Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Prathama Kandah

ॐ

मुण्डक उपनिषद् - प्रथम मुण्डक, प्रथम काण्डः

Upanishad Devanagari

ओ-म्भ॒द्र-ङ्कर्णे॑भि-श्शृणु॒याम॑ देवाः । भ॒द्र-म्प॑श्येमा॒क्षभि॒-र्यज॑त्राः । स्थि॒रैरङ्गै᳚स्तुष्टु॒वाग्ं स॑स्त॒नूभिः॑ । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒-यँदायुः॑ । स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑-र्दधातु ॥

ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

॥ ओ-म्ब्रह्मणे नमः ॥

॥ प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥

ओ-म्ब्रह्मा देवाना-म्प्रथम-स्सम्बभूव विश्वस्य कर्ता

भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय

ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ 1॥

अथर्वणे या-म्प्रवदेत ब्रह्मा-ऽथर्वा तं

पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।

स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह

भारद्वाजो-ऽङ्गिरसे परावराम् ॥ 2॥

शौनको ह वै महाशालो-ऽङ्गिरसं-विँधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।

कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं-विँज्ञात-म्भवतीति ॥ 3॥

तस्मै स होवाच ।

द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म

यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥ 4॥

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेद-स्सामवेदो-ऽथर्ववेदः

शिक्षा कल्पो व्याकरण-न्निरुक्त-ञ्छन्दो ज्योतिषमिति ।

अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ 5॥

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण-

मचक्षुस्श्रोत्र-न्तदपाणिपादम् ।

नित्यं-विँभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं

तदव्ययं-यँद्भूतयोनि-म्परिपश्यन्ति धीराः ॥ 6॥

यथोर्णनाभि-स्सृजते गृह्णते च

यथा पृथिव्यामोषधय-स्सम्भवन्ति ।

यथा सतः पुरुषा-त्केशलोमानि

तथा-ऽक्षरा-थ्सम्भवतीह विश्वम् ॥ 7॥

तपसा चीयते ब्रह्म ततो-ऽन्नमभिजायते ।

अन्ना-त्प्राणो मन-स्सत्यं-लोँकाः कर्मसु चामृतम् ॥ 8॥

य-स्सर्वज्ञ-स्सर्वविद्यस्य ज्ञानमय-न्तपः ।

तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्न-ञ्च जायते ॥ 9॥

॥ इति मुण्डकोपनिषदि प्रथममुण्डके प्रथमः खण्डः ॥

Roman (IAST) Transliteration

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

|| o-mbrahmaṇe namaḥ ||

|| prathamamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||

o-mbrahmā devānā-mprathama-ssambabhūva viśvasya kartā

bhuvanasya goptā | sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhāmatharvāya

jyeṣṭhaputrāya prāha || 1||

atharvaṇe yā-mpravadeta brahmā-'tharvā taṃ

purovācāṅgire brahmavidyām |

sa bhāradvājāya satyavāhāya prāha

bhāradvājo-'ṅgirase parāvarām || 2||

śaunako ha vai mahāśālo-'ṅgirasaṃ-vi~dhivadupasannaḥ papraccha |

kasminnu bhagavo vijñāte sarvamidaṃ-vi~jñāta-mbhavatīti || 3||

tasmai sa hovāca |

dve vidye veditavye iti ha sma

yadbrahmavido vadanti parā caivāparā ca || 4||

tatrāparā ṛgvedo yajurveda-ssāmavedo-'tharvavedaḥ

śikṣā kalpo vyākaraṇa-nnirukta-ñchando jyotiṣamiti |

atha parā yayā tadakṣaramadhigamyate || 5||

yattadadreśyamagrāhyamagotramavarṇa-

macakṣusśrotra-ntadapāṇipādam |

nityaṃ-vi~bhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ

tadavyayaṃ-ya~dbhūtayoni-mparipaśyanti dhīrāḥ || 6||

yathorṇanābhi-ssṛjate gṛhṇate ca

yathā pṛthivyāmoṣadhaya-ssambhavanti |

yathā sataḥ puruṣā-tkeśalomāni

tathā-'kṣarā-thsambhavatīha viśvam || 7||

tapasā cīyate brahma tato-'nnamabhijāyate |

annā-tprāṇo mana-ssatyaṃ-lo~kāḥ karmasu cāmṛtam || 8||

ya-ssarvajña-ssarvavidyasya jñānamaya-ntapaḥ |

tasmādetadbrahma nāma rūpamanna-ñca jāyate || 9||

|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||