📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
பதஞ்ஜலி யோக ஸூத்ராணி - 2 (ஸாதந பாத)
Patanjali Yoga Sutrani - 2 (sadhana Pada)
Tamil
அத ஸாதநபாதஃ ।
தபஃ ஸ்வாத்யாயேஶ்வரப்ரணிதாநாநி க்ரியாயோகஃ ॥1॥
ஸமாதிபாவநார்தஃ க்லேஶதநூகரணார்தஶ்ச ॥2॥
அவித்யாஸ்மிதாராகத்வேஷாபிநிவேஶாஃ க்லேஶாஃ ॥3॥
அவித்யா க்ஷேத்ரமுத்தரேஷாம் ப்ரஸுப்ததநுவிச்சிந்நோதாராணாம் ॥4॥
அநித்யாஶுசிதுஃகாநாத்மஸு நித்யஶுசிஸுகாத்மக்யாதிரவித்யா ॥5॥
த்ரு'க்தர்ஶநஶக்த்யோரேகாத்மதேவாஸ்மிதா ॥6॥
ஸுகாநுஶயீ ராகஃ ॥7॥
துஃகாநுஶயீ த்வேஷஃ ॥8॥
ஸ்வரஸவாஹீ விதுஷோऽபி ததாரூடோऽபிநிவேஶஃ ॥9॥
தே ப்ரதிப்ரஸவஹேயாஃ ஸூக்ஷ்மாஃ ॥10॥
த்யாநஹேயாஸ்தத்வ்ரு'த்தயஃ ॥11॥
க்லேஶமூலஃ கர்மாஶயோ த்ரு'ஷ்டாத்ரு'ஷ்டஜந்மவேதநீயஃ ॥12॥
ஸதி மூலே தத் விபாகோ ஜாத்யாயுர்போகாஃ ॥13॥
தே ஹ்லாதபரிதாபபலாஃ புண்யாபுண்யஹேதுத்வாத் ॥14॥
பரிணாமதாபஸம்ஸ்காரதுஃகைர்குணவ்ரு'த்திவிரோதாச்ச துஃகமேவ ஸர்வம் விவேகிநஃ ॥15॥
ஹேயம் துஃகமநாகதம் ॥16॥
த்ரஷ்ட்ரு'த்ரு'ஶ்யயோஃ ஸம்யோகோ ஹேயஹேதுஃ॥17॥
ப்ரகாஶக்ரியாஸ்திதிஶீலம் பூதேந்த்ரியாத்மகம் போகாபவர்கார்தம் த்ரு'ஶ்யம் ॥18॥
விஶேஷாவிஶேஷலிங்கமாத்ராலிங்காநி குணபர்வாணி ॥19॥
த்ரஷ்டா த்ரு'ஶிமாத்ரஃ ஶுத்தோऽபி ப்ரத்யயாநுபஶ்யஃ ॥20॥
ததர்த ஏவ த்ரு'ஶ்யஸ்யாத்மா ॥21॥
க்ரு'தார்தம் ப்ரதி நஷ்டமப்யநஷ்டம் ததந்யஸாதாரணத்வாத் ॥22॥
ஸ்வஸ்வாமிஶக்த்யோஃ ஸ்வரூபோபலப்திஹேதுஃ ஸம்யோகஃ ॥23॥
தஸ்ய ஹேதுரவித்யா ॥24॥
ததபாவாத்ஸம்யோகாபாவோ ஹாநம் தத் த்ரு'ஶேஃ கைவல்யம் ॥25॥
விவேகக்யாதிரவிப்லவா ஹாநோபாயஃ ॥26॥
தஸ்ய ஸப்ததா ப்ராந்தபூமிஃ ப்ரஜ்ஞா ॥27॥
யோகாங்காநுஷ்டாநாதஶுத்திக்ஷயே ஜ்ஞாநதீப்திராவிவேகக்யாதேஃ ॥28॥
யமநியமாஸநப்ராணாயாமப்ரத்யாஹாரதாரணாத்யாநஸமாதயோஷ்டாவங்காநி ॥29॥
அஹிம்ஸாஸத்யாஸ்தேயப்ரஹ்மசர்யாபரிக்ரஹா யமாஃ ॥30॥
ஜாதிதேஶகாலஸமயாநவச்சிந்நாஃ ஸார்வபௌமா மஹாவ்ரதம் ॥31॥
ஶௌசஸந்தோஷதபஃ ஸ்வாத்யாயேஶ்வரப்ரணிதாநாநி நியமாஃ ॥32॥
விதர்கபாதநே ப்ரதிபக்ஷபாவநம் ॥33॥
விதர்காஹிம்ஸாதயஃ க்ரு'தகாரிதாநுமோதிதா லோபக்ரோதமோஹபூர்வகா ம்ரு'துமத்யாதிமாத்ரா துஃகாஜ்ஞாநாநந்தபலா இதி ப்ரதிபக்ஷபாவநம் ॥34॥
அஹிம்ஸாப்ரதிஷ்டாயாம் தத்ஸந்நிதௌ வைரத்யாகஃ ॥35॥
ஸத்யப்ரதிஷ்டாயாம் க்ரியாபலாஶ்ரயத்வம் ॥36॥
அஸ்தேயப்ரதிஷ்டாயாம் ஸர்வரத்நோபஸ்தாநம் ॥37॥
ப்ரஹ்மசர்யப்ரதிஷ்டாயாம் வீர்யலாபஃ ॥38॥
அபரிக்ரஹஸ்தைர்யே ஜந்மகதந்தாஸம்போதஃ ॥39॥
ஶௌசாத்ஸ்வாங்கஜுகுப்ஸா பரைரஸம்ஸர்கஃ ॥40॥
ஸத்த்வஶுத்தி-ஸௌமநஸ்யைகாக்ர்யேந்த்ரியஜயாத்மதர்ஶந-யோக்யத்வாநி ச ॥41॥
ஸந்தோஷாத் அநுத்தமஃஸுகலாபஃ ॥42॥
காயேந்த்ரியஸித்திரஶுத்திக்ஷயாத் தபஸஃ ॥43॥
ஸ்வாத்யாயாதிஷ்டதேவதாஸம்ப்ரயோகஃ ॥44॥
ஸமாதிஸித்திரீஶ்வரப்ரணிதாநாத் ॥45॥
ஸ்திரஸுகமாஸநம் ॥46॥
ப்ரயத்நஶைதில்யாநந்தஸமாபத்திப்யாம் ॥47॥
ததோ த்வந்த்வாநபிகாதஃ ॥48॥
தஸ்மிந் ஸதி ஶ்வாஸப்ரஶ்வாஸயோர்கதிவிச்சேதஃ ப்ராணாயாமஃ ॥49॥
(ஸ து) பாஹ்யாப்யந்தரஸ்தம்பவ்ரு'த்திர்தேஶகாலஸங்க்யாபிஃ பரித்ரு'ஷ்டோ தீர்கஸூக்ஷ்மஃ ॥50॥
பாஹ்யாப்யந்தரவிஷயாக்ஷேபீ சதுர்தஃ ॥51॥
ததஃ க்ஷீயதே ப்ரகாஶாவரணம் ॥52॥
தாரணாஸு ச யோக்யதா மநஸஃ ॥53॥
ஸ்வவிஷயாஸம்ப்ரயோகே சித்தஸ்வரூபாநுகார இவேந்த்ரியாணாம் ப்ரத்யாஹாரஃ ॥54॥
ததஃ பரமாவஶ்யதேந்த்ரியாணாம் ॥55॥
இதி பாதஞ்ஜலயோகதர்ஶநே ஸாதநபாதோ நாம த்விதீயஃ பாதஃ ।
Roman (IAST) Transliteration
atha sādhanapādaḥ |
tapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ ||1||
samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaśca ||2||
avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥ ||3||
avidyā kṣetramuttareṣāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām ||4||
anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātiravidyā ||5||
dṛgdarśanaśaktyorekātmatevāsmitā ||6||
sukhānuśayī rāgaḥ ||7||
duḥkhānuśayī dveṣaḥ ||8||
svarasavāhī viduṣo'pi tathārūḍho'bhiniveśaḥ ||9||
te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥ ||10||
dhyānaheyāstadvṛttayaḥ ||11||
kleśamūlaḥ karmāśayo dṛṣṭādṛṣṭajanmavedanīyaḥ ||12||
sati mūle tad vipāko jātyāyurbhogāḥ ||13||
te hlādaparitāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahetutvāt ||14||
pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥ ||15||
heyaṃ duḥkhamanāgatam ||16||
draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥ||17||
prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyam ||18||
viśeṣāviśeṣaliṅgamātrāliṅgāni guṇaparvāṇi ||19||
draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho'pi pratyayānupaśyaḥ ||20||
tadartha eva dṛśyasyātmā ||21||
kṛtārthaṃ prati naṣṭamapyanaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt ||22||
svasvāmiśaktyoḥ svarūpopalabdhihetuḥ saṃyogaḥ ||23||
tasya heturavidyā ||24||
tadabhāvātsaṃyogābhāvo hānaṃ tad dṛśeḥ kaivalyam ||25||
vivekakhyātiraviplavā hānopāyaḥ ||26||
tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā ||27||
yogāṅgānuṣṭhānādaśuddhikṣaye jñānadīptirāvivekakhyāteḥ ||28||
yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayoṣṭāvaṅgāni ||29||
ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ ||30||
jātideśakālasamayānavacchinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam ||31||
śaucasantoṣatapaḥ svādhyāyeśvarapraṇidhānāni niyamāḥ ||32||
vitarkabādhane pratipakṣabhāvanam ||33||
vitarkāhiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam ||34||
ahiṃsāpratiṣṭhāyāṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ ||35||
satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam ||36||
asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānam ||37||
brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ ||38||
aparigrahasthairye janmakathantāsambodhaḥ ||39||
śaucātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥ ||40||
sattvaśuddhi-saumanasyaikāgryendriyajayātmadarśana-yogyatvāni ca ||41||
santoṣāt anuttamaḥsukhalābhaḥ ||42||
kāyendriyasiddhiraśuddhikṣayāt tapasaḥ ||43||
svādhyāyādiṣṭadevatāsamprayogaḥ ||44||
samādhisiddhirīśvarapraṇidhānāt ||45||
sthirasukhamāsanam ||46||
prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām ||47||
tato dvandvānabhighātaḥ ||48||
tasmin sati śvāsapraśvāsayorgativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ ||49||
(sa tu) bāhyābhyantarastambhavṛttirdeśakālasaṅkhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ ||50||
bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥ ||51||
tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇam ||52||
dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ ||53||
svaviṣayāsamprayoge cittasvarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥ ||54||
tataḥ paramāvaśyatendriyāṇām ||55||
iti pātañjalayogadarśane sādhanapādo nāma dvitīyaḥ pādaḥ |