1.64 Balakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

1.64 बालकाण्ड - चतुःषष्टितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।

सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।

लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥ 1 ॥

तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।

व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥ 2 ॥

अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।

घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥ 3 ॥

ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।

एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥ 4 ॥

तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।

माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥ 5 ॥

कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।

अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥ 6 ॥

त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।

तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥ 7 ॥

सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।

लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥ 8 ॥

कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।

सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥ 9 ॥

अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।

दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥ 10 ॥

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।

रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥ 11 ॥

यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।

दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥ 12 ॥

ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।

उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥ 13 ॥

एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।

अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥ 14 ॥

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।

वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥ 15 ॥

कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।

इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥ 16 ॥

बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।

नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 17 ॥

अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।

अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥ 18 ॥

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।

अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥ 19 ॥

न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।

एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥ 20 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |

lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||

tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |

vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||

ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |

ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||

tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |

evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||

tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |

mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||

kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |

ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||

tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |

tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||

sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |

lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||

kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |

samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||

atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |

darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||

sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |

rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||

yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |

daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||

brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |

uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||

evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |

aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||

tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |

vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||

kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |

indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||

babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |

naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||

athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |

ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||

tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |

anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||

na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |

evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||