📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
விதுர நீதி - உத்யோக பர்வம், அத்யாயஃ 35
Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 35
Vyasa Tamil
॥ இதி ஶ்ரீமஹாபாரதே உத்யோகபர்வணி ப்ரஜாகரபர்வணி
விதுரஹிதவாக்யே பஞ்சத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥
த்ரு'தராஷ்ட்ர உவாச ।
ப்ரூஹி பூயோ மஹாபுத்தே தர்மார்தஸஹிதம் வசஃ ।
ஶ‍ரு'ண்வதோ நாஸ்தி மே த்ரு'ப்திர்விசித்ராணீஹ பாஷஸே ॥ 1॥
விதுர உவாச ।
ஸர்வதீர்தேஷு வா ஸ்நாநம் ஸர்வபூதேஷு சார்ஜவம் ।
உபே ஏதே ஸமே ஸ்யாதாமார்ஜவம் வா விஶிஷ்யதே ॥ 2॥
ஆர்ஜவம் ப்ரதிபத்யஸ்வ புத்ரேஷு ஸததம் விபோ ।
இஹ கீர்திம் பராம் ப்ராப்ய ப்ரேத்ய ஸ்வர்கமவாப்ஸ்யஸி ॥ 3॥
யாவத்கீர்திர்மநுஷ்யஸ்ய புண்யா லோகேஷு கீயதே ।
தாவத்ஸ புருஷவ்யாக்ர ஸ்வர்கலோகே மஹீயதே ॥ 4॥
அத்ராப்யுதாஹரந்தீமமிதிஹாஸம் புராதநம் ।
விரோசநஸ்ய ஸம்வாதம் கேஶிந்யர்தே ஸுதந்வநா ॥ 5॥
கேஶிந்யுவாச ।
கிம் ப்ராஹ்மணாஃ ஸ்விச்ச்ரேயாம்ஸோ திதிஜாஃ ஸ்வித்விரோசந ।
அத கேந ஸ்ம பர்யங்கம் ஸுதந்வா நாதிரோஹதி ॥ 6॥
விரோசந உவாச ।
ப்ராஜாபத்யா ஹி வை ஶ்ரேஷ்டா வயம் கேஶிநி ஸத்தமாஃ ।
அஸ்மாகம் கல்விமே லோகாஃ கே தேவாஃ கே த்விஜாதயஃ ॥ 7॥
கேஶிந்யுவாச ।
இஹைவாஸ்ஸ்வ ப்ரதீக்ஷாவ உபஸ்தாநே விரோசந ।
ஸுதந்வா ப்ராதராகந்தா பஶ்யேயம் வாம் ஸமாகதௌ ॥ 8॥
விரோசந உவாச ।
ததா பத்ரே கரிஷ்யாமி யதா த்வம் பீரு பாஷஸே ।
ஸுதந்வாநம் ச மாம் சைவ ப்ராதர்த்ரஷ்டாஸி ஸங்கதௌ ॥ 9॥
விதுர உவாச ।
அந்வாலபே ஹிரண்மயம் ப்ராஹ்ராதேऽஹம் தவாஸநம் ।
ஏகத்வமுபஸம்பந்நோ ந த்வாஸேயம் த்வயா ஸஹ ॥ 10॥
விரோசந உவாச ।
அந்வாஹரந்து பலகம் கூர்சம் வாப்யத வா ப்ரு'ஸீம் ।
ஸுதந்வந்ந த்வமர்ஹோऽஸி மயா ஸஹ ஸமாஸநம் ॥ 11॥
ஸுதந்வோவாச ।
பிதாபி தே ஸமாஸீநமுபாஸீதைவ மாமதஃ ।
பாலஃ ஸுகைதிதோ கேஹே ந த்வம் கிம் சந புத்யஸே ॥ 12॥
விரோசந உவாச ।
ஹிரண்யம் ச கவாஶ்வம் ச யத்வித்தமஸுரேஷு நஃ ।
ஸுதந்வந்விபணே தேந ப்ரஶ்நம் ப்ரு'ச்சாவ யே விதுஃ ॥ 13॥
ஸுதந்வோவாச ।
ஹிரண்யம் ச கவாஶ்வம் ச தவைவாஸ்து விரோசந ।
ப்ராணயோஸ்து பணம் க்ரு'த்வா ப்ரஶ்நம் ப்ரு'ச்சாவ யே விதுஃ ॥ 14॥
விரோசந உவாச ।
ஆவாம் குத்ர கமிஷ்யாவஃ ப்ராணயோர்விபணே க்ரு'தே ।
ந ஹி தேவேஷ்வஹம் ஸ்தாதா ந மநுஷ்யேஷு கர்ஹி சித் ॥ 15॥
ஸுதந்வோவாச ।
பிதரம் தே கமிஷ்யாவஃ ப்ராணயோர்விபணே க்ரு'தே ।
புத்ரஸ்யாபி ஸ ஹேதோர்ஹி ப்ரஹ்ராதோ நாந்ரு'தம் வதேத் ॥ 16॥
ப்ரஹ்லாத உவாச ।
இமௌ தௌ ஸம்ப்ரத்ரு'ஶ்யேதே யாப்யாம் ந சரிதம் ஸஹ ।
ஆஶீவிஷாவிவ க்ருத்தாவேகமார்கமிஹாகதௌ ॥ 17॥
கிம் வை ஸஹைவ சரதோ ந புரா சரதஃ ஸஹ ।
விரோசநைதத்ப்ரு'ச்சாமி கிம் தே ஸக்யம் ஸுதந்வநா ॥ 18॥
விரோசந உவாச ।
ந மே ஸுதந்வநா ஸக்யம் ப்ராணயோர்விபணாவஹே ।
ப்ரஹ்ராத தத்த்வாம்ரு'ப்ச்சாமி மா ப்ரஶ்நமந்ரு'தம் வதீஃ ॥ 19॥
ப்ரஹ்லாத உவாச ।
உதகம் மதுபர்கம் சாப்யாநயந்து ஸுதந்வநே ।
ப்ரஹ்மந்நப்யர்சநீயோऽஸி ஶ்வேதா கௌஃ பீவரீ க்ரு'தா ॥ 20॥
ஸுதந்வோவாச ।
உதகம் மதுபர்கம் ச பத ஏவார்பிதம் மம ।
ப்ரஹ்ராத த்வம் து நௌ ப்ரஶ்நம் தத்யம் ப்ரப்ரூஹி ப்ரு'ச்சதோஃ ॥ 21॥
ப்ரஹ்லாத உவாச ।
புர்தோ வாந்யோ பவாந்ப்ரஹ்மந்ஸாக்ஷ்யே சைவ பவேத்ஸ்திதஃ ।
தயோர்விவததோஃ ப்ரஶ்நம் கதமஸ்மத்விபோ வதேத் ॥ 22॥
அத யோ நைவ ப்ரப்ரூயாத்ஸத்யம் வா யதி வாந்ரு'தம் ।
ஏதத்ஸுதந்வந்ப்ரு'ச்சாமி துர்விவக்தா ஸ்ம கிம் வஸேத் ॥ 23॥
ஸுதந்வோவாச ।
யாம் ராத்ரிமதிவிந்நா ஸ்த்ரீ யாம் சைவாக்ஷ பராஜிதஃ ।
யாம் ச பாராபிதப்தாங்கோ துர்விவக்தா ஸ்ம தாம் வஸேத் ॥ 24॥
நகரே ப்ரதிருத்தஃ ஸந்பஹிர்த்வாரே புபுக்ஷிதஃ ।
அமித்ராந்பூயஸஃ பஶ்யந்துர்விவக்தா ஸ்ம தாம் வஸேத் ॥ 25॥
பஞ்ச பஶ்வந்ரு'தே ஹந்தி தஶ ஹந்தி கவாந்ரு'தே ।
ஶதமஶ்வாந்ரு'தே ஹந்தி ஸஹஸ்ரம் புருஷாந்ரு'தே ॥ 26॥
ஹந்தி ஜாதாநஜாதாம்ஶ்ச ஹிரண்யார்தோऽந்ரு'தம் வதந் ।
ஸர்வம் பூம்யந்ரு'தே ஹந்தி மா ஸ்ம பூம்யந்ரு'தம் வதீஃ ॥ 27॥
ப்ரஹ்லாத உவாச ।
மத்தஃ ஶ்ரேயாநங்கிரா வை ஸுதந்வா த்வத்விரோசந ।
மாதாஸ்ய ஶ்ரேயஸீ மாதுஸ்தஸ்மாத்த்வம் தேந வை ஜிதஃ ॥ 28॥
விரோசந ஸுதந்வாயம் ப்ராணாநாமீஶ்வரஸ்தவ ।
ஸுதந்வந்புநரிச்சாமி த்வயா தத்தம் விரோசநம் ॥ 29॥
ஸுதந்வோவாச ।
யத்தர்மமவ்ரு'ணீதாஸ்த்வம் ந காமாதந்ரு'தம் வதீஃ ।
புநர்ததாமி தே தஸ்மாத்புத்ரம் ப்ரஹ்ராத துர்லபம் ॥ 30॥
ஏஷ ப்ரஹ்ராத புத்ரஸ்தே மயா தத்தோ விரோசநஃ ।
பாதப்ரக்ஷாலநம் குர்யாத்குமார்யாஃ ஸந்நிதௌ மம ॥ 31॥
விதுர உவாச ।
தஸ்மாத்ராஜேந்த்ர பூம்யர்தே நாந்ரு'தம் வக்துமர்ஹஸி ।
மா கமஃ ஸ ஸுதாமாத்யோऽத்யயம் புத்ராநநுப்ரமந் ॥ 32॥
ந தேவா யஷ்டிமாதாய ரக்ஷந்தி பஶுபாலவத் ।
யம் து ரக்ஷிதுமிச்சந்தி புத்த்யா ஸம்விபஜந்தி தம் ॥ 33॥
யதா யதா ஹி புருஷஃ கல்யாணே குருதே மநஃ ।
ததா ததாஸ்ய ஸர்வார்தாஃ ஸித்யந்தே நாத்ர ஸம்ஶயஃ ॥ 34॥
ந சந்தாம்ஸி வ்ரு'ஜிநாத்தாரயந்தி
ஆயாவிநம் மாயயா வர்தமாநம் ।
நீடம் ஶகுந்தா இவ ஜாதபக்ஷாஶ்
சந்தாம்ஸ்யேநம் ப்ரஜஹத்யந்தகாலே ॥ 35॥
மத்தாபாநம் கலஹம் பூகவைரம்
பார்யாபத்யோரந்தரம் ஜ்ஞாதிபேதம் ।
ராஜத்விஷ்டம் ஸ்த்ரீபுமாம்ஸோர்விவாதம்
வர்ஜ்யாந்யாஹுர்யஶ்ச பந்தாஃ ப்ரதுஷ்டஃ ॥ 36॥
ஸாமுத்ரிகம் வணிஜம் சோரபூர்வம்
ஶலாக தூர்தம் ச சிகித்ஸகம் ச ।
அரிம் ச மித்ரம் ச குஶீலவம் ச
நைதாந்ஸாக்யேஷ்வதிகுர்வீத ஸப்த ॥ 37॥
மாநாக்நிஹோத்ரமுத மாநமௌநம்
மாநேநாதீதமுத மாநயஜ்ஞஃ ।
ஏதாநி சத்வார்யபயங்கராணி
பயம் ப்ரயச்சந்த்யயதா க்ரு'தாநி ॥ 38॥
அகார தாஹீ கரதஃ குண்டாஶீ ஸோமவிக்ரயீ ।
பர்வ காரஶ்ச ஸூசீ ச மித்ர த்ருக்பாரதாரிகஃ ॥ 39॥
ப்ரூணஹா குரு தல்பீ ச யஶ்ச ஸ்யாத்பாநபோ த்விஜஃ ।
அதிதீக்ஷ்ணஶ்ச காகஶ்ச நாஸ்திகோ வேத நிந்தகஃ ॥ 40॥
ஸ்ருவ ப்ரக்ரஹணோ வ்ராத்யஃ கீநாஶஶ்சார்தவாநபி ।
ரக்ஷேத்யுக்தஶ்ச யோ ஹிம்ஸ்யாத்ஸர்வே ப்ரஹ்மண்ஹணைஃ ஸமாஃ ॥ 41॥
த்ரு'ணோக்லயா ஜ்ஞாயதே ஜாதரூபம்
யுகே பத்ரோ வ்யவஹாரேண ஸாதுஃ ।
ஶூரோ பயேஷ்வர்தக்ரு'ச்ச்ரேஷு தீரஃ
க்ரு'ச்ச்ராஸ்வாபத்ஸு ஸுஹ்ரு'தஶ்சாரயஶ் ச ॥ 42॥
ஜரா ரூபம் ஹரதி ஹி தைர்யமாஶா
ம்ரு'த்யுஃ ப்ராணாந்தர்மசர்யாமஸூயா ।
க்ரோதஃ ஶ்ரியம் ஶீலமநார்ய ஸேவா
ஹ்ரியம் காமஃ ஸர்வமேவாபிமாநஃ ॥ 43॥
ஶ்ரீர்மங்கலாத்ப்ரபவதி ப்ராகல்ப்யாத்ஸம்ப்ரவர்ததே ।
தாக்ஷ்யாத்து குருதே மூலம் ஸம்யமாத்ப்ரதிதிஷ்டதி ॥ 44॥
அஷ்டௌ குணாஃ புருஷம் தீபயந்தி
ப்ரஜ்ஞா ச கௌல்யம் ச தமஃ ஶ்ருதம் ச ।
பராக்ரமஶ்சாபஹு பாஷிதா ச
தாநம் யதாஶக்தி க்ரு'தஜ்ஞதா ச ॥ 45॥
ஏதாந்குணாம்ஸ்தாத மஹாநுபாவாந்
ஏகோ குணஃ ஸம்ஶ்ரயதே ப்ரஸஹ்ய ।
ராஜா யதா ஸத்குருதே மநுஷ்யம்
ஸர்வாந்குணாநேஷ குணோऽதிபாதி ॥ 46॥
அஷ்டௌ ந்ரு'பேமாநி மநுஷ்யலோகே
ஸ்வர்கஸ்ய லோகஸ்ய நிதர்ஶநாநி ।
சத்வார்யேஷாமந்வவேதாநி ஸத்பிஶ்
சத்வார்யேஷாமந்வவயந்தி ஸந்தஃ ॥ 47॥
யஜ்ஞோ தாநமத்யயநம் தபஶ் ச
சத்வார்யேதாந்யந்வவேதாநி ஸத்பிஃ ।
தமஃ ஸத்யமார்ஜவமாந்ரு'ஶம்ஸ்யம்
சத்வார்யேதாந்யந்வவயந்தி ஸந்தஃ ॥ 48॥
ந ஸா ஸபா யத்ர ந ஸந்தி வ்ரு'த்தா
ந தே வ்ரு'த்தா யே ந வதந்தி தர்மம் ।
நாஸௌ ஹர்மோ யதந ஸத்யமஸ்தி
ந தத்ஸத்யம் யச்சலேநாநுவித்தம் ॥ 49॥
ஸத்யம் ரூபம் ஶ்ருதம் வித்யா கௌல்யம் ஶீலம் பலம் தநம் ।
ஶௌர்யம் ச சிரபாஷ்யம் ச தஶஃ ஸம்ஸர்கயோநயஃ ॥ 50॥
பாபம் குர்வந்பாபகீர்திஃ பாபமேவாஶ்நுதே பலம் ।
புண்யம் குர்வந்புண்யகீர்திஃ புண்யமேவாஶ்நுதே பலம் ॥ 51॥
பாபம் ப்ரஜ்ஞாம் நாஶயதி க்ரியமாணம் புநஃ புநஃ ।
நஷ்டப்ரஜ்ஞஃ பாபமேவ நித்யமாரபதே நரஃ ॥ 52॥
புண்யம் ப்ரஜ்ஞாம் வர்தயதி க்ரியமாணம் புநஃ புநஃ ।
வ்ரு'த்தப்ரஜ்ஞஃ புண்யமேவ நித்யமாரபதே நரஃ ॥ 53॥
அஸூயகோ தந்த ஶூகோ நிஷ்டுரோ வைரக்ரு'ந்நரஃ ।
ஸ க்ரு'ச்ச்ரம் மஹதாப்நோதோ நசிராத்பாபமாசரந் ॥ 54॥
அநஸூயஃ க்ரு'தப்ரஜ்ஞஃ ஶோபநாந்யாசரந்ஸதா ।
அக்ரு'ச்ச்ராத்ஸுகமாப்நோதி ஸர்வத்ர ச விராஜதே ॥ 55॥
ப்ரஜ்ஞாமேவாகமயதி யஃ ப்ராஜ்ஞேப்யஃ ஸ பண்டிதஃ ।
ப்ராஜ்ஞோ ஹ்யவாப்ய தர்மார்தௌ ஶக்நோதி ஸுகமேதிதும் ॥ 56॥
திவஸேநைவ தத்குர்யாத்யேந ராதௌ ஸுகம் வஸேத் ।
அஷ்ட மாஸேந தத்குர்யாத்யேந வர்ஷாஃ ஸுகம் வஸேத் ॥ 57॥
பூர்வே வயஸி தத்குர்யாத்யேந வ்ரு'த்தஸுகம் வஸேத் ।
யாவஜ்ஜீவேந தத்குர்யாத்யேந ப்ரேத்ய ஸுகம் வஸேத் ॥ 58॥
ஜீர்ணமந்நம் ப்ரஶம்ஸந்தி பார்யம் ச கதயௌவநாம் ।
ஶூரம் விகதஸங்க்ராமம் கதபாரம் தபஸ்விநம் ॥ 59॥
தநேநாதர்மலப்தேந யச்சித்ரமபிதீயதே ।
அஸம்வ்ரு'தம் தத்பவதி ததோऽந்யதவதீர்யதே ॥ 60॥
குருராத்மவதாம் ஶாஸ்தா ஶாஸா ராஜா துராத்மநாம் ।
அத ப்ரச்சந்நபாபாநாம் ஶாஸ்தா வைவஸ்வதோ யமஃ ॥ 61॥
ரு'ஷீணாம் ச நதீநாம் ச குலாநாம் ச மஹாமநாம் ।
ப்ரபவோ நாதிகந்தவ்யஃ ஸ்த்ரீணாம் துஶ்சரிதஸ்ய ச ॥ 62॥
த்விஜாதிபூஜாபிரதோ தாதா ஜ்ஞாதிஷு சார்ஜவீ ।
க்ஷத்ரியஃ ஸ்வர்கபாக்ராஜம்ஶ்சிரம் பாலயதே மஹீம் ॥ 63॥
ஸுவர்ணபுஷ்பாம் ப்ரு'திவீம் சிந்வந்தி புருஷாஸ்த்ரயஃ ।
ஶூரஶ்ச க்ரு'தவித்யஶ்ச யஶ்ச ஜாநாதி ஸேவிதும் ॥ 64॥
புத்திஶ்ரேஷ்டாநி கர்மாணி பாஹுமத்யாநி பாரத ।
தாநி ஜங்கா ஜகந்யாநி பாரப்ரத்யவராணி ச ॥ 65॥
துர்யோதநே ச ஶகுநௌ மூடே துஃஶாஸநே ததா ।
கர்ணே சைஶ்வர்யமாதாய கதம் த்வம் பூதிமிச்சஸி ॥ 66॥
ஸர்வைர்குணைருபேதாஶ்ச பாண்டவா பரதர்ஷப ।
பித்ரு'வத்த்வயி வர்தந்தே தேஷு வர்தஸ்வ புத்ரவத் ॥ 67॥
॥ இதி ஶ்ரீமஹாபாரதே உத்யோகபர்வணி ப்ரஜாகரபர்வணி
விதுரஹிதவாக்யே பஞ்சத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 35॥
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākye pañcatriṃśo'dhyāyaḥ ||
dhṛtarāṣṭra uvāca |
brūhi bhūyo mahābuddhe dharmārthasahitaṃ vacaḥ |
śa‍ṛṇvato nāsti me tṛptirvicitrāṇīha bhāṣase || 1||
vidura uvāca |
sarvatīrtheṣu vā snānaṃ sarvabhūteṣu cārjavam |
ubhe ete same syātāmārjavaṃ vā viśiṣyate || 2||
ārjavaṃ pratipadyasva putreṣu satataṃ vibho |
iha kīrtiṃ parāṃ prāpya pretya svargamavāpsyasi || 3||
yāvatkīrtirmanuṣyasya puṇyā lokeṣu gīyate |
tāvatsa puruṣavyāghra svargaloke mahīyate || 4||
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
virocanasya saṃvādaṃ keśinyarthe sudhanvanā || 5||
keśinyuvāca |
kiṃ brāhmaṇāḥ svicchreyāṃso ditijāḥ svidvirocana |
atha kena sma paryaṅkaṃ sudhanvā nādhirohati || 6||
virocana uvāca |
prājāpatyā hi vai śreṣṭhā vayaṃ keśini sattamāḥ |
asmākaṃ khalvime lokāḥ ke devāḥ ke dvijātayaḥ || 7||
keśinyuvāca |
ihaivāssva pratīkṣāva upasthāne virocana |
sudhanvā prātarāgantā paśyeyaṃ vāṃ samāgatau || 8||
virocana uvāca |
tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣase |
sudhanvānaṃ ca māṃ caiva prātardraṣṭāsi saṅgatau || 9||
vidura uvāca |
anvālabhe hiraṇmayaṃ prāhrāde'haṃ tavāsanam |
ekatvamupasampanno na tvāseyaṃ tvayā saha || 10||
virocana uvāca |
anvāharantu phalakaṃ kūrcaṃ vāpyatha vā bṛsīm |
sudhanvanna tvamarho'si mayā saha samāsanam || 11||
sudhanvovāca |
pitāpi te samāsīnamupāsītaiva māmadhaḥ |
bālaḥ sukhaidhito gehe na tvaṃ kiṃ cana budhyase || 12||
virocana uvāca |
hiraṇyaṃ ca gavāśvaṃ ca yadvittamasureṣu naḥ |
sudhanvanvipaṇe tena praśnaṃ pṛcchāva ye viduḥ || 13||
sudhanvovāca |
hiraṇyaṃ ca gavāśvaṃ ca tavaivāstu virocana |
prāṇayostu paṇaṃ kṛtvā praśnaṃ pṛcchāva ye viduḥ || 14||
virocana uvāca |
āvāṃ kutra gamiṣyāvaḥ prāṇayorvipaṇe kṛte |
na hi deveṣvahaṃ sthātā na manuṣyeṣu karhi cit || 15||
sudhanvovāca |
pitaraṃ te gamiṣyāvaḥ prāṇayorvipaṇe kṛte |
putrasyāpi sa hetorhi prahrādo nānṛtaṃ vadet || 16||
prahlāda uvāca |
imau tau sampradṛśyete yābhyāṃ na caritaṃ saha |
āśīviṣāviva kruddhāvekamārgamihāgatau || 17||
kiṃ vai sahaiva carato na purā carataḥ saha |
virocanaitatpṛcchāmi kiṃ te sakhyaṃ sudhanvanā || 18||
virocana uvāca |
na me sudhanvanā sakhyaṃ prāṇayorvipaṇāvahe |
prahrāda tattvāmṛpcchāmi mā praśnamanṛtaṃ vadīḥ || 19||
prahlāda uvāca |
udakaṃ madhuparkaṃ cāpyānayantu sudhanvane |
brahmannabhyarcanīyo'si śvetā gauḥ pīvarī kṛtā || 20||
sudhanvovāca |
udakaṃ madhuparkaṃ ca patha evārpitaṃ mama |
prahrāda tvaṃ tu nau praśnaṃ tathyaṃ prabrūhi pṛcchatoḥ || 21||
prahlāda uvāca |
purto vānyo bhavānbrahmansākṣye caiva bhavetsthitaḥ |
tayorvivadatoḥ praśnaṃ kathamasmadvibho vadet || 22||
atha yo naiva prabrūyātsatyaṃ vā yadi vānṛtam |
etatsudhanvanpṛcchāmi durvivaktā sma kiṃ vaset || 23||
sudhanvovāca |
yāṃ rātrimadhivinnā strī yāṃ caivākṣa parājitaḥ |
yāṃ ca bhārābhitaptāṅgo durvivaktā sma tāṃ vaset || 24||
nagare pratiruddhaḥ sanbahirdvāre bubhukṣitaḥ |
amitrānbhūyasaḥ paśyandurvivaktā sma tāṃ vaset || 25||
pañca paśvanṛte hanti daśa hanti gavānṛte |
śatamaśvānṛte hanti sahasraṃ puruṣānṛte || 26||
hanti jātānajātāṃśca hiraṇyārtho'nṛtaṃ vadan |
sarvaṃ bhūmyanṛte hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ || 27||
prahlāda uvāca |
mattaḥ śreyānaṅgirā vai sudhanvā tvadvirocana |
mātāsya śreyasī mātustasmāttvaṃ tena vai jitaḥ || 28||
virocana sudhanvāyaṃ prāṇānāmīśvarastava |
sudhanvanpunaricchāmi tvayā dattaṃ virocanam || 29||
sudhanvovāca |
yaddharmamavṛṇīthāstvaṃ na kāmādanṛtaṃ vadīḥ |
punardadāmi te tasmātputraṃ prahrāda durlabham || 30||
eṣa prahrāda putraste mayā datto virocanaḥ |
pādaprakṣālanaṃ kuryātkumāryāḥ sannidhau mama || 31||
vidura uvāca |
tasmādrājendra bhūmyarthe nānṛtaṃ vaktumarhasi |
mā gamaḥ sa sutāmātyo'tyayaṃ putrānanubhraman || 32||
na devā yaṣṭimādāya rakṣanti paśupālavat |
yaṃ tu rakṣitumicchanti buddhyā saṃvibhajanti tam || 33||
yathā yathā hi puruṣaḥ kalyāṇe kurute manaḥ |
tathā tathāsya sarvārthāḥ sidhyante nātra saṃśayaḥ || 34||
na chandāṃsi vṛjināttārayanti
āyāvinaṃ māyayā vartamānam |
nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāś
chandāṃsyenaṃ prajahatyantakāle || 35||
mattāpānaṃ kalahaṃ pūgavairaṃ
bhāryāpatyorantaraṃ jñātibhedam |
rājadviṣṭaṃ strīpumāṃsorvivādaṃ
varjyānyāhuryaśca panthāḥ praduṣṭhaḥ || 36||
sāmudrikaṃ vaṇijaṃ corapūrvaṃ
śalāka dhūrtaṃ ca cikitsakaṃ ca |
ariṃ ca mitraṃ ca kuśīlavaṃ ca
naitānsākhyeṣvadhikurvīta sapta || 37||
mānāgnihotramuta mānamaunaṃ
mānenādhītamuta mānayajñaḥ |
etāni catvāryabhayaṅkarāṇi
bhayaṃ prayacchantyayathā kṛtāni || 38||
agāra dāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī |
parva kāraśca sūcī ca mitra dhrukpāradārikaḥ || 39||
bhrūṇahā guru talpī ca yaśca syātpānapo dvijaḥ |
atitīkṣṇaśca kākaśca nāstiko veda nindakaḥ || 40||
sruva pragrahaṇo vrātyaḥ kīnāśaścārthavānapi |
rakṣetyuktaśca yo hiṃsyātsarve brahmaṇhaṇaiḥ samāḥ || 41||
tṛṇoklayā jñāyate jātarūpaṃ
yuge bhadro vyavahāreṇa sādhuḥ |
śūro bhayeṣvarthakṛcchreṣu dhīraḥ
kṛcchrāsvāpatsu suhṛdaścārayaś ca || 42||
jarā rūpaṃ harati hi dhairyamāśā
mṛtyuḥ prāṇāndharmacaryāmasūyā |
krodhaḥ śriyaṃ śīlamanārya sevā
hriyaṃ kāmaḥ sarvamevābhimānaḥ || 43||
śrīrmaṅgalātprabhavati prāgalbhyātsampravardhate |
dākṣyāttu kurute mūlaṃ saṃyamātpratitiṣṭhati || 44||
aṣṭau guṇāḥ puruṣaṃ dīpayanti
prajñā ca kaulyaṃ ca damaḥ śrutaṃ ca |
parākramaścābahu bhāṣitā ca
dānaṃ yathāśakti kṛtajñatā ca || 45||
etānguṇāṃstāta mahānubhāvān
eko guṇaḥ saṃśrayate prasahya |
rājā yadā satkurute manuṣyaṃ
sarvānguṇāneṣa guṇo'tibhāti || 46||
aṣṭau nṛpemāni manuṣyaloke
svargasya lokasya nidarśanāni |
catvāryeṣāmanvavetāni sadbhiś
catvāryeṣāmanvavayanti santaḥ || 47||
yajño dānamadhyayanaṃ tapaś ca
catvāryetānyanvavetāni sadbhiḥ |
damaḥ satyamārjavamānṛśaṃsyaṃ
catvāryetānyanvavayanti santaḥ || 48||
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā
na te vṛddhā ye na vadanti dharmam |
nāsau harmo yatana satyamasti
na tatsatyaṃ yacchalenānuviddham || 49||
satyaṃ rūpaṃ śrutaṃ vidyā kaulyaṃ śīlaṃ balaṃ dhanam |
śauryaṃ ca cirabhāṣyaṃ ca daśaḥ saṃsargayonayaḥ || 50||
pāpaṃ kurvanpāpakīrtiḥ pāpamevāśnute phalam |
puṇyaṃ kurvanpuṇyakīrtiḥ puṇyamevāśnute phalam || 51||
pāpaṃ prajñāṃ nāśayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ |
naṣṭaprajñaḥ pāpameva nityamārabhate naraḥ || 52||
puṇyaṃ prajñāṃ vardhayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ |
vṛddhaprajñaḥ puṇyameva nityamārabhate naraḥ || 53||
asūyako danda śūko niṣṭhuro vairakṛnnaraḥ |
sa kṛcchraṃ mahadāpnoto nacirātpāpamācaran || 54||
anasūyaḥ kṛtaprajñaḥ śobhanānyācaransadā |
akṛcchrātsukhamāpnoti sarvatra ca virājate || 55||
prajñāmevāgamayati yaḥ prājñebhyaḥ sa paṇḍitaḥ |
prājño hyavāpya dharmārthau śaknoti sukhamedhitum || 56||
divasenaiva tatkuryādyena rātau sukhaṃ vaset |
aṣṭa māsena tatkuryādyena varṣāḥ sukhaṃ vaset || 57||
pūrve vayasi tatkuryādyena vṛddhasukhaṃ vaset |
yāvajjīvena tatkuryādyena pretya sukhaṃ vaset || 58||
jīrṇamannaṃ praśaṃsanti bhāryaṃ ca gatayauvanām |
śūraṃ vigatasaṅgrāmaṃ gatapāraṃ tapasvinam || 59||
dhanenādharmalabdhena yacchidramapidhīyate |
asaṃvṛtaṃ tadbhavati tato'nyadavadīryate || 60||
gururātmavatāṃ śāstā śāsā rājā durātmanām |
atha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ || 61||
ṛṣīṇāṃ ca nadīnāṃ ca kulānāṃ ca mahāmanām |
prabhavo nādhigantavyaḥ strīṇāṃ duścaritasya ca || 62||
dvijātipūjābhirato dātā jñātiṣu cārjavī |
kṣatriyaḥ svargabhāgrājaṃściraṃ pālayate mahīm || 63||
suvarṇapuṣpāṃ pṛthivīṃ cinvanti puruṣāstrayaḥ |
śūraśca kṛtavidyaśca yaśca jānāti sevitum || 64||
buddhiśreṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhārata |
tāni jaṅghā jaghanyāni bhārapratyavarāṇi ca || 65||
duryodhane ca śakunau mūḍhe duḥśāsane tathā |
karṇe caiśvaryamādhāya kathaṃ tvaṃ bhūtimicchasi || 66||
sarvairguṇairupetāśca pāṇḍavā bharatarṣabha |
pitṛvattvayi vartante teṣu vartasva putravat || 67||
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākye pañcatriṃśo'dhyāyaḥ || 35||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever