā

vikārasaṅghātasamāhitatvāt || 209||

pañcānāmapi kośānāṃ niṣedhe yuktitaḥ śruteḥ | (pāṭhabhedaḥ - yuktitaḥ kṛte)

tanniṣedhāvadhi sākṣī bodharūpo'vaśiṣyate || 210|| (pāṭhabhedaḥ - tanniṣedhāvadhiḥ)

yo'yamātmā svayañjyotiḥ pañcakośavilakṣaṇaḥ |

avasthātrayasākṣī sannirvikāro nirañjanaḥ |

sadānandaḥ sa vijñeyaḥ svātmatvena vipaścitā || 211||

śiṣya uvāca |

mithyātvena niṣiddheṣu kośeṣveteṣu pañcasu |

sarvābhāvaṃ vinā kiñcinna paśyāmyatra he guro |

vijñeyaṃ kimu vastvasti svātmanā''tmavipaścitā || 212|| (pāṭhabhedaḥ - svātmanātra vipaścitā)

śrīgururuvāca |

satyamuktaṃ tvayā vidvannipuṇo'si vicāraṇe |

ahamādivikārāste tadabhāvo'yamapyanu || 213|| (pāṭhabhedaḥ - 'yamapyatha)

sarve yenānubhūyante yaḥ svayaṃ nānubhūyate |

tamātmānaṃ veditāraṃ viddhi buddhyā susūkṣmayā || 214||

tatsākṣikaṃ bhavettattadyadyadyenānubhūyate |

kasyāpyananubhūtārthe sākṣitvaṃ nopayujyate || 215|| (pāṭhabhedaḥ - nopapadyate)

asau svasākṣiko bhāvo yataḥ svenānubhūyate |

ataḥ paraṃ svayaṃ sākṣātpratyagātmā na cetaraḥ || 216||

jāgratsvapnasuṣuptiṣu sphuṭataraṃ yo'sau samujjṛmbhate

pratyagrūpatayā sadāhamahamityantaḥ sphurannaikadhā | (pāṭhabhedaḥ - sphurannekadhā)

nānākāravikārabhāgina imān paśyannahandhīmukhān (pāṭhabhedaḥ - bhājina)

nityānandacidātmanā sphurati taṃ viddhi svametaṃ hṛdi || 217||

ghaṭodake bimbitamarkabimba-

mālokya mūḍho ravimeva manyate |

tathā cidābhāsamupādhisaṃsthaṃ

bhrāntyāhamityeva jaḍo'bhimanyate || 218||

ghaṭaṃ jalaṃ tadgatamarkabimbaṃ

vihāya sarvaṃ vinirīkṣyate'rkaḥ | (pāṭhabhedaḥ - divi vīkṣyate'rkaḥ)

taṭastha etattritayāvabhāsakaḥ (pāṭhabhedaḥ - taṭasthitaḥ tattri)

svayamprakāśo viduṣā yathā tathā || 219||

dehaṃ dhiyaṃ citpratibimbamevaṃ (pāṭhabhedaḥ - citpratibimbametaṃ)

visṛjya buddhau nihitaṃ guhāyām |

draṣṭāramātmānamakhaṇḍabodhaṃ

sarvaprakāśaṃ sadasadvilakṣaṇam || 220||

nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ

antarbahiḥśūnyamananyamātmanaḥ |

vijñāya samyaṅnijarūpametat

pumān vipāpmā virajo vimṛtyuḥ || 221||

viśoka ānandaghano vipaścit

svayaṃ kutaścinna bibheti kaścit |

nānyo'sti panthā bhavabandhamukteḥ

vinā svatattvāvagamaṃ mumukṣoḥ || 222||

brahmābhinnatvavijñānaṃ bhavamokṣasya kāraṇam |

yenādvitīyamānandaṃ brahma sampadyate budhaiḥ || 223|| (pāṭhabhedaḥ - sampadyate budhaḥ)

brahmabhūtastu saṃsṛtyai vidvānnāvartate punaḥ |

vijñātavyamataḥ samyagbrahmābhinnatvamātmanaḥ || 224||

satyaṃ jñānamanantaṃ brahma viśuddhaṃ paraṃ svataḥsiddham |

nityānandaikarasaṃ pratyagabhinnaṃ nirantaraṃ jayati || 225||

sadidaṃ paramādvaitaṃ svasmādanyasya vastuno'bhāvāt |

na hyanyadasti kiñcit samyak paramārthatattvabodhadaśāyām || 226|| (pāṭhabhedaḥ - paratattvabodhasudaśāyām)

yadidaṃ sakalaṃ viśvaṃ nānārūpaṃ pratītamajñānāt |

tatsarvaṃ brahmaiva pratyastāśeṣabhāvanādoṣam || 227||

mṛtkāryabhūto'pi mṛdo na bhinnaḥ

kumbho'sti sarvatra tu mṛtsvarūpāt |

na kumbharūpaṃ pṛthagasti kumbhaḥ

kuto mṛṣā kalpitanāmamātraḥ || 228||

kenāpi mṛdbhinnatayā svarūpaṃ

ghaṭasya sandarśayituṃ na śakyate |

ato ghaṭaḥ kalpita eva mohā-

nmṛdeva satyaṃ paramārthabhūtam || 229||

sadbrahmakāryaṃ sakalaṃ sadevaṃ (pāṭhabhedaḥ - sadaiva)

tanmātrametanna tato'nyadasti | (pāṭhabhedaḥ - sanmātrametanna)

astīti yo vakti na tasya moho

vinirgato nidritavatprajalpaḥ || 230||

brahmaivedaṃ viśvamityeva vāṇī

śrautī brūte'tharvaniṣṭhā variṣṭhā |

tasmādetadbrahmamātraṃ hi viśvaṃ

nādhiṣṭhānādbhinnatā''ropitasya || 231||

satyaṃ yadi syājjagadetadātmano'

nantattvahānirnigamāpramāṇatā |

asatyavāditvamapīśituḥ syā-

nnaitattrayaṃ sādhu hitaṃ mahātmanām || 232||

īśvaro vastutattvajño na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ |

na ca matsthāni bhūtānītyevameva vyacīklṛpat || 233|| (pāṭhabhedaḥ - vyacīkathat)

yadi satyaṃ bhavedviśvaṃ suṣuptāvupalabhyatām |

yannopalabhyate kiñcidato'satsvapnavanmṛṣā || 234||

ataḥ pṛthaṅnāsti jagatparātmanaḥ

pṛthakpratītistu mṛṣā guṇādivat | guṇāhivat

āropitasyāsti kimarthavattā'-

dhiṣṭhānamābhāti tathā bhrameṇa || 235||

bhrāntasya yadyadbhramataḥ pratītaṃ

brahmaiva tattadrajataṃ hi śuktiḥ |

idantayā brahma sadaiva rūpyate (pāṭhabhedaḥ - sadeva)

tvāropitaṃ brahmaṇi nāmamātram || 236||

ataḥ paraṃ brahma sadadvitīyaṃ

viśuddhavijñānaghanaṃ nirañjanam |

praśāntamādyantavihīnamakriyaṃ

nirantarānandarasasvarūpam || 237||

nirastamāyākṛtasarvabhedaṃ

nityaṃ sukhaṃ niṣkalamaprameyam | (pāṭhabhedaḥ - nityaṃ dhruvaṃ)

arūpamavyaktamanākhyamavyayaṃ

jyotiḥ svayaṃ kiñcididaṃ cakāsti || 238||

jñātṛjñeyajñānaśūnyamanantaṃ nirvikalpakam |

kevalākhaṇḍacinmātraṃ paraṃ tattvaṃ vidurbudhāḥ || 239||

aheyamanupādeyaṃ manovācāmagocaram |

aprameyamanādyantaṃ brahma pūrṇamahaṃ mahaḥ || 240|| (pāṭhabhedaḥ - pūrṇaṃ mahanmahaḥ)

tattvampadābhyāmabhidhīyamānayoḥ

brahmātmanoḥ śodhitayoryadīttham | (pāṭhabhedaḥ - śodhitayoryadittham)

śrutyā tayostattvamasīti samyag

ekatvameva pratipādyate muhuḥ || 241-

ekyaṃ tayorlakṣitayorna vācyayoḥ

nigadyate'nyonyaviruddhadharmiṇoḥ |

khadyotabhānvoriva rājabhṛtyayoḥ

kūpāmburāśyoḥ paramāṇumervoḥ || 242||

tayorvirodho'yamupādhikalpito

na vāstavaḥ kaścidupādhireṣaḥ |

īśasya māyā mahadādikāraṇaṃ

jīvasya kāryaṃ śaṛṇu pañcakośam || 243|| (pāṭhabhedaḥ - pañcakośāḥ)

etāvupādhī parajīvayostayoḥ

samyaṅnirāse na paro na jīvaḥ |

rājyaṃ narendrasya bhaṭasya kheṭak-

stayorapohe na bhaṭo na rājā || 244||

athāta ādeśa iti śrutiḥ svayaṃ

niṣedhati brahmaṇi kalpitaṃ dvayam |

śrutipramāṇānugṛhītabodhā- (pāṭhabhedaḥ - pramāṇānugṛhītayuktyā)

ttayornirāsaḥ karaṇīya eva || 245||

nedaṃ nedaṃ kalpitatvānna satyaṃ

rajjudṛṣṭavyālavatsvapnavacca | (pāṭhabhedaḥ - rajjau)

itthaṃ dṛśyaṃ sādhuyuktyā vyapohya

jñeyaḥ paścādekabhāvastayoryaḥ || 246||

tatastu tau lakṣaṇayā sulakṣyau

tayorakhaṇḍaikarasatvasiddhaye |

nālaṃ jahatyā na tathā'jahatyā

kintūbhayārthātmikayaiva bhāvyam || 247|| (pāṭhabhedaḥ - bhayārthaikatayaiva)

sa devadatto'yamitīha caikatā

viruddhadharmāṃśamapāsya kathyate |

yathā tathā tattvamasītivākye

viruddhadharmānubhayatra hitvā || 248||

saṃlakṣya cinmātratayā sadātmanoḥ

akhaṇḍabhāvaḥ paricīyate budhaiḥ |

evaṃ mahāvākyaśatena kathyate

brahmātmanoraikyamakhaṇḍabhāvaḥ || 249||

asthūlamityetadasannirasya

siddhaṃ svato vyomavadapratarkyam |

ato mṛṣāmātramidaṃ pratītaṃ

jahīhi yatsvātmatayā gṛhītam |

brahmāhamityeva viśuddhabuddhyā

viddhi svamātmānamakhaṇḍabodham || 250||

mṛtkāryaṃ sakalaṃ ghaṭādi satataṃ mṛnmātramevāhitaṃ (pāṭhabhedaḥ - mṛnmātramevābhitaḥ)

tadvatsajjanitaṃ sadātmakamidaṃ sanmātramevākhilam |

yasmānnāsti sataḥ paraṃ kimapi tatsatyaṃ sa ātmā svayaṃ

tasmāttattvamasi praśāntamamalaṃ brahmādvayaṃ yatparam || 251||

nidrākalpitadeśakālaviṣayajñātrādi sarvaṃ yathā

mithyā tadvadihāpi jāgrati jagatsvājñānakāryatvataḥ |

yasmādevamidaṃ śarīrakaraṇaprāṇāhamādyapyasat

tasmāttattvamasi praśāntamamalaṃ brahmādvayaṃ yatparam || 252||

yatra bhrāntyā kalpitaṃ tadviveke (pāṭhabhedaḥ - yadviveke)

tattanmātraṃ naiva tasmādvibhinnam |

svapne naṣṭaṃ svapnaviśvaṃ vicitraṃ

svasmādbhinnaṃ kinnu dṛṣṭaṃ prabodhe || 253||

jātinītikulagotradūragaṃ

nāmarūpaguṇadoṣavarjitam |

deśakālaviṣayātivarti yad

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 254||

yatparaṃ sakalavāgagocaraṃ

gocaraṃ vimalabodhacakṣuṣaḥ |

śuddhacidghanamanādi vastu yad

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 255||

ṣaḍbhirūrmibhirayogi yogihṛd-

bhāvitaṃ na karaṇairvibhāvitam |

buddhyavedyamanavadyamasti yad (pāṭhabhedaḥ - bhūti yad)

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 256||

bhrāntikalpitajagatkalāśrayaṃ

svāśrayaṃ ca sadasadvilakṣaṇam |

niṣkalaṃ nirupamānavaddhi yad (pāṭhabhedaḥ - nirupamānamṛddhimat)

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 257||

janmavṛddhipariṇatyapakṣaya-

vyādhināśanavihīnamavyayam |

viśvasṛṣṭyavavighātakāraṇaṃ (pāṭhabhedaḥ - vanaghātakāraṇaṃ)

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 258||

astabhedamanapāstalakṣaṇaṃ

nistaraṅgajalarāśiniścalam |

nityamuktamavibhaktamūrti yad

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 259||

ekameva sadanekakāraṇaṃ

kāraṇāntaranirāsyakāraṇam | (pāṭhabhedaḥ - sakāraṇam)

kāryakāraṇavilakṣaṇaṃ svayaṃ

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 260||

nirvikalpakamanalpamakṣaraṃ

yatkṣarākṣaravilakṣaṇaṃ param |

nityamavyayasukhaṃ nirañjanaṃ

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 261||

yadvibhāti sadanekadhā bhramā-

nnāmarūpaguṇavikriyātmanā |

hemavatsvayamavikriyaṃ sadā

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 262||

yaccakāstyanaparaṃ parātparaṃ

pratyagekarasamātmalakṣaṇam |

satyacitsukhamanantamavyayaṃ

brahma tattvamasi bhāvayātmani || 263||

uktamarthamimamātmani svayaṃ

bhāvayetprathitayuktibhirdhiyā | (pāṭhabhedaḥ - bhāvaya prathita)

saṃśayādirahitaṃ karāmbuvat

tena tattvanigamo bhaviṣyati || 264||

sambodhamātraṃ pariśuddhatattvaṃ (pāṭhabhedaḥ - svaṃ bodhamātraṃ)

vijñāya saṅghe nṛpavacca sainye |

tadāśrayaḥ svātmani sarvadā sthito (pāṭhabhedaḥ - tadātmanaivātmani)

vilāpaya brahmaṇi viśvajātam || 265|| (pāṭhabhedaḥ - dṛśyajātam)

buddhau guhāyāṃ sadasadvilakṣaṇaṃ

brahmāsti satyaṃ paramadvitīyam |

tadātmanā yo'tra vasedguhāyāṃ

punarna tasyāṅgaguhāpraveśaḥ || 266||

jñāte vastunyapi balavatī vāsanā'nādireṣā

kartā bhoktāpyahamiti dṛḍhā yā'sya saṃsārahetuḥ |

pratyagdṛṣṭyā''tmani nivasatā sāpaneyā prayatnā-

nmuktiṃ prāhustadiha munayo vāsanātānavaṃ yat || 267||

ahaṃ mameti yo bhāvo dehākṣādāvanātmani |

adhyāso'yaṃ nirastavyo viduṣā svātmaniṣṭhayā || 268||

jñātvā svaṃ pratyagātmānaṃ buddhitadvṛttisākṣiṇam |

so'hamityeva sadvṛttyā'nātmanyātmamatiṃ jahi || 269||

lokānuvartanaṃ tyaktvā tyaktvā dehānuvartanam |

śāstrānuvartanaṃ tyaktvā svādhyāsāpanayaṃ kuru || 270||

lokavāsanayā jantoḥ śāstravāsanayāpi ca |

dehavāsanayā jñānaṃ yathāvannaiva jāyate || 271

saṃsārakārāgṛhamokṣamiccho-

rayomayaṃ pādanibandhaśaṛṅkhalam | (pāṭhabhedaḥ - nibaddha)

vadanti tajjñāḥ paṭu vāsanātrayaṃ

yo'smādvimuktaḥ samupaiti muktim || 272||

jalādisaṃsargavaśātprabhūta- (pāṭhabhedaḥ - jalādisamparkavaśāt)

durgandhadhūtā'garudivyavāsanā |

saṅgharṣaṇenaiva vibhāti samya-

gvidhūyamāne sati bāhyagandhe || 273||

antaḥśritānantadurantavāsanā-

dhūlīviliptā paramātmavāsanā |

prajñātisaṅgharṣaṇato viśuddhā

pratīyate candanagandhavat sphuṭam || 274|| (pāṭhabhedaḥ - sphuṭā)

anātmavāsanājālaistirobhūtātmavāsanā |

nityātmaniṣṭhayā teṣāṃ nāśe bhāti svayaṃ sphuṭam || 275|| (pāṭhabhedaḥ - sphuṭā)

yathā yathā pratyagavasthitaṃ manaḥ

tathā tathā muñcati bāhyavāsanām | (pāṭhabhedaḥ - bāhyavāsanāḥ)

niḥśeṣamokṣe sati vāsanānāṃ

ātmānubhūtiḥ pratibandhaśūnyā || 276||

svātmanyeva sadā sthitvā mano naśyati yoginaḥ | (pāṭhabhedaḥ - sthityā)

vāsanānāṃ kṣayaścātaḥ svādhyāsāpanayaṃ kuru || 277||

tamo dvābhyāṃ rajaḥ sattvātsattvaṃ śuddhena naśyati |

tasmātsattvamavaṣṭabhya svādhyāsāpanayaṃ kuru || 278||

prārabdhaṃ puṣyati vapuriti niścitya niścalaḥ |

dhairyamālambya yatnena svādhyāsāpanayaṃ kuru || 279||

nāhaṃ jīvaḥ paraṃ brahmetyatadvyāvṛttipūrvakam |

vāsanāvegataḥ prāptasvādhyāsāpanayaṃ kuru || 280||

śrutyā yuktyā svānubhūtyā jñātvā sārvātmyamātmanaḥ |

kvacidābhāsataḥ prāptasvādhyāsāpanayaṃ kuru || 281||

anādānavisargābhyāmīṣannāsti kriyā muneḥ | (pāṭhabhedaḥ - annādānavisargā)

tadekaniṣṭhayā nityaṃ svādhyāsāpanayaṃ kuru || 282||

tattvamasyādivākyotthabrahmātmaikatvabodhataḥ |

brahmaṇyātmatvadārḍhyāya svādhyāsāpanayaṃ kuru || 283||

ahambhāvasya dehe'sminniḥśeṣavilayāvadhi |

sāvadhānena yuktātmā svādhyāsāpanayaṃ kuru || 284||

pratītirjīvajagatoḥ svapnavadbhāti yāvatā |

tāvannirantaraṃ vidvansvādhyāsāpanayaṃ kuru || 285||

nidrāyā lokavārtāyāḥ śabdāderapi vismṛteḥ |

kvacinnāvasaraṃ dattvā cintayātmānamātmani || 286||

mātāpitrormalodbhūtaṃ malamāṃsamayaṃ vapuḥ |

tyaktvā cāṇḍālavaddūraṃ brahmībhūya kṛtī bhava || 287||

ghaṭākāśaṃ mahākāśa ivātmānaṃ parātmani |

vilāpyākhaṇḍabhāvena tūṣṇī bhava sadā mune || 288|| (pāṭhabhedaḥ - tūṣṇīṃ)

svaprakāśamadhiṣṭhānaṃ svayambhūya sadātmanā |

brahmāṇḍamapi piṇḍāṇḍaṃ tyajyatāṃ malabhāṇḍavat || 289||

cidātmani sadānande dehārūḍhāmahandhiyam |

niveśya liṅgamutsṛjya kevalo bhava sarvadā || 290||

yatraiṣa jagadābhāso darpaṇāntaḥ puraṃ yathā |

tadbrahmāhamiti jñātvā kṛtakṛtyo bhaviṣyasi || 291||

yatsatyabhūtaṃ nijarūpamādyaṃ

cidadvayānandamarūpamakriyam |

tadetya mithyāvapurutsṛjeta (pāṭhabhedaḥ - sṛjaita)

śailūṣavadveṣamupāttamātmanaḥ || 292||

sarvātmanā dṛśyamidaṃ mṛṣaiva

naivāhamarthaḥ kṣaṇikatvadarśanāt |

jānāmyahaṃ sarvamiti pratītiḥ

kuto'hamādeḥ kṣaṇikasya sidhyet || 293||

ahampadārthastvahamādisākṣī

nityaṃ suṣuptāvapi bhāvadarśanāt |

brūte hyajo nitya iti śrutiḥ svayaṃ

tatpratyagātmā sadasadvilakṣaṇaḥ || 294||

vikāriṇāṃ sarvavikāravettā

nityāvikāro bhavituṃ samarhati | (pāṭhabhedaḥ - nityo'vikāro)

manorathasvapnasuṣuptiṣu sphuṭaṃ

punaḥ punardṛṣṭamasattvametayoḥ || 295||

ato'bhimānaṃ tyaja māṃsapiṇḍe

piṇḍābhimāninyapi buddhikalpite |

kālatrayābādhyamakhaṇḍabodhaṃ

jñātvā svamātmānamupaihi śāntim || 296||

tyajābhimānaṃ kulagotranāma-

rūpāśrameṣvārdraśavāśriteṣu |

liṅgasya dharmānapi kartṛtādīṃ-

styaktvā bhavākhaṇḍasukhasvarūpaḥ || 297||

santyanye pratibandhāḥ puṃsaḥ saṃsārahetavo dṛṣṭāḥ |

teṣāmevaṃ mūlaṃ prathamavikāro bhavatyahaṅkāraḥ || 298|| (pāṭhabhedaḥ - teṣāmeṣāṃ)

yāvatsyātsvasya sambandho'haṅkāreṇa durātmanā |

tāvanna leśamātrāpi muktivārtā vilakṣaṇā || 299||

ahaṅkāragrahānmuktaḥ svarūpamupapadyate |

candravadvimalaḥ pūrṇaḥ sadānandaḥ svayamprabhaḥ || 300||

yo vā pure so'hamiti pratīto (pāṭhabhedaḥ - puraiṣo'hamiti)

buddhyā praklṛptastamasā'timūḍhayā | (pāṭhabhedaḥ - buddhyā'viviktastamasā)

tasyaiva niḥśeṣatayā vināśe

brahmātmabhāvaḥ pratibandhaśūnyaḥ || 301||

brahmānandanidhirmahābalavatā'haṅkāraghorāhinā

saṃveṣṭyātmani rakṣyate guṇamayaiścaṇḍestribhirmastakaiḥ (pāṭhabhedaḥ - caṇḍai)

vijñānākhyamahāsinā śrutimatā vicchidya śīrṣatrayaṃ (pāṭhabhedaḥ - dyutimatā)

nirmūlyāhimimaṃ nidhiṃ sukhakaraṃ dhīro'nubhoktuṅkṣamaḥ || 302||

yāvadvā yatkiñcidviṣadoṣasphūrtirasti ceddehe |

kathamārogyāya bhavettadvadahantāpi yogino muktyai || 303||

ahamo'tyantanivṛttyā tatkṛtanānāvikalpasaṃhṛtyā |

pratyaktattvavivekādidamahamasmīti vindate tattvam || 304|| (pāṭhabhedaḥ - vivekādayam)

ahaṅkāre kartaryahamiti matiṃ muñca sahasā (pāṭhabhedaḥ - ahaṅkartaryasminnahamiti)

vikārātmanyātmapratiphalajuṣi svasthitimuṣi |

yadadhyāsātprāptā janimṛtijarāduḥkhabahulā

pratīcaścinmūrtestava sukhatanoḥ saṃsṛtiriyam || 305||

sadaikarūpasya cidātmano vibho-

rānandamūrteranavadyakīrteḥ |

naivānyathā kvāpyavikāriṇaste

vināhamadhyāsamamuṣya saṃsṛtiḥ || 306||

tasmādahaṅkāramimaṃ svaśatruṃ

bhokturgale kaṇṭakavatpratītam |

vicchidya vijñānamahāsinā sphuṭaṃ

bhuṅkṣvātmasāmrājyasukhaṃ yatheṣṭam || 307||

tato'hamādervinivartya vṛttiṃ

santyaktarāgaḥ paramārthalābhāt |

tūṣṇīṃ samāssvātmasukhānubhūtyā

pūrṇātmanā brahmaṇi nirvikalpaḥ || 308||

samūlakṛtto'pi mahānahaṃ punaḥ

vyullekhitaḥ syādyadi cetasā kṣaṇam |

sañjīvya vikṣepaśataṃ karoti

nabhasvatā prāvṛṣi vārido yathā || 309||

nigṛhya śatrorahamo'vakāśaḥ

kvacinna deyo viṣayānucintayā |

sa eva sañjīvanaheturasya

prakṣīṇajambīratarorivāmbu || 310||

dehātmanā saṃsthita eva kāmī

vilakṣaṇaḥ kāmayitā kathaṃ syāt |

ato'rthasandhānaparatvameva

bhedaprasaktyā bhavabandhahetuḥ || 311||

kāryapravardhanādbījapravṛddhiḥ paridṛśyate |

kāryanāśādbījanāśastasmātkāryaṃ nirodhayet || 312||

vāsanāvṛddhitaḥ kāryaṃ kāryavṛddhyā ca vāsanā |

vardhate sarvathā puṃsaḥ saṃsāro na nivartate || 313||

saṃsārabandhavicchittyai tad dvayaṃ pradahedyatiḥ |

vāsanāvṛddhiretābhyāṃ cintayā kriyayā bahiḥ || 314|| (pāṭhabhedaḥ - vāsanā preryate hyantaḥ)

tābhyāṃ pravardhamānā sā sūte saṃsṛtimātmanaḥ |

trayāṇāṃ ca kṣayopāyaḥ sarvāvasthāsu sarvadā || 315||

sarvatra sarvataḥ sarvabrahmamātrāvalokanaiḥ | (pāṭhabhedaḥ - mātrāvalokanam)

sadbhāvavāsanādārḍhyāttattrayaṃ layamaśnute || 316||

kriyānāśe bhaveccintānāśo'smādvāsanākṣayaḥ |

vāsanāprakṣayo mokṣaḥ sā jīvanmuktiriṣyate || 317|| (pāṭhabhedaḥ - sa)

sadvāsanāsphūrtivijṛmbhaṇe sati

hyasau vilīnāpyahamādivāsanā | (pāṭhabhedaḥ - vilīnā tvahamādivāsanā)

atiprakṛṣṭāpyaruṇaprabhāyāṃ

vilīyate sādhu yathā tamisrā || 318||

tamastamaḥkāryamanarthajālaṃ

na dṛśyate satyudite dineśe |

tathā'dvayānandarasānubhūtau

naivāsti bandho na ca duḥkhagandhaḥ || 319||

dṛśyaṃ pratītaṃ pravilāpayansan (pāṭhabhedaḥ - pravilāpayansvayaṃ)

sanmātramānandaghanaṃ vibhāvayan |

samāhitaḥ sanbahirantaraṃ vā

kālaṃ nayethāḥ sati karmabandhe || 320||

pramādo brahmaniṣṭhāyāṃ na kartavyaḥ kadācana |

pramādo mṛtyurityāha bhagavānbrahmaṇaḥ sutaḥ || 321||

na pramādādanartho'nyo jñāninaḥ svasvarūpataḥ |

tato mohastato'handhīstato bandhastato vyathā || 322||

viṣayābhimukhaṃ dṛṣṭvā vidvāṃsamapi vismṛtiḥ |

vikṣepayati dhīdoṣairyoṣā jāramiva priyam || 323||

yathāpakṛṣṭaṃ śaivālaṃ kṣaṇamātraṃ na tiṣṭhati |

āvṛṇoti tathā māyā prājñaṃ vāpi parāṅmukham || 324||

lakṣyacyutaṃ cedyadi cittamīṣad

bahirmukhaṃ sannipatettatastataḥ |

pramādataḥ pracyutakelikandukaḥ

sopānapaṅktau patito yathā tathā || 325||

viṣayeṣvāviśaccetaḥ saṅkalpayati tadguṇān |

samyaksaṅkalpanātkāmaḥ kāmātpuṃsaḥ pravartanam || 326||

ataḥ pramādānna paro'sti mṛtyuḥ

vivekino brahmavidaḥ samādhau |

samāhitaḥ siddhimupaiti samyak

samāhitātmā bhava sāvadhānaḥ || 327||

tataḥ svarūpavibhraṃśo vibhraṣṭastu patatyadhaḥ |

patitasya vinā nāśaṃ punarnāroha īkṣyate || 328||

saṅkalpaṃ varjayettasmātsarvānarthasya kāraṇam |

apathyāni hi vastūni vyādhigrasto yathotsṛje |

jīvato yasya kaivalyaṃ videhe sa ca kevalaḥ |

yatkiñcit paśyato bhedaṃ bhayaṃ brūte yajuḥśrutiḥ || 329||

yadā kadā vāpi vipaścideṣa

brahmaṇyanante'pyaṇumātrabhedam |

paśyatyathāmuṣya bhayaṃ tadaiva

yadvīkṣitaṃ bhinnatayā pramādāt || 330|| (pāṭhabhedaḥ - yadīkṣitaṃ)

śrutismṛtinyāyaśatairniṣiddhe

dṛśye'tra yaḥ svātmamatiṃ karoti |

upaiti duḥkhopari duḥkhajātaṃ

niṣiddhakartā sa malimluco yathā || 331||

satyābhisandhānarato vimukto

mahattvamātmīyamupaiti nityam |

mithyābhisandhānaratastu naśyed

dṛṣṭaṃ tadetadyadacauracaurayoḥ || 332|| (pāṭhabhedaḥ - coracorayoḥ)

yatirasadanusandhiṃ bandhahetuṃ vihāya

svayamayamahamasmītyātmadṛṣṭyaiva tiṣṭhet

sukhayati nanu niṣṭhā brahmaṇi svānubhūtyā

harati paramavidyākāryaduḥkhaṃ pratītam || 333||

bāhyānusandhiḥ parivardhayetphalaṃ (pāṭhabhedaḥ - bāhyābhisandhiḥ)

durvāsanāmeva tatastato'dhikām |

jñātvā vivekaiḥ parihṛtya bāhyaṃ

svātmānusandhiṃ vidadhīta nityam || 334||

bāhye niruddhe manasaḥ prasannatā

manaḥprasāde paramātmadarśanam |

tasminsudṛṣṭe bhavabandhanāśo

bahirnirodhaḥ padavī vimukteḥ || 335||

kaḥ paṇḍitaḥ sansadasadvivekī

śrutipramāṇaḥ paramārthadarśī |

jānanhi kuryādasato'valambaṃ

svapātahetoḥ śiśuvanmumukṣuḥ || 336||

dehādisaṃsaktimato na muktiḥ

muktasya dehādyabhimatyabhāvaḥ |

suptasya no jāgaraṇaṃ na jāgrataḥ

svapnastayorbhinnaguṇāśrayatvāt || 337||

antarbahiḥ svaṃ sthirajaṅgameṣu

jñātvā''tmanādhāratayā vilokya | (pāṭhabhedaḥ - jñānātman)

tyaktākhilopādhirakhaṇḍarūpaḥ

pūrṇātmanā yaḥ sthita eṣa muktaḥ || 338||

sarvātmanā bandhavimuktihetuḥ

sarvātmabhāvānna paro'sti kaścit |

dṛśyāgrahe satyupapadyate'sau

sarvātmabhāvo'sya sadātmaniṣṭhayā || 339||

dṛśyasyāgrahaṇaṃ kathaṃ nu ghaṭate dehātmanā tiṣṭhato

bāhyārthānubhavaprasaktamanasastattatkriyāṃ kurvataḥ |

sannyastākhiladharmakarmaviṣayairnityātmaniṣṭhāparaiḥ

tattvajñaiḥ karaṇīyamātmani sadānandecchubhiryatnataḥ || 340||

sarvātmasiddhaye bhikṣoḥ kṛtaśravaṇakarmaṇaḥ | (pāṭhabhedaḥ - sārvātmya)

samādhiṃ vidadhātyeṣā śānto dānta iti śrutiḥ || 341||

ārūḍhaśakterahamo vināśaḥ

kartunna śakya sahasāpi paṇḍitaiḥ | (pāṭhabhedaḥ - kartuṃ na)

ye nirvikalpākhyasamādhiniścalāḥ

tānantarā'nantabhavā hi vāsanāḥ || 342||

ahambuddhyaiva mohinyā yojayitvā''vṛterbalāt |

vikṣepaśaktiḥ puruṣaṃ vikṣepayati tadguṇaiḥ || 343||

vikṣepaśaktivijayo viṣamo vidhātuṃ

niḥśeṣamāvaraṇaśaktinivṛttyabhāve |

dṛgdṛśyayoḥ sphuṭapayojalavadvibhāge

naśyettadāvaraṇamātmani ca svabhāvāt |

niḥsaṃśayena bhavati pratibandhaśūnyo

vikṣepaṇaṃ na hi tadā yadi cenmṛṣārthe || 344|| (pāṭhabhedaḥ - nikṣepaṇaṃ)

samyagvivekaḥ sphuṭabodhajanyo

vibhajya dṛgdṛśyapadārthatattvam |

chinatti māyākṛtamohabandhaṃ

yasmādvimuktastu punarna saṃsṛtiḥ || 345|| (pāṭhabhedaḥ - vimuktasya)

parāvaraikatvavivekavahniḥ

dahatyavidyāgahanaṃ hyaśeṣam |

kiṃ syātpunaḥ saṃsaraṇasya bījaṃ

advaitabhāvaṃ samupeyuṣo'sya || 346||

āvaraṇasya nivṛttirbhavati hi samyakpadārthadarśanataḥ |

mithyājñānavināśastadvikṣepajanitaduḥkhanivṛttiḥ || 347||

etattritayaṃ dṛṣṭaṃ samyagrajjusvarūpavijñānāt |

tasmādvastusatattvaṃ jñātavyaṃ bandhamuktaye viduṣā || 348||

ayo'gniyogādiva satsamanvayān

mātrādirūpeṇa vijṛmbhate dhīḥ |

tatkāryametaddvitayaṃ yato mṛṣā (pāṭhabhedaḥ - tatkāryameva tritayaṃ)

dṛṣṭaṃ bhramasvapnamanoratheṣu || 349||

tato vikārāḥ prakṛterahammukhā

dehāvasānā viṣayāśca sarve |

kṣaṇe'nyathābhāvitayā hyamīṣā- (pāṭhabhedaḥ - bhāvina eṣa ātmā)

masattvamātmā tu kadāpi nānyathā || 350|| (pāṭhabhedaḥ - masattvamātmā tu kadāpi)

nityādvayākhaṇḍacidekarūpo

buddhyādisākṣī sadasadvilakṣaṇaḥ |

ahampadapratyayalakṣitārthaḥ

pratyak sadānandaghanaḥ parātmā || 351||

itthaṃ vipaścitsadasadvibhajya

niścitya tattvaṃ nijabodhadṛṣṭyā |

jñātvā svamātmānamakhaṇḍabodhaṃ

tebhyo vimuktaḥ svayameva śāmyati || 352||

ajñānahṛdayagrantherniḥśeṣavilayastadā |

samādhinā'vikalpena yadā'dvaitātmadarśanam || 353||

tvamahamidamitīyaṃ kalpanā buddhidoṣāt

prabhavati paramātmanyadvaye nirviśeṣe |

pravilasati samādhāvasya sarvo vikalpo

vilayanamupagacchedvastutattvāvadhṛtyā || 354||

śānto dāntaḥ paramuparataḥ kṣāntiyuktaḥ samādhiṃ

kurvannityaṃ kalayati yatiḥ svasya sarvātmabhāvam |

tenāvidyātimirajanitānsādhu dagdhvā vikalpān

brahmākṛtyā nivasati sukhaṃ niṣkriyo nirvikalpaḥ || 355||

samāhitā ye pravilāpya bāhyaṃ

śrotrādi cetaḥ svamahaṃ cidātmani |

ta eva muktā bhavapāśabandhaiḥ

nānye tu pārokṣyakathābhidhāyinaḥ || 356||

upādhibhedātsvayameva bhidyate (pāṭhabhedaḥ - yogātsvayameva)

copādhyapohe svayameva kevalaḥ |

tasmādupādhervilayāya vidvān

vasetsadā'kalpasamādhiniṣṭhayā || 357||

sati sakto naro yāti sadbhāvaṃ hyekaniṣṭhayā |

kīṭako bhramaraṃ dhyāyan bhramaratvāya kalpate || 358||

kriyāntarāsaktimapāsya kīṭako

dhyāyannalitvaṃ hyalibhāvamṛcchati | (pāṭhabhedaḥ - dhyāyanyathāliṃ)

tathaiva yogī paramātmatattvaṃ

dhyātvā samāyāti tadekaniṣṭhayā || 359||

atīva sūkṣmaṃ paramātmatattvaṃ

na sthūladṛṣṭyā pratipattumarhati |

samādhinātyantasusūkṣmavṛttyā

jñātavyamāryairatiśuddhabuddhibhiḥ || 360||

yathā suvarṇaṃ puṭapākaśodhitaṃ

tyaktvā malaṃ svātmaguṇaṃ samṛcchati |

tathā manaḥ sattvarajastamomalaṃ

dhyānena santyajya sameti tattvam || 361||

nirantarābhyāsavaśāttaditthaṃ

pakvaṃ mano brahmaṇi līyate yadā |

tadā samādhiḥ savikalpavarjitaḥ (pāṭhabhedaḥ - sa vikalpavarjitaḥ)

svato'dvayānandarasānubhāvakaḥ || 362||

samādhinā'nena samastavāsanā-

granthervināśo'khilakarmanāśaḥ |

antarbahiḥ sarvata eva sarvadā

svarūpavisphūrtirayatnataḥ syāt || 363||

śruteḥ śataguṇaṃ vidyānmananaṃ mananādapi |

nididhyāsaṃ lakṣaguṇamanantaṃ nirvikalpakam || 364||

nirvikalpakasamādhinā sphuṭaṃ

brahmatattvamavagamyate dhruvam |

nānyathā calatayā manogateḥ

pratyayāntaravimiśritaṃ bhavet || 365||

ataḥ samādhatsva yatendriyaḥ san

nirantaraṃ śāntamanāḥ pratīci |

vidhvaṃsaya dhvāntamanādyavidyayā

kṛtaṃ sadekatvavilokanena || 366||

yogasya prathamadvāraṃ vāṅnirodho'parigrahaḥ | (pāṭhabhedaḥ - prathamaṃ dvāraṃ)

nirāśā ca nirīhā ca nityamekāntaśīlatā || 367||

ekāntasthitirindriyoparamaṇe heturdamaścetasaḥ

saṃrodhe karaṇaṃ śamena vilayaṃ yāyādahaṃvāsanā |

tenānandarasānubhūtiracalā brāhmī sadā yoginaḥ

tasmāccittanirodha eva satataṃ kāryaḥ prayatno muneḥ || 368|| prayatnānmuneḥ

vācaṃ niyacchātmani taṃ niyaccha

buddhau dhiyaṃ yaccha ca buddhisākṣiṇi |

taṃ cāpi pūrṇātmani nirvikalpe

vilāpya śāntiṃ paramāṃ bhajasva || 369||

dehaprāṇendriyamanobuddhyādibhirupādhibhiḥ |

yairyairvṛtteḥsamāyogastattadbhāvo'sya yoginaḥ || 370||

tannivṛttyā muneḥ samyak sarvoparamaṇaṃ sukham |

sandṛśyate sadānandarasānubhavaviplavaḥ || 371||

antastyāgo bahistyāgo viraktasyaiva yujyate |

tyajatyantarbahiḥsaṅgaṃ viraktastu mumukṣayā || 372||

bahistu viṣayaiḥ saṅgaṃ tathāntarahamādibhiḥ | (pāṭhabhedaḥ - saṅgaḥ)

virakta eva śaknoti tyaktuṃ brahmaṇi niṣṭhitaḥ || 373||

vairāgyabodhau puruṣasya pakṣivat

pakṣau vijānīhi vicakṣaṇa tvam |

vimuktisaudhāgralatādhirohaṇaṃ

tābhyāṃ vinā nānyatareṇa sidhyati || 374||

atyantavairāgyavataḥ samādhiḥ

samāhitasyaiva dṛḍhaprabodhaḥ |

prabuddhatattvasya hi bandhamuktiḥ

muktātmano nityasukhānubhūtiḥ || 375||

vairāgyānna paraṃ sukhasya janakaṃ paśyāmi vaśyātmanaḥ

taccecchuddhatarātmabodhasahitaṃ svārājyasāmrājyadhuk |

etaddvāramajasramuktiyuvateryasmāttvamasmātparaṃ

sarvatrāspṛhayā sadātmani sadā prajñāṃ kuru śreyase || 376||

āśāṃ chinddhi viṣopameṣu viṣayeṣveṣaiva mṛtyoḥ kṛti- (pāṭhabhedaḥ - mṛtyoḥ sṛti)

styaktvā jātikulāśrameṣvabhimatiṃ muñcātidūrātkriyāḥ |

dehādāvasati tyajātmadhiṣaṇāṃ prajñāṃ kuruṣvātmani

tvaṃ draṣṭāsyamano'si nirdvayaparaṃ brahmāsi yadvastutaḥ || 377|| (pāṭhabhedaḥ - draṣṭāsyamalo)

lakṣye brahmaṇi mānasaṃ dṛḍhataraṃ saṃsthāpya bāhyendriyaṃ

svasthāne viniveśya niścalatanuścopekṣya dehasthitim |

brahmātmaikyamupetya tanmayatayā cākhaṇḍavṛttyā'niśaṃ

brahmānandarasaṃ pibātmani mudā śūnyaiḥ kimanyairbhṛśam || 378|| (pāṭhabhedaḥ - kimanyairbhramaiḥ)

anātmacintanaṃ tyaktvā kaśmalaṃ duḥkhakāraṇam |

cintayātmānamānandarūpaṃ yanmuktikāraṇam || 379||

eṣa svayañjyotiraśeṣasākṣī

vijñānakośo vilasatyajasram | vijñānakośe

lakṣyaṃ vidhāyainamasadvilakṣaṇa-

makhaṇḍavṛttyā''tmatayā'nubhāvaya || 380||

etamacchinnayā vṛttyā pratyayāntaraśūnyayā |

ullekhayanvijānīyātsvasvarūpatayā sphuṭam || 381||

atrātmatvaṃ dṛḍhīkurvannahamādiṣu santyajan |

udāsīnatayā teṣu tiṣṭhetsphuṭaghaṭādivat || 382|| (pāṭhabhedaḥ - tiṣṭhedghaṭapaṭādivat)

viśuddhamantaḥkaraṇaṃ svarūpe

niveśya sākṣiṇyavabodhamātre |

śanaiḥ śanairniścalatāmupānayan

pūrṇaṃ svamevānuvilokayettataḥ || 383|| (pāṭhabhedaḥ - pūrṇatvamevānu)

dehendriyaprāṇamano'hamādibhiḥ

svājñānaklṛptairakhilairupādhibhiḥ |

vimuktamātmānamakhaṇḍarūpaṃ

pūrṇaṃ mahākāśamivāvalokayet || 384||

ghaṭakalaśakusūlasūcimukhyaiḥ

gaganamupādhiśatairvimuktamekam |

bhavati na vividhaṃ tathaiva śuddhaṃ

paramahamādivimuktamekameva || 385||

brahmādistambaparyantā mṛṣāmātrā upādhayaḥ | (pāṭhabhedaḥ - brahmādyāḥ stamba)

tataḥ pūrṇaṃ svamātmānaṃ paśyedekātmanā sthitam || 386||

yatra bhrāntyā kalpitaṃ tadviveke (pāṭhabhedaḥ - yadviveke)

tattanmātraṃ naiva tasmādvibhinnam |

bhrānternāśe bhāti dṛṣṭāhitattvaṃ (pāṭhabhedaḥ - bhrāntidṛṣṭā)

rajjustadvadviśvamātmasvarūpam || 387||

svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ svayamindraḥ svayaṃ śivaḥ |

svayaṃ viśvamidaṃ sarvaṃ svasmādanyanna kiñcana || 388||

antaḥ svayaṃ cāpi bahiḥ svayaṃ ca

svayaṃ purastāt svayameva paścāt |

svayaṃ hyāvācyāṃ svayamapyudīcyāṃ (pāṭhabhedaḥ - hyavācyāṃ)

tathopariṣṭātsvayamapyadhastāt || 389||

taraṅgaphenabhramabudbudādi

sarvaṃ svarūpeṇa jalaṃ yathā tathā |

cideva dehādyahamantametat

sarvaṃ cidevaikarasaṃ viśuddham || 390||

sadevedaṃ sarvaṃ jagadavagataṃ vāṅmanasayoḥ

sato'nyannāstyeva prakṛtiparasīmni sthitavataḥ |

pṛthak kiṃ mṛtsnāyāḥ kalaśaghaṭakumbhādyavagataṃ

vadatyeṣa bhrāntastvamahamiti māyāmadirayā || 391||

kriyāsamabhihāreṇa yatra nānyaditi śrutiḥ |

bravīti dvaitarāhityaṃ mithyādhyāsanivṛttaye || 392||

ākāśavannirmalanirvikalpaṃ (pāṭhabhedaḥ - nirvikalpa)

niḥsīmaniḥspandananirvikāram |

antarbahiḥśūnyamananyamadvayaṃ

svayaṃ paraṃ brahma kimasti bodhyam || 393||

vaktavyaṃ kimu vidyate'tra bahudhā brahmaiva jīvaḥ svayaṃ

brahmaitajjagadātataṃ nu sakalaṃ brahmādvitīyaṃ śrutiḥ | (pāṭhabhedaḥ - jagadāparāṇu sakalaṃ)

brahmaivāhamiti prabuddhamatayaḥ santyaktabāhyāḥ sphuṭaṃ

brahmībhūya vasanti santatacidānandātmanaitaddhruvam || 394|| (pāṭhabhedaḥ - ānandātmanaiva dhruvam)

jahi malamayakośe'handhiyotthāpitāśāṃ

prasabhamanilakalpe liṅgadehe'pi paścāt |

nigamagaditakīrtiṃ nityamānandamūrtiṃ

svayamiti paricīya brahmarūpeṇa tiṣṭha || 395||

śavākāraṃ yāvadbhajati manujastāvadaśuciḥ

parebhyaḥ syātkleśo jananamaraṇavyādhinilayaḥ | (pāṭhabhedaḥ - vyādhinirayāḥ)

yadātmānaṃ śuddhaṃ kalayati śivākāramacalam

tadā tebhyo mukto bhavati hi tadāha śrutirapi || 396||

svātmanyāropitāśeṣābhāsavastunirāsataḥ |

svayameva paraṃ brahma pūrṇamadvayamakriyam || 397||

samāhitāyāṃ sati cittavṛttau

parātmani brahmaṇi nirvikalpe |

na dṛśyate kaścidayaṃ vikalpaḥ

prajalpamātraḥ pariśiṣyate yataḥ || 398|| (pāṭhabhedaḥ - tataḥ)

asatkalpo vikalpo'yaṃ viśvamityekavastuni |

nirvikāre nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ || 399||

draṣṭudarśanadṛśyādibhāvaśūnyaikavastuni | (pāṭhabhedaḥ - draṣṭṛdarśana)

nirvikāre nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ || 400||

kalpārṇava ivātyantaparipūrṇaikavastuni |

nirvikāre nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ || 401||

tejasīva tamo yatra pralīnaṃ bhrāntikāraṇam | (pāṭhabhedaḥ - yatra vilīnaṃ)

advitīye pare tattve nirviśeṣe bhidā kutaḥ || 402||

ekātmake pare tattve bhedavārtā kathaṃ vaset | (pāṭhabhedaḥ - kathaṃ bhavet)

suṣuptau sukhamātrāyāṃ bhedaḥ kenāvalokitaḥ || 403||

na hyasti viśvaṃ paratattvabodhāt

sadātmani brahmaṇi nirvikalpe |

kālatraye nāpyahirīkṣito guṇe

na hyambubindurmṛgatṛṣṇikāyām || 404||

māyāmātramidaṃ dvaitamadvaitaṃ paramārthataḥ |

iti brūte śrutiḥ sākṣātsuṣuptāvanubhūyate || 405||

ananyatvamadhiṣṭhānādāropyasya nirīkṣitam |

paṇḍitai rajjusarpādau vikalpo bhrāntijīvanaḥ || 406||

cittamūlo vikalpo'yaṃ cittābhāve na kaścana |

ataścittaṃ samādhehi pratyagrūpe parātmani || 407||

kimapi satatabodhaṃ kevalānandarūpaṃ

nirupamamativelaṃ nityamuktaṃ nirīham |

niravadhigaganābhaṃ niṣkalaṃ nirvikalpaṃ

hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇaṃ samādhau || 408||

prakṛtivikṛtiśūnyaṃ bhāvanātītabhāvaṃ

samarasamasamānaṃ mānasambandhadūram |

nigamavacanasiddhaṃ nityamasmatprasiddhaṃ

hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇaṃ samādhau || 409||

ajaramamaramastābhāvavastusvarūpaṃ (pāṭhabhedaḥ - bhāsavastu)

stimitasalilarāśiprakhyamākhyāvihīnam |

śamitaguṇavikāraṃ śāśvataṃ śāntamekaṃ

hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇaṃ samādhau || 410||

samāhitāntaḥkaraṇaḥ svarūpe

vilokayātmānamakhaṇḍavaibhavam |

vicchinddhi bandhaṃ bhavagandhagandhitaṃ (pāṭhabhedaḥ - gandhagandhilaṃ)

yatnena puṃstvaṃ saphalīkuruṣva || 411-

sarvopādhivinirmuktaṃ saccidānandamadvayam |

bhāvayātmānamātmasthaṃ na bhūyaḥ kalpase'dhvane || 412||

chāyeva puṃsaḥ paridṛśyamāna-

mābhāsarūpeṇa phalānubhūtyā |

śarīramārācchavavannirastaṃ

punarna sandhatta idaṃ mahātmā || 413||

satatavimalabodhānandarūpaṃ sametya (pāṭhabhedaḥ - svametya)

tyaja jaḍamalarūpopādhimetaṃ sudūre |

atha punarapi naiṣa smaryatāṃ vāntavastu (pāṭhabhedaḥ - punarapi naiva)

smaraṇaviṣayabhūtaṃ kalpate kutsanāya || 414||

samūlametatparidāhya vahnau (pāṭhabhedaḥ - paridahya)

sadātmani brahmaṇi nirvikalpe |

tataḥ svayaṃ nityaviśuddhabodhā-

nandātmanā tiṣṭhati vidvariṣṭhaḥ || 415||

prārabdhasūtragrathitaṃ śarīraṃ

prayātu vā tiṣṭhatu goriva srak |

na tatpunaḥ paśyati tattvavettā-

''nandātmani brahmaṇi līnavṛttiḥ || 416||

akhaṇḍānandamātmānaṃ vijñāya svasvarūpataḥ |

kimicchan kasya vā hetordehaṃ puṣṇāti tattvavit || 417||

saṃsiddhasya phalaṃ tvetajjīvanmuktasya yoginaḥ |

bahirantaḥ sadānandarasāsvādanamātmani || 418||

vairāgyasya phalaṃ bodho bodhasyoparatiḥ phalam |

svānandānubhavācchāntireṣaivoparateḥ phalam || 419||

yadyuttarottarābhāvaḥ pūrvapūrvantu niṣphalam |

nivṛttiḥ paramā tṛptirānando'nupamaḥ svataḥ || 420||

dṛṣṭaduḥkheṣvanudvego vidyāyāḥ prastutaṃ phalam |

yatkṛtaṃ bhrāntivelāyāṃ nānā karma jugupsitam |

paścānnaro vivekena tatkathaṃ kartumarhati || 421||

vidyāphalaṃ syādasato nivṛttiḥ

pravṛttirajñānaphalaṃ tadīkṣitam |

tajjñājñayoryanmṛgatṛṣṇikādau

nocedvidāṃ dṛṣṭaphalaṃ kimasmāt || 422|| (pāṭhabhedaḥ - nocedvido)

ajñānahṛdayagranthervināśo yadyaśeṣataḥ |

anicchorviṣayaḥ kiṃ nu pravṛtteḥ kāraṇaṃ svataḥ || 423|| (pāṭhabhedaḥ - viduṣaḥ kiṃ)

vāsanānudayo bhogye vairāgyasya tadāvadhiḥ |

ahambhāvodayābhāvo bodhasya paramāvadhiḥ |

līnavṛttairanutpattirmaryādoparatestu sā || 424|| (pāṭhabhedaḥ - vṛttera)

brahmākāratayā sadā sthitatayā nirmuktabāhyārthadhī-

ranyāveditabhogyabhogakalano nidrāluvadbālavat |

svapnālokitalokavajjagadidaṃ paśyankvacillabdhadhī-

rāste kaścidanantapuṇyaphalabhugdhanyaḥ sa mānyo bhuvi || 425||

sthitaprajño yatirayaṃ yaḥ sadānandamaśnute |

brahmaṇyeva vilīnātmā nirvikāro viniṣkriyaḥ || 426||

brahmātmanoḥ śodhitayorekabhāvāvagāhinī |

nirvikalpā ca cinmātrā vṛttiḥ prajñeti kathyate |

susthitā'sau bhavedyasya sthitaprajñaḥ sa ucyate || 427||

yasya sthitā bhavetprajñā yasyānando nirantaraḥ |

prapañco vismṛtaprāyaḥ sa jīvanmukta iṣyate || 428||

līnadhīrapi jāgarti jāgraddharmavivarjitaḥ |

bodho nirvāsano yasya sa jīvanmukta iṣyate || 429||

śāntasaṃsārakalanaḥ kalāvānapi niṣkalaḥ |

yasya cittaṃ viniścintaṃ sa jīvanmukta iṣyate || 430|| (pāṭhabhedaḥ - yaḥ sacitto'pi niścittaḥ)

vartamāne'pi dehe'smiñchāyāvadanuvartini |

ahantāmamatā'bhāvo jīvanmuktasya lakṣaṇam || 431||

atītānanusandhānaṃ bhaviṣyadavicāraṇam |

audāsīnyamapi prāptaṃ jīvanmuktasya lakṣaṇam || 432|| (pāṭhabhedaḥ - prāpte)

guṇadoṣaviśiṣṭe'sminsvabhāvena vilakṣaṇe |

sarvatra samadarśitvaṃ jīvanmuktasya lakṣaṇam || 433||

iṣṭāniṣṭārthasamprāptau samadarśitayā''tmani |

ubhayatrāvikāritvaṃ jīvanmuktasya lakṣaṇam || 434||

brahmānandarasāsvādāsaktacittatayā yateḥ |

antarbahiravijñānaṃ jīvanmuktasya lakṣaṇam || 435||

dehendriyādau kartavye mamāhambhāvavarjitaḥ |

audāsīnyena yastiṣṭhetsa jīvanmuktalakṣaṇaḥ || 436|| (pāṭhabhedaḥ - sa jīvanmukta iṣyate)

vijñāta ātmano yasya brahmabhāvaḥ śruterbalāt |

bhavabandhavinirmuktaḥ sa jīvanmuktalakṣaṇaḥ || 437|| (pāṭhabhedaḥ - sa jīvanmukta iṣyate)

dehendriyeṣvahambhāva idambhāvastadanyake |

yasya no bhavataḥ kvāpi sa jīvanmukta iṣyate || 438||

jīveśobhayasaṃsārarūpadurvāsanojjhitā |

sā sarvadā bhavedyasya sa jīvanmukta iṣyate ||

na pratyagbrahmaṇorbhedaṃ kadāpi brahmasargayoḥ |

prajñayā yo vijāniti sa jīvanmuktalakṣaṇaḥ || 439|| (pāṭhabhedaḥ - sa jīvanmukta iṣyate)

sādhubhiḥ pūjyamāne'sminpīḍyamāne'pi durjanaiḥ |

samabhāvo bhavedyasya sa jīvanmuktalakṣaṇaḥ || 440|| (pāṭhabhedaḥ - sa jīvanmukta iṣyate)

yatra praviṣṭā viṣayāḥ pareritā

nadīpravāhā iva vārirāśau |

linanti sanmātratayā na vikriyāṃ

utpādayantyeṣa yatirvimuktaḥ || 441||

vijñātabrahmatattvasya yathāpūrvaṃ na saṃsṛtiḥ |

asti cenna sa vijñātabrahmabhāvo bahirmukhaḥ || 442||

prācīnavāsanāvegādasau saṃsaratīti cet |

na sadekatvavijñānānmandī bhavati vāsanā || 443||

atyantakāmukasyāpi vṛttiḥ kuṇṭhati mātari |

tathaiva brahmaṇi jñāte pūrṇānande manīṣiṇaḥ || 444||

nididhyāsanaśīlasya bāhyapratyaya īkṣyate |

bravīti śrutiretasya prārabdhaṃ phaladarśanāt || 445||

sukhādyanubhavo yāvattāvatprārabdhamiṣyate |

phalodayaḥ kriyāpūrvo niṣkriyo na hi kutracit || 446||

ahaṃ brahmeti vijñānātkalpakoṭiśatārjitam |

sañcitaṃ vilayaṃ yāti prabodhātsvapnakarmavat || 447||

yatkṛtaṃ svapnavelāyāṃ puṇyaṃ vā pāpamulbaṇam |

suptotthitasya kintatsyātsvargāya narakāya vā || 448||

svamasaṅgamudāsīnaṃ parijñāya nabho yathā |

na śliṣyati ca yatkiñcitkadācidbhāvikarmabhiḥ || 449|| (pāṭhabhedaḥ - śliṣyate yatiḥ kiñcit)

na nabho ghaṭayogena surāgandhena lipyate |

tathātmopādhiyogena taddharmairnaiva lipyate || 450||

jñānodayātpurārabdhaṃ karmajñānānna naśyati |

adatvā svaphalaṃ lakṣyamuddiśyotsṛṣṭabāṇavat || 451||

vyāghrabuddhyā vinirmukto bāṇaḥ paścāttu gomatau |

na tiṣṭhati chinatyeva lakṣyaṃ vegena nirbharam || 452||

prārabdhaṃ balavattaraṃ khalu vidāṃ bhogena tasya kṣayaḥ

samyagjñānahutāśanena vilayaḥ prāksañcitāgāminām |

brahmātmaikyamavekṣya tanmayatayā ye sarvadā saṃsthitāḥ

teṣāṃ tattritayaṃ nahi kvacidapi brahmaiva te nirguṇam || 453||

upādhitādātmyavihīnakevala-

brahmātmanaivātmani tiṣṭhato muneḥ |

prārabdhasadbhāvakathā na yuktā

svapnārthasambandhakatheva jāgrataḥ || 454||

na hi prabuddhaḥ pratibhāsadehe

dehopayoginyapi ca prapañce |

karotyahantāṃ mamatāmidantāṃ

kintu svayaṃ tiṣṭhati jāgareṇa || 455||

na tasya mithyārthasamarthanecchā

na saṅgrahastajjagato'pi dṛṣṭaḥ |

tatrānuvṛttiryadi cenmṛṣārthe

na nidrayā mukta itīṣyate dhruvam || 456||

tadvatpare brahmaṇi vartamānaḥ

sadātmanā tiṣṭhati nānyadīkṣate |

smṛtiryathā svapnavilokitārthe

tathā vidaḥ prāśanamocanādau || 457||

karmaṇā nirmito dehaḥ prārabdhaṃ tasya kalpyatām |

nānāderātmano yuktaṃ naivātmā karmanirmitaḥ || 458||

ajo nityaḥ śāśvata iti brūte śrutiramoghavāk | (pāṭhabhedaḥ - ajo nitya iti brūte śrutireṣā tvamoghavāk)

tadātmanā tiṣṭhato'sya kutaḥ prārabdhakalpanā || 459||

prārabdhaṃ sidhyati tadā yadā dehātmanā sthitiḥ |

dehātmabhāvo naiveṣṭaḥ prārabdhaṃ tyajyatāmataḥ || 460||

śarīrasyāpi prārabdhakalpanā bhrāntireva hi |

adhyastasya kutaḥ sattvamasatyasya kuto janiḥ | (pāṭhabhedaḥ - sattvamasattvasya)

ajātasya kuto nāśaḥ prārabdhamasataḥ kutaḥ || 461||

jñānenājñānakāryasya samūlasya layo yadi |

tiṣṭhatyayaṃ kathaṃ deha iti śaṅkāvato jaḍān || 462||

samādhātuṃ bāhyadṛṣṭyā prārabdhaṃ vadati śrutiḥ |

na tu dehādisatyatvabodhanāya vipaścitām |

yataḥ śruterabhiprāyaḥ paramārthaikagocaraḥ || 463||

paripūrṇamanādyantamaprameyamavikriyam |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 464||

sadghanaṃ cidghanaṃ nityamānandaghanamakriyam |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 465||

pratyagekarasaṃ pūrṇamanantaṃ sarvatomukham |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 466||

aheyamanupādeyamanādeyamanāśrayam | manādheyamanā

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 467||

nirguṇaṃ niṣkalaṃ sūkṣmaṃ nirvikalpaṃ nirañjanam |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 468||

anirūpya svarūpaṃ yanmanovācāmagocaram |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 469||

satsamṛddhaṃ svataḥsiddhaṃ śuddhaṃ buddhamanīdṛśam |

ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana || 470||

nirastarāgā vinirastabhogāḥ (pāṭhabhedaḥ - nirapāstabhogāḥ)

śāntāḥ sudāntā yatayo mahāntaḥ |

vijñāya tattvaṃ parametadante

prāptāḥ parāṃ nirvṛtimātmayogāt || 471||

bhavānapīdaṃ paratattvamātmanaḥ

svarūpamānandaghanaṃ vicārya | (pāṭhabhedaḥ - nicāyya)

vidhūya mohaṃ svamanaḥprakalpitaṃ

muktaḥ kṛtārtho bhavatu prabuddhaḥ || 472||

samādhinā sādhuviniścalātmanā (pāṭhabhedaḥ - suniścalātmanā)

paśyātmatattvaṃ sphuṭabodhacakṣuṣā |

niḥsaṃśayaṃ samyagavekṣitaśce-

cchrutaḥ padārtho na punarvikalpyate || 473|| (pāṭhabhedaḥ - punarvikalpate)

svasyāvidyābandhasambandhamokṣā-

tsatyajñānānandarūpātmalabdhau |

śāstraṃ yuktirdeśikoktiḥ pramāṇaṃ

cāntaḥsiddhā svānubhūtiḥ pramāṇam || 474||

bandho mokṣaśca tṛptiśca cintā''rogyakṣudhādayaḥ |

svenaiva vedyā yajjñānaṃ pareṣāmānumānikam || 475||

taṭasthitā bodhayanti guravaḥ śrutayo yathā |

prajñayaiva taredvidvānīśvarānugṛhītayā || 476||

svānubhūtyā svayaṃ jñātvā svamātmānamakhaṇḍitam |

saṃsiddhaḥ sammukhaṃ tiṣṭhennirvikalpātmanā''tmani || 477|| (pāṭhabhedaḥ - susukhaṃ tiṣṭhen)

vedāntasiddhāntaniruktireṣā

brahmaiva jīvaḥ sakalaṃ jagacca |

akhaṇḍarūpasthitireva mokṣo

brahmādvitīye śrutayaḥ pramāṇam || 478|| (pāṭhabhedaḥ - brahmādvitīyaṃ)

iti guruvacanācchrutipramāṇāt

paramavagamya satattvamātmayuktyā |

praśamitakaraṇaḥ samāhitātmā

kvacidacalākṛtirātmaniṣṭhato'bhūt || 479|| (pāṭhabhedaḥ - ātmaniṣṭhito)

kiñcitkālaṃ samādhāya pare brahmaṇi mānasam | (pāṭhabhedaḥ - kañcitkālaṃ)

utthāya paramānandādidaṃ vacanamabravīt || 480|| (pāṭhabhedaḥ - vyutthāya)

buddhirvinaṣṭā galitā pravṛttiḥ

brahmātmanorekatayā'dhigatyā |

idaṃ na jāne'pyanidaṃ na jāne

kiṃ vā kiyadvā sukhamastyapāram || 481|| (pāṭhabhedaḥ - sukhamasya pāram)

vācā vaktumaśakyameva manasā mantuṃ na vā śakyate

svānandāmṛtapūrapūritaparabrahmāmbudhervaibhavam |

ambhorāśiviśīrṇavārṣikaśilābhāvaṃ bhajanme mano

yasyāṃśāṃśalave vilīnamadhunā''nandātmanā nirvṛtam || 482||

kva gataṃ kena vā nītaṃ kutra līnamidaṃ jagat |

adhunaiva mayā dṛṣṭaṃ nāsti kiṃ mahadadbhutam || 483||

kiṃ heyaṃ kimupādeyaṃ kimanyatkiṃ vilakṣaṇam |

akhaṇḍānandapīyūṣapūrṇe brahmamahārṇave || 484||

na kiñcidatra paśyāmi na śaṛṇomi na vedmyaham |

svātmanaiva sadānandarūpeṇāsmi vilakṣaṇaḥ || 485||

namo namaste gurave mahātmane

vimuktasaṅgāya saduttamāya |

nityādvayānandarasasvarūpiṇe

bhūmne sadā'pāradayāmbudhāmne || 486||

yatkaṭākṣaśaśisāndracandrikā-

pātadhūtabhavatāpajaśramaḥ |

prāptavānahamakhaṇḍavaibhavā-

nandamātmapadamakṣayaṃ kṣaṇāt || 487||

dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'haṃ vimukto'haṃ bhavagrahāt |

nityānandasvarūpo'haṃ pūrṇo'haṃ tvadanugrahāt || 488||

asaṅgo'hamanaṅgo'hamaliṅgo'hamabhaṅguraḥ |

praśānto'hamananto'hamamalo'haṃ cirantanaḥ || 489|| (pāṭhabhedaḥ - 'hamatānto'haṃ)

akartāhamabhoktāhamavikāro'hamakriyaḥ |

śuddhabodhasvarūpo'haṃ kevalo'haṃ sadāśivaḥ || 490||

draṣṭuḥ śroturvaktuḥ karturbhokturvibhinna evāham |

nityanirantaraniṣkriyaniḥsīmāsaṅgapūrṇabodhātmā || 491||

nāhamidaṃ nāhamado'pyubhayoravabhāsakaṃ paraṃ śuddham |

bāhyābhyantaraśūnyaṃ pūrṇaṃ brahmādvitīyamevāham || 492||

nirupamamanāditattvaṃ tvamahamidamada iti kalpanādūram |

nityānandaikarasaṃ satyaṃ brahmādvitīyamevāham || 493||

nārāyaṇo'haṃ narakāntako'haṃ

purāntako'haṃ puruṣo'hamīśaḥ |

akhaṇḍabodho'hamaśeṣasākṣī

nirīśvaro'haṃ nirahaṃ ca nirmamaḥ || 494||

sarveṣu bhūteṣvahameva saṃsthito

jñānātmanā'ntarbahirāśrayaḥ san |

bhoktā ca bhogyaṃ svayameva sarvaṃ

yadyatpṛthagdṛṣṭamidantayā purā || 495||

mayyakhaṇḍasukhāmbhodhau bahudhā viśvavīcayaḥ |

utpadyante vilīyante māyāmārutavibhramāt || 496||

sthulādibhāvā mayi kalpitā bhramā-

dāropitānusphuraṇena lokaiḥ |

kāle yathā kalpakavatsarāya-

ṇartvādayo niṣkalanirvikalpe || 497||

āropitaṃ nāśrayadūṣakaṃ bhavet

kadāpi mūḍhairatidoṣadūṣitaiḥ | mūḍhairmati

nārdrīkarotyūṣarabhūmibhāgaṃ

marīcikāvāri mahāpravāhaḥ || 498||

ākāśavallepavidūrago'haṃ (pāṭhabhedaḥ - ākāśavat kalpavi)

ādityavadbhāsyavilakṣaṇo'ham |

ahāryavannityaviniścalo'haṃ

ambhodhivatpāravivarjito'ham || 499||

na me dehena sambandho megheneva vihāyasaḥ |

ataḥ kuto me taddharmā jāgratsvapnasuṣuptayaḥ || 500||

upādhirāyāti sa eva gacchati

sa eva karmāṇi karoti bhuṅkte |

sa eva jīryan mriyate sadāhaṃ (pāṭhabhedaḥ - eva jīvan)

kulādrivanniścala eva saṃsthitaḥ || 501||

na me pravṛttirna ca me nivṛttiḥ

sadaikarūpasya niraṃśakasya |

ekātmako yo niviḍo nirantaro (pāṭhabhedaḥ - nibiḍo)

vyomeva pūrṇaḥ sa kathaṃ nu ceṣṭate || 502||

puṇyāni pāpāni nirindriyasya

niścetaso nirvikṛternirākṛteḥ |

kuto mamākhaṇḍasukhānubhūteḥ

brūte hyananvāgatamityapi śrutiḥ || 503||

chāyayā spṛṣṭamuṣṇaṃ vā śītaṃ vā suṣṭhu duḥṣṭhu vā |

na spṛśatyeva yatkiñcitpuruṣaṃ tadvilakṣaṇam || 504||

na sākṣiṇaṃ sākṣyadharmāḥ saṃspṛśanti vilakṣaṇam |

avikāramudāsīnaṃ gṛhadharmāḥ pradīpavat |

dehendriyamanodharmā naivātmānaṃ spṛśantyaho || 505|| ekṣtra

raveryathā karmaṇi sākṣibhāvo

vahneryathā dāhaniyāmakatvam | (pāṭhabhedaḥ - vā'yasi dāhakatvam)

rajjoryathā''ropitavastusaṅgaḥ

tathaiva kūṭasthacidātmano me || 506||

kartāpi vā kārayitāpi nāhaṃ

bhoktāpi vā bhojayitāpi nāham |

draṣṭāpi vā darśayitāpi nāhaṃ

so'haṃ svayañjyotiranīdṛgātmā || 507||

calatyupādhau pratibimbalaulya-

maupādhikaṃ mūḍhadhiyo nayanti |

svabimbabhūtaṃ ravivadviniṣkriyaṃ

kartāsmi bhoktāsmi hato'smi heti || 508||

jale vāpi sthale vāpi luṭhatveṣa jaḍātmakaḥ |

nāhaṃ vilipye taddharmairghaṭadharmairnabho yathā || 509||

kartṛtvabhoktṛtvakhalatvamattatā-

jaḍatvabaddhatvavimuktatādayaḥ |

buddhervikalpā na tu santi vastutaḥ

svasminpare brahmaṇi kevale'dvaye || 510||

santu vikārāḥ prakṛterdaśadhā śatadhā sahasradhā vāpi |

kiṃ me'saṅgacitastairna ghanaḥ kvacidambaraṃ spṛśati || 511|| (pāṭhabhedaḥ - taiḥ kiṃ me'saṅgaciterna hyambudaḍambaro'mbaraṃ)

avyaktādisthūlaparyantametat

viśvaṃ yatrābhāsamātraṃ pratītam |

vyomaprakhyaṃ sūkṣmamādyantahīnaṃ

brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi || 512||

sarvādhāraṃ sarvavastuprakāśaṃ

sarvākāraṃ sarvagaṃ sarvaśūnyam |

nityaṃ śuddhaṃ niścalaṃ nirvikalpaṃ (pāṭhabhedaḥ - niṣkalaṃ)

brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi || 513||

yatpratyastāśeṣamāyāviśeṣaṃ

pratyagrūpaṃ pratyayāgamyamānam |

satyajñānānantamānandarūpaṃ

brahmādvaitaṃ yattadevāhamasmi || 514||

niṣkriyo'smyavikāro'smi

niṣkalo'smi nirākṛtiḥ |

nirvikalpo'smi nityo'smi

nirālambo'smi nirdvayaḥ || 515||

sarvātmako'haṃ sarvo'haṃ sarvātīto'hamadvayaḥ |

kevalākhaṇḍabodho'hamānando'haṃ nirantaraḥ || 516||

svārājyasāmrājyavibhūtireṣā

bhavatkṛpāśrīmahimaprasādāt |

prāptā mayā śrīgurave mahātmane

namo namaste'stu punarnamo'stu || 517||

mahāsvapne māyākṛtajanijarāmṛtyugahane

bhramantaṃ kliśyantaṃ bahulataratāpairanudinam | (pāṭhabhedaḥ - ranukalam)

ahaṅkāravyāghravyathitamimamatyantakṛpayā

prabodhya prasvāpātparamavitavānmāmasi guro || 518||

namastasmai sadaikasmai kasmaicinmahase namaḥ | (pāṭhabhedaḥ - sadekasmai namaścinmahase muhuḥ)

yadetadviśvarūpeṇa rājate gururāja te || 519||

iti natamavalokya śiṣyavaryaṃ

samadhigatātmasukhaṃ prabuddhatattvam |

pramuditahṛdayaṃ sa deśikendraḥ (pāṭhabhedaḥ - hṛdayaḥ)

punaridamāha vacaḥ paraṃ mahātmā || 520||

brahmapratyayasantatirjagadato brahmaiva tatsarvataḥ (pāṭhabhedaḥ - satsarvataḥ)

paśyādhyātmadṛśā praśāntamanasā sarvāsvavasthāsvapi |

rūpādanyadavekṣitaṃ kimabhitaścakṣuṣmatāṃ dṛśyate (pāṭhabhedaḥ - vidyate)

tadvadbrahmavidaḥ sataḥ kimaparaṃ buddhervihārāspadam || 521||

kastāṃ parānandarasānubhūti-

mṛtsṛjya śūnyeṣu rameta vidvān | (pāṭhabhedaḥ - mutsṛjya

candre mahāhlādini dīpyamāne)

citrendumālokayituṃ ka icchet || 522||

asatpadārthānubhavena kiñcin

na hyasti tṛptirna ca duḥkhahāniḥ |

tadadvayānandarasānubhūtyā

tṛptaḥ sukhaṃ tiṣṭha sadātmaniṣṭhayā || 523||

svameva sarvathā paśyanmanyamānaḥ svamadvayam | (pāṭhabhedaḥ - sarvataḥ)

svānandamanubhuñjānaḥ kālaṃ naya mahāmate || 524||

akhaṇḍabodhātmani nirvikalpe

vikalpanaṃ vyomni puraprakalpanam |

tadadvayānandamayātmanā sadā

śāntiṃ parāmetya bhajasva maunam || 525||

tūṣṇīmavasthā paramopaśāntiḥ

buddherasatkalpavikalpahetoḥ |

brahmātmano brahmavido mahātmano

yatrādvayānandasukhaṃ nirantaram || 526||

nāsti nirvāsanānmaunātparaṃ sukhakṛduttamam |

vijñātātmasvarūpasya svānandarasapāyinaḥ || 527||

gacchaṃstiṣṭhannupaviśañchayāno vā'nyathāpi vā |

yathecchayā vasedvidvānātmārāmaḥ sadā muniḥ || 528||

na deśakālāsanadigyamādi-

lakṣyādyapekṣā'pratibaddhavṛtteḥ | (pāṭhabhedaḥ - pratibaddha

saṃsiddhatattvasya mahātmano'sti)

svavedane kā niyamādyavasthā || 529||

ghaṭo'yamiti vijñātuṃ niyamaḥ ko'nvavekṣate | (pāṭhabhedaḥ - apekṣyate)

vinā pramāṇasuṣṭhutvaṃ yasminsati padārthadhīḥ || 530||

ayamātmā nityasiddhaḥ pramāṇe sati bhāsate |

na deśaṃ nāpi vā kālaṃ na śuddhiṃ vāpyapekṣate || 531||

devadatto'hamityetadvijñānaṃ nirapekṣakam |

tadvadbrahmavido'pyasya brahmāhamiti vedanam || 532||

bhānuneva jagatsarvaṃ bhāsate yasya tejasā |

anātmakamasattucchaṃ kiṃ nu tasyāvabhāsakam || 533||

vedaśāstrapurāṇāni bhūtāni sakalānyapi |

yenārthavanti taṃ kinnu vijñātāraṃ prakāśayet || 534||

eṣa svayañjyotiranantaśaktiḥ

ātmā'prameyaḥ sakalānubhūtiḥ |

yameva vijñāya vimuktabandho

jayatyayaṃ brahmaviduttamottamaḥ || 535||

na khidyate no viṣayaiḥ pramodate

na sajjate nāpi virajyate ca |

svasminsadā krīḍati nandati svayaṃ

nirantarānandarasena tṛptaḥ || 536||

kṣudhāṃ dehavyathāṃ tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuniḥ | (pāṭhabhedaḥ - vastuni)

tathaiva vidvān ramate nirmamo nirahaṃ sukhī || 537||

cintāśūnyamadainyabhaikṣamaśanaṃ pānaṃ saridvāriṣu

svātantryeṇa niraṅkuśā sthitirabhīrnidrā śmaśāne vane |

vastraṃ kṣālanaśoṣaṇādirahitaṃ digvāstu śayyā mahī

sañcāro nigamāntavīthiṣu vidāṃ krīḍā pare brahmaṇi || 538||

vimānamālambya śarīrametad

bhunaktyaśeṣānviṣayānupasthitān |

parecchayā bālavadātmavettā

yo'vyaktaliṅgo'nanuṣaktabāhyaḥ || 539||

digambaro vāpi ca sāmbaro vā

tvagambaro vāpi cidambarasthaḥ |

unmattavadvāpi ca bālavadvā

piśācavadvāpi caratyavanyām || 540||

kāmānniṣkāmarūpī saṃścaratyekacaro muniḥ | (pāṭhabhedaḥ - kāmānnī kāmarūpī)

svātmanaiva sadā tuṣṭaḥ svayaṃ sarvātmanā sthitaḥ || 541||

kvacinmūḍho vidvān kvacidapi mahārājavibhavaḥ

kvacidbhrāntaḥ saumyaḥ kvacidajagarācārakalitaḥ |

kvacitpātrībhūtaḥ kvacidavamataḥ kvāpyaviditaḥ

caratyevaṃ prājñaḥ satataparamānandasukhitaḥ || 542||

nirdhano'pi sadā tuṣṭo'pyasahāyo mahābalaḥ |

nityatṛpto'pyabhuñjāno'pyasamaḥ samadarśanaḥ || 543||

api kurvannakurvāṇaścābhoktā phalabhogyapi |

śarīryapyaśarīryeṣa paricchinno'pi sarvagaḥ || 544||

aśarīraṃ sadā santamimaṃ brahmavidaṃ kvacit |

priyāpriye na spṛśatastathaiva ca śubhāśubhe || 545||

sthūlādisambandhavato'bhimāninaḥ

sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca śubhāśubhe ca |

vidhvastabandhasya sadātmano muneḥ

kutaḥ śubhaṃ vā'pyaśubhaṃ phalaṃ vā || 546||

tamasā grastavadbhānādagrasto'pi ravirjanaiḥ |

grasta ityucyate bhrāntyāṃ hyajñātvā vastulakṣaṇam || 547|| (pāṭhabhedaḥ - bhrāntyā)

tadvaddehādibandhebhyo vimuktaṃ brahmavittamam |

paśyanti dehivanmūḍhāḥ śarīrābhāsadarśanāt || 548||

ahirnirlvayanīṃ vāyaṃ muktvā dehaṃ tu tiṣṭhati | (pāṭhabhedaḥ - ahini)

itastataścālyamāno yatkiñcitprāṇavāyunā || 549||

strotasā nīyate dāru yathā nimnonnatasthalam |

daivena nīyate deho yathākālopabhuktiṣu || 550||

prārabdhakarmaparikalpitavāsanābhiḥ

saṃsārivaccarati bhuktiṣu muktadehaḥ |

siddhaḥ svayaṃ vasati sākṣivadatra tūṣṇīṃ

cakrasya mūlamiva kalpavikalpaśūnyaḥ || 551||

naivendriyāṇi viṣayeṣu niyuṅkta eṣa

naivāpayuṅkta upadarśanalakṣaṇasthaḥ |

naiva kriyāphalamapīṣadavekṣate sa (pāṭhabhedaḥ - apīṣadapekṣate saḥ)

svānandasāndrarasapānasumattacittaḥ || 552||

lakṣyālakṣyagatiṃ tyaktvā yastiṣṭhetkevalātmanā |

śiva eva svayaṃ sākṣādayaṃ brahmaviduttamaḥ || 553||

jīvanneva sadā muktaḥ kṛtārtho brahmavittamaḥ |

upādhināśādbrahmaiva san brahmāpyeti nirdvayam || 554||

śailūṣo veṣasadbhāvābhāvayośca yathā pumān |

tathaiva brahmavicchreṣṭhaḥ sadā brahmaiva nāparaḥ || 555||

yatra kvāpi viśīrṇaṃ satparṇamiva tarorvapuḥ patatāt | (pāṭhabhedaḥ - viśīrṇaṃ parṇamiva)

brahmībhūtasya yateḥ prāgeva taccidagninā dagdham || 556||

sadātmani brahmaṇi tiṣṭhato muneḥ

pūrṇā'dvayānandamayātmanā sadā |

na deśakālādyucitapratīkṣā

tvaṅmāṃsaviṭpiṇḍavisarjanāya || 557||

dehasya mokṣo no mokṣo na daṇḍasya kamaṇḍaloḥ |

avidyāhṛdayagranthimokṣo mokṣo yatastataḥ || 558||

kulyāyāmatha nadyāṃ vā śivakṣetre'pi catvare |

parṇaṃ patati cettena taroḥ kiṃ nu śubhāśubham || 559||

patrasya puṣpasya phalasya nāśavad-

dehendriyaprāṇadhiyāṃ vināśaḥ |

naivātmanaḥ svasya sadātmakasyā-

nandākṛtervṛkṣavadasti caiṣaḥ || 560|| (pāṭhabhedaḥ - vadāsta eṣaḥ)

prajñānaghana ityātmalakṣaṇaṃ satyasūcakam |

anūdyaupādhikasyaiva kathayanti vināśanam || 561||

avināśī vā are'yamātmeti śrutirātmanaḥ |

prabravītyavināśitvaṃ vinaśyatsu vikāriṣu || 562||

pāṣāṇavṛkṣatṛṇadhānyakaḍaṅkarādyā (pāṭhabhedaḥ - kaṭāmbarādyā)

dagdhā bhavanti hi mṛdeva yathā tathaiva |

dehendriyāsumana ādi samastadṛśyaṃ

jñānāgnidagdhamupayāti parātmabhāvam || 563||

vilakṣaṇaṃ yathā dhvāntaṃ līyate bhānutejasi |

tathaiva sakalaṃ dṛśyaṃ brahmaṇi pravilīyate || 564||

ghaṭe naṣṭe yathā vyoma vyomaiva bhavati sphuṭam |

tathaivopādhivilaye brahmaiva brahmavitsvayam || 565||

kṣīraṃ kṣīre yathā kṣiptaṃ tailaṃ taile jalaṃ jale |

saṃyuktamekatāṃ yāti tathā''tmanyātmavinmuniḥ || 566||

evaṃ videhakaivalyaṃ sanmātratvamakhaṇḍitam |

brahmabhāvaṃ prapadyaiṣa yatirnāvartate punaḥ || 567||

sadātmaikatvavijñānadagdhāvidyādivarṣmaṇaḥ |

amuṣya brahmabhūtatvād brahmaṇaḥ kuta udbhavaḥ || 568||

māyāklṛptau bandhamokṣau na staḥ svātmani vastutaḥ |

yathā rajjau niṣkriyāyāṃ sarpābhāsavinirgamau || 569||

āvṛteḥ sadasattvābhyāṃ vaktavye bandhamokṣaṇe |

nāvṛtirbrahmaṇaḥ kācidanyābhāvādanāvṛtam |

yadyastyadvaitahāniḥ syād dvaitaṃ no sahate śrutiḥ || 570||

bandhañca mokṣañca mṛṣaiva mūḍhā

buddherguṇaṃ vastuni kalpayanti |

dṛgāvṛtiṃ meghakṛtāṃ yathā ravau

yato'dvayā'saṅgacidetadakṣaram || 571|| (pāṭhabhedaḥ - cidekamakṣaram)

astīti pratyayo yaśca yaśca nāstīti vastuni |

buddhereva guṇāvetau na tu nityasya vastunaḥ || 572||

atastau māyayā klṛptau bandhamokṣau na cātmani |

niṣkale niṣkriye śānte niravadye nirañjane |

advitīye pare tattve vyomavatkalpanā kutaḥ || 573||

na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ |

na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā || 574||

sakalanigamacūḍāsvāntasiddhāntarūpaṃ

paramidamatiguhyaṃ darśitaṃ te mayādya |

apagatakalidoṣaṃ kāmanirmuktabuddhiṃ (pāṭhabhedaḥ - buddhiḥ)

svasutavadasakṛttvāṃ bhāvayitvā mumukṣum || 575||

iti śrutvā gurorvākyaṃ praśrayeṇa kṛtānatiḥ |

sa tena samanujñāto yayau nirmuktabandhanaḥ || 576||

gurureva sadānandasindhau nirmagnamānasaḥ | (pāṭhabhedaḥ - gurureṣa)

pāvayanvasudhāṃ sarvāṃ vicacāra nirantaraḥ || 577||

ityācāryasya śiṣyasya saṃvādenātmalakṣaṇam |

nirūpitaṃ mumukṣūṇāṃ sukhabodhopapattaye || 578||

hitamidamupadeśamādriyantāṃ

vihitanirastasamastacittadoṣāḥ |

bhavasukhaviratāḥ praśāntacittāḥ (pāṭhabhedaḥ - sukhavimukhāḥ)

śrutirasikā yatayo mumukṣavo ye || 579||

saṃsārādhvani tāpabhānukiraṇaprodbhūtadāhavyathā-

khinnānāṃ jalakāṅkṣayā marubhuvi bhrāntyā paribhrāmyatām |

atyāsannasudhāmbudhiṃ sukhakaraṃ brahmādvayaṃ darśaya-

tyeṣā śaṅkarabhāratī vijayate nirvāṇasandāyinī || 580||

|| iti śaṅkarācāryaviracitaṃ vivekacūḍāmaṇiḥ ||

|| oṃ tatsat ||