Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 38

ॐ

விதுர நீதி - உத்யோக பர்வம், அத்யாயஃ 38

Vyasa Tamil

॥ இதி ஶ்ரீமஹாபாரதே உத்யோகபர்வணி ப்ரஜாகரபர்வணி

விதுரவாக்யே அஷ்டத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥

விதுர உவாச ।

ஊர்த்வம் ப்ராணா ஹ்யுத்க்ராமந்தி யூநஃ ஸ்தவிர ஆயதி ।

ப்ரத்யுத்தாநாபிவாதாப்யாம் புநஸ்தாந்பதிபத்யதே ॥ 1॥

பீடம் தத்த்வா ஸாதவேऽப்யாகதாய

ஆநீயாபஃ பரிநிர்ணிஜ்ய பாதௌ ।

ஸுகம் ப்ரு'ஷ்ட்வா ப்ரதிவேத்யாத்ம ஸம்ஸ்தம்

ததோ தத்யாதந்நமவேக்ஷ்ய தீரஃ ॥ 2॥

யஸ்யோதகம் மதுபர்கம் ச காம் ச

ந மந்த்ரவித்ப்ரதிக்ரு'ஹ்ணாதி கேஹே ।

லோபாத்பயாதர்தகார்பண்யதோ வா

தஸ்யாநர்தம் ஜீவிதமாஹுரார்யாஃ ॥ 3॥

சிகித்ஸகஃ ஶக்ய கர்தாவகீர்ணீ

ஸ்தேநஃ க்ரூரோ மத்யபோ ப்ரூணஹா ச ।

ஸேநாஜீவீ ஶ்ருதிவிக்ராயகஶ் ச

ப்ரு'ஶம் ப்ரியோऽப்யதிதிர்நோதகார்ஹஃ ॥ 4॥

அவிக்ரேயம் லவணம் பக்வமந்நம் ததி

க்ஷீரம் மது தைலம் க்ரு'தம் ச ।

திலா மாம்ஸம் மூலபலாநி ஶாகம்

ரக்தம் வாஸஃ ஸர்வகந்தா குடஶ் ச ॥ 5॥

அரோஷணோ யஃ ஸமலோஷ்ட காஞ்சநஃ

ப்ரஹீண ஶோகோ கதஸந்தி விக்ரஹஃ ।

நிந்தா ப்ரஶம்ஸோபரதஃ ப்ரியாப்ரியே

சரந்நுதாஸீநவதேஷ பிக்ஷுகஃ ॥ 6॥

நீவார மூலேங்குத ஶாகவ்ரு'த்திஃ

ஸுஸம்யதாத்மாக்நிகார்யேஷ்வசோத்யஃ ।

வநே வஸந்நதிதிஷ்வப்ரமத்தோ

துரந்தரஃ புண்யக்ரு'தேஷ தாபஸஃ ॥ 7॥

அபக்ரு'த்வா புத்திமதோ தூரஸ்தோऽஸ்மீதி நாஶ்வஸேத் ।

தீர்கௌ புத்திமதோ பாஹூ யாப்யாம் ஹிம்ஸதி ஹிம்ஸிதஃ ॥ 8॥

ந விஶ்வஸேதவிஶ்வஸ்தே விஶ்வஸ்தே நாதிவிஶ்வஸேத் ।

விஶ்வாஸாத்பயமுத்பந்நம் மூலாந்யபி நிக்ரு'ந்ததி ॥ 9॥

அநீர்ஷ்யுர்குப்ததாரஃ ஸ்யாத்ஸம்விபாகீ ப்ரியம்வதஃ ।

ஶ்லக்ஷ்ணோ மதுரவாக்ஸ்த்ரீணாம் ந சாஸாம் வஶகோ பவேத் ॥ 10॥

பூஜநீயா மஹாபாகாஃ புண்யாஶ்ச க்ரு'ஹதீப்தயஃ ।

ஸ்த்ரியஃ ஶ்ரியோ க்ரு'ஹஸ்யோக்தாஸ்தஸ்மாத்ரக்ஷ்யா விஶேஷதஃ ॥ 11॥

பிதுரந்தஃபுரம் தத்யாந்மாதுர்தத்யாந்மஹாநஸம் ।

கோஷு சாத்மஸமம் தத்யாத்ஸ்வயமேவ க்ரு'ஷிம் வ்ரஜேத் ।

ப்ரு'த்யைர்வணிஜ்யாசாரம் ச புத்ரைஃ ஸேவேத ப்ராஹ்மணாந் ॥ 12॥

அத்ப்யோऽக்நிர்ப்ரஹ்மதஃ க்ஷத்ரமஶ்மநோ லோஹமுத்திதம் ।

தேஷாம் ஸர்வத்ரகம் தேஜஃ ஸ்வாஸு யோநிஷு ஶாம்யதி ॥ 13॥

நித்யம் ஸந்தஃ குலே ஜாதாஃ பாவகோபம தேஜஸஃ ।

க்ஷமாவந்தோ நிராகாராஃ காஷ்டேऽக்நிரிவ ஶேரதே ॥ 14॥

யஸ்ய மந்த்ரம் ந ஜாநந்தி பாஹ்யாஶ்சாப்யந்தராஶ் ச யே ।

ஸ ராஜா ஸர்வதஶ்சக்ஷுஶ்சிரமைஶ்வர்யமஶ்நுதே ॥ 15॥

கரிஷ்யந்ந ப்ரபாஷேத க்ரு'தாந்யேவ ச தர்ஶயேத் ।

தர்மகாமார்த கார்யாணி ததா மந்த்ரோ ந பித்யதே ॥ 16॥

கிரிப்ரு'ஷ்டமுபாருஹ்ய ப்ராஸாதம் வா ரஹோகதஃ ।

அரண்யே நிஃஶலாகே வா தத்ர மந்த்ரோ விதீயதே ॥ 17॥

நாஸுஹ்ரு'த்பரமம் மந்த்ரம் பாரதார்ஹதி வேதிதும் ।

அபண்டிதோ வாபி ஸுஹ்ரு'த்பண்டிதோ வாப்யநாத்மவாந் ।

அமாத்யே ஹ்யர்தலிப்ஸா ச மந்த்ரரக்ஷணமேவ ச ॥ 18॥

க்ரு'தாநி ஸர்வகார்யாணி யஸ்ய வா பார்ஷதா விதுஃ ।

கூடமந்த்ரஸ்ய ந்ரு'பதேஸ்தஸ்ய ஸித்திரஸம்ஶயம் ॥ 19॥

அப்ரஶஸ்தாநி கர்மாணி யோ மோஹாதநுதிஷ்டதி ।

ஸ தேஷாம் விபரிப்ரம்ஶே ப்ரஶ்யதே ஜீவிதாதபி ॥ 20॥

கர்மணாம் து ப்ரஶஸ்தாநாமநுஷ்டாநம் ஸுகாவஹம் ।

தேஷாமேவாநநுஷ்டாநம் பஶ்சாத்தாபகரம் மஹத் ॥ 21॥

ஸ்தாநவ்ரு'த்த க்ஷயஜ்ஞஸ்ய ஷாட்குண்ய விதிதாத்மநஃ ।

அநவஜ்ஞாத ஶீலஸ்ய ஸ்வாதீநா ப்ரு'திவீ ந்ரு'ப ॥ 22॥

அமோகக்ரோதஹர்ஷஸ்ய ஸ்வயம் க்ரு'த்யாந்வவேக்ஷிணஃ ।

ஆத்மப்ரத்யய கோஶஸ்ய வஸுதேயம் வஸுந்தரா ॥ 23॥

நாமமாத்ரேண துஷ்யேத சத்ரேண ச மஹீபதிஃ ।

ப்ரு'த்யேப்யோ விஸ்ரு'ஜேதர்தாந்நைகஃ ஸர்வஹரோ பவேத் ॥ 24॥

ப்ராஹ்மணோ ப்ராஹ்மணம் வேத பர்தா வேத ஸ்த்ரியம் ததா ।

அமாத்யம் ந்ரு'பதிர்வேத ராஜா ராஜாநமேவ ச ॥ 25॥

ந ஶத்ருரங்கமாபந்நோ மோக்தவ்யோ வத்யதாம் கதஃ ।

அஹதாத்தி பயம் தஸ்மாஜ்ஜாயதே நசிராதிவ ॥ 26॥

தைவதேஷு ச யத்நேந ராஜஸு ப்ராஹ்மணேஷு ச ।

நியந்தவ்யஃ ஸதா க்ரோதோ வ்ரு'த்தபாலாதுரேஷு ச ॥ 27॥

நிரர்தம் கலஹம் ப்ராஜ்ஞோ வர்ஜயேந்மூட ஸேவிதம் ।

கீர்திம் ச லபதே லோகே ந சாநர்தேந யுஜ்யதே ॥ 28॥

ப்ரஸாதோ நிஷ்பலோ யஸ்ய க்ரோதஶ்சாபி நிரர்தகஃ ।

ந தம் பர்தாரமிச்சந்தி ஷண்டம் பதிமிவ ஸ்த்ரியஃ ॥ 29॥

ந புத்திர்தநலாபாய ந ஜாட்யமஸம்ரு'த்தயே ।

லோகபர்யாய வ்ரு'த்தாந்தம் ப்ராஜ்ஞோ ஜாநாதி நேதரஃ ॥ 30॥

வித்யா ஶீலவயோவ்ரு'த்தாந்புத்திவ்ரு'த்தாம்ஶ்ச பாரத ।

தநாபிஜந வ்ரு'த்தாம்ஶ்ச நித்யம் மூடோऽவமந்யதே ॥ 31॥

அநார்ய வ்ரு'த்தமப்ராஜ்ஞமஸூயகமதார்மிகம் ।

அநர்தாஃ க்ஷிப்ரமாயாந்தி வாக்துஷ்டம் க்ரோதநம் ததா ॥ 32॥

அவிஸம்வாதநம் தாநம் ஸமயஸ்யாவ்யதிக்ரமஃ ।

ஆவர்தயந்தி பூதாநி ஸம்யக்ப்ரணிஹிதா ச வாக் ॥ 33॥

அவிஸம்வாதகோ தக்ஷஃ க்ரு'தஜ்ஞோ மதிமாந்ரு'ஜுஃ ।

அபி ஸங்க்ஷீண கோஶோऽபி லபதே பரிவாரணம் ॥ 34॥

த்ரு'திஃ ஶமோ தமஃ ஶௌசம் காருண்யம் வாகநிஷ்டுரா ।

மித்ராணாம் சாநபித்ரோஹஃ ஸதைதாஃ ஸமிதஃ ஶ்ரியஃ ॥ 35॥

அஸம்விபாகீ துஷ்டாத்மா க்ரு'தக்நோ நிரபத்ரபஃ ।

தாத்ரு'ங்நராதமோ லோகே வர்ஜநீயோ நராதிப ॥ 36॥

ந ஸ ராத்ரௌ ஸுகம் ஶேதே ஸ ஸர்ப இவ வேஶ்மநி ।

யஃ கோபயதி நிர்தோஷம் ஸ தோஷோऽப்யந்தரம் ஜநம் ॥ 37॥

யேஷு துஷ்டேஷு தோஷஃ ஸ்யாத்யோகக்ஷேமஸ்ய பாரத ।

ஸதா ப்ரஸாதநம் தேஷாம் தேவதாநாமிவாசரேத் ॥ 38॥

யேऽர்தாஃ ஸ்த்ரீஷு ஸமாஸக்தாஃ ப்ரதமோத்பதிதேஷு ச ।

யே சாநார்ய ஸமாஸக்தாஃ ஸர்வே தே ஸம்ஶயம் கதாஃ ॥ 39॥

யத்ர ஸ்த்ரீ யத்ர கிதவோ யத்ர பாலோऽநுஶாஸ்தி ச ।

மஜ்ஜந்தி தேऽவஶா தேஶா நத்யாமஶ்மப்லவா இவ ॥ 40॥

ப்ரயோஜநேஷு யே ஸக்தா ந விஶேஷேஷு பாரத ।

தாநஹம் பண்டிதாந்மந்யே விஶேஷா ஹி ப்ரஸங்கிநஃ ॥ 41॥

யம் ப்ரஶம்ஸந்தி கிதவா யம் ப்ரஶம்ஸந்தி சாரணாஃ ।

யம் ப்ரஶம்ஸந்தி பந்தக்யோ ந ஸ ஜீவதி மாநவஃ ॥ 42॥

ஹித்வா தாந்பரமேஷ்வாஸாந்பாண்டவாநமிதௌஜஸஃ ।

ஆஹிதம் பாரதைஶ்வர்யம் த்வயா துர்யோதநே மஹத் ॥ 43॥

தம் த்ரக்ஷ்யஸி பரிப்ரஷ்டம் தஸ்மாத்த்வம் நசிராதிவ ।

ஐஶ்வர்யமதஸம்மூடம் பலிம் லோகத்ரயாதிவ ॥ 44॥

॥ இதி ஶ்ரீமஹாபாரதே உத்யோகபர்வணி ப்ரஜாகரபர்வணி

விதுரவாக்யே அஷ்டத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 38॥

Roman (IAST) Transliteration

|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi

viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||

vidura uvāca |

ūrdhvaṃ prāṇā hyutkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati |

pratyutthānābhivādābhyāṃ punastānpatipadyate || 1||

pīṭhaṃ dattvā sādhave'bhyāgatāya

ānīyāpaḥ parinirṇijya pādau |

sukhaṃ pṛṣṭvā prativedyātma saṃsthaṃ

tato dadyādannamavekṣya dhīraḥ || 2||

yasyodakaṃ madhuparkaṃ ca gāṃ ca

na mantravitpratigṛhṇāti gehe |

lobhādbhayādarthakārpaṇyato vā

tasyānarthaṃ jīvitamāhurāryāḥ || 3||

cikitsakaḥ śakya kartāvakīrṇī

stenaḥ krūro madyapo bhrūṇahā ca |

senājīvī śrutivikrāyakaś ca

bhṛśaṃ priyo'pyatithirnodakārhaḥ || 4||

avikreyaṃ lavaṇaṃ pakvamannaṃ dadhi

kṣīraṃ madhu tailaṃ ghṛtaṃ ca |

tilā māṃsaṃ mūlaphalāni śākaṃ

raktaṃ vāsaḥ sarvagandhā guḍaś ca || 5||

aroṣaṇo yaḥ samaloṣṭa kāñcanaḥ

prahīṇa śoko gatasandhi vigrahaḥ |

nindā praśaṃsoparataḥ priyāpriye

carannudāsīnavadeṣa bhikṣukaḥ || 6||

nīvāra mūleṅguda śākavṛttiḥ

susaṃyatātmāgnikāryeṣvacodyaḥ |

vane vasannatithiṣvapramatto

dhurandharaḥ puṇyakṛdeṣa tāpasaḥ || 7||

apakṛtvā buddhimato dūrastho'smīti nāśvaset |

dīrghau buddhimato bāhū yābhyāṃ hiṃsati hiṃsitaḥ || 8||

na viśvasedaviśvaste viśvaste nātiviśvaset |

viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlānyapi nikṛntati || 9||

anīrṣyurguptadāraḥ syātsaṃvibhāgī priyaṃvadaḥ |

ślakṣṇo madhuravākstrīṇāṃ na cāsāṃ vaśago bhavet || 10||

pūjanīyā mahābhāgāḥ puṇyāśca gṛhadīptayaḥ |

striyaḥ śriyo gṛhasyoktāstasmādrakṣyā viśeṣataḥ || 11||

piturantaḥpuraṃ dadyānmāturdadyānmahānasam |

goṣu cātmasamaṃ dadyātsvayameva kṛṣiṃ vrajet |

bhṛtyairvaṇijyācāraṃ ca putraiḥ seveta brāhmaṇān || 12||

adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam |

teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 13||

nityaṃ santaḥ kule jātāḥ pāvakopama tejasaḥ |

kṣamāvanto nirākārāḥ kāṣṭhe'gniriva śerate || 14||

yasya mantraṃ na jānanti bāhyāścābhyantarāś ca ye |

sa rājā sarvataścakṣuściramaiśvaryamaśnute || 15||

kariṣyanna prabhāṣeta kṛtānyeva ca darśayet |

dharmakāmārtha kāryāṇi tathā mantro na bhidyate || 16||

giripṛṣṭhamupāruhya prāsādaṃ vā rahogataḥ |

araṇye niḥśalāke vā tatra mantro vidhīyate || 17||

nāsuhṛtparamaṃ mantraṃ bhāratārhati veditum |

apaṇḍito vāpi suhṛtpaṇḍito vāpyanātmavān |

amātye hyarthalipsā ca mantrarakṣaṇameva ca || 18||

kṛtāni sarvakāryāṇi yasya vā pārṣadā viduḥ |

gūḍhamantrasya nṛpatestasya siddhirasaṃśayam || 19||

apraśastāni karmāṇi yo mohādanutiṣṭhati |

sa teṣāṃ viparibhraṃśe bhraśyate jīvitādapi || 20||

karmaṇāṃ tu praśastānāmanuṣṭhānaṃ sukhāvaham |

teṣāmevānanuṣṭhānaṃ paścāttāpakaraṃ mahat || 21||

sthānavṛddha kṣayajñasya ṣāḍguṇya viditātmanaḥ |

anavajñāta śīlasya svādhīnā pṛthivī nṛpa || 22||

amoghakrodhaharṣasya svayaṃ kṛtyānvavekṣiṇaḥ |

ātmapratyaya kośasya vasudheyaṃ vasundharā || 23||

nāmamātreṇa tuṣyeta chatreṇa ca mahīpatiḥ |

bhṛtyebhyo visṛjedarthānnaikaḥ sarvaharo bhavet || 24||

brāhmaṇo brāhmaṇaṃ veda bhartā veda striyaṃ tathā |

amātyaṃ nṛpatirveda rājā rājānameva ca || 25||

na śatruraṅkamāpanno moktavyo vadhyatāṃ gataḥ |

ahatāddhi bhayaṃ tasmājjāyate nacirādiva || 26||

daivateṣu ca yatnena rājasu brāhmaṇeṣu ca |

niyantavyaḥ sadā krodho vṛddhabālātureṣu ca || 27||

nirarthaṃ kalahaṃ prājño varjayenmūḍha sevitam |

kīrtiṃ ca labhate loke na cānarthena yujyate || 28||

prasādo niṣphalo yasya krodhaścāpi nirarthakaḥ |

na taṃ bhartāramicchanti ṣaṇḍhaṃ patimiva striyaḥ || 29||

na buddhirdhanalābhāya na jāḍyamasamṛddhaye |

lokaparyāya vṛttāntaṃ prājño jānāti netaraḥ || 30||

vidyā śīlavayovṛddhānbuddhivṛddhāṃśca bhārata |

dhanābhijana vṛddhāṃśca nityaṃ mūḍho'vamanyate || 31||

anārya vṛttamaprājñamasūyakamadhārmikam |

anarthāḥ kṣipramāyānti vāgduṣṭaṃ krodhanaṃ tathā || 32||

avisaṃvādanaṃ dānaṃ samayasyāvyatikramaḥ |

āvartayanti bhūtāni samyakpraṇihitā ca vāk || 33||

avisaṃvādako dakṣaḥ kṛtajño matimānṛjuḥ |

api saṅkṣīṇa kośo'pi labhate parivāraṇam || 34||

dhṛtiḥ śamo damaḥ śaucaṃ kāruṇyaṃ vāganiṣṭhurā |

mitrāṇāṃ cānabhidrohaḥ sataitāḥ samidhaḥ śriyaḥ || 35||

asaṃvibhāgī duṣṭātmā kṛtaghno nirapatrapaḥ |

tādṛṅnarādhamo loke varjanīyo narādhipa || 36||

na sa rātrau sukhaṃ śete sa sarpa iva veśmani |

yaḥ kopayati nirdoṣaṃ sa doṣo'bhyantaraṃ janam || 37||

yeṣu duṣṭeṣu doṣaḥ syādyogakṣemasya bhārata |

sadā prasādanaṃ teṣāṃ devatānāmivācaret || 38||

ye'rthāḥ strīṣu samāsaktāḥ prathamotpatiteṣu ca |

ye cānārya samāsaktāḥ sarve te saṃśayaṃ gatāḥ || 39||

yatra strī yatra kitavo yatra bālo'nuśāsti ca |

majjanti te'vaśā deśā nadyāmaśmaplavā iva || 40||

prayojaneṣu ye saktā na viśeṣeṣu bhārata |

tānahaṃ paṇḍitānmanye viśeṣā hi prasaṅginaḥ || 41||

yaṃ praśaṃsanti kitavā yaṃ praśaṃsanti cāraṇāḥ |

yaṃ praśaṃsanti bandhakyo na sa jīvati mānavaḥ || 42||

hitvā tānparameṣvāsānpāṇḍavānamitaujasaḥ |

āhitaṃ bhārataiśvaryaṃ tvayā duryodhane mahat || 43||

taṃ drakṣyasi paribhraṣṭaṃ tasmāttvaṃ nacirādiva |

aiśvaryamadasammūḍhaṃ baliṃ lokatrayādiva || 44||

|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi

viduravākye aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38||