Dhruva Stutih — InfoLyter.in

ॐ

ध्रुव स्तुतिः

Dhruva Stutih

Vyasa Devanagari

(विष्णुपुराणान्तर्गता; मुख्य स्तुति श्लोकाः 51-74)

ध्रुव उवाच ।

भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।

भूतादिरादिप्रकृतिर्यस्य रूपं नतोऽस्मि तम् ॥ 51 ॥

शुद्धः सूक्ष्मोऽखिलव्यापी प्रधानात्परतः पुमान् ।

यस्य रूपं नमस्तस्मै पुरुषाय गुणाशिने ॥ 52 ॥

भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः ।

बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥ 53 ॥

तं ब्रह्मभूतमात्मानमशेषजगतः पतिम् ।

प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ 54 ॥

बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च यद्रूपं ब्रह्मसञ्ज्ञितम् ।

तस्मै नमस्ते सर्वात्मन्योगिचिन्त्याविकारिणे ॥ 55 ॥

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।

सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ 56 ॥

यद्भूतं यच्च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद्भवान् ।

त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश्चाप्यधिपूरुषः ॥ 57 ॥

अत्यरिच्यत सोऽधश्च तिर्यगूर्ध्वं च वै भुवः ।

त्वत्तो विश्वमिदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती ॥ 58 ॥

त्वद्रूपधारिणश्चान्तः सर्वभूतमिदं जगत् ।

त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा ॥ 59 ॥

त्वत्त ऋचोऽथ सामानि त्वत्तश्छन्दांसि जज्ञिरे ।

त्वत्तो यजूंष्यजायन्त त्वत्तोऽश्वाश्चैकतो दतः ॥ 60 ॥

गावस्त्वत्तः समुद्भूतास्त्वत्तोऽजा अवयो मृगाः ।

त्वन्मुखाद्ब्राह्मणास्त्वत्तो बाहोः क्षत्रमजायत ॥ 61 ॥

वैश्यास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः ।

अक्ष्णोः सूर्योऽनिलः प्राणाच्चन्द्रमा मनसस्तव ॥ 62 ॥

प्राणोऽन्तःसुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत ।

नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्तत ॥ 63 ॥

दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदम् ॥ 64 ॥

न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः ।

संयमे विश्वमखिलं बीजभूते तथा त्वयि ॥ 65 ॥

बीजादङ्कुरसम्भूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः ।

विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥ 66 ॥

यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रादपि दृश्यते ।

एवं विश्वस्य नान्यस्त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते ॥ 67 ॥

ह्लादिनी सन्धिनी संवित्त्वय्येका सर्वसंस्थितौ ।

ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ 68 ॥

पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः ।

प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥ 69 ॥

व्यक्तं प्रधानपुरुषौ विराट् सम्राट् स्वराट् तथा ।

विभाव्यतेऽन्तःकरणे पुरुषेष्वक्षयो भवान् ॥ 70 ॥

सर्वस्मिन् सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् ।

सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ 71 ॥

सर्वात्मकोऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः ।

कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम् ॥ 72 ॥

सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव ।

सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ 73 ॥

यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः ।

तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ 74 ॥

Roman (IAST) Transliteration

(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)

dhruva uvāca |

bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |

bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||

śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |

yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||

bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |

buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||

taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |

prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||

bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |

tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |

sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||

yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |

tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||

atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |

tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||

tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |

tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||

tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |

tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||

gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |

tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||

vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |

akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||

prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |

nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||

diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||

nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |

saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||

bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |

vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||

yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |

evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||

hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |

hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||

pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |

prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||

vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |

vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||

sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |

sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||

sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |

kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||

sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |

sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||

yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |

tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||