1.19 Balakanda - Ekonavimsha Sargah

ॐ

1.19 बालकाण्ड - एकोनविंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ एकोनविंशस्सर्गः ।

तच्छ्रुत्वा राजसिंहस्य वाक्यमद्भुतविस्तरम् ।

हृष्टरोमा महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ 1 ॥

सदृशं राजशार्दूल तवैतद्भुवि नान्यथा ।

महावंशप्रसूतस्य वसिष्ठव्यपदेशिनः ॥ 2 ॥

यत्तु मे हृद्गतं वाक्यं तस्य कार्यस्य निश्चयम् ।

कुरूष्व राजशार्दूल भव सत्यप्रतिश्रवः ॥ 3 ॥

अहन्नियममातिष्ठे सिध्यर्थं पुरुषर्षभ ।

तस्य विघ्नकरौ द्वौ तु राक्षसौ कामरूपिणौ ॥ 4 ॥

व्रते मे बहुशश्चीर्णे समाप्त्यां राक्षसाविमौ ।

मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ ॥ 5 ॥

समांसरुधिरौघेण वेदिं तामभ्यवर्षताम् ।

अवधूते तथाभूते तस्मिन्नियमनिश्चये ॥ 6 ॥

कृतश्रमो निरुत्साहस्तस्माद्देशादपाक्रमे ।

न च मे क्रोधमुत्स्रष्टुं बुद्धिर्भवति पार्थिव ॥ 7 ॥

तथा भूता हि सा चर्या न शापस्तत्र मुच्यते ।

स्वपुत्रं राजशार्दूल रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 8 ॥

काकपक्षधरं शूरं ज्येष्ठं मे दातुमर्हसि ।

शक्तो ह्येष मया गुप्तो दिव्येन स्वेन तेजसा ॥ 9 ॥

राक्षसा ये विकर्तारस्तेषामपि विनाशने ।

श्रेयश्चास्मै प्रदास्यामि बहुरूपं न संशयः ॥ 10 ॥

त्रयाणामपि लोकानां येन ख्यातिं गमिष्यति ।

न च तौ राममासाद्य शक्तौ स्थातुं कथञ्चन ॥ 11 ॥

न च तौ राघवादन्यो हन्तुमुत्सहते पुमान् ।

वीर्योत्सिक्तौ हि तौ पापौ कालपाशवशं गतौ ॥ 12 ॥

रामस्य राजशार्दूल न पर्याप्तौ महात्मनः ।

न च पुत्रकृतस्नेहं कर्तुमर्हसि पार्थिव ॥ 13 ॥

अहं ते प्रतिजानामि हतौ तौ विद्धि राक्षसौ ।

अहं वेद्मि महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 14 ॥

वसिष्ठोऽपि महातेजा ये चेमे तपसि स्थिताः ।

यदि ते धर्मलाभं च यशश्च परमं भुवि ॥ 15 ॥

स्थितमिच्छसि राजेन्द्र रामं मे दातुमर्हसि ।

यदिह्यनुज्ञां काकुत्स्थ ददते तव मन्त्रिणः ॥ 16 ॥

वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे ततो रामं विसर्जय ।

अभिप्रेतमसंसक्तमात्मजं दातुमर्हसि ॥ 17 ॥

दशरात्रं हि यज्ञस्य रामं राजीवलोचनम् ।

नात्येति कालो यज्ञस्य यथाऽयं मम राघव ॥ 18 ॥

तथा कुरुष्व भद्रं ते मा च शोके मनः कृथाः ।

इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्मार्थसहितं वचः ॥ 19 ॥

विरराम महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।

स तन्निशम्य राजेन्द्रो विश्वामित्रवचश्शुभम् ॥ 20 ॥

शोकमभ्यगमत्तीव्रं व्यषीदत भयान्वितः ।

इति हृदयमनोविदारणं मुनिवचनं तदतीव शुश्रुवान् ।

नरपतिरभवन्महांस्तदा व्यथितमनाः प्रचचाल चासनात् ॥ 21 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ekonaviṃśassargaḥ |

tacchrutvā rājasiṃhasya vākyamadbhutavistaram |

hṛṣṭaromā mahātejā viśvāmitro'bhyabhāṣata || 1 ||

sadṛśaṃ rājaśārdūla tavaitadbhuvi nānyathā |

mahāvaṃśaprasūtasya vasiṣṭhavyapadeśinaḥ || 2 ||

yattu me hṛdgataṃ vākyaṃ tasya kāryasya niścayam |

kurūṣva rājaśārdūla bhava satyapratiśravaḥ || 3 ||

ahanniyamamātiṣṭhe sidhyarthaṃ puruṣarṣabha |

tasya vighnakarau dvau tu rākṣasau kāmarūpiṇau || 4 ||

vrate me bahuśaścīrṇe samāptyāṃ rākṣasāvimau |

mārīcaśca subāhuśca vīryavantau suśikṣitau || 5 ||

samāṃsarudhiraugheṇa vediṃ tāmabhyavarṣatām |

avadhūte tathābhūte tasminniyamaniścaye || 6 ||

kṛtaśramo nirutsāhastasmāddeśādapākrame |

na ca me krodhamutsraṣṭuṃ buddhirbhavati pārthiva || 7 ||

tathā bhūtā hi sā caryā na śāpastatra mucyate |

svaputraṃ rājaśārdūla rāmaṃ satyaparākramam || 8 ||

kākapakṣadharaṃ śūraṃ jyeṣṭhaṃ me dātumarhasi |

śakto hyeṣa mayā gupto divyena svena tejasā || 9 ||

rākṣasā ye vikartārasteṣāmapi vināśane |

śreyaścāsmai pradāsyāmi bahurūpaṃ na saṃśayaḥ || 10 ||

trayāṇāmapi lokānāṃ yena khyātiṃ gamiṣyati |

na ca tau rāmamāsādya śaktau sthātuṃ kathañcana || 11 ||

na ca tau rāghavādanyo hantumutsahate pumān |

vīryotsiktau hi tau pāpau kālapāśavaśaṃ gatau || 12 ||

rāmasya rājaśārdūla na paryāptau mahātmanaḥ |

na ca putrakṛtasnehaṃ kartumarhasi pārthiva || 13 ||

ahaṃ te pratijānāmi hatau tau viddhi rākṣasau |

ahaṃ vedmi mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 14 ||

vasiṣṭho'pi mahātejā ye ceme tapasi sthitāḥ |

yadi te dharmalābhaṃ ca yaśaśca paramaṃ bhuvi || 15 ||

sthitamicchasi rājendra rāmaṃ me dātumarhasi |

yadihyanujñāṃ kākutstha dadate tava mantriṇaḥ || 16 ||

vasiṣṭhapramukhāḥ sarve tato rāmaṃ visarjaya |

abhipretamasaṃsaktamātmajaṃ dātumarhasi || 17 ||

daśarātraṃ hi yajñasya rāmaṃ rājīvalocanam |

nātyeti kālo yajñasya yathā'yaṃ mama rāghava || 18 ||

tathā kuruṣva bhadraṃ te mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ |

ityevamuktvā dharmātmā dharmārthasahitaṃ vacaḥ || 19 ||

virarāma mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |

sa tanniśamya rājendro viśvāmitravacaśśubham || 20 ||

śokamabhyagamattīvraṃ vyaṣīdata bhayānvitaḥ |

iti hṛdayamanovidāraṇaṃ munivacanaṃ tadatīva śuśruvān |

narapatirabhavanmahāṃstadā vyathitamanāḥ pracacāla cāsanāt || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||