2.38 Ayodhyakanda - Ashtatrimsha Sargah

ॐ

2.38 अयोध्याकाण्ड - अष्टत्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत् ।

प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति ॥ 1 ॥

तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः ।

चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥ 2 ॥

स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत् ।

कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥ 3 ॥

सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता ।

नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥ 4 ॥

इयं हि कस्यापकरोति किञ्चि त्तपस्विनी राजवरस्य कन्या ।

या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये स्थिता विसञ्ज्ञाश्रमणीव काचित् ॥ 5 ॥

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा ।

यथासुखं गच्छतु राजपुत्री वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥ 6 ॥

अजीवनार्हेण मया नृशंसा कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत् ।

तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत् तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥ 7 ॥

रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम् ।

अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥ 8 ॥

मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी ।

अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा ॥ 9 ॥

ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम् ।

किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥ 10 ॥

प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता ।

रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥ 11 ॥

तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि ।

मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥ 12 ॥

इतीव राजा विलपन्महात्मा शोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित् ।

भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौ तेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः ॥ 13 ॥

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम् ।

अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 14 ॥

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी ।

वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥ 15 ॥

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् ।

अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि ॥ 16 ॥

पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता ।

मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी ॥ 17 ॥

इमां महेन्न्द्रोपम जातगर्धिनीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि ।

यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ 18 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyāmanāthavat |

pracukrośa janassarvo dhiktvāṃ daśarathaṃ tviti || 1 ||

tena tatra praṇādena duḥkhitassa mahīpatiḥ |

ciccheda jīvite śraddhāṃ dharme yaśasi cātmanaḥ || 2 ||

sa niḥśvasyoṣṇamaikṣvāka stāṃ bhāryāmidamabravīt |

kaikeyi kuśacīreṇa na sītā gantumarhati || 3 ||

sukumārī ca bālā ca satataṃ ca sukhocitā |

neyaṃ vanasya yogyeti satyamāha gururmama || 4 ||

iyaṃ hi kasyāpakaroti kiñci ttapasvinī rājavarasya kanyā |

yā cīramāsādya janasya madhye sthitā visañjñāśramaṇīva kācit || 5 ||

cīrāṇyapāsyājjanakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā |

yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ || 6 ||

ajīvanārheṇa mayā nṛśaṃsā kṛtā pratijñā niyamena tāvat |

tavayā hi bālyāt pratipannametat tanmāṃ dahedveṇumivātmapuṣpam || 7 ||

rāmeṇa yadi te pāpe kiñcitkṛtamaśobhanam |

apakāraḥ ka iha te vaidehyā darśito'dhame || 8 ||

mṛgīvotphullanayanā mṛduśīlā tapasvīnī |

apakāraṃ kamiha te karoti janakātmajā || 9 ||

nanu paryāpta metatte pāpe rāmavivāsanam |

kimebhiḥ kṛpaṇairbhūyaḥ pātakairapi te kṛtaiḥ || 10 ||

pratijñātaṃ mayā tāvat tvayoktaṃ devi śṛṇvatā |

rāmaṃ yadabhiṣekāya tvamihāgatamabravīḥ || 11 ||

tattvetatsamatikramya nirayaṃ gantumicchasi |

maithilīmapi yā hi tvamīkṣase cīravāsinīm || 12 ||

itīva rājā vilapanmahātmā śokasya nāntaṃ sa dadarśa kiñcit |

bhṛśāturatvācca papāta bhūmau tenaiva putravyasanena magnaḥ || 13 ||

evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmassamprasthito vanam |

avākchirasamāsīnamidaṃ vacanamabravīt || 14 ||

yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī |

vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 15 ||

mayā vihīnāṃ varada prapannāṃ śokasāgaram |

adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyassammantumarhasi || 16 ||

putraśokaṃ yathā narcchettvayā pūjyena pūjitā |

māṃ hi sañcintayantī sā tvayi jīvettapasvinī || 17 ||

imāṃ mahenndropama jātagardhinīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |

yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet || 18 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||