śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||