6.68 Yuddhakanda - Ashtashashtitama Sargah

ॐ

6.68 युद्धकाण्ड - अष्टषष्टितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।

कुम्भकर्णंहतन्दृष्टवाराघवेणमहात्मना ।

राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन् ॥ 1 ॥

राजन् स कालसङ्काशस्संयुक्तःकालकर्मणा ।

विद्राव्यवानरींसेनाम्भक्षयित्वा च वानरान् ॥ 2 ॥

प्रतपित्वा मुहूर्तन्तुप्रशान्तोरामतेजसा ।

कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रम्भीमदर्शनम् ॥ 3 ॥

निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरम्बहु ।

रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ॥ 4 ॥

कुम्भकर्णस्तव भ्राता काकुत्थ्सशरपीडितः ।

लगण्डभूतो विकृतो दावदग्ध इव द्रुमः ॥ 5 ॥

तंश्रुत्वाविनिहतंसङ्ख्येकुम्भकर्णम्महाबलम् ।

रावणश्शोकसन्तप्तोमुमोह च पपात च ॥ 6 ॥

पितृव्यन्निहतंश्रुत्वादेवान्तकनरान्तकौ ।

त्रिशिराश्चातिकायश्चरुरुदुश्शोकपीडिताः ॥ 7 ॥

भ्रातरन्निहतंश्रुत्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।

महोदरमहापार्श्वौशोकाक्रान्तौबभूवतुः ॥ 8 ॥

ततःकृच्छ्रात्समासाद्यसञ्ज्ञांराक्षसपुङ्गवः ।

कुम्भकर्णवधाद्दीनोविललापकुलेन्द्रियः ॥ 9 ॥

हावीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल ।

त्वम्मांविहायवैदैवाद्यातोऽसियमसादनम् ॥ 10 ॥

ममशल्यमनुद्धृत्यबान्धवानाम्महाबल ।

शत्रुसैन्यम्प्रताप्यैकस्त्वम्मांसन्त्यज्यगच्छसि ॥ 11 ॥

इदानीङ्खल्वहन्नास्मियस्यमेदक्षिणोभुजः ।

पतितोयंसमाश्रित्य न बिभेमिसुरासुरान् ॥ 12 ॥

कथमेवंविधोवीरोदेवदानवदर्पहा ।

कालाग्निरुद्राप्रतिमोरणेराघवेणवैहतः ॥ 13 ॥

यस्यतेवज्रनिष्पेषो न कुर्वाद्व्यसनंसदा ।

स कथंरामबाणार्तम्प्रसुप्तोऽसिमहीतले ॥ 14 ॥

एतेदेवगणास्सार्थमृषिभिर्गगनेस्थिताः ।

निहतन्त्वांरणेदृष्टवानिनदन्तिप्रहर्षिताः ॥ 15 ॥

ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।

आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ॥ 16 ॥

राज्येननास्तिमेकार्यङ्किङ्करिष्यामिसीतया ।

कुम्भकर्णविहीनस्यजीवितेनास्तिमेमतिः ॥ 17 ॥

यद्यहम्भ्रातृहन्तारं न हन्मियुधिराघवम् ।

ननुमेमरणंश्रेयो न चेदंव्यर्थजीवितम् ॥ 18 ॥

अद्यैवतङ्गमिष्यामिदेशंयत्रानुजोमम ।

न हिभ्रातृन् समुत्सृज्यक्षणञ्जीवितमुत्सहे ॥ 19 ॥

देवाहिमांहसिष्यन्तिदृष्टवापूर्वापकारिणम् ।

कथमिन्द्रञ्जयिष्यामिकुम्भकर्ण हतेत्वयि ॥ 20 ॥

तदिदम्मामनुप्राप्तंविभीषणवचश्शुभम् ।

यदज्ञानान्मयातस्य न गृहीतम्महात्मनः ॥ 21 ॥

विभीषणवचोयावत्कुम्भकर्णप्रहस्तयोः ।

विनाशोऽयंसमुत्पन्नोमांव्रीडयतिदारुणः ॥ 22 ॥

तस्यायङ्कर्मणःप्राप्तोविपाकोममशोकदः ।

यन्मयाधार्मिकश्शमान् स निरस्तोविभीषणः ॥ 23 ॥

इतिबहुविधमाकुलान्तरात्माकृपणमतीवविलप्यकुम्भकर्णम् ।

न्यपदथदशाननोभृशार्तस्तमनुजमिन्द्ररिपुंहतंविदित्वा ॥ 24 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |

kumbhakarṇaṃhatandṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |

rākṣasārākṣasendrāyarāvaṇāyanyavedayan || 1 ||

rājan sa kālasaṅkāśassaṃyuktaḥkālakarmaṇā |

vidrāvyavānarīṃsenāmbhakṣayitvā ca vānarān || 2 ||

pratapitvā muhūrtantupraśāntorāmatejasā |

kāyenārthapraviṣṭenasamudrambhīmadarśanam || 3 ||

nikṛttakaṇṭhorubhujovikṣaranrudhirambahu |

ruddhvādvāraṃśarīreṇalaṅkāyāḥparvatopamaḥ || 4 ||

kumbhakarṇastava bhrātā kākutthsaśarapīḍitaḥ |

lagaṇḍabhūto vikṛto dāvadagdha iva drumaḥ || 5 ||

taṃśrutvāvinihataṃsaṅkhyekumbhakarṇammahābalam |

rāvaṇaśśokasantaptomumoha ca papāta ca || 6 ||

pitṛvyannihataṃśrutvādevāntakanarāntakau |

triśirāścātikāyaścaruruduśśokapīḍitāḥ || 7 ||

bhrātarannihataṃśrutvārāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

mahodaramahāpārśvauśokākrāntaubabhūvatuḥ || 8 ||

tataḥkṛcchrātsamāsādyasañjñāṃrākṣasapuṅgavaḥ |

kumbhakarṇavadhāddīnovilalāpakulendriyaḥ || 9 ||

hāvīra ripudarpaghna kumbhakarṇa mahābala |

tvammāṃvihāyavaidaivādyāto'siyamasādanam || 10 ||

mamaśalyamanuddhṛtyabāndhavānāmmahābala |

śatrusainyampratāpyaikastvammāṃsantyajyagacchasi || 11 ||

idānīṅkhalvahannāsmiyasyamedakṣiṇobhujaḥ |

patitoyaṃsamāśritya na bibhemisurāsurān || 12 ||

kathamevaṃvidhovīrodevadānavadarpahā |

kālāgnirudrāpratimoraṇerāghaveṇavaihataḥ || 13 ||

yasyatevajraniṣpeṣo na kurvādvyasanaṃsadā |

sa kathaṃrāmabāṇārtamprasupto'simahītale || 14 ||

etedevagaṇāssārthamṛṣibhirgaganesthitāḥ |

nihatantvāṃraṇedṛṣṭavāninadantipraharṣitāḥ || 15 ||

dhruvamadyaivasaṃhṛṣṭālabdhalakṣāḥplavaṅgamāḥ |

ārokṣyantīhadurgāṇilaṅkādvārāṇisarvaśaḥ || 16 ||

rājyenanāstimekāryaṅkiṅkariṣyāmisītayā |

kumbhakarṇavihīnasyajīvitenāstimematiḥ || 17 ||

yadyahambhrātṛhantāraṃ na hanmiyudhirāghavam |

nanumemaraṇaṃśreyo na cedaṃvyarthajīvitam || 18 ||

adyaivataṅgamiṣyāmideśaṃyatrānujomama |

na hibhrātṛn samutsṛjyakṣaṇañjīvitamutsahe || 19 ||

devāhimāṃhasiṣyantidṛṣṭavāpūrvāpakāriṇam |

kathamindrañjayiṣyāmikumbhakarṇa hatetvayi || 20 ||

tadidammāmanuprāptaṃvibhīṣaṇavacaśśubham |

yadajñānānmayātasya na gṛhītammahātmanaḥ || 21 ||

vibhīṣaṇavacoyāvatkumbhakarṇaprahastayoḥ |

vināśo'yaṃsamutpannomāṃvrīḍayatidāruṇaḥ || 22 ||

tasyāyaṅkarmaṇaḥprāptovipākomamaśokadaḥ |

yanmayādhārmikaśśamān sa nirastovibhīṣaṇaḥ || 23 ||

itibahuvidhamākulāntarātmākṛpaṇamatīvavilapyakumbhakarṇam |

nyapadathadaśānanobhṛśārtastamanujamindraripuṃhataṃviditvā || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||