Shrimadbhagavadgita Parayana - Dvitiyo'dhyayah

ॐ

ஶ்ரீமத்பகவத்கீதா பாராயண - த்விதீயோऽத்யாயஃ

Gita Vyasa Tamil

ௐ ஶ்ரீ பரமாத்மநே நமஃ

அத த்விதீயோऽத்யாயஃ

ஸாங்க்யயோகஃ

ஸஞ்ஜய உவாச

தம் ததா க்ரு'பயாऽऽவிஷ்டம் அஶ்ருபூர்ணாகுலேக்ஷணம் ।

விஷீதந்தமிதம் வாக்யம் உவாச மதுஸூதநஃ ॥1॥

ஶ்ரீ பகவாநுவாச

குதஸ்த்வா கஶ்மலமிதம் விஷமே ஸமுபஸ்திதம் ।

அநார்யஜுஷ்டமஸ்வர்க்யம் அகீர்திகரமர்ஜுந ॥2॥

க்லைப்யம் மா ஸ்ம கமஃ பார்த நைதத்த்வய்யுபபத்யதே ।

க்ஷுத்ரம் ஹ்ரு'தயதௌர்பல்யம் த்யக்த்வோத்திஷ்ட பரந்தப ॥3॥

அர்ஜுந உவாச

கதம் பீஷ்மமஹம் ஸங்க்யே த்ரோணம் ச மதுஸூதந ।

இஷுபிஃ ப்ரதியோத்ஸ்யாமி பூஜார்ஹாவரிஸூதந ॥4॥

குரூநஹத்வா ஹி மஹாநுபாவாந் ஶ்ரேயோ போக்தும் பைக்ஷ்யமபீஹ லோகே ।

ஹத்வார்தகாமாம்ஸ்து குரூநிஹைவ புஞ்ஜீய போகாந் ருதிரப்ரதிக்தாந் ॥5॥

ந சைதத்வித்மஃ கதரந்நோ கரீயஃ யத்வா ஜயேம யதி வா நோ ஜயேயுஃ ।

யாநேவ ஹத்வா ந ஜிஜீவிஷாமஃ தேऽவஸ்திதாஃ ப்ரமுகே தார்தராஷ்ட்ராஃ ॥6॥

கார்பண்யதோஷோபஹதஸ்வபாவஃ ப்ரு'ச்சாமி த்வாம் தர்மஸம்மூடசேதாஃ ।

யச்ச்ரேயஃ ஸ்யாந்நிஶ்சிதம் ப்ரூஹி தந்மே ஶிஷ்யஸ்தேऽஹம் ஶாதி மாம் த்வாம் ப்ரபந்நம் ॥7॥

ந ஹி ப்ரபஶ்யாமி மமாபநுத்யாத் யச்சோகமுச்சோஷணமிந்த்ரியாணாம் ।

அவாப்ய பூமாவஸபத்நம்ரு'த்தம் ராஜ்யம் ஸுராணாமபி சாதிபத்யம் ॥8॥

ஸஞ்ஜய உவாச

ஏவமுக்த்வா ஹ்ரு'ஷீகேஶம் குடாகேஶஃ பரந்தபஃ ।

ந யோத்ஸ்ய இதி கோவிந்தம் உக்த்வா தூஷ்ணீம் பபூவ ஹ ॥9॥

தமுவாச ஹ்ரு'ஷீகேஶஃ ப்ரஹஸந்நிவ பாரத ।

ஸேநயோருபயோர்மத்யே விஷீதந்தமிதம் வசஃ ॥10॥

ஶ்ரீ பகவாநுவாச

அஶோச்யாநந்வஶோசஸ்த்வம் ப்ரஜ்ஞாவாதாம்ஶ்ச பாஷஸே ।

கதாஸூநகதாஸூம்ஶ்ச நாநுஶோசந்தி பண்டிதாஃ ॥11॥

ந த்வேவாஹம் ஜாது நாஸம் ந த்வம் நேமே ஜநாதிபாஃ ।

ந சைவ ந பவிஷ்யாமஃ ஸர்வே வயமதஃ பரம் ॥12॥

தேஹிநோऽஸ்மிந்யதா தேஹே கௌமாரம் யௌவநம் ஜரா ।

ததா தேஹாந்தரப்ராப்திஃ தீரஸ்தத்ர ந முஹ்யதி ॥13॥

மாத்ராஸ்பர்ஶாஸ்து கௌந்தேய ஶீதோஷ்ணஸுகதுஃகதாஃ ।

ஆகமாபாயிநோऽநித்யாஃ தாம்ஸ்திதிக்ஷஸ்வ பாரத ॥14॥

யம் ஹி ந வ்யதயந்த்யேதே புருஷம் புருஷர்ஷப ।

ஸமதுஃகஸுகம் தீரம் ஸோऽம்ரு'தத்வாய கல்பதே ॥15॥

நாஸதோ வித்யதே பாவஃ நாபாவோ வித்யதே ஸதஃ ।

உபயோரபி த்ரு'ஷ்டோऽந்தஃ த்வநயோஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ ॥16॥

அவிநாஶி து தத்வித்தி யேந ஸர்வமிதம் ததம் ।

விநாஶமவ்யயஸ்யாஸ்ய ந கஶ்சித்கர்துமர்ஹதி ॥17॥

அந்தவந்த இமே தேஹாஃ நித்யஸ்யோக்தாஃ ஶரீரிணஃ ।

அநாஶிநோऽப்ரமேயஸ்ய தஸ்மாத்யுத்யஸ்வ பாரத ॥18॥

ய ஏநம் வேத்தி ஹந்தாரம் யஶ்சைநம் மந்யதே ஹதம் ।

உபௌ தௌ ந விஜாநீதஃ நாயம் ஹந்தி ந ஹந்யதே ॥19॥

ந ஜாயதே ம்ரியதே வா கதாசித் நாயம் பூத்வா பவிதா வா ந பூயஃ ।

அஜோ நித்யஃ ஶாஶ்வதோऽயம் புராணஃ ந ஹந்யதே ஹந்யமாநே ஶரீரே ॥20॥

வேதாவிநாஶிநம் நித்யம் ய ஏநமஜமவ்யயம் ।

கதம் ஸ புருஷஃ பார்த கம் காதயதி ஹந்தி கம் ॥21॥

வாஸாம்ஸி ஜீர்ணாநி யதா விஹாய நவாநி க்ரு'ஹ்ணாதி நரோऽபராணி ।

ததா ஶரீராணி விஹாய ஜீர்ணாநி அந்யாநி ஸம்யாதி நவாநி தேஹீ ॥22॥

நைநம் சிந்தந்தி ஶஸ்த்ராணி நைநம் தஹதி பாவகஃ ।

ந சைநம் க்லேதயந்த்யாபஃ ந ஶோஷயதி மாருதஃ ॥23॥

அச்சேத்யோऽயமதாஹ்யோऽயம் அக்லேத்யோऽஶோஷ்ய ஏவ ச ।

நித்யஃ ஸர்வகதஃ ஸ்தாணுஃ அசலோऽயம் ஸநாதநஃ ॥24॥

அவ்யக்தோऽயமசிந்த்யோऽயம் அவிகார்யோऽயமுச்யதே ।

தஸ்மாதேவம் விதித்வைநம் நாநுஶோசிதுமர்ஹஸி ॥25॥

அத சைநம் நித்யஜாதம் நித்யம் வா மந்யஸே ம்ரு'தம் ।

ததாऽபி த்வம் மஹாபாஹோ நைவம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥26॥

ஜாதஸ்ய ஹி த்ருவோ ம்ரு'த்யுஃ த்ருவம் ஜந்ம ம்ரு'தஸ்ய ச ।

தஸ்மாதபரிஹார்யேऽர்தே ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥27॥

அவ்யக்தாதீநி பூதாநி வ்யக்தமத்யாநி பாரத ।

அவ்யக்தநிதநாந்யேவ தத்ர கா பரிதேவநா ॥28॥

ஆஶ்சர்யவத்பஶ்யதி கஶ்சிதேநம் ஆஶ்சர்யவத்வததி ததைவ சாந்யஃ ।

ஆஶ்சர்யவச்சைநமந்யஃ ஶ்ரு'ணோதி ஶ்ருத்வாऽப்யேநம் வேத ந சைவ கஶ்சித் ॥29॥

தேஹீ நித்யமவத்யோऽயம் தேஹே ஸர்வஸ்ய பாரத ।

தஸ்மாத்ஸர்வாணி பூதாநி ந த்வம் ஶோசிதுமர்ஹஸி ॥30॥

ஸ்வதர்மமபி சாவேக்ஷ்ய ந விகம்பிதுமர்ஹஸி ।

தர்ம்யாத்தி யுத்தாச்ச்ரேயோऽந்யத் க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே ॥31॥

யத்ரு'ச்சயா சோபபந்நம் ஸ்வர்கத்வாரமபாவ்ரு'தம் ।

ஸுகிநஃ க்ஷத்ரியாஃ பார்த லபந்தே யுத்தமீத்ரு'ஶம் ॥32॥

அத சேத்த்வமிமம் தர்ம்யம் ஸங்க்ராமம் ந கரிஷ்யஸி ।

ததஃ ஸ்வதர்மம் கீர்திம் ச ஹித்வா பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥33॥

அகீர்திம் சாபி பூதாநி கதயிஷ்யந்தி தேऽவ்யயாம் ।

ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்திஃ மரணாததிரிச்யதே ॥34॥

பயாத்ரணாதுபரதம் மம்ஸ்யந்தே த்வாம் மஹாரதாஃ ।

யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதஃ பூத்வா யாஸ்யஸி லாகவம் ॥35॥

அவாச்யவாதாம்ஶ்ச பஹூந் வதிஷ்யந்தி தவாஹிதாஃ ।

நிந்தந்தஸ்தவ ஸாமர்த்யம் ததோ துஃகதரம் நு கிம் ॥36॥

ஹதோ வா ப்ராப்ஸ்யஸி ஸ்வர்கம் ஜித்வா வா போக்ஷ்யஸேமஹீம் ।

தஸ்மாதுத்திஷ்ட கௌந்தேய யுத்தாய க்ரு'தநிஶ்சயஃ ॥37॥

ஸுகதுஃகே ஸமே க்ரு'த்வா லாபாலாபௌ ஜயாஜயௌ ।

ததோ யுத்தாய யுஜ்யஸ்வ நைவம் பாபமவாப்ஸ்யஸி ॥38॥

ஏஷா தேऽபிஹிதா ஸாங்க்யே புத்திர்யோகே த்விமாம் ஶ்ரு'ணு ।

புத்த்யா யுக்தோ யயா பார்த கர்மபந்தம் ப்ரஹாஸ்யஸி ॥39॥

நேஹாபிக்ரமநாஶோऽஸ்தி ப்ரத்யவாயோ ந வித்யதே ।

ஸ்வல்பமப்யஸ்ய தர்மஸ்ய த்ராயதே மஹதோ பயாத் ॥40॥

வ்யவஸாயாத்மிகா புத்திஃ ஏகேஹ குருநந்தந ।

பஹுஶாகா ஹ்யநந்தாஶ்ச புத்தயோऽவ்யவஸாயிநாம் ॥41॥

யாமிமாம் புஷ்பிதாம் வாசம் ப்ரவதந்த்யவிபஶ்சிதஃ ।

வேதவாதரதாஃ பார்த நாந்யதஸ்தீதி வாதிநஃ ॥42॥

காமாத்மாநஃ ஸ்வர்கபராஃ ஜந்மகர்மபலப்ரதாம் ।

க்ரியாவிஶேஷபஹுலாம் போகைஶ்வர்யகதிம் ப்ரதி ॥43॥

போகைஶ்வர்யப்ரஸக்தாநாம் தயாऽபஹ்ரு'தசேதஸாம் ।

வ்யவஸாயாத்மிகா புத்திஃ ஸமாதௌ ந விதீயதே ॥44॥

த்ரைகுண்யவிஷயா வேதாஃ நிஸ்த்ரைகுண்யோ பவார்ஜுந ।

நிர்த்வந்த்வோ நித்யஸத்த்வஸ்தஃ நிர்யோகக்ஷேம ஆத்மவாந் ॥45॥

யாவாநர்த உதபாநே ஸர்வதஃ ஸம்ப்லுதோதகே ।

தாவாந்ஸர்வேஷு வேதேஷு ப்ராஹ்மணஸ்ய விஜாநதஃ ॥46॥

கர்மண்யேவாதிகாரஸ்தே மா பலேஷு கதாசந ।

மா கர்மபலஹேதுர்பூஃ மா தே ஸங்கோऽஸ்த்வகர்மணி ॥47॥

யோகஸ்தஃ குரு கர்மாணி ஸங்கம் த்யக்த்வா தநஞ்ஜய ।

ஸித்த்யஸித்த்யோஃ ஸமோ பூத்வா ஸமத்வம் யோக உச்யதே ॥48॥

தூரேண ஹ்யவரம் கர்ம புத்தியோகாத்தநஞ்ஜய ।

புத்தௌ ஶரணமந்விச்ச க்ரு'பணாஃ பலஹேதவஃ ॥49॥

புத்தியுக்தோ ஜஹாதீஹ உபே ஸுக்ரு'ததுஷ்க்ரு'தே ।

தஸ்மாத்யோகாய யுஜ்யஸ்வ யோகஃ கர்மஸு கௌஶலம் ॥50॥

கர்மஜம் புத்தியுக்தா ஹி பலம் த்யக்த்வா மநீஷிணஃ ।

ஜந்மபந்தவிநிர்முக்தாஃ பதம் கச்சந்த்யநாமயம் ॥51॥

யதா தே மோஹகலிலம் புத்திர்வ்யதிதரிஷ்யதி ।

ததா கந்தாऽஸி நிர்வேதம் ஶ்ரோதவ்யஸ்ய ஶ்ருதஸ்ய ச ॥52॥

ஶ்ருதிவிப்ரதிபந்நா தே யதா ஸ்தாஸ்யதி நிஶ்சலா ।

ஸமாதாவசலா புத்திஃ ததா யோகமவாப்ஸ்யஸி ॥53॥

அர்ஜுந உவாச

ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ய கா பாஷா ஸமாதிஸ்தஸ்ய கேஶவ ।

ஸ்திததீஃ கிம் ப்ரபாஷேத கிமாஸீத வ்ரஜேத கிம் ॥54॥

ஶ்ரீ பகவாநுவாச

ப்ரஜஹாதி யதா காமாந் ஸர்வாந்பார்த மநோகதாந் ।

ஆத்மந்யேவாத்மநா துஷ்டஃ ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ததோச்யதே ॥55॥

துஃகேஷ்வநுத்விக்நமநாஃ ஸுகேஷு விகதஸ்ப்ரு'ஹஃ ।

வீதராகபயக்ரோதஃ ஸ்திததீர்முநிருச்யதே ॥56॥

யஃ ஸர்வத்ராநபிஸ்நேஹஃ தத்தத்ப்ராப்ய ஶுபாஶுபம் ।

நாபிநந்ததி ந த்வேஷ்டி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥57॥

யதா ஸம்ஹரதே சாயம் கூர்மோऽங்காநீவ ஸர்வஶஃ ।

இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஃ தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥58॥

விஷயா விநிவர்தந்தே நிராஹாரஸ்ய தேஹிநஃ ।

ரஸவர்ஜம் ரஸோऽப்யஸ்ய பரம் த்ரு'ஷ்ட்வா நிவர்ததே ॥59॥

யததோ ஹ்யபி கௌந்தேய புருஷஸ்ய விபஶ்சிதஃ ।

இந்த்ரியாணி ப்ரமாதீநி ஹரந்தி ப்ரஸபம் மநஃ ॥60॥

தாநி ஸர்வாணி ஸம்யம்ய யுக்த ஆஸீத மத்பரஃ ।

வஶே ஹி யஸ்யேந்த்ரியாணி தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥61॥

த்யாயதோ விஷயாந்பும்ஸஃ ஸங்கஸ்தேஷூபஜாயதே ।

ஸங்காத்ஸஞ்ஜாயதே காமஃ காமாத்க்ரோதோऽபிஜாயதே ॥62॥

க்ரோதாத்பவதி ஸம்மோஹஃ ஸம்மோஹாத்ஸ்ம்ரு'திவிப்ரமஃ ।

ஸ்ம்ரு'திப்ரம்ஶாத் புத்திநாஶஃ புத்திநாஶாத்ப்ரணஶ்யதி ॥63॥

ராகத்வேஷவியுக்தைஸ்து விஷயாநிந்த்ரியைஶ்சரந் ।

ஆத்மவஶ்யைர்விதேயாத்மா ப்ரஸாதமதிகச்சதி ॥64॥

ப்ரஸாதே ஸர்வதுஃகாநாம் ஹாநிரஸ்யோபஜாயதே ।

ப்ரஸந்நசேதஸோ ஹ்யாஶு புத்திஃ பர்யவதிஷ்டதே ॥65॥

நாऽஸ்தி புத்திரயுக்தஸ்ய ந சாயுக்தஸ்ய பாவநா ।

ந சாபாவயதஃ ஶாந்திஃ அஶாந்தஸ்ய குதஃ ஸுகம் ॥66॥

இந்த்ரியாணாம் ஹி சரதாம் யந்மநோऽநுவிதீயதே ।

ததஸ்ய ஹரதி ப்ரஜ்ஞாம் வாயுர்நாவமிவாம்பஸி ॥67॥

தஸ்மாத்யஸ்ய மஹாபாஹோ நிக்ரு'ஹீதாநி ஸர்வஶஃ ।

இந்த்ரியாணீந்த்ரியார்தேப்யஃ தஸ்ய ப்ரஜ்ஞா ப்ரதிஷ்டிதா ॥68॥

யா நிஶா ஸர்வபூதாநாம் தஸ்யாம் ஜாகர்தி ஸம்யமீ ।

யஸ்யாம் ஜாக்ரதி பூதாநி ஸா நிஶா பஶ்யதோ முநேஃ ॥69॥

ஆபூர்யமாணமசலப்ரதிஷ்டம் ஸமுத்ரமாபஃ ப்ரவிஶந்தி யத்வத் ।

தத்வத்காமா யம் ப்ரவிஶந்தி ஸர்வே ஸ ஶாந்திமாப்நோதி ந காமகாமீ ॥70॥

விஹாய காமாந்யஃ ஸர்வாந் புமாம்ஶ்சரதி நிஸ்ஸ்ப்ரு'ஹஃ ।

நிர்மமோ நிரஹங்காரஃ ஸ ஶாந்திமதிகச்சதி ॥71॥

ஏஷா ப்ராஹ்மீ ஸ்திதிஃ பார்த நைநாம் ப்ராப்ய விமுஹ்யதி ।

ஸ்தித்வாऽஸ்யாமந்தகாலேऽபி ப்ரஹ்மநிர்வாணம்ரு'ச்சதி ॥72॥

॥ ௐ தத்ஸதிதி ஶ்ரீமத்பகவத்கீதாஸு உபநிஷத்ஸு ப்ரஹ்மவித்யாயாம்

யோகஶாஸ்த்ரே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணார்ஜுநஸம்வாதே ஸாங்க்யயோகோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha dvitīyo'dhyāyaḥ

sāṅkhyayogaḥ

sañjaya uvāca

taṃ tathā kṛpayā''viṣṭam aśrupūrṇākulekṣaṇam |

viṣīdantamidaṃ vākyam uvāca madhusūdanaḥ ||1||

śrī bhagavānuvāca

kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |

anāryajuṣṭamasvargyam akīrtikaramarjuna ||2||

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |

kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||3||

arjuna uvāca

kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |

iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||4||

gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |

hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||5||

na caitadvidmaḥ kataranno garīyaḥ yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |

yāneva hatvā na jijīviṣāmaḥ te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||6||

kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |

yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||7||

na hi prapaśyāmi mamāpanudyāt yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |

avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||8||

sañjaya uvāca

evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapaḥ |

na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||9||

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |

senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||10||

śrī bhagavānuvāca

aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |

gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||11||

na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |

na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||12||

dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |

tathā dehāntaraprāptiḥ dhīrastatra na muhyati ||13||

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |

āgamāpāyino'nityāḥ tāṃstitikṣasva bhārata ||14||

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |

samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||15||

nāsato vidyate bhāvaḥ nābhāvo vidyate sataḥ |

ubhayorapi dṛṣṭo'ntaḥ tvanayostattvadarśibhiḥ ||16||

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |

vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||17||

antavanta ime dehāḥ nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |

anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||18||

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |

ubhau tau na vijānītaḥ nāyaṃ hanti na hanyate ||19||

na jāyate mriyate vā kadācit nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |

ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇaḥ na hanyate hanyamāne śarīre ||20||

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |

kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||21||

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |

tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni anyāni saṃyāti navāni dehī ||22||

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |

na cainaṃ kledayantyāpaḥ na śoṣayati mārutaḥ ||23||

acchedyo'yamadāhyo'yam akledyo'śoṣya eva ca |

nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ acalo'yaṃ sanātanaḥ ||24||

avyakto'yamacintyo'yam avikāryo'yamucyate |

tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||25||

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |

tathā'pi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||26||

jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ dhruvaṃ janma mṛtasya ca |

tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||27||

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |

avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||28||

āścaryavatpaśyati kaścidenaṃ āścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |

āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit ||29||

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |

tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||30||

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |

dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate ||31||

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |

sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||32||

atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi |

tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||33||

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |

sambhāvitasya cākīrtiḥ maraṇādatiricyate ||34||

bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |

yeṣāṃ ca tvaṃ bahumataḥ bhūtvā yāsyasi lāghavam ||35||

avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |

nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||36||

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyasemahīm |

tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||37||

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |

tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||38||

eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu |

buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||39||

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |

svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||40||

vyavasāyātmikā buddhiḥ ekeha kurunandana |

bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ||41||

yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |

vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||42||

kāmātmānaḥ svargaparāḥ janmakarmaphalapradām |

kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||43||

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām |

vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||44||

traiguṇyaviṣayā vedāḥ nistraiguṇyo bhavārjuna |

nirdvandvo nityasattvasthaḥ niryogakṣema ātmavān ||45||

yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake |

tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||46||

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |

mā karmaphalaheturbhūḥ mā te saṅgo'stvakarmaṇi ||47||

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |

siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||48||

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |

buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||49||

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |

tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||50||

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |

janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||51||

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |

tadā gantā'si nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||52||

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |

samādhāvacalā buddhiḥ tadā yogamavāpsyasi ||53||

arjuna uvāca

sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |

sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||54||

śrī bhagavānuvāca

prajahāti yadā kāmān sarvānpārtha manogatān |

ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||55||

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |

vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||56||

yaḥ sarvatrānabhisnehaḥ tattatprāpya śubhāśubham |

nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||57||

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||58||

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |

rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||59||

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |

indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||60||

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |

vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||61||

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |

saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||62||

krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ |

smṛtibhraṃśāt buddhināśaḥ buddhināśātpraṇaśyati ||63||

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |

ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||64||

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |

prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||65||

nā'sti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |

na cābhāvayataḥ śāntiḥ aśāntasya kutaḥ sukham ||66||

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |

tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||67||

tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||68||

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |

yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||69||

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat |

tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||70||

vihāya kāmānyaḥ sarvān pumāṃścarati nisspṛhaḥ |

nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati ||71||

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |

sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati ||72||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde sāṅkhyayogo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||