oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
karmayogaḥ
arjuna uvāca
jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |
tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ||1||
vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām ||2||
śrī bhagavānuvāca
loke'smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayā'nagha |
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ||3||
na karmaṇāmanārambhāt naiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |
na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ||4||
na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ||5||
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||6||
yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |
karmendriyaiḥ karmayogam asaktaḥ sa viśiṣyate ||7||
niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |
śarīrayātrā'pi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ||8||
yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |
tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ||9||
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |
anena prasaviṣyadhvaṃ eṣa vo'stviṣṭakāmadhuk ||10||
devānbhāvayatā'nena te devā bhāvayantu vaḥ |
parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ||11||
iṣṭānbhogānhi vo devāḥ dāsyante yajñabhāvitāḥ |
tairdattānapradāyaibhyaḥ yo bhuṅkte stena eva saḥ ||12||
yajñaśiṣṭāśinaḥ santaḥ mucyante sarvakilbiṣaiḥ |
bhuñjate te tvaghaṃ pāpāḥ ye pacantyātmakāraṇāt ||13||
annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |
yajñādbhavati parjanyaḥ yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||14||
karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ||15||
evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |
aghāyurindriyārāmaḥ moghaṃ pārtha sa jīvati ||16||
yastvātmaratireva syāt ātmatṛptaśca mānavaḥ |
ātmanyeva ca santuṣṭaḥ tasya kāryaṃ na vidyate ||17||
naiva tasya kṛtenārthaḥ nākṛteneha kaścana |
na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ||18||
tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |
asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ||19||
karmaṇaiva hi saṃsiddhiṃ āsthitā janakādayaḥ |
lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi ||20||
yadyadācarati śreṣṭhaḥ tattadevetaro janaḥ |
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ||21||
na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |
nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ||22||
yadi hyahaṃ na varteya jātu karmaṇyatandritaḥ |
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||23||
utsīdeyurime lokāḥ na kuryāṃ karma cedaham |
saṅkarasya ca kartā syām upahanyāmimāḥ prajāḥ ||24||
saktāḥ karmaṇyavidvāṃsaḥ yathā kurvanti bhārata |
kuryādvidvāṃstathā'saktaḥ cikīrṣurlokasaṅgraham ||25||
na buddhibhedaṃ janayet ajñānāṃ karmasaṅginām |
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran ||26||
prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |
ahaṅkāravimūḍhātmā kartā'hamiti manyate ||27||
tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |
guṇā guṇeṣu vartante iti matvā na sajjate ||28||
prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |
tānakṛtsnavido mandān kṛtsnavinna vicālayet ||29||
mayi sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā |
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||30||
ye me matamidaṃ nityam anutiṣṭhanti mānavāḥ |
śraddhāvanto'nasūyantaḥ mucyante te'pi karmabhiḥ ||31||
ye tvetadabhyasūyantaḥ nānutiṣṭhanti me matam |
sarvajñānavimūḍhāṃstān viddhi naṣṭānacetasaḥ ||32||
sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi |
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ||33||
indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau |
tayorna vaśamāgacchet tau hyasya paripanthinau ||34||
śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ ||35||
arjuna uvāca
atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ ||36||
śrī bhagavānuvāca
kāma eṣa krodha eṣaḥ rajoguṇasamudbhavaḥ |
mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam ||37||
dhūmenāvriyate vahniḥ yathā''darśo malena ca |
yatholbenāvṛto garbhaḥ tathā tenedamāvṛtam ||38||
āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā |
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca ||39||
indriyāṇi mano buddhiḥ asyādhiṣṭhānamucyate |
etairvimohayatyeṣaḥ jñānamāvṛtya dehinam ||40||
tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha |
pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam ||41||
indriyāṇi parāṇyāhuḥ indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |
manasastu parābuddhiḥ yo buddheḥ paratastu saḥ ||42||
evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā |
jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam ||43||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmayogo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||