2.9 Ayodhyakanda - Navama Sargah

ॐ

2.9 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - නවම සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ නවමස්සර්ගඃ .

ඒවමුක්තා තු කෛකේයී ක්රෝධේන ජ්වලිතානනා .

දීර්ඝමුෂ්ණං විනිශ්වස්ය මන්ථරාමිදමබ්රවීත් .. 1 ..

අද්ය රාමමිතඃ ක්ෂිප්රං වනං ප්රස්ථාපයාම්යහම් .

යෞවරාජ්යේ ච භරතං ක්ෂිප්රමේවාභිෂේචයේ .. 2 ..

ඉදං ත්විදානීං සම්පශ්ය කේනෝපායේන මන්ථරේ .

භරතඃ ප්රාප්නුයාද්රාජ්යං න තු රාමඃ කථඤ්චන .. 3 ..

ඒවමුක්තා තයා දේව්යා මන්ථරා පාපදර්ශිනී .

රාමාර්ථමුපහිංසන්තී කෛකේයීමිදමබ්රවීත් .. 4 ..

හන්තේදානීං ප්රවක්ෂ්යාමි කෛකේයි ශ්රූයතාං ච මේ .

යථා තේ භරතෝ රාජ්යං පුත්රඃ ප්රාප්ස්යති කේවලම් .. 5 ..

කිං න ස්මරසි කෛකේයි ස්මරන්තී වා නිගූහසේ .

යදුච්යමානමාත්මාර්ථං මත්තස්ත්වං ශ්රෝතුමිච්ඡසි .. 6 ..

මයෝච්යමානං යදි තේ ශ්රෝතුං ඡන්දෝ විලාසිනි .

ශ්රූයතාමභිධාස්යාමි ශ්රුත්වා චාපි විමෘශ්යතාම් .. 7 ..

ශ්රුත්වෛවං වචනං තස්යා මන්ථරායාස්තු කෛකේයී .

කිඤ්චිදුත්ථාය ශයනාත්ස්වාස්තීර්ණාදිදමබ්රවීත් .. 8 ..

කථය ත්වං මමෝපායං කේනෝපායේන මන්ථරේ .

භරතඃ ප්රාප්නුයාද්රාජ්යං න තු රාමඃ කථඤ්චන .. 9 ..

ඒවමුක්තා තයා දේව්යා මන්ථරා පාපදර්ශිනී .

රාමාර්ථමුපහිංසන්තී කුබ්ජා වචනමබ්රවීත් .. 10 ..

තව දෛවාසුරේ යුද්ධේ සහ රාජර්ෂිභිඃ පතිඃ .

අගච්ඡත්ත්වාමුපාදාය දේවරාජස්ය සාහ්යකෘත් .. 11 ..

දිශමාස්ථාය වෛ දේවි දක්ෂිණාං දණ්ඩකාන්ප්රති .

වෛජයන්තමිති ඛ්යාතං පුරං යත්ර තිමිධ්වජඃ .. 12 ..

ස ශම්බර ඉති ඛ්යාතශ්ශතමායෝ මහාසුරඃ .

දදෞ ශක්රස්ය සඞ්ග්රාමං දේවසඞ්ඝෛරනිර්ජිතඃ .. 13 ..

තස්මින්මහති සඞ්ග්රාමේ පුරුෂාන්ක්ෂතවික්ෂතාන් .

රාත්රෞ ප්රසුප්තාන්ඝ්නන්ති ස්ම තරසා(අ)(අ)සාද්ය රාක්ෂසාඃ .. 14 ..

තත්රාකරෝන්මහද්යුද්ධං රාජා දශරථස්තදා .

අසුරෛශ්ච මහාබාහුශ්ශස්ත්රෛශ්ච ශකලීකෘතඃ .. 15 ..

අපවාහ්ය ත්වයා දේවි සඞ්ග්රාමාන්නෂ්ටචේතනඃ .

තත්රාපි වික්ෂතශ්ශස්ත්රෛඃ පතිස්තේ රක්ෂිතස්ත්වයා .. 16 ..

තුෂ්ටේන තේන දත්තෞ තේ ද්වෞ වරෞ ශුභදර්ශනේ .

ස ත්වයෝක්තඃ පතිර්දේවි යදේච්ඡේයං තදා වරෞ .. 17 ..

ගෘහ්ණීයාමිති තත්තේන තථේත්යුක්තං මහාත්මනා .

අනභිජ්ඤාම්හ්යහං දේවි ත්වයෛව කථිතා පුරා .. 18 ..

කථෛෂා තව තු ස්නේහාන්මනසා ධාර්යතේ මයා .

රාමාභිෂේකසම්භාරාන්නිගෘහ්ය විනිවර්තය .. 19 ..

තෞ වරෞ යාච භර්තාරං භරතස්යාභිෂේචනම් .

ප්රව්රාජනං ච රාමස්ය ත්වං වර්ෂාණි චතුර්දශ .. 20 ..

චතුර්දශ හි වර්ෂාණි රාමේ ප්රව්රාජිතේ වනම් .

ප්රජාභාවගතස්නේහස්ස්ථිරඃ පුත්රෝ භවිෂ්යති .. 21 ..

ක්රෝධාගාරං ප්රවිශ්යා(අ)ද්ය ක්රුද්ධේවාශ්වපතේස්සුතේ .

ශේෂ්වා(අ)නන්තර්හිතායාං ත්වං භූමෞ මලිනවාසිනී .. 22 ..

මාස්මෛනං ප්රත්යුදීක්ෂේථා මා චෛනමභිභාෂථාඃ .

රුදන්තී චාපි තං දෘෂ්ට්වා ජගත්යාං ශෝකලාලසා .. 23 ..

දයිතා ත්වං සදා භර්තුරත්ර මේ නාස්ති සංශයඃ .

ත්වත්කෘතේ ස මහාරාජෝ විශේදපි හුතාශනම් .. 24 ..

න ත්වාං ක්රෝධයිතුං ශක්තෝ න ක්රෘද්ධාං ප්රත්යුදීක්ෂිතුම් .

තව ප්රියාර්ථං රාජා හි ප්රාණානපි පරිත්යජේත් .. 25 ..

න හ්යතික්රමිතුං ශක්තස්තව වාක්යං මහීපතිඃ .

මන්දස්වභාවේ බුධ්යස්ව සෞභාග්යබලමාත්මනඃ .. 26 ..

මණිමුක්තං සුවර්ණානි රත්නානි විවිධානි ච .

දද්යාද්දශරථෝ රාජා මාස්ම තේෂු මනඃ කෘථාඃ .. 27 ..

යෞ තෞ දෛවාසුරේ යුද්ධේ වරෞ දශරථෝ(අ)දදාත් .

තෞ ස්මාරය මහාභාගේ සෝ(අ)ර්ථෝ න ත්වාමතික්රමේත් .. 28 ..

යදාතු තේ වරං දද්යාත්ස්වයමුත්ථාප්ය රාඝවඃ .

ව්යවස්ථාප්ය මහාරාජං ත්වමිමං වෘණුයා වරම් .. 29 ..

රාමං ප්රව්රාජයාරණ්යේ නව වර්ෂාණි පඤ්ච ච .

භරතඃ ක්රියතාං රාජා පෘථිව්යාඃ පාර්ථිවර්ෂභඃ .. 30 ..

චතුර්දශ හි වර්ෂාණි රාමේ ප්රව්රාජිතේ වනම් .

රූඪශ්ච කෘතමූලශ්ච ශේෂං ස්ථාස්යති තේ සුතඃ .. 31 ..

රාමප්රව්රාජනං චෛව දේවි යාචස්ව තං වරම් .

ඒවං සිද්ධ්යන්ති පුත්රස්ය සර්වාර්ථාස්තව භාමිනි .. 32 ..

ඒවං ප්රව්රාජිතශ්චෛව රාමෝ(අ)රාමෝ භවිෂ්යති .

භරතශ්ච හතාමිත්රස්තව රාජා භවිෂ්යති .. 33 ..

යේන කාලේන රාමශ්ච වනාත්ප්රත්යාගමිෂ්යති .

තේන කාලේන පුත්රස්තේ කෘතමූලෝ භවිෂ්යති .. 34 ..

සුගෘහීතමනුෂ්යශ්ච සුහෘද්භිස්සාර්ධමාත්මවාන් .

ප්රාප්තකාලං නු මන්යේ(අ)හං රාජානං වීතසාධ්වසා .. 35 ..

රාමාභිෂේකසඞ්කල්පාන්නිගෘහ්ය විනිවර්තය .

අනර්ථමර්ථරූපේණ ග්රාහිතා සා තතස්තයා .. 36 ..

හෘෂ්ටා ප්රතීතා කෛකේයී මන්ථරාමිදමබ්රවීත් .

සා හි වාක්යේන කුබ්ජායාඃ කිශෝරීවෝත්පථං ගතා .. 37 ..

කෛකේයී විස්මයං ප්රාප්තා පරං පරමදර්ශනා .

කුබ්ජේ ත්වාං නාභිජානාමි ශ්රේෂ්ඨාං ශ්රේෂ්ඨාභිථායිනීම් .. 38 ..

පෘථිව්යාමසි කුබ්ජානාමුත්තමා බුද්ධිනිශ්චයේ .

ත්වමේව තු මමා(අ)ර්ථේෂු නිත්යයුක්තා හිතෛෂිණී .. 39 ..

නාහං සමවබුධ්යේයං කුබ්ජේ රාජ්ඤශ්චිකීර්ෂිතම් .

සන්ති දුස්සංස්ථිතාඃ කුබ්ජා වක්රාඃ පරමදාරුණාඃ .. 40 ..

ත්වං පද්මමිව වාතේන සන්නතා ප්රියදර්ශනා .

උරස්තේ(අ)භිනිවිෂ්ටං වෛ යාවත්ස්කන්ධාත් සමුන්නතම් .. 41 ..

අධස්තාච්චෝදරං ශාතං සුනාභමිව ලජ්ජිතම් .

පරිපූර්ණං තු ජඝනං සුපීනෞ ච පයෝධරෞ .. 42 ..

විමලේන්දුසමං වක්ත්රමහෝරාජසි මන්ථරේ .

ජඝනං තව නිර්ඝුෂ්ටං රශනාදාමශෝභිතම් .. 43 ..

ජඞ්ඝේ භෘශමුපන්යස්තේ පාදෞ චාප්යායතාවුභෞ .

ත්වමායතාභ්යාං සක්ථිභ්යාං මන්ථරේ ක්ෂෞමවාසිනී .. 44 ..

අග්රතෝ මම ගච්ඡන්තී රාජහංසීව රාජසේ .

ආසන්යාශ්ශම්බරේ මායාස්සහස්රමසුරාධිපේ .. 45 ..

සර්වාස්ත්වයි නිවිෂ්ටාස්තා භූයශ්චාන්යාස්සහස්රශඃ .

තවේදං ස්ථගු යද්දීර්ඝං රථඝෝණමිවායතම් .. 46 ..

මතයඃ ක්ෂත්රවිද්යාශ්ච මායාශ්චාත්ර වසන්ති තේ .

අත්ර තේ ප්රතිමෝක්ෂ්යාමි මාලාං කුබ්ජේ හිරණ්මයීම් .. 47 ..

අභිෂික්තේ ච භරතේ රාඝවේ ච වනං ගතේ .

ජාත්යේන ච සුවර්ණේන සුනිෂ්ටප්තේන මන්ථරේ .. 48 ..

ලබ්ධාර්ථා ච ප්රතීතා ච ලේපයිෂ්යාමි තේ ස්ථගු .

මුඛේ ච තිලකං චිත්රං ජාතරූපමයං ශුභම් .. 49 ..

කාරයිෂ්යාමි තේ කුබ්ජේ ශුභාන්යාභරණානි ච .

පරිධාය ශුභේ වස්ත්රේ දේවතේව චරිෂ්යසි .. 50 ..

චන්ද්රමාහ්වයමානේන මුඛේනාප්රතිමානනා .

ගමිෂ්යසි ගතිං මුඛ්යාං ගර්වයන්තී ද්විෂජ්ජනම් .. 51 ..

තවාපි කුබ්ජාඃ කුබ්ජායාස්සර්වාභරණභූෂිතාඃ .

පාදෞ පරිචරිෂ්යන්ති යථෛව ත්වං සදා මම .. 52 ..

ඉති ප්රශස්යමානා සා කෛකේයීමිදමබ්රවීත් .

ශයානාං ශයනේ ශුභ්රේ වේද්යාමග්නිශිඛාමිව .. 53 ..

ගතෝදකේ සේතුබන්ධෝ න කල්යාණි විධීයතේ .

උත්තිෂ්ඨ කුරු කල්යාණි රාජානමනුදර්ශය .. 54 ..

තථා ප්රෝත්සාහිතා දේවී ගත්වා මන්ථරයා සහ .

ක්රෝධාගාරං විශාලාක්ෂී සෞභාග්යමදගර්විතා .. 55 ..

අනේකශතසාහස්රං මුක්තාහාරං වරාඞ්ගනා .

අවමුච්ය වරාර්හාණි ශුභාන්යාභරණානි ච .. 56 ..

තතෝ හේමෝපමා තත්ර කුබ්ජාවාක්යවශං ගතා .

සංවිශ්ය භූමෞ කෛකේයී මන්ථරාමිදමබ්රවීත් .. 57 ..

ඉහ වා මාං මෘතාං කුබ්ජේ නෘපායාවේදයිෂ්යසි .

වනං තු රාඝවේ ප්රාප්තේ භරතඃ ප්රාප්ස්යති ක්ෂිතිම් .. 58 ..

න සුවර්ණේන මේ හ්යර්ථෝ න රත්නෛර්න ච භූෂණෛඃ .

ඒෂ මේ ජීවිතස්යාන්තෝ රාමෝ යද්යභිෂිච්යතේ .. 59 ..

අථෝ පුනස්තාං මහිෂීං මහීක්ෂිතෝ වචෝභිරත්යර්ථමහාපරාක්රමෛඃ .

උවාච කුබ්ජා භරතස්ය මාතරං හිතං වචෝ රාමමුපේත්ය චාහිතම් .. 60 ..

ප්රපත්ස්යතේ රාජ්යමිදං හි රාඝවෝ යදි ධ්රුවං ත්වං සසුතා ච තප්ස්යසේ .

අතෝ හි කල්යාණි යතස්ව තත්තථා යථා සුතස්තේ භරතෝ(අ)භිෂේක්ෂ්යතේ .. 61 ..

තථා(අ)තිවිද්ධා මහිෂී තු කුබ්ජයා සමාහතා වාගිෂුභිර්මුහුර්මුහුඃ .

නිධායහස්තෞ හෘදයේ(අ)තිවිස්මිතා ශශංස කුබ්ජාං කුපිතා පුනඃ පුනඃ .. 62 ..

යමස්ය වා මාං විෂයං ගතාමිතෝ නිශාම්ය කුබ්ජේ ප්රතිවේදයිෂ්යසි .

වනං ගතේ වා සුචිරාය රාඝවේ සමෘද්ධකාමෝ භරතෝ භවිෂ්යති .. 63 ..

අහං හි නෛවාස්තරණානි න ස්රජෝ න චන්දනං නාඤ්ජනපානභෝජනම් .

න කිඤ්චිදිච්ඡාමි න චේහ ජීවිතං න චේදිතෝ ගච්ඡති රාඝවෝ වනම් .. 64 ..

අථෛතදුක්ත්වා වචනං සුදාරුණං නිධාය සර්වාභරණානි භාමිනී .

අසංවෘතාමාස්තරණේන මේදිනීං තදා(අ)ධිශිශ්යේ පතිතේව කින්නරී .. 65 ..

උදීර්ණසංරම්භතමෝවෘතානනා තථා(අ)වමුක්තෝත්තමමාල්යභූෂණා .

නරේන්ද්රපත්නී විමනා බභූව සා තමෝවෘතා ද්යෞරිව මග්නතාරකා .. 66 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ නවමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha navamassargaḥ |

evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |

dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||

adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |

yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||

idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |

bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |

rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||

hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |

yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||

kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |

yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||

mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |

śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||

śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |

kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||

kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |

bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |

rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||

tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |

agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||

diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |

vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||

sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |

dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||

tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |

rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||

tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |

asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||

apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |

tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||

tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |

sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||

gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |

anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||

kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |

rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||

tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |

pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |

prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||

krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |

śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||

māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |

rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||

dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |

tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||

na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |

tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||

na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |

mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||

maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |

dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||

yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |

tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||

yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |

vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |

bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |

rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||

rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |

evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||

evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |

bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||

yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |

tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||

sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |

prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||

rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |

anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||

hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |

sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||

kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |

kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||

pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |

tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||

nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |

santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||

tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |

uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||

adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |

paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||

vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |

jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||

jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |

tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||

agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |

āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||

sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |

tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||

matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |

atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||

abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |

jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||

labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |

mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||

kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |

paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||

candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |

gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||

tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |

pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||

iti praśasyamānā sā kaikeyīmidamabravīt |

śayānāṃ śayane śubhre vedyāmagniśikhāmiva || 53 ||

gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |

uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||

tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |

krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||

anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |

avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||

tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |

saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |

vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||

na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |

eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||

atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |

uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||

prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |

ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||

tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |

nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||

yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |

vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||

ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |

na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||

athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |

asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||

udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |

narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navamassargaḥ ||