2.52 Ayodhyakanda - Dvipanchasha Sargah

ॐ

2.52 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - ද්විපඤ්චාශ සර්ගඃ

Valmiki Sinhala

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .

අථ ද්විපඤ්චාශස්සර්ගඃ .

ප්රභාතායාං තු ශර්වර්යාං පෘථුවක්ෂා මහායශාඃ .

උවාච රාමඃ සෞමිත්රිං ලක්ෂ්මණං ශුභලක්ෂණම් .. 1 ..

භාස්කරෝදයකාලෝ(අ)යං ගතා භගවතී නිශා .

අසෞ සුකෘෂ්ණෝ විහගඃ කෝකිලස්තාත කූජති .. 2 ..

බර්හිණානාං ච නිර්ඝෝෂඃ ශ්රූයතේ නදතාං වනේ .

තරාම ජාහ්නවීං සෞම්ය ශීඝ්රගාං සාගරඞ්ගමාම් .. 3 ..

විජ්ඤාය රාමස්ය වචඃ සෞමිත්රිර්මිත්රනන්දනඃ .

ගුහමාමන්ත්ර්ය සූතං ච සෝ(අ)තිෂ්ඨද්භ්රාතුරග්රතඃ .. 4 ..

ස තු රාමස්ය වචනං නිශම්ය ප්රතිගෘහ්ය ච .

ස්ථපතිස්තූර්ණමාහූය සචිවානිදමබ්රවීත් .. 5 ..

අස්ය වාහනසංයුක්තාං කර්ණග්රාහවතීං ශුභාම් .

සුප්රතාරාං දෘඪාං තීර්ථේ ශීඝ්රං නාවමුපාහර .. 6 ..

තං නිශම්ය සමාදේශං ගුහාමාත්යගණෝ මහාන් .

උපෝහ්ය රුචිරාං නාවං ගුහාය ප්රත්යවේදයත් .. 7 ..

තතඃ ස ප්රාඤ්ජලිර්භූත්වා ගුහෝ රාඝවමබ්රවීත් .

උපස්ථිතේයං නෞර්දේව භූයඃ කිං කරවාණි තේ .. 8 ..

තවාමරසුතප්රඛ්ය තර්තුං සාගරගාං නදීම් .

නෞරියං පුරුෂව්යාඝ්ර තාං ත්වමාරෝහ සුව්රත .. 9 ..

අථෝවාච මහාතේජා රාමෝ ගුහමිදං වචඃ .

කෘතකාමෝ(අ)ස්මි භවතා ශීඝ්රමාරෝප්යතාමිති .. 10 ..

තතඃ කලාපාන් සන්නහ්ය ඛඩ්ගෞ බධ්වා ච ධන්විනෞ .

ජග්මතුර්යේන තෞ ගඞ්ගාං සීතයා සහ රාඝවෞ .. 11 ..

රාමමේව තු ධර්මජ්ඤමුපගම්ය විනීතවත් .

කිමහං කරවාණීති සූතඃ ප්රාඤ්ජලිරබ්රවීත් .. 12 ..

තතෝ(අ)බ්රවීද්දාශරථිඃ සුමන්ත්රං ස්පෘශන් කරේණෝත්තමදක්ෂිණේන .

සුමන්ත්ර ශීඝ්රං පුනරේව යාහි රාජ්ඤඃ සකාශේ භව චාප්රමත්තඃ .. 13 ..

නිවර්තස්වේත්යුවාචෛව හ්යේතාවද්ධි කෘතං මම .

රථං විහාය පද්භ්යාං තු ගමිෂ්යාමි මහාවනම් .. 14 ..

ආත්මානං ත්වභ්යනුජ්ඤාතමවේක්ෂ්යාර්තඃ ස සාරථිඃ .

සුමන්ත්රඃ පුරුෂව්යාඝ්රමෛක්ෂ්වාකමිදමබ්රවීත් .. 15 ..

නාතික්රාන්තමිදං ලෝකේ පුරුෂේණේහ කේනචිත් .

තව සභ්රාතෘභාර්යස්ය වාසඃ ප්රාකෘතවද්වනේ .. 16 ..

න මන්යේ බ්රහ්මචර්යේ(අ)ස්ති ස්වධීතේ වා ඵලෝදයඃ .

මාර්දවාර්ජවයෝර්වාපි ත්වාං චේද්ව්යසනමාගතම් .. 17 ..

සහ රාඝව වෛදේහ්යා භ්රාත්රා චෛව වනේ වසන් .

ත්වං ගතිං ප්රාප්ස්යසේ වීර ත්රීන් ලෝකාංස්තු ජයන්නිව .. 18 ..

වයං ඛලු හතා රාම යේ ත්වයාප්යුපවඤ්චිතාඃ .

කෛකේය්යා වශමේෂ්යාමඃ පාපායා දුඃඛභාගිනඃ .. 19 ..

ඉති බ්රුවන්නාත්මසමං සුමන්ත්රඃ සාරථිස්තදා .

දෘෂ්ට්වා දූරගතං රාමං දුඃඛාර්තෝ රුරුදේ චිරම් .. 20 ..

තතස්තු විගතේ බාෂ්පේ සූතං ස්පෘෂ්ටෝදකං ශුචිම් .

රාමස්තු මධුරං වාක්යං පුනඃ පුනරුවාච තම් .. 21 ..

ඉක්ෂ්වාකූණාං ත්වයා තුල්යං සුහෘදං නෝපලක්ෂයේ .

යථා දශරථෝ රාජා මාං න ශෝචේත්තථා කුරු .. 22 ..

ශෝකෝපහතචේතාශ්ච වෘද්ධශ්ච ජගතීපතිඃ .

කාමභාවාවසන්නශ්ච තස්මාදේතද්බ්රවීමි තේ .. 23 ..

යද්යදාජ්ඤාපයේත්කිඤ්චිත්ස මහාත්මා මහීපතිඃ .

කෛකේය්යාඃ ප්රියකාමාර්ථං කාර්යං තදවිකාඞ්ක්ෂයා .. 24 ..

ඒතදර්ථං හි රාජ්යානි ප්රශාසති නරේශ්වරාඃ .

යදේෂාං සර්වකෘත්යේෂු මනෝ න ප්රතිහන්යතේ .. 25 ..

යද්යථා ස මහාරාජෝ නාලීකමධිගච්ඡති .

න ච තාම්යති දුඃඛේන සුමන්ත්ර කුරු තත්තථා .. 26 ..

අදෘෂ්ටදුඃඛං රාජානං වෘද්ධමාර්යං ජිතේන්ද්රියම් .

බ්රූයාස්ත්වමභිවාද්යෛව මම හේතෝරිදං වචඃ .. 27 ..

නෛවාහමනුශෝචාමි ලක්ෂ්මණෝ න ච මෛථිලී .

අයෝධ්යායාශ්ච්යුතාශ්චේති වනේ වත්ස්යාමහේති ච .. 28 ..

චතුර්දශසු වර්ෂේෂු නිවෘත්තේෂු පුනඃ පුනඃ .

ලක්ෂ්මණං මාං ච සීතාං ච ද්රක්ෂ්යසේ ක්ෂිප්රමාගතාන් .. 29 ..

ඒවමුක්ත්වා තු රාජානං මාතරං ච සුමන්ත්ර මේ .

අන්යාශ්ච දේවීස්සහිතාඃ කෛකේයීං ච පුනඃ පුනඃ .. 30 ..

ආරෝග්යං බ්රූහි කෞශල්යාමථ පාදාභිවන්දනම් .

සීතායා මම චා(අ)(අ)ර්යස්ය වචනාල්ලක්ෂ්මණස්ය ච .. 31 ..

බ්රූයාශ්ච හි මහාරාජං භරතං ක්ෂිප්රමානය .

ආගතශ්චාපි භරතඃ ස්ථාප්යෝ නෘපමතේ පදේ .. 32 ..

භරතං ච පරිෂ්වජ්ය යෞවරාජ්යේ(අ)භිෂිච්ය ච .

අස්මත්සන්තාපජං දුඃඛං න ත්වාමභිභවිෂ්යති .. 33 ..

භරතශ්චාපි වක්තව්යෝ යථා රාජනි වර්තසේ .

තථා මාතෘෂු වර්තේථාඃ සර්වාස්වේවාවිශේෂතඃ .. 34 ..

තාතස්ය ප්රියකාමේන යෞවරාජ්යමපේක්ෂතා .

ලෝකයෝරුභයෝඃ ශක්යං ත්වයා යත්සුඛමේධිතුම් .. 35 ..

නිවර්ත්යමානෝ රාමේණ සුමන්ත්රඃ ශෝකකර්ශිතඃ .

තත්සර්වං වචනං ශ්රුත්වා ස්නේහාත්කාකුත්ස්ථමබ්රවීත් .. 36 ..

යදහං නෝපචාරේණ බ්රූයාං ස්නේහාදවික්ලබඃ .

භක්තිමානිති තත්තාවද්වාක්යං ත්වං ක්ෂන්තුමර්හසි .. 37 ..

කථං හි ත්වද්විහීනෝ(අ)හං ප්රතියාස්යාමි තාං පුරීම් .

තව තාවද්වියෝගේන පුත්රශෝකාකුලාමිව .. 38 ..

සරාමමපි තාවන්මේ රථං දෘෂ්ට්වා තදා ජනඃ .

විනා රාමං රථං දෘෂ්ට්වා විදීර්යේතාපි සා පුරී .. 39 ..

දෛන්යං හි නගරී ගච්ඡේද්දෘෂ්ට්වා ශූන්යමිමං රථම් .

සූතාවශේෂං ස්වං සෛන්යං හතවීරමිවා(අ)හවේ .. 40 ..

දූරේ(අ)පි නිවසන්තං ත්වාං මානසේනාග්රතඃ ස්ථිතම් .

චින්තයන්තෝ(අ)ද්ය නූනං ත්වාං නිරාහාරාඃ කෘතාඃ ප්රජාඃ .. 41 ..

දෘෂ්ටං තද්ධි ත්වයා රාම යාදෘශං ත්වත්ප්රවාසනේ .

ප්රජානාං සඞ්කුලං වෘත්තං ත්වච්ඡෝකක්ලාන්තචේතසාම් .. 42 ..

ආර්තනාදෝ හි යඃ පෞරෛර්මුක්තස්ත්වද්විප්රවාසනේ .

සරථං මාං නිශාම්යෛව කුර්යුඃ ශතගුණං තතඃ .. 43 ..

අහං කිං චාපි වක්ෂ්යාමි දේවීං තව සුතෝ මයා .

නීතෝ(අ)සෞ මාතුලකුලං සන්තාපං මා කෘථා ඉති .. 44 ..

අසත්යමපි නෛවාහං බ්රූයාං වචනමීදෘශම් .

කථමප්රියමේවාහං බ්රූයාං සත්යමිදං වචඃ .. 45 ..

මම තාවන්නියෝගස්ථාස්ත්වද්බන්ධුජනවාහිනඃ .

කථං රථං ත්වයා හීනං ප්රවක්ෂ්යන්ති හයෝත්තමාඃ .. 46 ..

තන්න ශක්ෂ්යාම්යහං ගන්තුමයෝධ්යාං ත්වදෘතේ(අ)නඝ .

වනවාසානුයානාය මාමනුජ්ඤාතුමර්හසි .. 47 ..

යදි මේ යාචමානස්ය ත්යාගමේව කරිෂ්යසි .

සරථෝ(අ)ග්නිං ප්රවේක්ෂ්යාමි ත්යක්තමාත්ර ඉහ ත්වයා .. 48 ..

භවිෂ්යන්ති වනේ යානි තපෝවිඝ්නකරාණි තේ .

රථේන ප්රතිබාධිෂ්යේ තානි සත්ත්වානි රාඝව .. 49 ..

ත්වත්කෘතේ න මයා(අ)වාප්තං රථචර්යාකෘතං සුඛම් .

ආශංසේ ත්වත්කෘතේ නාහං වනවාසකෘතං සුඛම් .. 50 ..

ප්රසීදේච්ඡාමි තේ(අ)රණ්යේ භවිතුං ප්රත්යනන්තරඃ .

ප්රීත්යා(අ)භිහිතමිච්ඡාමි භව මේ ප්රත්යනන්තරඃ .. 51 ..

ඉමේ චාපි හයා වීර යදි තේ වනවාසිනඃ .

පරිචර්යාං කරිෂ්යන්ති ප්රාප්ස්යන්ති පරමාං ගතිම් .. 52 ..

තව ශුශ්රූෂණං මූර්ධ්නා කරිෂ්යාමි වනේ වසන් .

අයෝධ්යාං දේවලෝකං වා සර්වථා ප්රජහාම්යහම් .. 53 ..

න හි ශක්යා ප්රවේෂ්ටුං සා මයා(අ)යෝධ්යා ත්වයා විනා .

රාජධානී මහේන්ද්රස්ය යථා දුෂ්කෘතකර්මණා .. 54 ..

වනවාසේ ක්ෂයං ප්රාප්තේ මමෛෂ හි මනෝරථඃ .

යදනේන රථේනෛව ත්වාං වහේයං පුරීං පුනඃ .. 55 ..

චතුර්දශ හි වර්ෂාණි සහිතස්ය ත්වයා වනේ .

ක්ෂණභූතානි යාස්යන්ති ශතසඞ්ඛ්යාන්යතෝ(අ)න්යථා .. 56 ..

භෘත්යවත්සල තිෂ්ඨන්තං භර්තෘපුත්රගතේ පථි .

භක්තං භෘත්යං ස්ථිතං ස්ථිත්යාං ත්වං න මාං හාතුමර්හසි .. 57 ..

ඒවං බහුවිධං දීනං යාචමානං පුනඃ පුනඃ .

රාමෝ භෘත්යානුකම්පී තු සුමන්ත්රමිදමබ්රවීත් .. 58 ..

ජානාමි පරමාං භක්තිං මයි තේ භර්තෘවත්සල .

ශෘණු චාපි යදර්ථං ත්වාං ප්රේෂයාමි පුරීමිතඃ .. 59 ..

නගරීං ත්වාං ගතං දෘෂ්ට්වා ජනනී මේ යවීයසී .

කෛකේයී ප්රත්යයං ගච්ඡේදිති රාමෝ වනං ගතඃ .. 60 ..

පරිතුෂ්ටා හි සා දේවී වනවාසං ගතේ මයි .

රාජානං නාතිශඞ්කේත 'මිථ්යාවාදී'ති ධාර්මිකම් .. 61 ..

ඒෂ මේ ප්රථමඃ කල්පෝ යදම්බා මේ යවීයසී .

භරතාරක්ෂිතං ස්ඵීතං පුත්රරාජ්යමවාප්නුයාත් .. 62 ..

මම ප්රියාර්ථං රාජ්ඤශ්ච සරථස්ත්වං පුරීං ව්රජ .

සන්දිෂ්ටශ්චාසි යානර්ථාංස්තාං ස්තාන් බ්රූයාස්තථා තථා .. 63 ..

ඉත්යුක්ත්වා වචනං සූතං සාන්ත්වයිත්වා පුනඃ පුනඃ .

ගුහං වචනමක්ලීබෝ රාමෝ හේතුමදබ්රවීත් .. 64 ..

නේදානීං ගුහ යෝග්යෝ(අ)යං වාසෝ මේ සජනේ වනේ .

ආවශ්යං හ්යාශ්රමේ වාසඃ කර්තව්යස්තද්ගතෝ විධිඃ .. 65 ..

සෝ(අ)හං ගෘහීත්වා නියමං තපස්වි ජනභූෂණම් .

හිතකාමඃ පිතුර්භූයඃ සීතායා ලක්ෂ්මණස්ය ච .. 66 ..

ජටාඃ කෘත්වා ගමිෂ්යාමි න්යග්රෝධක්ෂීරමානය .

තත් ක්ෂීරං රාජපුත්රාය ගුහඃ ක්ෂිප්රමුපාහරත් .. 67 ..

ලක්ෂ්මණස්යාත්මනශ්චෛව රාමස්තේනාකරෝජ්ජටාඃ .

දීර්ඝබාහුර්නරව්යාඝ්රෝ ජටිලත්වමධාරයත් .. 68 ..

තෞ තදා චීරවසනෞ ජටාමණ්ඩලධාරිණෞ .

ආශෝභේතාමෘෂිසමෞ භ්රාතරෞ රාමලක්ෂ්මණෞ .. 69 ..

තතෝ වෛඛානසං මාර්ගමාස්ථිතඃ සහ ලක්ෂ්මණඃ .

ව්රතමාදිෂ්ටවාන් රාමඃ සඛායං ගුහමබ්රවීත් .. 70 ..

අප්රමත්තෝ බලේ කෝශේ දුර්ගේ ජනපදේ තථා .

භවේථා ගුහ රාජ්යං හි දුරාරක්ෂතමං මතම් .. 71 ..

තතස්තං සමනුජ්ඤාය ගුහමික්ෂ්වාකුනන්දනඃ .

ජගාම තූර්ණමව්යග්රඃ සභාර්යඃ සහ ලක්ෂ්මණඃ .. 72 ..

ස තු දෘෂ්ට්වා නදීතීරේ නාවමික්ෂ්වාකුනන්දනඃ .

තිතීර්ෂුඃ ශීඝ්රගාං ගඞ්ගාමිදං ලක්ෂ්මණමබ්රවීත් .. 73 ..

ආරෝහ ත්වං නරව්යාඝ්ර ස්ථිතාං නාවමිමාං ශනෛඃ .

සීතාං චාරෝපයාන්වක්ෂං පරිගෘහ්ය මනස්විනීම් .. 74 ..

ස භ්රාතුඃ ශාසනං ශ්රුත්වා සර්වමප්රතිකූලයන් .

ආරෝප්ය මෛථිලීං පූර්වමාරුරෝහා(අ)(අ)ත්මවාං ස්තතඃ .. 75 ..

අථාරුරෝහ තේජස්වී ස්වයං ලක්ෂ්මණපූර්වජඃ .

තතෝ නිෂාදාධිපතිර්ගුහෝ ජ්ඤාතීනචෝදයත් .. 76 ..

රාඝවෝ(අ)පි මහාතේජා නාවමාරුහ්ය තාං තතඃ .

බ්රහ්මවත් ක්ෂත්රවච්චෛව ජජාප හිතමාත්මනඃ .. 77 ..

ආචම්ය ච යථාශාස්ත්රං නදීං තාං සහ සීතයා .

ප්රාණමත්ප්රීතිසංහෘෂ්ටෝ ලක්ෂ්මණශ්චාමිතප්රභඃ .. 78 ..

අනුජ්ඤාය සුමන්ත්රං ච සබලං චෛව තං ගුහම් .

ආස්ථාය නාවං රාමස්තු චෝදයාමාස නාවිකාන් .. 79 ..

තතස්තෛශ්චෝදිතා සා නෞඃ කර්ණධාරසමාහිතා .

ශුභස්ඵ්යවේගාභිහතා ශීඝ්රං සලිලමත්යගාත් .. 80 ..

. .

මධ්යං තු සමනුප්රාප්ය භාගීරථ්යාස්ත්වනින්දිතා .

වෛදේහී ප්රාඤ්ජලිර්භූත්වා තාං නදීමිදමබ්රවීත් .. 81 ..

පුත්රෝ දශරථස්යායං මහාරාජස්ය ධීමතඃ .

නිදේශං පාරයිත්වේමං ගඞ්ගේ ත්වදභිරක්ෂිතඃ .. 82 ..

චතුර්දශ හි වර්ෂාණි සමග්රාණ්යුෂ්ය කානනේ .

භ්රාත්රා සහ මයා චෛව පුනඃ ප්රත්යාගමිෂ්යති .. 83 ..

තතස්ත්වාං දේවි සුභගේ ක්ෂේමේණ පුනරාගතා .

යක්ෂ්යේ ප්රමුදිතා ගඞ්ගේ සර්වකාමසමෘද්ධිනී .. 84 ..

ත්වං හි ත්රිපථගා දේවි බ්රහ්මලෝකං සමීක්ෂසේ .

භාර්යා චෝදධිරාජස්ය ලෝකේ(අ)ස්මින් සම්ප්රදෘශ්යසේ .. 85 ..

සා ත්වාං දේවි නමස්යාමි ප්රශංසාමි ච ශෝභනේ .

ප්රාප්තරාජ්යේ නරව්යාඝ්රේ ශිවේන පුනරාගතේ .. 86 ..

ගවාං ශතසහස්රාණි වස්ත්රාණ්යන්නං ච පේශලම් .

බ්රාහ්මණේභ්යඃ ප්රදාස්යාමි තව ප්රියචිකීර්ෂයා .. 87 ..

සුරාඝටසහස්රේණ මාංසභූතෞදනේන ච .

යක්ෂ්යේ ත්වාං ප්රයතා දේවි පුරීං පුනරුපාගතා .. 88 ..

යානි ත්වත්තීරවාසීනි දෛවතානි ච සන්ති හි .

තානි සර්වාණි යක්ෂ්යාමි තීර්ථාන්යායතනානි ච .. 89 ..

පුනරේව මහාබාහුර්මයා භ්රාත්රා ච සඞ්ගතඃ .

අයෝධ්යාං වනවාසාත්තු ප්රවිශත්වනඝෝ(අ)නඝේ .. 90 ..

තථා සම්භාෂමාණා සා සීතා ගඞ්ගාමනින්දිතා .

දක්ෂිණා දක්ෂිණං තීරං ක්ෂිප්රමේවාභ්යුපාගමත් .. 91 ..

තීරං තු සමනුප්රාප්ය නාවං හිත්වා නරර්ෂභඃ .

ප්රාතිෂ්ඨත සහ භ්රාත්රා වෛදේහ්යා ච පරන්තපඃ .. 92 ..

අථාබ්රවීන්මහාබාහුඃ සුමිත්රානන්දවර්ධනම් .

භව සංරක්ෂණාර්ථාය සජනේ විජනේ(අ)පි වා .. 93 ..

අවශ්යං රක්ෂණං කාර්යමදෘෂ්ටේ විජනේ වනේ .

අග්රතෝ ගච්ඡ සෞමිත්රේ සීතා ත්වාමනුගච්ඡතු .. 94 ..

පෘෂ්ඨතෝ(අ)හං ගමිෂ්යාමි ත්වාං ච සීතාං ච පාලයන් .

අන්යෝන්යස්යේහ නෝ රක්ෂා කර්තව්යා පුරුෂර්ෂභ .. 95 ..

න හි තාවදතික්රාන්තා සුකරා කාචන ක්රියා .

අද්ය දුඃඛං තු වෛදේහී වනවාසස්ය වේත්ස්යති .. 96 ..

ප්රණෂ්ටජනසම්බාධං ක්ෂේත්රාරාමවිවර්ජිතම් .

විෂමං ච ප්රපාතං ච වනමද්ය ප්රවේක්ෂ්යති .. 97 ..

ශ්රුත්වා රාමස්ය වචනං ප්රතස්ථේ ලක්ෂ්මණෝ(අ)ග්රතඃ .

අනන්තරං ච සීතායා රාඝවෝ රඝුනන්දනඃ .. 98 ..

ගතං තු ගඞ්ගාපරපාරමාශු රාමං සුමන්ත්රඃ ප්රතතං නිරීක්ෂ්ය .

අධ්වප්රකර්ෂාද්විනිවෘත්තදෘෂ්ටි ර්මුමෝච බාෂ්පං ව්යථිත ස්තපස්වී .. 99 ..

ස ලෝකපාලප්රතිමප්රභාවවාං ස්තීර්ත්වා මහාත්මා වරදෝ මහානදීම් .

තතඃ සමෘද්ධාන් ශුභසස්යමාලිනඃ ක්රමේණ වත්සාන් මුදිතානුපාගමත් .. 100 ..

තෞ තත්ර හත්වා චතුරෝ මහාමෘගාන් වරාහමෘශ්යං පෘෂතං මහාරුරුම් .

ආදාය මේධ්යං ත්වරිතං බුභුක්ෂිතෞ වාසාය කාලේ යයතුර්වනස්පතිම් .. 101 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ ද්විපඤ්චාශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvipañcāśassargaḥ |

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ |

uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam || 1 ||

bhāskarodayakālo'yaṃ gatā bhagavatī niśā |

asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilastāta kūjati || 2 ||

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane |

tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 3 ||

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrirmitranandanaḥ |

guhamāmantrya sūtaṃ ca so'tiṣṭhadbhrāturagrataḥ || 4 ||

sa tu rāmasya vacanaṃ niśamya pratigṛhya ca |

sthapatistūrṇamāhūya sacivānidamabravīt || 5 ||

asya vāhanasaṃyuktāṃ karṇagrāhavatīṃ śubhām |

supratārāṃ dṛḍhāṃ tīrthe śīghraṃ nāvamupāhara || 6 ||

taṃ niśamya samādeśaṃ guhāmātyagaṇo mahān |

upohya rucirāṃ nāvaṃ guhāya pratyavedayat || 7 ||

tataḥ sa prāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt |

upasthiteyaṃ naurdeva bhūyaḥ kiṃ karavāṇi te || 8 ||

tavāmarasutaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm |

nauriyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvamāroha suvrata || 9 ||

athovāca mahātejā rāmo guhamidaṃ vacaḥ |

kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti || 10 ||

tataḥ kalāpān sannahya khaḍgau badhvā ca dhanvinau |

jagmaturyena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau || 11 ||

rāmameva tu dharmajñamupagamya vinītavat |

kimahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalirabravīt || 12 ||

tato'bravīddāśarathiḥ sumantraṃ spṛśan kareṇottamadakṣiṇena |

sumantra śīghraṃ punareva yāhi rājñaḥ sakāśe bhava cāpramattaḥ || 13 ||

nivartasvetyuvācaiva hyetāvaddhi kṛtaṃ mama |

rathaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmi mahāvanam || 14 ||

ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣyārtaḥ sa sārathiḥ |

sumantraḥ puruṣavyāghramaikṣvākamidamabravīt || 15 ||

nātikrāntamidaṃ loke puruṣeṇeha kenacit |

tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavadvane || 16 ||

na manye brahmacarye'sti svadhīte vā phalodayaḥ |

mārdavārjavayorvāpi tvāṃ cedvyasanamāgatam || 17 ||

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan |

tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīn lokāṃstu jayanniva || 18 ||

vayaṃ khalu hatā rāma ye tvayāpyupavañcitāḥ |

kaikeyyā vaśameṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ || 19 ||

iti bruvannātmasamaṃ sumantraḥ sārathistadā |

dṛṣṭvā dūragataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram || 20 ||

tatastu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim |

rāmastu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punaruvāca tam || 21 ||

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye |

yathā daśaratho rājā māṃ na śocettathā kuru || 22 ||

śokopahatacetāśca vṛddhaśca jagatīpatiḥ |

kāmabhāvāvasannaśca tasmādetadbravīmi te || 23 ||

yadyadājñāpayetkiñcitsa mahātmā mahīpatiḥ |

kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tadavikāṅkṣayā || 24 ||

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ |

yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate || 25 ||

yadyathā sa mahārājo nālīkamadhigacchati |

na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tattathā || 26 ||

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddhamāryaṃ jitendriyam |

brūyāstvamabhivādyaiva mama hetoridaṃ vacaḥ || 27 ||

naivāhamanuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī |

ayodhyāyāścyutāśceti vane vatsyāmaheti ca || 28 ||

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyase kṣipramāgatān || 29 ||

evamuktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me |

anyāśca devīssahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ || 30 ||

ārogyaṃ brūhi kauśalyāmatha pādābhivandanam |

sītāyā mama cā''ryasya vacanāllakṣmaṇasya ca || 31 ||

brūyāśca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipramānaya |

āgataścāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade || 32 ||

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye'bhiṣicya ca |

asmatsantāpajaṃ duḥkhaṃ na tvāmabhibhaviṣyati || 33 ||

bharataścāpi vaktavyo yathā rājani vartase |

tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsvevāviśeṣataḥ || 34 ||

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā |

lokayorubhayoḥ śakyaṃ tvayā yatsukhamedhitum || 35 ||

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ |

tatsarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehātkākutsthamabravīt || 36 ||

yadahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehādaviklabaḥ |

bhaktimāniti tattāvadvākyaṃ tvaṃ kṣantumarhasi || 37 ||

kathaṃ hi tvadvihīno'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm |

tava tāvadviyogena putraśokākulāmiva || 38 ||

sarāmamapi tāvanme rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ |

vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī || 39 ||

dainyaṃ hi nagarī gaccheddṛṣṭvā śūnyamimaṃ ratham |

sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīramivā'have || 40 ||

dūre'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam |

cintayanto'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ || 41 ||

dṛṣṭaṃ taddhi tvayā rāma yādṛśaṃ tvatpravāsane |

prajānāṃ saṅkulaṃ vṛttaṃ tvacchokaklāntacetasām || 42 ||

ārtanādo hi yaḥ paurairmuktastvadvipravāsane |

sarathaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ || 43 ||

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā |

nīto'sau mātulakulaṃ santāpaṃ mā kṛthā iti || 44 ||

asatyamapi naivāhaṃ brūyāṃ vacanamīdṛśam |

kathamapriyamevāhaṃ brūyāṃ satyamidaṃ vacaḥ || 45 ||

mama tāvanniyogasthāstvadbandhujanavāhinaḥ |

kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ || 46 ||

tanna śakṣyāmyahaṃ gantumayodhyāṃ tvadṛte'nagha |

vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi || 47 ||

yadi me yācamānasya tyāgameva kariṣyasi |

saratho'gniṃ pravekṣyāmi tyaktamātra iha tvayā || 48 ||

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te |

rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava || 49 ||

tvatkṛte na mayā'vāptaṃ rathacaryākṛtaṃ sukham |

āśaṃse tvatkṛte nāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham || 50 ||

prasīdecchāmi te'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ |

prītyā'bhihitamicchāmi bhava me pratyanantaraḥ || 51 ||

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |

paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim || 52 ||

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan |

ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmyaham || 53 ||

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayā'yodhyā tvayā vinā |

rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā || 54 ||

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ |

yadanena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ || 55 ||

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane |

kṣaṇabhūtāni yāsyanti śatasaṅkhyānyato'nyathā || 56 ||

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi |

bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātumarhasi || 57 ||

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ |

rāmo bhṛtyānukampī tu sumantramidamabravīt || 58 ||

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala |

śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīmitaḥ || 59 ||

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī |

kaikeyī pratyayaṃ gacchediti rāmo vanaṃ gataḥ || 60 ||

parituṣṭā hi sā devī vanavāsaṃ gate mayi |

rājānaṃ nātiśaṅketa 'mithyāvādī'ti dhārmikam || 61 ||

eṣa me prathamaḥ kalpo yadambā me yavīyasī |

bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyamavāpnuyāt || 62 ||

mama priyārthaṃ rājñaśca sarathastvaṃ purīṃ vraja |

sandiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃ stān brūyāstathā tathā || 63 ||

ityuktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ |

guhaṃ vacanamaklībo rāmo hetumadabravīt || 64 ||

nedānīṃ guha yogyo'yaṃ vāso me sajane vane |

āvaśyaṃ hyāśrame vāsaḥ kartavyastadgato vidhiḥ || 65 ||

so'haṃ gṛhītvā niyamaṃ tapasvi janabhūṣaṇam |

hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca || 66 ||

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīramānaya |

tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipramupāharat || 67 ||

lakṣmaṇasyātmanaścaiva rāmastenākarojjaṭāḥ |

dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatvamadhārayat || 68 ||

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |

āśobhetāmṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 69 ||

tato vaikhānasaṃ mārgamāsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ |

vratamādiṣṭavān rāmaḥ sakhāyaṃ guhamabravīt || 70 ||

apramatto bale kośe durge janapade tathā |

bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam || 71 ||

tatastaṃ samanujñāya guhamikṣvākunandanaḥ |

jagāma tūrṇamavyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ || 72 ||

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvamikṣvākunandanaḥ |

titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgāmidaṃ lakṣmaṇamabravīt || 73 ||

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvamimāṃ śanaiḥ |

sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm || 74 ||

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvamapratikūlayan |

āropya maithilīṃ pūrvamārurohā''tmavāṃ stataḥ || 75 ||

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

tato niṣādādhipatirguho jñātīnacodayat || 76 ||

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tāṃ tataḥ |

brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ || 77 ||

ācamya ca yathāśāstraṃ nadīṃ tāṃ saha sītayā |

prāṇamatprītisaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ || 78 ||

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham |

āsthāya nāvaṃ rāmastu codayāmāsa nāvikān || 79 ||

tatastaiścoditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā |

śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilamatyagāt || 80 ||

. |

madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyāstvaninditā |

vaidehī prāñjalirbhūtvā tāṃ nadīmidamabravīt || 81 ||

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ |

nideśaṃ pārayitvemaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ || 82 ||

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇyuṣya kānane |

bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati || 83 ||

tatastvāṃ devi subhage kṣemeṇa punarāgatā |

yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhinī || 84 ||

tvaṃ hi tripathagā devi brahmalokaṃ samīkṣase |

bhāryā codadhirājasya loke'smin sampradṛśyase || 85 ||

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane |

prāptarājye naravyāghre śivena punarāgate || 86 ||

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇyannaṃ ca peśalam |

brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā || 87 ||

surāghaṭasahasreṇa māṃsabhūtaudanena ca |

yakṣye tvāṃ prayatā devi purīṃ punarupāgatā || 88 ||

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi |

tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca || 89 ||

punareva mahābāhurmayā bhrātrā ca saṅgataḥ |

ayodhyāṃ vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe || 90 ||

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gaṅgāmaninditā |

dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipramevābhyupāgamat || 91 ||

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ |

prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca parantapaḥ || 92 ||

athābravīnmahābāhuḥ sumitrānandavardhanam |

bhava saṃrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā || 93 ||

avaśyaṃ rakṣaṇaṃ kāryamadṛṣṭe vijane vane |

agrato gaccha saumitre sītā tvāmanugacchatu || 94 ||

pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan |

anyonyasyeha no rakṣā kartavyā puruṣarṣabha || 95 ||

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā |

adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati || 96 ||

praṇaṣṭajanasambādhaṃ kṣetrārāmavivarjitam |

viṣamaṃ ca prapātaṃ ca vanamadya pravekṣyati || 97 ||

śrutvā rāmasya vacanaṃ pratasthe lakṣmaṇo'grataḥ |

anantaraṃ ca sītāyā rāghavo raghunandanaḥ || 98 ||

gataṃ tu gaṅgāparapāramāśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya |

adhvaprakarṣādvinivṛttadṛṣṭi rmumoca bāṣpaṃ vyathita stapasvī || 99 ||

sa lokapālapratimaprabhāvavāṃ stīrtvā mahātmā varado mahānadīm |

tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ krameṇa vatsān muditānupāgamat || 100 ||

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāhamṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum |

ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayaturvanaspatim || 101 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||