📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.24 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - චතුර්විංශ සර්ගඃ
2.24 Ayodhyakanda - Chaturvimsha Sargah
Valmiki Sinhala
ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .
අථ චතුර්විංශස්සර්ගඃ .
තං සමීක්ෂ්ය ත්වවහිතං පිතුර්නිර්දේශ පාලනේ .
කෞශල්යා බාෂ්පසංරුද්ධා වචෝ ධර්මිෂ්ඨමබ්රවීත් .. 1 ..
අදෘෂ්ටදුඃඛෝ ධර්මාත්මා සර්වභූතප්රියංවදඃ .
මයි ජාතෝ දශරථාත්කථමුඤ්ඡේන වර්තයේත් .. 2 ..
යස්ය භෘත්යාශ්ච දාසාශ්ච මෘෂ්ටාන්යන්නානි භුඤ්ජතේ .
කථං ස භෝක්ෂ්යතේ(අ)නාථෝ වනේ මූලඵලාන්යයම් .. 3 ..
කඃ ඒතච්ඡ්රද්දධේච්ඡ්රුත්වා කස්ය වා න භවේද්භයම් .
ගුණවාන්දයිතෝ රාජ්ඤා රාඝවෝ යද්විවාස්යතේ .. 4 ..
නූනං තු බලවාන් ලෝකේ කෘතාන්තස්සර්වමාදිශන් .
ලෝකේ රාමාභිරාමස්ත්වං වනං යත්ර ගමිෂ්යසි .. 5 ..
අයං තු මාමාත්මභව ස්තවාදර්ශනමාරුතඃ .
විලාපදුඃඛසමිධෝ රුදිතාශ්රුහුතාහුතිඃ .. 6 ..
චින්තාබාෂ්පමහාධූමස්තවාගමනචිත්තජඃ .
කර්ශයිත්වා භෘශං පුත්ර නිශ්වාසායාසසම්භවඃ .. 7 ..
ත්වයා විහීනාමිහ මාං ශෝකාග්නිරතුලෝ මහාන් .
ප්රධක්ෂ්යති යථා කක්ෂං චිත්රභානුර්හිමාත්යයේ .. 8 ..
කථං හි ධේනු ස්ස්වං වත්සං ගච්ඡන්තං නානුගච්ඡති .
අහං ත්වා(අ)නුගමිෂ්යාමි යත්ර පුත්ර ගමිෂ්යසි .. 9 ..
. .
තථා නිගදිතං මාත්රා තද්වාක්යං පුරුෂර්ෂභඃ .
ශ්රුත්වා රාමෝ(අ)බ්රවීද්වාක්යං මාතරං භෘශදුඃඛිතාම් .. 10 ..
කෛකේය්යා වඤ්චිතෝ රාජා මයි චාරණ්යමාශ්රිතේ .
භවත්යා ච පරිත්යක්තෝ න නූනං වර්තයිෂ්යති .. 11 ..
භර්තුඃ කිල පරිත්යාගෝ නෘශංසඃ කේවලං ස්ත්රියාඃ .
ස භවත්යා න කර්තව්යෝ මනසා(අ)පි විගර්හිතඃ .. 12 ..
යාවජ්ජීවති කාකුත්ස්ථඃ පිතා මේ ජගතීපතිඃ .
ශුශ්රූෂා ක්රියතාං තාවත්සහි ධර්මස්සනාතනඃ .. 13 ..
ඒවමුක්තා තු රාමේණ කෞශල්යා ශුභදර්ශනා .
තථේත්යුවාච සුප්රීතා රාමමක්ලිෂ්ටකාරිණම් .. 14 ..
ඒවමුක්තස්තු වචනං රාමෝ ධර්මභෘතාං වරඃ .
භූයස්තාමබ්රවීද්වාක්යං මාතරං භෘශදුඃඛිතාම් .. 15 ..
මයා චෛව භවත්යා ච කර්තව්යං වචනං පිතුඃ .
රාජා භර්තා ගුරු ශ්ශ්රේෂ්ඨස්සර්වේෂාමීශ්වරඃ ප්රභුඃ .. 16 ..
ඉමානි තු මහාරණ්යේ විහෘත්ය නව පඤ්ච ච .
වර්ෂාණි පරමප්රීතඃ ස්ථාස්යාමි වචනේ තව .. 17 ..
ඒවමුක්තා ප්රියං පුත්රං බාෂ්පපූර්ණානනා තදා .
උවාච පරමාර්තා තු කෞශල්යා පුත්රවත්සලා .. 18 ..
ආසාං රාම සපත්නීනාං වස්තුං මධ්යේ න මේ ක්ෂමම් .
නය මාමපි කාකුත්ස්ථ වනං වන්යාං මෘගීං යථා .. 19 ..
යදි තේ ගමනේ බුද්ධිඃ කෘතා පිතුරපේක්ෂයා .
තාං තථා රුදතීං රාමෝ රුදන්වචනමබ්රවීත් .. 20 ..
ජීවන්ත්යා හි ස්ත්රියා භර්තා දෛවතං ප්රභුරේව ච භවත්යා මම චෛවාද්ය රාජා ප්රභවති ප්රභුඃ .
න හ්යනාථා වයං රාජ්ඤා ලෝකනාථේන ධීමතා .. 21 ..
භරතශ්චාපි ධර්මාත්මා සර්වභූතප්රියංවදඃ .
භවතීමනුවර්තේත ස හි ධර්මරතස්සදා .. 22 ..
යථා මයි තු නිෂ්ක්රාන්තේ පුත්රශෝකේන පාර්ථිවඃ .
ශ්රමං නාවාප්නුයාත්කිඤ්චිදප්රමත්තා තථා කුරු .. 23 ..
දාරුණශ්චාප්යයං ශෝකෝ යථෛනං න විනාශයේත් .
රාජ්ඤෝ වෘද්ධස්ය සතතං හිතං චර සමාහිතා .. 24 ..
ව්රතෝපවාසනිරතා යා නාරී පරමෝත්තමා .
භර්තාරං නානුවර්තේත සා තු පාපගතිර්භවේත් .. 25 ..
භර්තු ශ්ශුශ්රූෂයා නාරී ලභතේ ස්වර්ගමුත්තමම් .
අපි යා නිර්නමස්කාරා නිවෘත්තා දේවපූජනාත් .. 26 ..
ශුශ්රූෂාමේව කුර්වීත භර්තුඃ ප්රියහිතේ රතා .
ඒෂ ධර්මඃ පුරා දෘෂ්ටෝ ලෝකේ වේදේ ශ්රුතඃ ස්මෘතඃ .. 27 ..
අග්නිකාර්යේෂු ච සදා සුමනෝභිශ්ච දේවතාඃ .
පූජ්යාස්තේ මත්කෘතේ දේවි බාහ්මණාශ්චෛව සුව්රතාඃ .. 28 ..
ඒවං කාලං ප්රතීක්ෂස්ව මමාගමනකාඞ්ක්ෂිණී .
නියතා නියතාහාරා භර්තෘශුශ්රූෂණේ රතා .. 29 ..
ප්රාප්ස්යසේ පරමං කාමං මයි ප්රත්යාගතේ සති .
යදි ධර්මභෘතාං ශ්රේෂ්ඨෝ ධාරයිෂ්යති ජීවිතම් .. 30 ..
ඒවමුක්තා තු රාමේණ බාෂ්පපර්යාකුලේක්ෂණා .
කෞශල්යා පුත්රශෝකාර්තා රාමං වචනමබ්රවීත් .. 31 ..
ගමනේ සුකෘතාං බුද්ධිං න තේ ශක්නෝමි පුත්රක .
විනිවර්තයිතුං වීර නූනං කාලෝ දුරත්යයඃ .. 32 ..
ගච්ඡ පුත්ර ත්වමේකාග්රෝ භද්රං තේ(අ)ස්තු සදා විභුඃ .
පුනස්ත්වයි නිවෘත්තේ තු භවිෂ්යාමි ගතව්යථා .. 33 ..
ප්රත්යාගතේ මහාභාගේ කෘතාර්ථේ චරිතව්රතේ .
පිතුරානෘණ්යතාං ප්රාප්තේ ත්වයි ලප්ස්යේ පරං සුඛම් .. 34 ..
කෘතාන්තස්ය ගතිඃ පුත්ර දුර්විභාව්යා සදා භුවි .
යස්ත්වාං සඤ්චෝදයති මේ වච ආච්ඡිද්ය රාඝව .. 35 ..
ගච්ඡේදානීං මහාබාහෝ ක්ෂේමේණ පුනරාගතඃ .
නන්දයිෂ්යසි මාං පුත්ර සාම්නා වාක්යේන චාරුණා .. 36 ..
අපීදානීං ස කාලස්ස්යාද්වනාත්ප්රත්යාගතං පුනඃ .
යත්ත්වාං පුත්රක පශ්යේයං ජටාවල්කලධාරිණම් .. 37 ..
තථා හි රාමං වනවාසනිශ්චිතං සමීක්ෂ්ය දේවී පරමේණ චේතසා .
උවාච රාමං ශුභලක්ෂණං වචෝ බභූව ච ස්වස්ත්යයනාභිකාඞ්ක්ෂිණී .. 38 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ චතුර්විංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
taṃ samīkṣya tvavahitaṃ piturnirdeśa pālane |
kauśalyā bāṣpasaṃruddhā vaco dharmiṣṭhamabravīt || 1 ||
adṛṣṭaduḥkho dharmātmā sarvabhūtapriyaṃvadaḥ |
mayi jāto daśarathātkathamuñchena vartayet || 2 ||
yasya bhṛtyāśca dāsāśca mṛṣṭānyannāni bhuñjate |
kathaṃ sa bhokṣyate'nātho vane mūlaphalānyayam || 3 ||
kaḥ etacchraddadhecchrutvā kasya vā na bhavedbhayam |
guṇavāndayito rājñā rāghavo yadvivāsyate || 4 ||
nūnaṃ tu balavān loke kṛtāntassarvamādiśan |
loke rāmābhirāmastvaṃ vanaṃ yatra gamiṣyasi || 5 ||
ayaṃ tu māmātmabhava stavādarśanamārutaḥ |
vilāpaduḥkhasamidho ruditāśruhutāhutiḥ || 6 ||
cintābāṣpamahādhūmastavāgamanacittajaḥ |
karśayitvā bhṛśaṃ putra niśvāsāyāsasambhavaḥ || 7 ||
tvayā vihīnāmiha māṃ śokāgniratulo mahān |
pradhakṣyati yathā kakṣaṃ citrabhānurhimātyaye || 8 ||
kathaṃ hi dhenu ssvaṃ vatsaṃ gacchantaṃ nānugacchati |
ahaṃ tvā'nugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi || 9 ||
. |
tathā nigaditaṃ mātrā tadvākyaṃ puruṣarṣabhaḥ |
śrutvā rāmo'bravīdvākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām || 10 ||
kaikeyyā vañcito rājā mayi cāraṇyamāśrite |
bhavatyā ca parityakto na nūnaṃ vartayiṣyati || 11 ||
bhartuḥ kila parityāgo nṛśaṃsaḥ kevalaṃ striyāḥ |
sa bhavatyā na kartavyo manasā'pi vigarhitaḥ || 12 ||
yāvajjīvati kākutsthaḥ pitā me jagatīpatiḥ |
śuśrūṣā kriyatāṃ tāvatsahi dharmassanātanaḥ || 13 ||
evamuktā tu rāmeṇa kauśalyā śubhadarśanā |
tathetyuvāca suprītā rāmamakliṣṭakāriṇam || 14 ||
evamuktastu vacanaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
bhūyastāmabravīdvākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām || 15 ||
mayā caiva bhavatyā ca kartavyaṃ vacanaṃ pituḥ |
rājā bhartā guru śśreṣṭhassarveṣāmīśvaraḥ prabhuḥ || 16 ||
imāni tu mahāraṇye vihṛtya nava pañca ca |
varṣāṇi paramaprītaḥ sthāsyāmi vacane tava || 17 ||
evamuktā priyaṃ putraṃ bāṣpapūrṇānanā tadā |
uvāca paramārtā tu kauśalyā putravatsalā || 18 ||
āsāṃ rāma sapatnīnāṃ vastuṃ madhye na me kṣamam |
naya māmapi kākutstha vanaṃ vanyāṃ mṛgīṃ yathā || 19 ||
yadi te gamane buddhiḥ kṛtā piturapekṣayā |
tāṃ tathā rudatīṃ rāmo rudanvacanamabravīt || 20 ||
jīvantyā hi striyā bhartā daivataṃ prabhureva ca bhavatyā mama caivādya rājā prabhavati prabhuḥ |
na hyanāthā vayaṃ rājñā lokanāthena dhīmatā || 21 ||
bharataścāpi dharmātmā sarvabhūtapriyaṃvadaḥ |
bhavatīmanuvarteta sa hi dharmaratassadā || 22 ||
yathā mayi tu niṣkrānte putraśokena pārthivaḥ |
śramaṃ nāvāpnuyātkiñcidapramattā tathā kuru || 23 ||
dāruṇaścāpyayaṃ śoko yathainaṃ na vināśayet |
rājño vṛddhasya satataṃ hitaṃ cara samāhitā || 24 ||
vratopavāsaniratā yā nārī paramottamā |
bhartāraṃ nānuvarteta sā tu pāpagatirbhavet || 25 ||
bhartu śśuśrūṣayā nārī labhate svargamuttamam |
api yā nirnamaskārā nivṛttā devapūjanāt || 26 ||
śuśrūṣāmeva kurvīta bhartuḥ priyahite ratā |
eṣa dharmaḥ purā dṛṣṭo loke vede śrutaḥ smṛtaḥ || 27 ||
agnikāryeṣu ca sadā sumanobhiśca devatāḥ |
pūjyāste matkṛte devi bāhmaṇāścaiva suvratāḥ || 28 ||
evaṃ kālaṃ pratīkṣasva mamāgamanakāṅkṣiṇī |
niyatā niyatāhārā bhartṛśuśrūṣaṇe ratā || 29 ||
prāpsyase paramaṃ kāmaṃ mayi pratyāgate sati |
yadi dharmabhṛtāṃ śreṣṭho dhārayiṣyati jīvitam || 30 ||
evamuktā tu rāmeṇa bāṣpaparyākulekṣaṇā |
kauśalyā putraśokārtā rāmaṃ vacanamabravīt || 31 ||
gamane sukṛtāṃ buddhiṃ na te śaknomi putraka |
vinivartayituṃ vīra nūnaṃ kālo duratyayaḥ || 32 ||
gaccha putra tvamekāgro bhadraṃ te'stu sadā vibhuḥ |
punastvayi nivṛtte tu bhaviṣyāmi gatavyathā || 33 ||
pratyāgate mahābhāge kṛtārthe caritavrate |
piturānṛṇyatāṃ prāpte tvayi lapsye paraṃ sukham || 34 ||
kṛtāntasya gatiḥ putra durvibhāvyā sadā bhuvi |
yastvāṃ sañcodayati me vaca ācchidya rāghava || 35 ||
gacchedānīṃ mahābāho kṣemeṇa punarāgataḥ |
nandayiṣyasi māṃ putra sāmnā vākyena cāruṇā || 36 ||
apīdānīṃ sa kālassyādvanātpratyāgataṃ punaḥ |
yattvāṃ putraka paśyeyaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam || 37 ||
tathā hi rāmaṃ vanavāsaniścitaṃ samīkṣya devī parameṇa cetasā |
uvāca rāmaṃ śubhalakṣaṇaṃ vaco babhūva ca svastyayanābhikāṅkṣiṇī || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||