6.86 Yuddhakanda - Shadashititama Sargah

ॐ

6.86 युद्धकाण्ड - षडशीतितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षडशीतितमस्सर्गः ।

अथतस्यामवस्थायांलक्ष्मणंरावणानुजः ।

परेषामहितंवाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ॥ 1 ॥

यदेतद्राक्षसानीकम्मेघश्यामंविलोक्यते ।

एतदायोध्यतांशीघ्रङ्कपिभिपादपायुधैः ॥ 2 ॥

अस्यानीकस्यमहतोभेदनेयतलक्ष्मण ।

राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्रभिन्नेदृश्योभविष्यति ॥ 3 ॥

सत्वमिन्द्राशनिप्रख्यैःशरैरवकिरन्परान् ।

अभिद्रवाशुयावद्वैनैतत्कर्मसमाप्यते ॥ 4 ॥

ज हिवीरदुरात्मानम्मायापरमधार्मिकम् ।

रावणिङ्क्रूरकर्माणंसर्वलोकभयावहम् ॥ 5 ॥

विभीषणवच्श्रुत्वालक्ष्मणश्शुभलक्षणः ।

ववर्षशरवर्षाणिराक्षसेन्द्रसुतम्प्रति ॥ 6 ॥

ऋक्षाःशाखामृगाश्चैवद्रुमद्रिनखयोधिनः ।

अभ्यधावन्तसहितास्तदनीकमवस्थितम् ॥ 7 ॥

राक्षसाश्चशितैर्भाणैरसिभिश्शक्तितोमरैः ।

उद्यदैससं वर्तन्तसमरेकपिसैन्यजिघांसवः ॥ 8 ॥

स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।

शब्देनमहतालङ्कान्नादयन्वैसमन्ततः ॥ 9 ॥

शस्त्रश्चविविधाकारैश्शितैर्बाणैश्चपादपैः ।

उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्चघोरैराकाशमावृतम् ॥ 10 ॥

तेराक्षसावानरेषुविकृताननबाहवः ।

निवेशयन्तःशस्त्राणिचक्रुस्तेसुमहद्भयम् ॥ 11 ॥

तथैवसकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्चवानराः ।

अभिजघ्नुजघ्नुश्चसमरेराक्षसर्षभान् ॥ 12 ॥

ऋक्षवानरमुख्यैश्चमहाकायैर्महाबलैः ।

रक्षसांयुध्यमानानाम्महद्भयमजायत ॥ 13 ॥

स्वमनीकंविषण्णन्तुश्रुत्वाशत्रुभिरर्दितम् ।

उदतिष्ठतदुर्दर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते ॥ 14 ॥

वृक्षान्धकारान्निर्गम्यजातक्रोधः स रावणिः ।

आरुरोहरथंसज्जम्पूर्वयुक्तंसुसंयतम् ॥ 15 ॥

स भीमकार्मुकधरःकालमेघसमप्रभः ।

रक्तास्यनयनोकृद्धोमभौमृत्युरिवान्तकः ॥ 16 ॥

दृष्टवैवतुरथस्थन्तम्पर्यवर्तततद्बलम् ।

रक्षसाम्भीमवेगानांलक्ष्मणेनयुयुत्सताम् ॥ 17 ॥

तस्मिन् कालेतुहनूमानुद्यम्यसुदुरासदम् ।

धरणीधरसङ्काशोमहावृक्षमरिन्दमः ॥ 18 ॥

स राक्षसानान्तत्सैन्यङ्कालाग्निरिवनिर्दहन् ।

चकारबहुभिर्वक्षैर्निःसञ्ज्ञंयुधिवानरः ॥ 19 ॥

विध्वंसन्तन्तरसादृष्टवैवपवनात्मजम् ।

राक्षसानांसहस्राणिहनूमन्तमवाकिरन् ॥ 20 ॥

शितशूलधराश्शूलैरसिभिश्चासिपाणयः ।

शक्तिहस्ताश्चभिश्शक्तिपट्टसैः पट्टसायुधाः ॥ 21 ॥

परिघैश्चगदाभिश्चकुन्तैश्चशुभदर्शनैः ।

शतशश्चशतघ्नीभिरायसैरपिमुद्गरैः ॥ 22 ॥

घोरैःपरशुभिश्चैवभिदनिपालैश्चराक्षसाः ।

मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्चतलैरशनिसन्निभैः ॥ 23 ॥

अभिजघ्नुःसमासाद्यसमन्तात्पर्वतोपमम् ।

तेषामपि च सङ्ग्रुद्धश्चकारकदनम्महत् ॥ 24 ॥

स ददर्शकपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित् ।

सूदमानमसन्त्रस्तममित्रान् पवनात्मजम् ॥ 25 ॥

स सारथिमुवाचेदंयाहियत्रैषवानरः ।

क्षयमेवहिनःकुर्याद्राक्षसामुपेक्षितः ॥ 26 ॥

इत्युक्तस्सारथिस्तेनययौयत्र न मारुतिः ।

वहन् परमदुर्धर्षंस्थितमिन्द्रजितंरथे ॥ 27 ॥

सोऽभ्युपेत्यशरान्खङ्गान्पट्टसासिपरश्वधान् ।

अभ्यवर्षतदुर्धर्षःकपिमूर्थनिराक्षसः ॥ 28 ॥

तानिशस्त्राणिघोराणिप्रतिगृह्य स मारुतिः ।

रोषेणमहताविष्टोवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 29 ॥

युध्यस्वयदिशूरोऽसिरावणात्मजदुर्मते ।

वायुपुत्रंसमासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ 30 ॥

बाहुभ्यांसम्प्रतियुध्यस्वयदिमेद्वन्द्वमाहवे ।

वेगंसहस्वदुर्बुद्धेततस्त्वंरक्षसांवरः ॥ 31 ॥

हनूमन्तञ्जिघांसन्तंसमुद्यतशरासनम् ।

रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ 32 ॥

यस्सवासवनिर्जेतारावणस्यात्मसम्भवः ।

स एषरथमास्थायहनूमन्तञ्जिघांसति ॥ 33 ॥

तमप्रतिमसंस्थानैश्शरैश्शत्रुनिवारणैः ।

जीवितान्तकरैर्घोरैःसौमित्रेरावणिञ्जहि ॥ 34 ॥

इत्येवमुक्तस्तुतदामहात्माविभीषणेनारिविभीषणेन ।

ददर्शतम्पर्वतसन्निकाशंरथस्थितम्भीमबलन्दुरासदम् ॥ 35 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षडशीतितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |

athatasyāmavasthāyāṃlakṣmaṇaṃrāvaṇānujaḥ |

pareṣāmahitaṃvākyamarthasādhakamabravīt || 1 ||

yadetadrākṣasānīkammeghaśyāmaṃvilokyate |

etadāyodhyatāṃśīghraṅkapibhipādapāyudhaiḥ || 2 ||

asyānīkasyamahatobhedaneyatalakṣmaṇa |

rākṣasendrasuto'pyatrabhinnedṛśyobhaviṣyati || 3 ||

satvamindrāśaniprakhyaiḥśarairavakiranparān |

abhidravāśuyāvadvainaitatkarmasamāpyate || 4 ||

ja hivīradurātmānammāyāparamadhārmikam |

rāvaṇiṅkrūrakarmāṇaṃsarvalokabhayāvaham || 5 ||

vibhīṣaṇavacśrutvālakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |

vavarṣaśaravarṣāṇirākṣasendrasutamprati || 6 ||

ṛkṣāḥśākhāmṛgāścaivadrumadrinakhayodhinaḥ |

abhyadhāvantasahitāstadanīkamavasthitam || 7 ||

rākṣasāścaśitairbhāṇairasibhiśśaktitomaraiḥ |

udyadaisasaṃ vartantasamarekapisainyajighāṃsavaḥ || 8 ||

sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām |

śabdenamahatālaṅkānnādayanvaisamantataḥ || 9 ||

śastraścavividhākāraiśśitairbāṇaiścapādapaiḥ |

udyatairgiriśṛṅgaiścaghorairākāśamāvṛtam || 10 ||

terākṣasāvānareṣuvikṛtānanabāhavaḥ |

niveśayantaḥśastrāṇicakrustesumahadbhayam || 11 ||

tathaivasakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiścavānarāḥ |

abhijaghnujaghnuścasamarerākṣasarṣabhān || 12 ||

ṛkṣavānaramukhyaiścamahākāyairmahābalaiḥ |

rakṣasāṃyudhyamānānāmmahadbhayamajāyata || 13 ||

svamanīkaṃviṣaṇṇantuśrutvāśatrubhirarditam |

udatiṣṭhatadurdarṣaḥ sa karmaṇyananuṣṭhite || 14 ||

vṛkṣāndhakārānnirgamyajātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |

āruroharathaṃsajjampūrvayuktaṃsusaṃyatam || 15 ||

sa bhīmakārmukadharaḥkālameghasamaprabhaḥ |

raktāsyanayanokṛddhomabhaumṛtyurivāntakaḥ || 16 ||

dṛṣṭavaivaturathasthantamparyavartatatadbalam |

rakṣasāmbhīmavegānāṃlakṣmaṇenayuyutsatām || 17 ||

tasmin kāletuhanūmānudyamyasudurāsadam |

dharaṇīdharasaṅkāśomahāvṛkṣamarindamaḥ || 18 ||

sa rākṣasānāntatsainyaṅkālāgnirivanirdahan |

cakārabahubhirvakṣairniḥsañjñaṃyudhivānaraḥ || 19 ||

vidhvaṃsantantarasādṛṣṭavaivapavanātmajam |

rākṣasānāṃsahasrāṇihanūmantamavākiran || 20 ||

śitaśūladharāśśūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |

śaktihastāścabhiśśaktipaṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ || 21 ||

parighaiścagadābhiścakuntaiścaśubhadarśanaiḥ |

śataśaścaśataghnībhirāyasairapimudgaraiḥ || 22 ||

ghoraiḥparaśubhiścaivabhidanipālaiścarākṣasāḥ |

muṣṭibhirvajrakalpaiścatalairaśanisannibhaiḥ || 23 ||

abhijaghnuḥsamāsādyasamantātparvatopamam |

teṣāmapi ca saṅgruddhaścakārakadanammahat || 24 ||

sa dadarśakapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |

sūdamānamasantrastamamitrān pavanātmajam || 25 ||

sa sārathimuvācedaṃyāhiyatraiṣavānaraḥ |

kṣayamevahinaḥkuryādrākṣasāmupekṣitaḥ || 26 ||

ityuktassārathistenayayauyatra na mārutiḥ |

vahan paramadurdharṣaṃsthitamindrajitaṃrathe || 27 ||

so'bhyupetyaśarānkhaṅgānpaṭṭasāsiparaśvadhān |

abhyavarṣatadurdharṣaḥkapimūrthanirākṣasaḥ || 28 ||

tāniśastrāṇighorāṇipratigṛhya sa mārutiḥ |

roṣeṇamahatāviṣṭovākyañcedamuvāca ha || 29 ||

yudhyasvayadiśūro'sirāvaṇātmajadurmate |

vāyuputraṃsamāsādya na jīvan pratiyāsyasi || 30 ||

bāhubhyāṃsampratiyudhyasvayadimedvandvamāhave |

vegaṃsahasvadurbuddhetatastvaṃrakṣasāṃvaraḥ || 31 ||

hanūmantañjighāṃsantaṃsamudyataśarāsanam |

rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ || 32 ||

yassavāsavanirjetārāvaṇasyātmasambhavaḥ |

sa eṣarathamāsthāyahanūmantañjighāṃsati || 33 ||

tamapratimasaṃsthānaiśśaraiśśatrunivāraṇaiḥ |

jīvitāntakarairghoraiḥsaumitrerāvaṇiñjahi || 34 ||

ityevamuktastutadāmahātmāvibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |

dadarśatamparvatasannikāśaṃrathasthitambhīmabalandurāsadam || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||