📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.20 අයෝධ්යාකාණ්ඩ - විංශ සර්ගඃ
2.20 Ayodhyakanda - Vimsha Sargah
Valmiki Sinhala
ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාණ්ඩම් .
අථ විංශස්සර්ගඃ .
තස්මිංස්තු පුරුෂව්යාඝ්රේ නිෂ්ක්රාමති කෘතාඤ්ජලෞ .
ආර්තශබ්දෝ මහාන් ජජ්ඤේ ස්ත්රීණාමන්තඃපුරේ තදා .. 1 ..
කෘත්යේෂ්වචෝදිතඃ පිත්රා සර්වස්යාන්තඃපුරස්ය ච .
ගතිර්යශ්ශරණං චාපි ස රාමෝ(අ)ද්ය ප්රවත්ස්යති .. 2 ..
කෞශල්යායාං යථා යුක්තෝ ජනන්යාං වර්තතේ සදා .
තථෛව වර්තතේ(අ)ස්මාසු ජන්මප්රභෘති රාඝවඃ .. 3 ..
න ක්රුධ්යත්යභිශප්තෝ(අ)පි ක්රෝධනීයානි වර්ජයන් .
ක්රුද්ධාන්ප්රසාදයන්සර්වාන් ස ඉතෝ(අ)ද්ය ප්රවත්ස්යති .. 4 ..
අබුද්ධිර්බත නෝ රාජා ජීවලෝකං චරත්යයම් .
යෝ ගතිං සර්වභූතානාං පරිත්යජති රාඝවම් .. 5 ..
ඉති සර්වා මහිෂ්යස්තා විවත්සා ඉව ධේනවඃ .
පතිමාචුක්රුශුශ්චෛව සස්වරං චාපි චුක්රුශුඃ .. 6 ..
ස හි චාන්තඃපුරේ ඝෝරමාර්තශබ්දං මහීපතිඃ .
පුත්රශෝකාභිසන්තප්තඃ ශ්රුත්වා ව්යාලීයතා(අ)සනේ .. 7 ..
රාමස්තු භෘශමායස්තෝ නිශ්ශ්වසන්නිව කුඤ්ජරඃ .
ජගාම සහිතෝ භ්රාත්රා මාතුරන්තඃපුරං වශී .. 8 ..
සෝ(අ)පශ්යත්පුරුෂං තත්ර වෘද්ධං පරමපූජිතම් .
උපවිෂ්ටං ගෘහද්වාරි තිෂ්ඨතශ්චාපරාන්බහූන් .. 9 ..
දෘෂ්ට්වෛව තු තදා රාමං තේ සර්වේ සහසෝත්ථිතාඃ .
ජයේන ජයතාං ශ්රේෂ්ඨං වර්ධයන්ති ස්ම රාඝවම් .. 10 ..
ප්රවිශ්ය ප්රථමාං කක්ෂ්යාං ද්විතීයායාං දදර්ශ සඃ .
බ්රාහ්මණාන්වේදසම්පන්නාන්වෘද්ධාන්රාජ්ඤා(අ)භිසත්කෘතාන් .. 11 ..
ප්රණම්ය රාමස්තාන්විප්රාංස්තෘතීයායාං දදර්ශ සඃ .
ස්ත්රියෝ වෘද්ධාස්තථා බාලා ද්වාරරක්ෂණතත්පරාඃ .. 12 ..
වර්ධයිත්වා ප්රහෘෂ්ටාස්තාඃ ප්රවිශ්ය ච ගෘහං ස්ත්රියඃ .
න්යවේදයන්ත ත්වරිතා රාමමාතුඃ ප්රියං තදා .. 13 ..
කෞශල්යාපි තදා දේවී රාත්රිං ස්ථිත්වා සමාහිතා .
ප්රභාතේ ත්වකරෝත්පූජාං විෂ්ණෝඃ පුත්රහිතෛෂිණී .. 14 ..
සා ක්ෂෞමවසනා හෘෂ්ටා නිත්යං ව්රතපරායණා .
අග්නිං ජුහෝති ස්ම තදා මන්ත්රවත්කෘතමඞ්ගලා .. 15 ..
ප්රවිශ්ය ච තදා රාමෝ මාතුරන්තඃපුරං ශුභම් .
දදර්ශ මාතරං තත්ර හාවයන්තීං හුතාශනම් .. 16 ..
දේවකාර්යනිමිත්තං ච තත්රාපශ්යත්සමුද්යතම් .
දධ්යක්ෂතං ඝෘතං චෛව මෝදකාන්හවිෂස්තථා .. 17 ..
ලාජාන්මාල්යානි ශුක්ලානි පායසං කෘසරං තථා .
සමිධඃ පූර්ණකුම්භාංශ්ච දදර්ශ රඝුනන්දනඃ .. 18 ..
තාං ශුක්ලක්ෂෞමසංවීතාං ව්රතයෝගේන කර්ශිතාම් .
තර්පයන්තීං දදර්ශාද්භිර්දේවතාං දේවවර්ණිනීම් .. 19 ..
සා චිරස්යාත්මජං දෘෂ්ට්වා මාතෘනන්දනමාගතම් .
අභිචක්රාම සංහෘෂ්ටා කිශෝරං බඩබා යථා .. 20 ..
ස මාතරමභික්රාන්තාමුපසඞ්ගෘහ්ය රාඝවඃ .
පරිෂ්වක්තශ්ච බාහුභ්යාමුපාඝ්රාතශ්ච මූර්ධනි .. 21 ..
තමුවාච දුරාධර්ෂං රාඝවං සුතමාත්මනඃ .
කෞශල්යා පුත්රවාත්සල්යාදිදං ප්රියහිතං වචඃ .. 22 ..
වෘද්ධානාං ධර්මශීලානාං රාජර්ෂීණාං මහාත්මනාම් .
ප්රාප්නුහ්යායුශ්ච කීර්තිං ච ධර්මං චෝපහිතං කුලේ .. 23 ..
සත්යප්රතිජ්ඤං පිතරං රාජානං පශ්ය රාඝව .
අද්යෛව හි ත්වාං ධර්මාත්මා යෞවරාජ්යේ(අ)භිෂේක්ෂ්යති .. 24 ..
දත්තමාසනමාලභ්ය භෝජනේන නිමන්ත්රිතඃ .
මාතරං රාඝවඃ කිඤ්චිද්ව්රීඩාත්ප්රසාර්යාඤ්ජලිමබ්රවීත් .. 25 ..
ස ස්වභාවවිනීතශ්ච ගෞරවාච්ච තදා නතඃ .
ප්රස්ථිතෝ දණ්ඩකාරණ්යමාප්රෂ්ටුමුපචක්රමේ .. 26 ..
දේවි නූනං න ජානීෂේ මහද්භයමුපස්ථිතම් .
ඉදං තව ච දුඃඛාය වෛදේහ්යා ලක්ෂ්මණස්ය ච .. 27 ..
ගමිෂ්යේ දණ්ඩකාරණ්යං කිමනේනාසනේන මේ .
විෂ්ටරාසනයෝග්යෝ හි කාලෝ(අ)යං මාමුපස්ථිතඃ .. 28 ..
චතුර්දශ හි වර්ෂාණි වත්ස්යාමි විජනේ වනේ .
මධුමූලඵලෛර්ජීවන්හිත්වා මුනිවදාමිෂම් .. 29 ..
භරතාය මහාරාජෝ යෞවරාජ්යං ප්රයච්ඡති .
මාං පුනර්දණ්ඩකාරණ්යේ විවාසයති තාපසම් .. 30 ..
ස ෂට්චාෂ්ටෞ ච වර්ෂාණි වත්ස්යාමි විජනේ වනේ .
ආසේවමානෝ වන්යානි ඵලමූලෛශ්ච වර්තයන් .. 31 ..
සා නිකෘත්තේව සාලස්ය යෂ්ටිඃ පරශුනා වනේ .
පපාත සහසා දේවී දේවතේව දිවශ්ච්යුතා .. 32 ..
තාමදුඃඛෝචිතාං දෘෂ්ට්වා පතිතාං කදලීමිව .
රාමස්තූත්ථාපයාමාස මාතරං ගතචේතසම් .. 33 ..
උපාවෘත්ත්යෝත්ථිතාං දීනාං බඩබාමිව වාහිතාම් .
පාංසුකුණ්ඨිතසර්වාඞ්ගීං විමමර්ශ ච පාණිනා .. 34 ..
සා රාඝවමුපාසීනමසුඛාර්තා සුඛෝචිතා .
උවාච පුරුෂව්යාඝ්රමුපශෘණ්වති ලක්ෂ්මණේ .. 35 ..
යදි පුත්ර න ජායේථා මම ශෝකාය රාඝව .
න ස්ම දුඃඛමතෝ භූයඃ පශ්යේයමහමප්රජාඃ .. 36 ..
ඒක ඒව හි වන්ධ්යායා ශ්ශෝකෝ භවති මානසඃ .
අප්රජා(අ)ස්මීති සන්තාපෝ න හ්යන්යඃ පුත්ර විද්යතේ .. 37 ..
න දෘෂ්ටපූර්වං කල්යාණං සුඛං වා පතිපෞරුෂේ .
අපි පුත්රේ (අ)පි පශ්යේයමිති රාමා(අ)ස්ථිතං මයා .. 38 ..
සා බහූන්යමනෝජ්ඤානි වාක්යානි හෘදයච්ඡිදාම් .
අහං ශ්රෝෂ්යේ සපත්නීනාමවරාණාං වරා සතී .. 39 ..
අතෝ දුඃඛතරං කිං නු ප්රමදානාං භවිෂ්යති .
මම ශෝකෝ විලාපශ්ච යාදෘශෝ(අ)යමනන්තකඃ .. 40 ..
ත්වයි සන්නිහිතේ(අ)ප්යේවමහමාසං නිරාකෘතා .
කිං පුනඃ ප්රෝෂිතේ තාත ධ්රුවං මරණමේව මේ .. 41 ..
අත්යන්තනිගෘහීතාස්මි භර්තුර්නිත්යමතන්ත්රිතා .
පරිවාරේණ කෛකේය්යා ස්සමා වාප්යථවා(අ)වරා .. 42 ..
යෝ(අ)හි මාං සේවතේ කශ්චිදථවාප්යනුවර්තතේ .
කෛකේය්යාඃ පුත්රමන්වීක්ෂ්ය ස්වශ්චි ජනෝ නාභිභාෂතේ .. 43 ..
නිත්යක්රෝධතයා තස්යාඃ කථං නු ඛරවාදිතත් .
කෛකේය්යා වදනං ද්රෂ්ටුං පුත්ර ශක්ෂ්යාමි දුර්ගතා .. 44 ..
දශ සප්ත ච වර්ෂාණි ජාතස්ය තව රාඝව අතිතානි ප්රකාඞ්ක්ෂන්ත්යා මයා දුඃඛපරික්ෂයම් .. 45 ..
තදක්ෂයං මහද්දුඃඛං නෝත්සහේ සහිතුං චිරම් .
විප්රකාරං සපත්නීනාමේවං ජීර්ණා(අ)පි රාඝව .. 46 ..
අපශ්යන්තී තව මුඛං පරිපූර්ණශශිප්රභම් .
කෘපණා වර්තයිෂ්යාමි කථං කෘපණජීවිකාම් .. 47 ..
උපවාසෛශ්ච යෝගෛශ්ච බහුභිශ්ච පරිශ්රමෛඃ .
දුඃඛං සංවර්ධිතෝ මෝඝං ත්වං හි දුර්ගතයා මයා .. 48 ..
ස්ථිරං තු හෘදයං මන්යේ මමේදං යන්න දීර්යතේ .
ප්රාවෘෂීව මහානද්යා ස්පෘෂ්ටං කූලං නවාම්භසා .. 49 ..
මමෛව නූනං මරණං න විද්යතේ න චාවකා(අ)ශෝස්ති යමක්ෂයේ(අ)මම .
යදන්තකෝ(අ)ද්යෛව න මාං ජිහීර්ෂති .
ප්රසහ්ය සිංහෝ රුදතීං මෘගීමිව .. 50 ..
ස්ථිරං හි නූනං හෘදයං මමායසං න භිද්යතේ යද්භුවි නාවදීර්යතේ .
අනේන දුඃඛේන ච දේහමර්පිතං ධ්රුවං හ්යකාලේ මරණං න විද්යතේ .. 51 ..
ඉදං හි දුඃඛං යදනර්ථකානි මේ ව්රතානි දානානි ච සංයමාශ්ච හි .
තපශ්ච තප්තං යදපත්යකාරණා ත්සුනිෂ්ඵලං බීජමිවෝප්තමූෂරේ .. 52 ..
යදි හ්යකාලේ මරණං ස්වයේච්ඡයා ලභේත කශ්චිද්ගුරුදුඃඛකර්ශිතඃ .
ගතාහමද්යෛව පරේතසංසදං විනා ත්වයා ධේනුරිවාත්මජේන වෛ .. 53 ..
අථාපි කිං ජීවිතමද්ය මේ වෘථා ත්වයා විනා චන්ද්රනිභානනප්රභ .
අනුව්රජිෂ්යාමි වනං ත්වයෛව ගෞ ස්සුදුර්බලා වත්සමිවානුකාඞ්ක්ෂයා .. 54 ..
භෘශමසුඛමමර්ෂිතා තදා බහු විලලාප සමීක්ෂ්ය රාඝවම් .
ව්යසනමුපනිශම්ය සා මහ ත්සුතමිව බද්ධමවේක්ෂ්ය කින්නරී .. 55 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාණ්ඩේ විංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
tasmiṃstu puruṣavyāghre niṣkrāmati kṛtāñjalau |
ārtaśabdo mahān jajñe strīṇāmantaḥpure tadā || 1 ||
kṛtyeṣvacoditaḥ pitrā sarvasyāntaḥpurasya ca |
gatiryaśśaraṇaṃ cāpi sa rāmo'dya pravatsyati || 2 ||
kauśalyāyāṃ yathā yukto jananyāṃ vartate sadā |
tathaiva vartate'smāsu janmaprabhṛti rāghavaḥ || 3 ||
na krudhyatyabhiśapto'pi krodhanīyāni varjayan |
kruddhānprasādayansarvān sa ito'dya pravatsyati || 4 ||
abuddhirbata no rājā jīvalokaṃ caratyayam |
yo gatiṃ sarvabhūtānāṃ parityajati rāghavam || 5 ||
iti sarvā mahiṣyastā vivatsā iva dhenavaḥ |
patimācukruśuścaiva sasvaraṃ cāpi cukruśuḥ || 6 ||
sa hi cāntaḥpure ghoramārtaśabdaṃ mahīpatiḥ |
putraśokābhisantaptaḥ śrutvā vyālīyatā'sane || 7 ||
rāmastu bhṛśamāyasto niśśvasanniva kuñjaraḥ |
jagāma sahito bhrātrā māturantaḥpuraṃ vaśī || 8 ||
so'paśyatpuruṣaṃ tatra vṛddhaṃ paramapūjitam |
upaviṣṭaṃ gṛhadvāri tiṣṭhataścāparānbahūn || 9 ||
dṛṣṭvaiva tu tadā rāmaṃ te sarve sahasotthitāḥ |
jayena jayatāṃ śreṣṭhaṃ vardhayanti sma rāghavam || 10 ||
praviśya prathamāṃ kakṣyāṃ dvitīyāyāṃ dadarśa saḥ |
brāhmaṇānvedasampannānvṛddhānrājñā'bhisatkṛtān || 11 ||
praṇamya rāmastānviprāṃstṛtīyāyāṃ dadarśa saḥ |
striyo vṛddhāstathā bālā dvārarakṣaṇatatparāḥ || 12 ||
vardhayitvā prahṛṣṭāstāḥ praviśya ca gṛhaṃ striyaḥ |
nyavedayanta tvaritā rāmamātuḥ priyaṃ tadā || 13 ||
kauśalyāpi tadā devī rātriṃ sthitvā samāhitā |
prabhāte tvakarotpūjāṃ viṣṇoḥ putrahitaiṣiṇī || 14 ||
sā kṣaumavasanā hṛṣṭā nityaṃ vrataparāyaṇā |
agniṃ juhoti sma tadā mantravatkṛtamaṅgalā || 15 ||
praviśya ca tadā rāmo māturantaḥpuraṃ śubham |
dadarśa mātaraṃ tatra hāvayantīṃ hutāśanam || 16 ||
devakāryanimittaṃ ca tatrāpaśyatsamudyatam |
dadhyakṣataṃ ghṛtaṃ caiva modakānhaviṣastathā || 17 ||
lājānmālyāni śuklāni pāyasaṃ kṛsaraṃ tathā |
samidhaḥ pūrṇakumbhāṃśca dadarśa raghunandanaḥ || 18 ||
tāṃ śuklakṣaumasaṃvītāṃ vratayogena karśitām |
tarpayantīṃ dadarśādbhirdevatāṃ devavarṇinīm || 19 ||
sā cirasyātmajaṃ dṛṣṭvā mātṛnandanamāgatam |
abhicakrāma saṃhṛṣṭā kiśoraṃ baḍabā yathā || 20 ||
sa mātaramabhikrāntāmupasaṅgṛhya rāghavaḥ |
pariṣvaktaśca bāhubhyāmupāghrātaśca mūrdhani || 21 ||
tamuvāca durādharṣaṃ rāghavaṃ sutamātmanaḥ |
kauśalyā putravātsalyādidaṃ priyahitaṃ vacaḥ || 22 ||
vṛddhānāṃ dharmaśīlānāṃ rājarṣīṇāṃ mahātmanām |
prāpnuhyāyuśca kīrtiṃ ca dharmaṃ copahitaṃ kule || 23 ||
satyapratijñaṃ pitaraṃ rājānaṃ paśya rāghava |
adyaiva hi tvāṃ dharmātmā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 24 ||
dattamāsanamālabhya bhojanena nimantritaḥ |
mātaraṃ rāghavaḥ kiñcidvrīḍātprasāryāñjalimabravīt || 25 ||
sa svabhāvavinītaśca gauravācca tadā nataḥ |
prasthito daṇḍakāraṇyamāpraṣṭumupacakrame || 26 ||
devi nūnaṃ na jānīṣe mahadbhayamupasthitam |
idaṃ tava ca duḥkhāya vaidehyā lakṣmaṇasya ca || 27 ||
gamiṣye daṇḍakāraṇyaṃ kimanenāsanena me |
viṣṭarāsanayogyo hi kālo'yaṃ māmupasthitaḥ || 28 ||
caturdaśa hi varṣāṇi vatsyāmi vijane vane |
madhumūlaphalairjīvanhitvā munivadāmiṣam || 29 ||
bharatāya mahārājo yauvarājyaṃ prayacchati |
māṃ punardaṇḍakāraṇye vivāsayati tāpasam || 30 ||
sa ṣaṭcāṣṭau ca varṣāṇi vatsyāmi vijane vane |
āsevamāno vanyāni phalamūlaiśca vartayan || 31 ||
sā nikṛtteva sālasya yaṣṭiḥ paraśunā vane |
papāta sahasā devī devateva divaścyutā || 32 ||
tāmaduḥkhocitāṃ dṛṣṭvā patitāṃ kadalīmiva |
rāmastūtthāpayāmāsa mātaraṃ gatacetasam || 33 ||
upāvṛttyotthitāṃ dīnāṃ baḍabāmiva vāhitām |
pāṃsukuṇṭhitasarvāṅgīṃ vimamarśa ca pāṇinā || 34 ||
sā rāghavamupāsīnamasukhārtā sukhocitā |
uvāca puruṣavyāghramupaśṛṇvati lakṣmaṇe || 35 ||
yadi putra na jāyethā mama śokāya rāghava |
na sma duḥkhamato bhūyaḥ paśyeyamahamaprajāḥ || 36 ||
eka eva hi vandhyāyā śśoko bhavati mānasaḥ |
aprajā'smīti santāpo na hyanyaḥ putra vidyate || 37 ||
na dṛṣṭapūrvaṃ kalyāṇaṃ sukhaṃ vā patipauruṣe |
api putre 'pi paśyeyamiti rāmā'sthitaṃ mayā || 38 ||
sā bahūnyamanojñāni vākyāni hṛdayacchidām |
ahaṃ śroṣye sapatnīnāmavarāṇāṃ varā satī || 39 ||
ato duḥkhataraṃ kiṃ nu pramadānāṃ bhaviṣyati |
mama śoko vilāpaśca yādṛśo'yamanantakaḥ || 40 ||
tvayi sannihite'pyevamahamāsaṃ nirākṛtā |
kiṃ punaḥ proṣite tāta dhruvaṃ maraṇameva me || 41 ||
atyantanigṛhītāsmi bharturnityamatantritā |
parivāreṇa kaikeyyā ssamā vāpyathavā'varā || 42 ||
yo'hi māṃ sevate kaścidathavāpyanuvartate |
kaikeyyāḥ putramanvīkṣya svaści jano nābhibhāṣate || 43 ||
nityakrodhatayā tasyāḥ kathaṃ nu kharavāditat |
kaikeyyā vadanaṃ draṣṭuṃ putra śakṣyāmi durgatā || 44 ||
daśa sapta ca varṣāṇi jātasya tava rāghava atitāni prakāṅkṣantyā mayā duḥkhaparikṣayam || 45 ||
tadakṣayaṃ mahadduḥkhaṃ notsahe sahituṃ ciram |
viprakāraṃ sapatnīnāmevaṃ jīrṇā'pi rāghava || 46 ||
apaśyantī tava mukhaṃ paripūrṇaśaśiprabham |
kṛpaṇā vartayiṣyāmi kathaṃ kṛpaṇajīvikām || 47 ||
upavāsaiśca yogaiśca bahubhiśca pariśramaiḥ |
duḥkhaṃ saṃvardhito moghaṃ tvaṃ hi durgatayā mayā || 48 ||
sthiraṃ tu hṛdayaṃ manye mamedaṃ yanna dīryate |
prāvṛṣīva mahānadyā spṛṣṭaṃ kūlaṃ navāmbhasā || 49 ||
mamaiva nūnaṃ maraṇaṃ na vidyate na cāvakā'śosti yamakṣaye'mama |
yadantako'dyaiva na māṃ jihīrṣati |
prasahya siṃho rudatīṃ mṛgīmiva || 50 ||
sthiraṃ hi nūnaṃ hṛdayaṃ mamāyasaṃ na bhidyate yadbhuvi nāvadīryate |
anena duḥkhena ca dehamarpitaṃ dhruvaṃ hyakāle maraṇaṃ na vidyate || 51 ||
idaṃ hi duḥkhaṃ yadanarthakāni me vratāni dānāni ca saṃyamāśca hi |
tapaśca taptaṃ yadapatyakāraṇā tsuniṣphalaṃ bījamivoptamūṣare || 52 ||
yadi hyakāle maraṇaṃ svayecchayā labheta kaścidguruduḥkhakarśitaḥ |
gatāhamadyaiva paretasaṃsadaṃ vinā tvayā dhenurivātmajena vai || 53 ||
athāpi kiṃ jīvitamadya me vṛthā tvayā vinā candranibhānanaprabha |
anuvrajiṣyāmi vanaṃ tvayaiva gau ssudurbalā vatsamivānukāṅkṣayā || 54 ||
bhṛśamasukhamamarṣitā tadā bahu vilalāpa samīkṣya rāghavam |
vyasanamupaniśamya sā maha tsutamiva baddhamavekṣya kinnarī || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe viṃśassargaḥ ||